Lili Cingu, vallëzim përkëtej dhe matanë Oqeanit

July 19, 2013 by dgreca

Një ndër legjendat e valles shqiptare, Lili Cingu, solistja e parë e Ansamblit të Këngëve dhe valleve të Shqipërisë, mbajtësja e Gjerdanit të Artë të Dizhonit, e mërguar për “kapriçio shqiptare” dhe e nderuar nga Parlamenti Kanadez, vallëzon përkëtej dhe matanë oqeanit. Andej- me partenrin e kahershëm Rexhep Çeliku,- këndej me vajzat dhe djemtë e mërgimtarëve në Kanada e New York, në Tiranë do të çojë përmes një spektakli gjithë jetën dhe biografinë e saj artistike, me të ftuar trashëgimtarë të familjeve, që kërcejnë nëpër skena… Kishte dhe një ëndërr Lili; hapjen e shkollës së kulturës shqiptare në New York…

Nga Dalip Greca*

Në epilogun e mbrëmjes të së dielës të 9 nëntorit, në Festivalin e 13-të Shqiptar në New York, në gjysëmerrësirën e skenës të ndriçuar nga një fashë e hollë drite, u shfaq si një shtojzavalle, e veshur në të bardha, Lili Cingu, mjeshtrja jonë e valleve, një ndër legjendat shqiptare të Dizhonit. Nën ritmin e muzikës kërcimi solo i saj u shoqërua nga duartrokitjet e gjata të më shumë se 2800 shqiptarëve që mbushnin sallën. Ndërsa pas shfaqjeve ishin të shumtë ata që i uronin:Të lumtë Lili, paske mbetur po ajo e dikurshmja, e re në skenë, plot energji!

E takova Lilin së bashku me Gjergj Dedvukajn, në mjediset e “New Yorker-Hotel”-it, pas një vizite në redaksinë e Illyria-s. Biseda fillimisht u përqëndrua rreth mbresave të saj rreth Festivalit shqiptar të New York-ut. E ndjen veten kreanre që ishte pjesë e atij festivali, ku u manifestua kultura shqiptare, pasuria jonë folklorike, bukuria e veshjeve popullore, shpirti krijues i bijëve të mërgimtarëve, dashuria e tyre për kulturën. Ardhja e kryebashkiakut Michael Bloomberg në tubimin kulturor të shqiptarëve ishte vërtetë një vlerësim i merituar për komunitetin shqiptar, thotë Lili.

Prania e Lilit në festival, nuk ishte e rastësishme. Ajo prej kohësh bashkëpunon me komunitetin e New York-ut, përgatit grupin e valleve pranë ansamblit me shumë emër “Bashkimi Kombëtar” të të apasionuarit Gjergj Dedvukaj. Që në korrik ajo ka bashkëpunuar me këtë grup dhe ndjehet e kënaqur që ka gjetur këtu në zemër të New York-ut, djem dhe vajza aq pasionant për vallet e bukura shqiptare.

-Ende i kam mbresat e pashlyeshme nga Festivali gjithshqiptar i zhvilluar në Tuz të Malit të Zi, “Rapsha 203”, – thotë Lili, e cila përgatiti grupin e valleve për atë manifestim gjithshqiptar. Duartrokitjet që mori ky grup në Tuz ishin emocionuese dhe shumë vlerësuese. Kjo tregon se diaspora jonë është për t’u lëvduar për këmbënguljen që tregon në ruajtjen e traditave, këngëve, valleve, gjuhës kombëtare. E pashë këtë në Rapsha 2003, por e pashë më mirë edhe në Festivalin e 13-të Shqiptar të New York-ut. Nuk mund të lë pa përmendur kontributin e madh që jep grupi “Bashkimi Kombëtar” dhe Gjergj Dedvukaj që e drejton atë. U bë kohë që unë bashkëpunoj me këtë grup. Isha edhe këtë radhë koreografe dhe kam ndjerë kënaqësi për këtë bashkëpunim të frytshëm. Nuk edi nëse diaspora jonë ia çmon si duhet kontributin që Gjergji së bashku me djemtë e vajzat e grupit i japin kësaj diaspore, por unë e kam ndjerë këtë, sidomos në Shqipëri dhe në Mal të Zi, ku ky kontribuut shihet si një vlerë kombëtare dhe i entuziazmon shumë ata matanë oqeanit. Nuk e di nëse arrihet që të vlerësohet drejt mësimi i këngës dhe valles shqipe tek ata breza që kanë lindur këtu dhe me plot pasion arrijnë të kapin ritmin e valles apo melodinë e këngës. Kjo është vërtetë një punë e mrekullueshme, një investim që nuk ka të çmuar. Emërtimi simbolik ”Bashkimi Kombëtar” për mua përmbledh në vetevete një emërtesë emocionale që ta drithëron shpirtin. Paraqitja e këtij grupi në Rapshë ngjalli emocione të fuqishme.Si tani kam parasyshë paraqitjen e grupit në Vitoje, parakalimin e tij me ato veshjet e bukura, ishte me të vërtetë diçka e jashtëzakonshme, shpirtërisht tronditëse. Ju i patë dhe vetë në skenën e Festivalit të 13-të se si gërshetoheshin brezat dhe se si përcillej kënga dhe vallja nga ata fëmijët e vegjël, që bënin të dridhej salla, e deri tek moshat e rritura, tek Veseli, që është bashkudhëtar me të 13-të festivalet e shqiptarëve këtu në New York. A nuk qe diçka mahnitëse?, i mbyll me një fjali pyetëse mbresat e saj nga “Rapsha 2003”, Lili.

Ajo nuk është ndarë shpirtërisht pavarësisht ikjes së saj në ”vitin e mbrapshtë” 1997.

Asnjëherë nuk e ka parë veten të larguar nga vendlindja, Shqipëria. Ka jetuar përherë me mirënjohjen për vendin që e lindi, ku dhe bëri aq emër. Pyetjes time se çfarë mendon për ikjen e artistëve nga Shqipëria, që ende lëngon në tranzicionin e dhimbshëm, ajo i përgjigjet:

– Nuk e di se si e konceptojnë të tjerët largimin, por artistët e kanë të veçantë përjetimin e dyfishtë të vetes me atdheun dhe vendin e ri ku emigrojnë.Për mua është normale që artistët të emigrojnë. E them këtë sepse gjendja ekonomike e justifikon ikjen. Nuk mund t’i thuash artistit rri aty nëse e do vendin, e do atdheun. Edhe ai është njeri, edhe ai ka punuar një jetë dhe nuk ka siguruar asgjë në aspektin financiar, si pjesa më e madhe e popullit. Mund të keshë shkëlqyer si artist, por shpërblimi dihet se i ç’përmasave ka qenë, thjeshtë sa për mbijetesë. E rëndësishme është që ta duash atdheun, ta respektosh, ta përfaqësosh në një farë mënyre edhe atje ku jeton, në emigracion. Për mua është e rëndësishme që në Kanada e kam përfaqësuar vendin tim. Me vallet tona, me kostumet tona kombëtare kemi bërë njerëzit që të kthejnë sytë nga ne e të interesohen për vendin tonë. Është e njëjta gjë që kemi bërë dikur, kur ansambli ynë i këngëve dhe valleve pëfaqësonte vendin jashtë shtetit. Ansambi ishte si të thuash një dëshmi jashtë izolimit se brenda atyre mureve, nën rrethim jetonte një popull me shpirt e dhunti artisti.

Lili tregon se nuk ka patur plane të emigrojë. Emigrimi i saj ka ndodhur në vitin e trazirave, në vitin 1997, ku anija shqiptare rrezikohej të mbytej në detin e zemrimit të shqiptarëve shoq me shoq. Pyetjes time se përse vendosët që të emigronit?-ajo i përgjigjet ende e pavendosur: Nuk e di. Qe një vendim i momentit, jo i paramenduar. Ma kanë bërë këtë pyetje shumë gazetarë. Më duket se dhe atyre u kam thënë se ishte një kaprico e rastit, e momentit. Isha në një turne në Toronto dhe menjëherë kam marrë vendimin që të mos kthehesha. Them se qe një vendim i çastit, nuk them se ky vendim është i mirë, as i keq.E ndjej veten me fat që u integrova shpejt në komunitetin shqiptaro- kanadez. Komuniteti fillimisht u habit me moskthimin tim, por menjëherë ai më bëri pjesë të vetën. Unë qëndrova për t’iu përkushtuar artit të popullit tim. Menjëherë i hyra punës. Koncertet erdhën njëri pas tjetrit. U mirëprita dhe u duartrokita. Nuk e kisha mirëpritur aq shpejt suksesin, por vullneti dhe pasioni më nxorën në breg. Suksesi im nuk erdhi vetëm në komunitetin shqiptar të Torontos por edhe në komunitetet e tjera. E kam ndjerë veten krenare, kur sapo prezantohesha se isha nga Shqipëria, më thoshin o, nga Nënë Tereza. Ne shqiptarët jemi me fat se jemi të përfaqësuar aq lart në opinion botëror me një figurë të tillë të përmasave të paarritshme. Pasioni im dhe vullneti që bashkëshoqëroi atë më hapën dyert në Kanada. Them si isha jo thjesht e vlerësuar, por dhe pak e “përkëdhelur” nga emigracioni kanadez, që më krijojë hapësirë që do ta kishte zili çdo artist. E dëshmon këtë jo thjesht një diplomë vlerësimi nga Parlamenti Kanadez, të cilën unë e kam të koleksinuar në vlerësimet e mia, por mbi të gjitha, trajtimi i ngrohtë dhe pakufi, prania ime në festat kanadeze, në ditët e shënuara të komuniiteteve të tjera dhe padyshim, në festat tona kombëtare, si në ditën e shenjtë të Flamurit dhe në të tjera gëzime të bashkëkombasve.

Përvojën 30 vjeçare koreografike, Liliana ua përcjell edhe të vegjëlve, fëmijëve të lindur në Kanada dhe Amerikë ose brezave që vazhdojnë të emigrojnë në këtë anë të kontinentit. Edhe kur të vdes ndoshta do të jem duke kërcyer, duke lëvizuar duart, thekson ajo…E kam thënë njëherë në një intervistë se po të organizoheshin spektaklet e misseve në kohën tonë, padyshim që unë jo vetëm do të konkuroja, por edhe do të fitoja. Një gazetare shkroi:Liana:Sikur të isha miss! Arti të mban të ri, pra nuk ndjen plakje. Unë e ndjej veten krenare që kam gjetur edhe në Amerikë një brez të rejash dhe të rinjësh të dashuruar me vallen. Dhe ndjehem shumë e lehtësuar, shumë e lumturuar kur ata më “kopjojnë” çdo lëvizje që u mësoj. Më mrekullojnë rastet kur familjet tregohen aq të gatshme për t’i sjellë fëmijët e tyre në grup, që të mësojnë vallet tona të bukura që kanë magjepsur gjithkënd në botë. Më mrekulloi fakti që në grupin “Bashkimi Kombëtar” pashë tri motra aq të pasionuara pas trashëgimisë tonë popullore; familja e Tom Gjergjit sjell në grup tri vajzat dhe djalin; shikoj dy motrat, Dianën dhe Tinën, që me aq pasion përpiqen të interpretojnë me kërkesa profesioniste; apo rapsodi, Vasel Dedvukaj, që për 13 vjet nuk ndahet nga skena. Ka shumë nga ata që edhe pse jetojnë larg vendit ku zhvillohen provat tregohen plot vullnet dhe asnjëherë nuk nxjerrin probleme. Ju i patë vetë në skenën e festivalit të 13-të se si këndonin e kërcenin të gjithë sikur të ishin profesionistë. Në çaste të tilla unë thosha me vete:ne si popull dimë të kërcejmë dhe të këndojmë të gjithë!

Lili zbulon planet për të ardhmen. Ajo tregon se së bashku me valltaret e këtij grupi vitin e ardhshëm do ët jetë në Festivalin Kombëtar në Shqipëri që do të zhvillohet në Gjirokastër. Tashmë “Bashkimi Kombëtar” është i njohur në Shqipëri. Shoqëria ëshët mirëpritur në Shqipëri dhe është vlerësuar nga publiku. Nuk është më sekret, thotë Lili, se vitin e ardhshëm ky grup dhe unë në përbërje të tij do të paraqitemi me kërkesa jo vetëm paraqitjeje, por edhe konkurentë për çmim.

Në verë Lili ka qenë në Tiranë dhe ka kontaktuar personalitetet e lartë të kulturës, përfshirë dhe minsitren e kulturës, të cilën e ka njoftuar për objektivin e “Bashkimit Kombëtar” të valltarëve që ajo po përgatit. Do të jepen shfaqje edhe jashtë New York-ut.Jo vetëm kaq, por tani bëhet fjalë edhe për një shkollë për artin shqiptar. Shpresojmë që ajo të ngrihet së shpejti dhe të përfshijë të gjitha llojet e artit shqiptar, përfshirë dhe vallet; këngët, instrumentat etj. Doemos se pritet edhe një mbështetje nga biznesi, pse jo dhe nga shteti shqiptar, i cili duhet ta ndjejë peshën e nëj komuniteti të organizuar në SHBA, veçanërisht këtu në New York.

Toronto- New York, Lili e sheh veten herë atje e herë këtu, ku e ndjen veten më mirë Lili? Çfarë ëshët vallja për Lilin? Jo në kuptimin klasik, kuptimor? Thjesht shpirtëror…

– Për mua vallja është mbijetesë, për mua vallja ëshët gjithçka; më duket se kam lindur njëherësh me vallen, ndoshta dhe do të vdes së bashku me vallen. Vallja është drithërimi, është diçka që qëndron me mua dhe nuk ndahemi dot nga njera-tjetra.

– Kur u takuat me vallen…Kur e kuptuat se ishit të dashuruar me vallen?

– Që në moshën 3 vjeç, kur unë arrita të ecja lirisht, pra të ecja e të ruaja ekuilibrin, kur e pashë veten në këmbë dhe të rriturit hapnin radion, kur trasmetohej muzikë, siç më thonë ata, unë filloja e kërceja. Madje edhe kur prindërit shkonin në koncerte të ndryshme, unë mbetesha në këmbë duke kërcyer.Them se vallja ka qenë brenda meje, unë vetëm e kultivova atë, e përsosa me vullnetin tim dhe të profesorëve të mi, – thotë Lili.

Në skenë ajo është ngjitur në Pallatin e Pionierëve, ku kanë shkëndijuar thuajse të gjithë talentet e brezit të saj. Atëhere Lili nuk ishte më shumë se 6 vjeçe. Ndërsa emri i saj u publikua në afishet e kryeqytetit, këtu e 30 vjet të shkuara. Më pas emri i saj do të ishte pranë të mëdhenjëve të skenës koreografike: Besim Zekthi e Rexhep Çeliku.

Ka qenë nxënëse e mjeshtrit Gëzim Kaceli dhe e mjeshtrit të madh të valles shqiptare, Panajot Kanaçi, që i ka dhënë shqiptarëve aq shumë në këtë fushë.

-Kam qenë me fat që pata besimin e mjeshtrit Kanaci dhe jam ndjerë e sigurtë në ajër, ngaqë kam qenë në duart e sigurta të Besim Zekthit dhe të Rexhep Çelikut.

Në memorien e Lilit kanë mbetur shumë aktivitete, por mbi të gjitha, emocionet më të mëdha i mbart turneu i Francës, i ruajtur dhe në kujtesën e gjithë shqiptarëve si “Gjerdani i Artë” i Dizhonit, ku ansambli ynë u bë “heroi” i turneut të vitit 1970. Ishin 44 shtete në atë festival botëror. Grupi i shqipeve gati fluturone.

– Mbaj mend se gazetat pariziene shkruanin me shkronja të mëdha në faqet e para; “Po fluturojnë shqipet”, ”Po vjen stuhia shqiptare”, ”Toka tundet nën këmbët e tyre”. Ndër 10 mijë spektatorët unë e pashë veten të emocionuar kur më vunë në gjoks gjerdanin e artë, – tregon Lili.

Në vitin 1986 ajo ka marrë titullin ”Artiste e Merituar” dhe pyetjes time ”nëse ndjehet e vlerësuar nga shoqëria shqiptare, deri në lartësinë e atij titulli” ajo i përgjigjet:” Ndoshta nuk mund të them se ndjehem e përkëdhelur. Për aq sa i kam dhënë vendit më takonte më shumë. Ndoshta diçka do të ndreqet, kohë ka”.

– Mos vallë ky mosvlerësim ka qenë shkak i qëndrimit tuaj në Kanada pas atij turneu në Toronto në vitin 1997?-e shtyj më tej bisedën.

-Them se ky shkak ka patur ndikimin e vet në atë vendim të çastit që ndryshoi pjesën e mbetur të jetës sime. Me atë pension aq të vogël sa më doli për 30 vjet në skenë, nuk mund ta ndjeja veten komode në Tiranë. Kisha punuar 30 vjet, isha ngjitur në skenë në vitin 1967, e mbylla karreirën zyrtare shtetërore në vitin 1997, ndërkohë që edhe 6 vjet këndej e pandarë me vallen dhe skenën përbëjnë një përvojë që unë nuk mund ta mbajë brenda vetes. Pra gjithmonë kam diçka për t’i përcjellë brezit pasues. Kam vendosur që vitin e ardhshëm të gjithë këtë përvojë ta përcjell në një recital në Tiranë, atje ku nisi karriera ime. Shpresoj se do të jetë diçka e veçantë, që të rezonojë emocione. Padyshim që nuk do të jem ajo që isha para 30 vjetësh, se atëherë isha më energjike, kisha tjetër pamje, por gjithsesi ende kam shumë për të dhënë në skenë. Sa herë shkoj në Tiranë nuk më mungojnë ofertat për të dhënë koncerte, shenjë kjo që tregon që edhe të tjerët ende presin prej meje. Pastaj dhe stafet që po merern me këtë do të dinë të dhurojnë të papritura.

Liljana Cingu si emigrante e përjeton jetën dyfish: si artiste dhe si njeri. Po ç’të veçanta ka në këto përjetime? Për të marrë një përgjigje i drejtova pyetjen:

– Çfarë i mungon Lilit njeri dhe Lilit artiste në emigracion?

– Si çdo emigranti, – thotë ajo, – edhe mua më mungojnë shumë gjëra, vendlindja nuk mund të zëvendësohet, atje ku janë gjurmët e jetës time, fëmijëria, të afërmit, emocionet e mbetura në vendet e dashura…Unë jam artiste dhe nuk më mungon njohja dhe takimet, qoftë me ata që na kanë adhuruar në skenë, qoftë me të njohurit. Unë sa herë shkoj në Tiranë përtërihem; nuk ka hap që të mos më shoqërojnë përshëndetjet, të njohur e të panjohur. Nuk mund ta fsheh: nostalgjia është ndjenjë që më ka ngacmuar shumë për vendlindjen. Shpesh edhe kam qarë. Artisti është një masë e pafund emocionesh.

– Tani që po afron Dita e Flamurit, 28 Nëntori, ajo është e shumëkërkuar. Që me datë 23 nëntor i duhet t’u përgjigjet ftesave në Kanada; madje ka dhe komunitete të huaja që duan ta kenë në festat e tyre, ka ftesa nga New York-u, Toronto e gjithandej. Do të përpiqem të shkoj atje ku mundësia është më e madhe. Lili vlerëson shumë median e New York-ut, veçanërisht Illyria-n që, siç thotë ajo, është shumë e orientuar dhe shumë kombëtare; njeriu që e lexon këtë gazetë orientohet menjëherë; mëson se ç’ndodh këtu e ç’ndodh në hapësirën shqiptare; në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Mali i Zi. Shqiptarët e Amerikës janë shumë më të organizuar se ata të Kanadasë. Megjithatë edhe atje kohët e fundit ka një lëvizje pozitive, ka televizion, ka një gazetë, pra ka një orientim…

Ja kështu, përmes bisedës, ne u sollëm copëza nga jeta e artistes, një ndër legjendat e valles shqiptare, Lili Cingu, solistja e parë e Ansamblit të Këngëve dhe valleve të Shqipërisë, mbajtësja e Gjerdanit të Artë të Dizhonit, e mërguar për “kapriçio shqiptare” dhe e nderuar nga Parlamenti Kanadez, e cila vallëzon ende përkëtej dhe matanë oqeanit. Andej me partenrin e kahershëm Rexhep Çeliku, këndej me vajzat dhe djemtë e mërgimtarëve në Kanada e New York, ndërkohë që për vitin e ardhshëm do të jetë me “Bashkimin Kombëtar” në Gjirokastër; në Tiranë do të çojë përmes një spektakli gjithë jetën dhe biografinë e saj artistike, me të ftuar trashëgimtarë të familjeveve, që kërcejnë nëpër skena… Ka dhe një ëndërr Lili; hapjen e shkollës së Kulturës shqiptare në New York…Një jetë që ia vlen të regjistrohet në shtyllat e gazetës.( Kjo interviste u botua per te paren here ne Gazeten Illyria ne New York dhe do te jete pjese e librit”Histori shqiptare nga Amerika”, qe eshte ne process redaktimi)

HISTORIA PELLAZGO-ILIRE DUHET PARË ME SY PROMOVIMI, JO PËRFITIMI

July 19, 2013 by dgreca

NGA ARTUR VREKAJ /

Në qytetin e Helenit kishte qetësi edhe pse fluksi i turistëve është më i madh gjatë verës. Si edhe mesdita e lodhur e 5 korrikut 2013 nga vapa. Përshëndeta një grup norvegjezësh që ndiqnin me vëmëndje një cicerone që u shpjegonte detajet e ndërtimit të Amfiteatrit të Butrintit përpara skenës që ishte shndërruar në pellg të me ujë të qelbët. Si nuk jut ha dora dikujt të vinte një pompë fill pas ditës me shi apo të bënin një drenazh?

U ndjeva keq që shihja këta të huaj që çuditeshin për këtë moskujdesje të autoriteteve shqiptare që e kanë nën mbikqyrje, sepse ne mburremi që e kemi Park Kombëtar me histori të lashtë pellazge sa edhe ardhja e mërgimtarëve me Helenin në krye, në periudhën dhjetëvjeçare të Luftës së Trojës.

Tek Amfiteatri, sheshi ose skena ishte mbushur me ujë të llumur nga erërat që hidhnin rërë më shumë nga ambjenti rreth e rreth. Aty më tej ishin hedhur pa sistemim një pirg dërrasash për të ngritur dysheme për një veprimtari që do fillonte këto ditë.

Edhe më tej, në themele dhomash kuadratike kishte ujë të pistë. Parë me syrin e një të huaji këto pamje linin mbresa jo të mira. Parë me syrin e një historiani të Antikitetit alarmi është ende në veprim. A dëgjon kush? Akademia e Shkencave të Shqipërisë, Instituti i Monumenteve, Albanologët, Presidenti, Qeveria, Bashkia e Sarandës a Ksamilit a kushdo që mund të kujtohet se Butrinti është vlerë kombëtare sa edhe botërore!

Ujë të pijshëm nuk kishte përveçse në një frigorifer brenda Parkut. Por nuk kishte ujë për tu freskuar në vendpushime që u ishin grisur rrjetat e maskimit që përdoreshin për hije mbi çati. Koshat e plehrave ishin prej druri, por të vjetër, e të dobët. Edhe shenjat e rrugëve në qytetin e Helenit nuk ishin të qarta, me shkëlqim, po me ca shigjeta të vogla në dërrasa druri. Dhomat e tualetit nuk funksiononin, sepse nuk kishte ujë edhe pse Liqeni i Butrintit akoma nuk ishte tharë.

Pyeta rojen e hyrjes dhe u ndjeva më keq kur më tha se e paguanin 150 dollarë në muaj edhe këto kish dy muaj pa i marrë! U bëftë më mirë,- i thashë! Si mund të ruash me qytetari një pasuri kombëtare dhe botërore kur nuk paguhesh në kohë?

Hajde zullum, hajde! Shteti, institucionet, tenderat për firma e sigurimiit të objektit etj…Turp! Dhe duket sheshit.

Ne shqiptarët kemi histori po i trëmbim të huajt me mënyrën se si kujdesemi për vendet me histori siç është edhe qyteti i Helenit! Heleni dhe Çezari bënë me shumë për këtë qytet-kështjellë aq sa gjurmët janë aty të përjetshme. Ky qytet është Troja e Parë e Shqipërisë! Është toka e atdhedashurisë. Këtu filloi mbretërimi i Ri i shënjtëruar me ritet e Dodonës që ishte kryeqendra fetare e vendasve në tokën e Mollosëve që e kishte zili edhe Athina!

Vërtet duhen para për ta mirëmbajtur Parkun Kombëtar të Butrintit, por edhe njerëzit që janë në administrim të tij duhet të kuptojnë se të kujdesesh për qytetin e Helenit është më shumë promovim i historisë pellazgo-ilire se sa biznes për ruajtje dhe mirëmbajtje. Duket se shqiptarët shohin paranë ose fitimin edhe para vlerave historike të antikitetit.

Po askush nuk e vret mendjen të sjellë më shumë veprimtari në Butrint. Të sjellë shëtitje me skaf në Liqenin e Butrintit. Po edhe një çift i ri mund të vijë e të bëjë një video a foto ditën e dasmës, ashtu sikundër pozonin Heleni dhe Andromaka. Pra, ka mundësi po duhen gjetur njerëzit që e kanë pasion historinë e antikitetit tonë.Të shfaqen filma të rinj tek Amfiteatri. Të sjellë ekspozita edhe nga jashtë! Të ketë një kafene brenda parkut. Të ketë gjithçka të mirë që të gjenerojë dhe kontribute financiare për ta mirëmbajtur e zbuluar më shumë se çfarë fsheh akoma ky qytet?

Akoma më shumë të ketë promovime edhe në botën akademike perëndimore apo edhe në auditorët e universiteteve më me zë për të promovuar këtë thesar të histories dhe kulturës sonë kombëtare.

Kujt nga shqiptarëve i ka rënë rasti të vejë në Bermuda mbetet pa mend! Vërtet! Dhe mendo Bermuda nuk i afrohet kurrë Butrintit për nga historia! Atje në atë territor ishujsh ka një kulturë perëndimore që të ngjit ta vizitosh edhe kalanë që nuk ka bërë luftë. Ka një Muze Kombëtar që është dinjitoz për nga paraqitja, por jo me aq pasuri muzeale sa ka Butrinti! Ka një terren të pastër e të mirëmbajtur, sepse në Bermuda ankorohen vetëm me dy anije të mëdha me mbi 7 mijë turistë për çdo javë. Plus mijërat që vijnë me pushime.

Duhet vërtet edhe njëfarë asistence teknike nëse u mungon shqiptarëve se si duhet të administrojnë vlera të tilla. Të shkëmbejnë edhe experience me botën, pse jo?

Të rritësh interesin për ta vizituar Butrintin duhet të mendosh se ke të bësh me një vlerë që do të rishfaqet përditë. Sepse është edhe vlerë botërore dhe për më shumë tregime të vërteta të historisë dhe kulturës që ne bartim sot në Shqipëri apo edhe krijojmë në vazhdimësi duke parë edhe aspektin e historisë së rrënjëve tona pellazge. Por, duke u treguar të zhvatur dhe indiferentë edhe bota akademike apo turistët e thjeshtë do të na lënë mënjanë.

Unë do të shkoj prapë në Butrint. Se jam shqiptar. Por ndihem keq, kur bota vende-vende, nuk ka më shumë thesare se ne për nga historia, por di si ti ruajë e mirëmbajë dhe tregojë me kulturë edhe atë pak histori që ka.

Një Park Kombëtar si Butrinti, i mirëmbajtur do të sjellë patjetër edhe një qytetërim më të mirë të zonës duke e pasuruar me shërbime cilësore. Pra, edhe jeta e banorëve do të jetë më e begatë. Po kujt t’ja rithuash këtë?

FOLKLORI I KËNGËS BOLENASE- FRYMA E AJRIT ËSHTË PIKË VESË

July 19, 2013 by dgreca

SHKRUAN:GËZIM LLOJDIA/

Nertesi Asllani është një poet lab. Djepet e labëreshave që kanë përkundur trima,kanë përkundur midis tyre edhe poet e rapsod. Dihet se të gjithë llojet krijesave janë krijuar në mjedise misterioze, që i përkasin ekstazës shpirtërore. Mirëpo krijesat që kanë shfaqur habi,pra shpejtësi mendore në kohët e hershme të fëmijërisë së tyre, çuditërisht u rritën ,aty mes halleve, mizerjes, varfërisë nga pantallonat shkurta e flokët qethur me gërshërë dhish,nga trasta e librave te çobani magjër me llabane nga i zoti që tërheq për dore gomarin e zëmëruar keqas, një ditë i takon krejt të ndryshuar, i gjen poet,rapsod,ushtarak,arsimtar pse ishin njerëz me palcë me vlera shpirtërore me vepra të mira .Dashuria njerëzore tek kjo pjesë ka lerë vet. Fryma e ajrit është pikë vesë.

Ç’janë rapsodët. Në viset ku kemi lindur ,shkoza,panja,prralli, janë vargjet e këngës. Po rapsodi cili është? Rapsodi është ai bujku që mrih pleh në të vërtetë është kopshtari që mbjell trëndafilishte. Trëndafilishta lulëzon e kompozon lulërin . Cicërimat zogjve që shpojnë veshët. Ah i madhi Zoti kur lodron ëndrra e shpirtit. Buke misri e bërë me hi,kulloshtër nga bagëtia. Pyjet që uturijnë nga bukuria, marrëzia e çmendur e gjinkallave,velesim shpirti me trëndelinë. Manaret uratat ku shkojnë kështu të uruarat të bekuarat…Rapsodët e kësaj treve u rritën në këtë vise,me det mali me retë qumështore,me ujë stere atje ku xixëllonjat shuhen në duar,gruri aty mblidhet në duaj. Do të kujtojë flladin që të zilepsë dhe frymëzim që merr shpirti. I gjithë ky arsenal shpirtëror pikëzohet vetëm tek ata njerëz, që shpirti i tyre uturin netëve dhe ditëve. sepse mëndja bredh sëbashku me shpirtin nëpër këtë det hapësire.

Ç’është në të vërtetë kënga e Bolenës Nertesi Asllani shprehet:Kënga e Bolenës:Jehonë malesh, /aromë trëndeline,/ dallgë Shushice, /iso burimesh, dashuri e krenari njerëzore./Brenda një shkrimi të vetëm shkruan ai, është e pamundur të trajtosh në imtësi, thellësi e gjerësi vlerat estetike dhe ideore të këngës polifonike qoftë edhe të një fshati të vetëm siç është Bolena. Një studiues i huaj thotë: është një veçanti e çuditshme ku kënga e çdo fshati bile e çdo lagjeje është e dallueshme dhe e ndryshme nga njëra te tjetra. Megjithatë për këngën e Bolenës zakonisht thuhet: “shtruar Bolençe”. Me sa duket kënga ngjan me hapin e shtruar dhe fjalën e shtruar të këtij fshati.“ Bolena me emër/Me ty jam në ëndërr/ Me viset e tua Det me dallgëzime

Mali me shpërthime/ Me këngët e virua”.Më shfaqen para syve ata burra si Haris Matua, Mico Trakua, Malo Razipi, Maze Hysi, Riza Koçiu, Sejko Zeneli, Hajro Dulja,etj. Pjesa më e madhe e tyre nuk jetojnë më. Ata jetojnë e kanë mbetur të gjallë me zërin e tyre, në këngët dhe vallet e tyre, në dollitë dhe shakatë e tyre.

Cila është përvoja e grupit të Bolenës.Nertesi Asllani thotë:Në vitet e para të fëminisë time kujtoj me nostalgji të veçantë, unë dhe brezi i moshës time, grupin polifonik të oficerëve të Bolenës (siç u quajt) të cilët bënë incizimet e para në Radio – Tirana.Ishte aty nga mesi i viteve 60-të. Ishte krenari e madhe për ne kur dëgjonim spikeren që thoshte në orarin e Radio-Postës së asaj kohe “Këndon grupi polifonik i Bolenës”. Grupet e tjera polifonike të Vlorës e të jugut akoma nuk ishin dëgjuar. Më vonë do ti njihnim nga afër bashkëfshatarët tanë si Ysniun, Istrefin, Reshatin, Mullahun etj.etj.Aty nga vitet 70-të, kënga e Bolenës do të merrte një hov të ri. Erdhi një brez burrash e grash me dëshirë, pasion e talent, të cilët u dalluan dhe u vlerësuan edhe nëpër festivale zonale e rrethi. Davua, Rrapua, Razipi, Dilaveri, Idajeti, Lavdoshi, Petrua, Faizi, Votimja, Sheqerja, Zana, Qenerja, Durimja, etj.etj. U bënë edhe incizimet e para në Radio-Gjirokastra, ku shumë këngë e valle u bënë “Hite” për atë kohë. E ndiej për detyrë të përmend këtu poetin e mirënjohur popullor dhe folkloristin Kujtim Mici, i cili shërbente si drejtor shkolle në Bolenë dhe njëkohësisht furnizonte me tekste dhe drejtonte në atë kohë grupin e Bolenës .

Pra dhe cilat ishin temat që realizoi ky grup polifonik:Nertesi Asllani shprehet:Ndihem sa i detyruar aq dhe i privilegjuar që mu dha rasti të punoja si drejtues i shtëpisë së Kulturës Bolenë në vitet 80-të e në vazhdim. Krahas detyrave të tjera më duhej të merresha direkt me këngën e fshatit. Kënga e Bolenës vinte që nga shekujt brez pas brezi duke shoqëruar këtë popull në dasma e gëzime, por edhe nëpër halle të mëdha e dramat e kohës. Ligjërimet dhe vajet e nënave heroina shamizeza, kishin fiksuar ngjarje tragjike e trima kordhëtarë që i kishin bërë hije e dhënë emër këtij fshati nëpër breza të pa dorëzuar e gjunjëzuar përpara hasmit.Si një jehonë e largët vjen kënga e rëndë me vargje brilante kushtuar Leskoduke pallëlarë që shkuan në Stamboll te Veziri dhe mbenë andej bashkë me kokën e prerë të Ali Pashait.

“…Leskodukaj të më ziri,/Rrathë në kokë tu viri,/Pisha në thoj tu shtiri,/Me duar prapa të lidhi,/Në Stamboll brënda ti biri,/Sadik Guxhë e Birçe Trimi./Shkuan trimat, shkuan tutje,/Në Stamboll të shtatë vanë,/Pallë e larë e Leskoduke,/Vetëtin mbi supet tanë. .”

Cilat janë disa nga rritjet këtij grupi folklorik ndër vire?Nertesi Asllani përgjigjet:Erdhi një brez tjetër djem e vajza të talentuar që përfaqësuan me dinjitet grupin folklorik të Bolenës në vitet 80-të, si Lavdoshi, Pajtimi, Vangjeli, Mirvetja, Vitoria, Fatbardha, Petrua, Harizi, Vasili, Davua, Selmani, Eqeremi, Totua etj..Për hir të së vërtetës dua të pohoj se grupi folklorik (miks) i Bolenës në ato vite u barazua me grupet më të mira të Vlorës e gjithë Labërisë. Nisën incizimet e filmimet e para në Radio-Televizionin Shtetëror, Tiranë e Gjirokastër. Doli fitues në të gjitha konkurrimet zonale, rrethi e ato kombëtare.Në vitin 1983 grupi folklorik i vajzave të Bolenës me soliste Vitori Hosi do të shpallej laurante e F.F. Kombëtar Gjirokastër, me vallen humoristike “Plaku me plakën ç’u zunë”. “Kënga ime mal e rëndë, kënga ninull fëminije, unë notoj në det me këngë, po s’këndova plas mërzija”- thuhet diku në vargjet e një kënge .Krahas grupit të burrave, grupi i vajzave apo grave të Bolenës ka dhënë një kontribut të veçantë dhe është vlerësuar si një risi edhe nga studiues të Institutit të Folklorit. Studiuesi i Folklorit Spiro Shituni thotë në librin e tij se “Kënga grarishte e Bolenës për nga unifikimi dhe harmonia është një perlë e vërtetë”. Në vitin 1988 në Festival Foklorik Kombëtar të Gjirokastrës, ninulla e djepit :“Rritu se te pret martina” kënduar nga Fatbardha Hosi do të shpallej luante e këtij festivali dhe do të shkonte me numrat e zgjedhur në Koncertin qeveritar në Tiranë. Më vonë, në përbërje të ansamblit të Vlorës do të shkonte në Francë ku do të korrte një sukses të jashtëzakonshëm. Ninullat dhe logatjet në Bolenë janë një pasuri të cilat vijnë si pasojë e dramave dhe tragjedive që kanë ndodhur në shekuj. Ligjërimet e grave bolenase me zëra dhe vargje brilante janë thesare të rralla. Një vend të veçantë zë në reporterin e këngës së Bolenës edhe lirika baritore dhe ajo e dashurisë. Dua ta them brenda modestisë time se nuk mbaj mend ndonjëherë që ky grup të ketë dështuar në skenë. Në dhjetëra e dhjetëra koncerte e festivale grupi i Bolenës u shfaq me dinjitet të plotë. Ja një poezi e poetit Nertesi:

Çoban ta dëgjova zënë

Përtej në shullë

Kur i bjerje me të qarë

Natën culisë

Unë kam dalë në dritare

Se gjumi s’më zë

Desha të vija të tinë

Po nëna s’më lë

Për muhabetin që bëmë

Apo skemi gjë?

Lamtumirë Vinçenco Çeramit – gjeniu poliedrik

July 19, 2013 by dgreca

Nga Arjan Th. Kallço/

Lamtumira është fjala që na ndan me njerëzit tanë më të dashur. Fjalë e dhimbshme dhe plot peshë, sidomos kur të largohet përgjithmonë një mik i vërtetë me të cilin ke ecur në rrugën tënde të krijimtarisë, aq më shumë që ka qënë mësuesi yt i madh i jetës. Lamtumira është fjala e fundit që i ndan njerëzit që ndoshta njohjet i kanë patur të pakta, por sado të pakta t’i kenë patur, ka mbetur diçka në jetë që të rilidh me të. Por edhe ata që nuk e patën mundësinë që ta njohin nga afër, përsëri sado egoistë dhe nihilistë të tregohen, përsëri, herët a vonë, do të ndeshen me emrin dhe veprën e tij. E prej Çeramit na ka mbetur një pasuri e tërë letrare, kinematografike e skenike, kështu që do të kemi padiskutim momente të bukura ritakimi me të. Edhe për ne shqiptarët e përtejdetit do të ishte mirë që jo vetëm filmat, por edhe veprën e tij letrare ta njohim, duke e sjellë në gjuhën tonë. Kjo është detyra e përkthyesve dhe e shtëpive botuese që të mos ezitojnë, por të fillojnë nga puna qysh tani. Janë mbi 30 vepra të shkruara prej tij që presin të përkthehen, ose të paktën prej tyre disa nga kryeveprat të cilat e bënë të famshëm autorin më parë si shkrimtar e pastaj si skenograf. Besoj se në të gjithë atë përvojë ka gjithmonë leksione që duhen lexuar dhe mësuar, për secilin prej nesh.

Lindi në Romë në vitin 1940, shkrimtar, dramaturg, poet, skenograf. Në vitin 1976 botoi romanin e parë Një borgjez i vogël, i vogël; Prani e dashur 1978; Lamtumirë Lenin 1981; Djali prej xhami 1983; Lepuri 1988; Hipokriti 1991; Njerëzit 1993; Zoti ‘900 1994; Këshilla një shkrimtari të ri 1996; Takimi 2005; Jetë të gënjeshtra 2007.

“Desha ta falenderoja publikisht mikun Çerami, është një person shumë bujar, ëmbëlsia e tij të gjeg. E fuste dorën në xhep dhe nxirrte jashtë futrunë. Më ka mësuar shumë gjëra. Që në fillim më mësoi se frymëzimin e presin diletantët, të tjerët i përveshin mëngët dhe i futen punës. Më mësoi sintaksën, sintezën. Është një njeri që ia hap zemrën të gjitha enigmave dhe di t’i zgjidhë të gjitha ato. Po e përshëndet me fjalët e një poeti të madh: Vinçenco, mos rri e vështro, mos u shqetëso, nëse bien yjet, por shikoji që t’i mbash mend. E ardhmja sapo filloi” – u shpreh aktori i çmimit Oskar Beninji.

Kur i propozuan çmimin e merituar të karrierës, ai nuk shkoi vetë, ashtu si Benini dhe Piovani, të tre të bashkuar nga një lidhje dhe bashkëpunim mbi 20 vjeçar, por dhe nga përvoja magjike që i çoi deri tek Çmimi Oskar për filmin Jeta është e bukur. Në takimin me presidentin Napolitano vajza e vet lexoi mesazhin e të atit, duke e mbyllur me fjalët : Shpresa jonë, në errësirën në të cilën luftojmë është se më në fund shteti dhe ndërmarrjet private duhet të vendosin bashkë të investojnë për bukuritë e Italisë dhe të bëhen të vetëdijshëm se kultura, talenti, fantasia janë një burim real. Lidhja me Romën e shkrimtarit të njohur mbeti shumë e fortë, pasi ai lindi në zemrën e Italisë, të artit dhe kulturës. Ja si shprehet ai për qytetin e tij që aq shumë e deshi dhe e respektoi, pasi dhe vetë qyteti e deshi birin e vet: “Të gjitha librat e mi dhe romanet janë plot me qytetin e Romës. Në të gjitha vendet ku kam shkuar Roma më ka sugjeruar gjithmonë diçka që më pas e futa në shkrimet e mia”.

Shpesh kemi dëgjuar dhe shkruar se jeta e një njeriu të madh në fillesat e saj nuk ka qënë prej një gjeniu, përkundrazi të jepet përshtypja se nuk do ta lidhë asgjë me pasionet e jetës. Një ditë përgënjeshtrohen të gjitha dhe talenti i fshehur shpërthen fuqishëm dhe e ngre zërin e vet. Më pas është një punë e madhe që e kalit atë dhe e vë para provave të jetës, të profesionit dhe kulturës. Edhe Çerami është një prej atyre rasteve që ndoshta edhe vetë mësuesi i tij nuk e besonte, por surprizat në jetë nuk mbarojnë kurrë.

Një prej kujtimeve të para për të kur ishte nxënës e sjell një profesor : “Vinçencoja është shumë i drojtur, mbeti vitin e kaluar, se nuk u përgjigjej pyetjeve. Duhet ta kuptojmë, sepse ishte i sëmurë”. Ai profesor ishte 28 vjeçari Pier Paolo Pazolini që nuk ia doli që t’ia kthente fjalën Vinçencos së vogël, por në sajë të një teme : Një të dielë në mal, e ndihmoi të kuptonte se fjalët do të ishin më tej jeta e vet.

“Ishte një temë për friulianë, ku dija unë gjë për mallet? Kisha parë vetëm një, Terminilon dhe në verë”- thotë Cerami. E shpiku në përshkrimin e vet : Terminilo e shkatërruar nga orteqet dhe e banuar nga njeriu i urryer i borës. Druhej se e kishte tepruar, por Pazolinit i pëlqeu, e lexoi me zë në klasë. Sukses i madh.

“Më bëri përshtypje. Mezi pres të shkruaj një tjetër. Pa e ditur e zbulova letërsinë” – u shpreh autori. Më vonë Pasolini e mori si ndihmësregjisor në filmat e vet. Lidhjet me kinemanë vazhduan dhe romani i tij i parë, Një borgjez i vogël, i vogël, u bë film me aktorin Alberto Sordi. Ka shkruar për emrat e mëdhenj të kinematografisë italiane Belokio, Amelio, Bertoluci, Skola, Veronezi, Moniceli etj. Por Çerami ishte dhe poet. Epitafin e shkroi vetë në një prej poezive të tij të fundit : “Çdo mëngjes prej vetes më pëlqen e ardhmja e shkuar / dhe në mbrëmje qaj për të”. Kryebashkiaku Marino u shpreh se me vdekjen e tij, Roma humbi një mik. Vërtet një mik të dashur, në një dashuri ëndrrash midis Qytetit të përjetshëm dhe atij që me veprën e tij ia shtoi përjetësinë. Po e mbyll me fjalët e Beninjit, shenja e mirënjohjes më të ndjerë ndaj tij që vështirë se do të harrohet: “Pa të nuk do të kisha mundur as të ecja në muzikën e jetës. I detyrohem për gjithçka. Sot kemi një poet më pak në botë, një gjë që na bën të gjithëve më të trishtë”.

Poezia e Migena Arllatit vjen si një balerinë poetike që stis art në ritmin e lëvizjeve

July 19, 2013 by dgreca

Nga Adem Gashi/*

Po e nis diskursin përurues për poezinë e Migenës me një vaki të natyrës redaktuese. Një prej autorëve të shumtë që unë kam redaktuar, kishte vite që ngulmonte t’ia redaktoja një vëllim me poezi. Duke ditur se autorët kanë shumë kërkesa, unë ngula këmbë në vetëm një kusht. I thashë: në çastin që e marr dorëshkrimin, unë harroj autorin. Migenës nuk ia vura as këtë kusht sepse nuk e njihja dhe as kisha lexuar gjë nga ajo. Dorëshkrimi i saj më bindi se nuk ishte e papërvojë në fushën e krijimtarisë letrare, se mbi të gjitha autorja ishte e begatë me kulturë gjuhësore, sepse gjuha është mjeti i domosdoshëm për këtë lloj krijimtarie. Natyrisht, edhe kjo autore kishte një kërkesë këmbëngulëse, shifrën njëqind. Në dorëshkrim qenë njëqind e dy poezi (një fatmirësisht e përsëritur dhe vetëm një për viktimizim). Megjithatë e pranoj se kërkesa nuk qe e natyrës thjesht formale, ngase libri do të botohej në kuadër të nëntorit të njëqindtë të pavarësisë së Shqipërisë. Poezitë pa përjashtim ishin të realizuara në gjithë paramentrat estetikë për botim, madje edhe ajo e viktimizuara. Në këtë punën e strukturimit formal të librit, duke gjetur lëvizjen si emanacion të përmbajtjes, i rekomandova autores titullin “Midis ritmeve”, por me të drejtën autoriale, ajo nxorri si argument arkivin e saj artistik, stisur shumë kohë më parë, sa në kornizën e mbamendjes, po aq edhe në kohën e shkrimit të tyre. Njëqind lirikat e Migenës dëshmojnë se ajo vjen në botën poetike me verbin e saj, sa origjinal në plan perceptimi të botës e jetës, po aq edhe në plan të realizimit artistik pa ndrojtje dhe pa pozë dukjeje. Njësia e parë që përthekon këtë cikël poezish, “Orët e jetës time”, mëqaket me motive loti, kolovajze, vdekje kali, vetmi hëne, ecje së prapthi, krejt si një lojë fëmijërie. Reminishenca që brumëzojnë lirika të ndjeshme. Njësia e dytë “Më trembin orët kur jam pa ty”, ngre në fron motivin e përjetshëm të dashurisë, motivin e kurorës të kësaj lirike i cili nga përmasa universale ngre fole në botën intime individuale dhe anasjelltas. Në këtë cikël poezish Migena jo vetëm ndihet e sigurtë por ka guximin që të bëj flirte formaliste duke provuar akrostikun, rimën e brendshme, bashkëbisedimin ose dialogun midis vetjeve si sekuenca dramatike të mbushjes shpirtërore. Herë- herë ajo i vë në funksion subjektesh edhe shenjat e pikësimit, një animizëm a metonimi që i bën të flasin pikëpyetjet, edhe presjet, edhe shenjat e tjera. Tek njësia e tretë “Koha që s’ecën”, regjistri i motivacionit vjen më i ngrysur, më i rënduar, më cerebral. Në fjalësin e saj poetik bëhet popullimi me nocione që dalin nga togfjalëshi habitor: Kujtimet qenkan lagur, si ikje, ndjekje, vdekje, vuajtje, bosh, mërzi, lodhje, ëndrra, e të tjera. Por pavarësisht amullisë së kohës që nuk ecën, ajo ruan ekuilibrin duke i shndërruar xhevahiret e zeza në gjerdan poezie. Njësia e katërt “Vdekje indiferencës” përmbledh lirikat që ashpërsojnë shqiptimin e ndjenjave, marrin referencë nga e vërteta, vetëdija dhe arsyeja, duke dëshmuar se Migena di të rebelohet e të ngrejë zërin e protestës, jo duke u kamufluar pas subjektit lirik po drejtpërdrejtë nga vetja. Motivet e atdhetarisë, shpesh të folklorizuara këtyre ditëve dhe sidomos vitin që shkoi, tek ajo janë zëvendësuar me motive qytetarie, duke u përmbajtur me një disiplinë e kulturë arti nga butaforia vrasëse skematike. Mendoj se konstatimi vlerësues që i rri më pranë kësaj lirike është kapja e jetës në lëvizje, aty ku koha dhe hapësira shkrihen në ritme, midis të cilave galon qenia e dashuruar. Natyrisht, nuk mungon as kundrimi ironik i dramave jetësore që, kur e kur, merr intonim thuaja sarkastik. Në perceptimin e lexuesit, poezia e Migenës vjen si një balerinë poetike që stis art në ritmin e lëvizjeve. Fundja, a nuk është Lëvizja fundament i materies?! Duke respektuar ritualin përurues për librin në kuadër të festës poetike të Gjakovës, Mitingut të 49-të të poezisë, nuk më bëhet të përfundoj fjalën time pa kapakun e florinjtë konstatues: Libri i Migenës është nga librat e rrallë më poezi që ruan në mënyrë të qëndrueshme ekuilibrat, pa amplituda rrënuese. Më ka rastisur të lexoj vëllime poetike ku nga një poezi antologjike në një faqe, në faqen tjetër shfaqet një skarto, një hedhurinë thuaja e palexueshme. Merreni këtë libër të autores Arllati. Hapeni në cilën faqe të doni, si ta sjellë rasti dhe do ta gjeni pa asnjë drojë lirikën e pastër me vulën e shprehjes së lëngshme e me musht jete të Migenës.

* Redaktori i librit

Migena ARLLATI, vëllimi me 100 poezi “Mendime në kornizë”

1. KONCEPT I GABUAR KOHE

Ndodh që ditët

të më duken vite,

ndodh që çastet

të më bëhen të palëvizshme,

ndodh që jetën

ta ndërroj me një orë.

Shfrenimi i Zotave Perëndi

Do të lumturohej si asnjëherë.

1. NËPËR ËNDËRRA ZGJUAR

E luta laureshën

të ma falte këngën,

ta këndonte për mua,

gjumi të më lodhej

e sytë të më mbylleshin.

Nënstrehët e dritareve

roje gati-tu qëndrojnë,

e lëshohen ultratinguj

që kujtesën time ndjekin.

Këngë e laureshës…

jo kaq fort,

kapërceje refrenin,

jo kaq fort!

Magjirat më ndjell

dhe endjet nëpër çaste gëzimi.

Ti, o këngë që më kënaqe,

ti, o këngë që të mirëpres,

ti, o këngë që ma largove fjetjen!

2. LOTË

U lodha së numëruari

dyqind pika loti

që nesër katërqind

presin të bëhen.

Si rrjedhin lotët?

Katërqind, tetëqind, dymijë e dyqind pika lot.

Sa e sa mijëra të tjera lot

që s’quhen më pika

po hauze, dete e oqeane sot.

Siç rrjedhin pa pushim

mes pllajave-faqe

të mjafta për përmbytje jo të një qenieje

po të një bote të tërë në paqe.

3. HËNA DHE TI

Nuk kam ëndërruar hënën të ulur mbi mua,

nuk kam ëndërruar lumin të shkojë lart,

po edhe nëse i kam ëndërruar

ato janë ashtu siç janë

në trajtën e tyre të origjinës.

Ty,

kam ëndërruar të të njoh,

dhe të të dua pa skaj,

pas dashurisë, dihet pastaj.

Sot ëndërroj të të takoj

pavarësisht të gjithave.

E ç’më duhet hëna mbi krye

kur mbi çdo gjë ti je,

e ç’më duhet të shoh lumin në ajër

kur mendjet tona takohen në re!

4. VEÇ KURORËN

Pa titull është kënga ime,

këndojeni si të doni!

Pa kuptim është fjala ime,

le ta shajnë gjithkund!

Dhe vështrimet pa drejtim janë,

le t’i marrë kush të dojë!

Dhe qiellin nuk e dua,

ndajeni mes jush atë që më takon!

Veç ti, o mbret

falma kurorën

një çast para vdekjes!

5. LUMTURIA

Lumturia,

kjo përrallë jetësh

më kujton sythin e palidhur,

ende të padalë

këputur nga djersa,

kalloja,

cingërima…

Lumturia,

në një barsoletë shekujsh

është kthyer!

6. PËR NE TË DY

Mirë qofshim edhe në jetën që na pret,

Bizhuteri në zemra varur,

Idili i dashurisë mëkatare

E sjelltë mes nesh të bukurën parajsë!

Gënjehet jeta me kalendarë,

Hiret tona botën vrasin

Etyde me yjet duke thurur çdo natë.

A do jemi të tillë edhe nesër, vallë?

Netëve të ndjera u bëfshim serenadë!

Ravijëzohet buzëqeshja lart mbi bust.

A do të jemi gjithmonë kështu vallë?

7. DASHURI MATEMATIKE

Po qe se: një edhe një

bëjnë dy

atëherë kuptohet: unë dhe ti

formojmë një çift.

Ç’shprehje abstrakte!

Një njësh i njehsuar në një

dhe një dysh i dyzuar nga vetë fjala.

Po unë dhe ti të tillë jemi,

a mos përqafim i errësirës

pasuar nga një puthje e vjedhur,

na kanë shtuar delikatesën?!

8. TERS

Cili është tersi nga ne të dy,

unë apo ti,

ti apo unë,

ne, të dy

apo askush nga ne?

Kur bie nata ti më pëshpërit:

“Të dua shpirt!”

Kur zbardh dita, ti më pëshpërit:

“Të dua e dashur!”

Tersi s’mund të jetë

në fjalor dashurie.

Unë të puth çdo ditë,

çdo mbrëmje, çdo mëngjes.

Tersi s’mund të ngjitet pas puthjesh.

Të dua shumë –

në mos qoftë kjo për ters!

9. PA POEZI

Shkruaj një rresht, një fjalë

si në një abis

në fletën e bardhë shkarravis

Përsëri shkruaj e fshij,

e fleta,

si vetë jeta

lëmsh e tëra,

s’u bëka dot poezi.

10. KUFOMË E GJALLË

Nëse vdes

mos më varrosni,

mishin kapërthyer ndër vete

jashtë ma lini!

Do të flasë ai më shumë

se ç’kam folur me heshtjen unë.

Do flasin ato që krimbat,

me zor të tjerëve nga dheu ua nxjerrin,

dhe bashkë me dhera lagështie

marrin dheun.

Nëse vdes,

dua të jem e pavarrosur,

një kufomë e gjallë që flet.

11. PËR TY

(Nënës, në ditëlindjen e saj)

Që prej dyzet vjetësh

ke ardhur në jetë,

e që prej njëzet vjetësh

mua më ke sjellë në jetë.

Sikur ta dija

sa mundime do të sillja

jetën s’do ta kisha dashur

sepse lotët e tu

shpirtin me brenga ma kanë izoluar.

Fjalët e tua

ujëvarë mendimesh tek unë kanë formuar.

Një çikëz buqëqeshje jotja

dëshirën për jetë

qindra fish ma shton,

e për të të parë të lumtur

bashkë me magjinë e fjalës “nënë”

Diçka me zemër sot të dhuroj.

12. NËNËS

Si nata kredhur në qetësi

më vijnë fjalët e tua, nënë

e jastëku i bardhë, i butë si bora

janë duart e tua që më ledhatojnë

kur flas me rrudhat e tyre.

Flokët, ato thinja ari

t’i dua më shumë se çdo vallëzim në botë,

e margaritarët e shpirtit thurur kurorë

mbi krye do të t’i vë,

shpërblim për dramën jetësore.

13. S’JAM MANEKIN

…se s’jam manekin

indiferencës t’i bëj strehë.

Kam mish e gjak e kockë

dhe ndiej,

se si damarëve të mi

ka një rrjedhë

që jep e merr jetë,

pavarësisht se fustanet

i vesh e i zhvesh vetë.

Ndaj

manekin s’dua të jem.

14. PAS PUTHJES SË PARË

Nga puthja e parë

çdokush veten jo mirë e ndjen,

paçka se me një zë thosh

“Jam mirë dhe shumë mirë”,

Një luleshtrydhe e këputur nga dikush

pastaj e futur në gojë tek ti.

Luleshtrydhja gjak e tëra ish

kullonte e magjepsje e saj shëmbëllente,

mbushur nga pritja e zemrës në vite

një çudi: si nuk shpërthente ?!

Më vonë,

mësuar me këputje luleshtrydhesh të tilla

të duket se lëndina do mbarohet,

por jo,

mbijnë të tjerë: trëndafila.

15. MOSPËRFILLJE E GËNJESHTËRT

Kur na akuzojnë për xhelozi

shpejt tezën e kundërt paraqesim,

mosinteresi del e përpihet

nga ai lumë i marrë fjalësh.

Jo vonë në vorbullën më të lehtë mbytet

sepse i gënjeshtërt është argumenti,

e mendimi xheloz sërish don të fshihet

nën tymin e cektë të mospërfilljes

duke treguar padashur një fakt:

DASHURI!

16. MES RITMEVE

Ritmi i tingujve

zemrën nga gjumi ma zgjon,

ritmi i tingujve

zemrën peshë ma çon.

Ritmi i tingujve,

ritmi i muzikës.

Ndoshta aty është fshehur Bet’hoven,

Ndoshta Iglesias,

Xhekson ndoshta,

Ndoshta është fshehur,

Emri delikat i jetës.

17. ORË

Orët e jetës sime

nisin atje ku mbarojnë.

Orë të zgjatura tërkuzë,

Orë të shtyra me zor,

Orë të pritura me ankth,

Orët e orëve të ditës.

Diku më duket se ka ngecur akrepi,

Atje tek orë e seminarit.

Orët e prishura duhen ndrequr,

përsëri prishen e ndreqen sërish

për t’u prishur e mos u ndrequr më kurrë.

18. INVERS

Trupën e një shfaqjeje cirku

kam nisur të shoh në kuzhinë,

ditën e një pranvere

gabimisht e ndiej në dimër,

dhe pulsin që lehtë rreh mbi damar

në flokë e ndiej gjithmonë e më shpesh.

Rekuiem këndohet në dasëm,

me puthje luftojnë ushtarët.

Thonë se Toka rrotullohet.

Asgjë më tepër !

19. ME KADARENË

Dy pika shiu ranë mbi qelq

dhe unë për ty seç ndjeva mall,

i dashur pritmë lart në qiell

do vijë ajo ditë dalëngadalë.

Do takohemi sërish mbi të vyshkurat lule

të përqafuar me mall të dukemi si në fotografi

dhe ujdhesat i shtrenjtë do marrim tutje

si dikur: ti plak e unë fëmijë.

Dhe më shumë kujdes

me mustaqet t’mos më bezdisësh,

dhe me shumë kujdes

gjymtyrët e plogëta të t’i fërkoj,

e bastunin në dorë unë fëmija

ta mbaj si t’isha perandor.

Dy pika zjarr ranë mbi zemër

E dashuri seç më ngjallën.

20. SYZE PËR QIELLIN

Për qiellin

do të blija një palë syze,

të shtrenjta, të shtrenjta

sa t’i dridhej fytyra kur t’i vinte.

Dhe në vendndodhjen e ylberit

vendin do ta kishin,

aty kur sytë tanë dot nuk shohin,

aty ku vështrimi s’na arrin,

aty ku as s’mund të përfytyrojmë.

Për këtë,

i bleva syze qiellit.

21. KËTU BËN FTOHTË

Këtu është ftohtë

ndaj gjithnjë kruspull rrimë.

Këtu është ftohtë

e mishi të rrënqethet.

Është ftohtë!

Temperatura e zemrës nën zero,

gjaku i kthyer në ujë,

palca në stalagmite të bardhë.

Këtu është ftohtë

këtë e dinë të gjithë,

Është ftohtë

ndonëse fjalët shkrihen mbi kaloriferë,

e mendja punon si për dreq.

E dinë të gjithë që këtu bën ftohtë

por ajsbergu vetëm majën ka lart.

22. MUNGESË E GJATË

Që në shpirt ka të mirë e të keqe

këtë e di engjëlli dhe djalli,

se një ekuinoks tokësor

është më i shkurtër se një përtëritje.

I kapur në dremitje

një zog i mirë, i gjorë,

rrëzon petalet e lehta të borës

nën qiellin e rrafshtë të gjetheve.

Një shkëndijë përplaset

e në personifikim të durimit është kthyer,

dhe një tjetër llomotit

me gjuhën krejt zbathur.

Sa herë dolën sonte ?

Një për mua,

një për ty,

E mbi akuj shëtisim,

pa u parë,

të vetëm, të verdhë

të mbetur pa diell !

23. HESHTJE VARRI

A mund t’heshtë një varr

me një skelet brenda ?

Edhe gjethet e rëna mbi të

bëjnë më shumë zhurmë se vetë heshtja.

Një unazë (e florinjtë ?)

pajton besnikërinë e fundit.

Klithma sorrash

prishin serenatën e shelgjeve.

Me ç’mall do ta donin heshtjen !!

24. … SEPSE

E desha jetën

sepse…

E dashurova atë

sepse…

E fala buzëqeshjen time

sepse…

Besoj se tani

keni një ide për preferencat e mia.

Për pak harrova:

E shkrova këtë poezi

sepse…

25. KËNAQEM ME TY NË LIBRA

Sonte s’më punoka mirë stilolapsi

dhe kolla për dreq, fillon e më nget.

E nga t’ia nis për të arritur tek ti,

tek çasti i idilit vdekës me ty ?

Ti s’di se dje jam puthur me ajrin,

se lamtumirën dot, jo, nuk ia dhashë,

i padukshëm është,

hej, ç’ligj duhet të ndryshojë vallë ?!

Ti s’di diçka më të bukur

se dashurinë në libra po provoj

se mall i Kadaresë, Pushkinit,

balsam për shpirtin, që të gjithë njësoj.

Dhe, nëse më i natyrshmi gëzim

ty do të të ngazëllejë,

dije se nga larg ta sjell unë

me lutjet kthyer në postierë.

26. DJERSË TË VETES

Më pëlqen të dal shëtitje

e të ec duke numëruar hapat e mi.

Ç’tjetër mund të bëj

për të parë gjurmët në kthim ?

Më pëlqen të jem vetëm ,

qoftë edhe me një bastun imagjinar

edhe të ec, të ec,

duke u lodhur së kontrolluari njësitë,

duke imituar bezdinë e atij

që ka për grua një mësuese gjuhe;

Jo ‘s’ por ‘z’,

jo pikëpyetje por reticensë.

E kështu të lodhem,

të lodhem në kontrollin

e një shëtitjeje solo,

aq më tepër nga vetja.

27. LOZONJARE, SI VAJZAT

Fryn era dhe gjethet e pemëve lodh,

Lëvizin të gjorat dhe fëshfërimë formojnë.

Sa bukur !

Si të veshura me minifunde

në një parakalim mode spërdridhën

padukshmërisë së ajrit.

Si lozonjare

që joshin djemtë t’u vijnë pas.

Po ç’kuptojnë ata

pas vajzave me ose pa minifunde

mahnitur.

Gjithet rrinë e qeshen të dëshiruara .

ç’faj u ka trungu

që ato janë aq larg ?!

28. MYKU I VETES

Një djalosh të buzëqesh atje

e ti ul kokën e turpëruar,

sikur patriarkalizmi shekullor

në trupin tënd të ketë kulluar.

E nga ky kullim

një rreze çiltërsie venitet.

Simpati e çastit ?

Dashuri e përnjëhershme ?

S’ka rëndësi.

Përballë saj

ti ke vënë mykun e stërlashtë,

për të thënë diçka më tepër,

je mbyllur brenda

në një guackë.

29. DËSHIRË E RE

Dua të shfryj si era

Me tallazat pafund të shpirtit.

Dua

të përplasem, vritem,

gjakosem, nxehem.

Dua

të shfryhem

të mos ngjaj si ballon brengash,

të lutem me pemët,

pallatet, njerëzit,

të shoh ç’formë zbrazëtie marr,

të ngatërrohem pafundësisht,

të puthem me lulet e parqeve,

të krihem me telat e korentit.

Dua…

Sa dua t’jem si era !

30. MYSAFIR PAS SHIUT

Në asfaltet e lagur

pluhuri ka ngjitur mrekulli,

e keqe e tij njësh me të është bërë.

Ne me këmbë e puthim

për ta sjellë si mysafir të rastit

në shtëpitë tona.