Nga Reshat Kripa*/
…Ishte mbrëmje. Fatosi po dëgjonte emisionin qëndror të lajmeve. Spikerja, me një zë që dukej sikur nuk ishte i zakonshëm, po tregonte për një demonstratë që ishte zhvilluar në qendrën e studentëve në kryeqytet. Fatosit i dukej sikur zëri i saj dridhej. Fliste, por herë pas here, pushonte dhe pas disa sekondave fillonte përsëri.
– E ka nga emocionet, – mendoi Fatosi.
Spikerja fliste për një djalosh, student i fakultetit juridik, që ishte vënë në krye të studentëve. Ajo fliste dhe Fatosi dëgjonte. Një ndjenjë nostalgjie e kishte pushtuar. Nuk e di sepse por nga sytë i rrodhën dy pika lot.
– Babi, çfarë ke? – e pyeti vajza që porsa kishte ardhur.
– Filloi! Filloi! – i tha ai me një zë të gëzuar.
– Kush filloi?
– Furtuna. Furtuna e madhe që do të fshijë nga faqja e dheut përbindëshin që na shpërfytyroi, që na sakatosi dhe depersonalizoi.
Shikonte në ekran studentët që njëzëri thërrisnin: E duam Shqipërinë si gjithë Europa dhe para syve i dilte fëminia e tij. I dilnin shkrepat dhe gërxhet nëpër të cilat ishte detyruar të kalonte.
– Edhe ne kështu u ngritëm kunder tiranisë, – i tha së bijës. – Por atëherë ishim në gojën e ujkut dhe duhej të luftonim në ato kushte.
Fatosit iu shfaq para syve gjithë e kaluara e largët. Iu kujtuan ditët kur ai së bashku me dy shokët e tij, Mondin dhe Janin, fshehurazi shpërndanin trakte nëpër rrugët e qytetit.
I lindi ideja të shkruante diçka. Por për çudi asgjë nuk i vinte ndër mend për ta hedhur në letër. U mundua më kot për një kohë të gjatë, por frymëzimi nuk donte që nuk donte t’i vinte. U ul në kolltuk, mori një libër dhe filloi ta lexoj por, shpejt e kuptoi se nuk mbante mend asgjë nga ato që kishte lexuar. Hoqi dorë.
Ndërkohë dëgjoi tingujt e një kënge të njohur. Nga shtëpia pranë vinte zëri i radios, volumi i së cilës ishte hapur aq shumë sa dëgjohej në të gjithë bllokun. Ky ishte zakoni i njerëzve në atë kohë. Dueti italian Albano dhe Romina Pauer po këndonin këngën Libertá. Vargjet e saj kumbonin fuqishëm në veshët e tij
Një ndjenjë e çuditëshme e pushtoi. Ishte një ndjenjë dhimbjeje dhe krenarie. Kush ka provuar robërinë mund t’i ndiejë më thellë vargjet e kësaj kënge. Ndjenja e lirisë, për të cilën kishte luftuar që fëmi, e bënte që t’i dridhej zemra dhe t’i rridhnin lotë nga sytë.Para syve i doli e kaluara.
…Mblidheshin çdo pasdite dhe shkruanin traktet. Kur errej i ngjisnin mureve të rrugicave dhe shesheve të qytetit. Në mendjen e tij ato rrugica dhe sheshe kishin mbetur ashtu si ishin atëherë. Vrenezi e Muradija, Varoshi e Tophanaja, Çolja e Kumja, Sheshi Kateqit e Sheshi Pashait i dilnin para syve me traktet në muret e tyre.
Ishin ditë të turbullta. Shpesh herë monotoninë e përditëshme e prishnin avionët e huaj që gëvishtnin qiellin shqiptar dhe që shoqëroheshin me një breshëri të paparë kundërajrorësh e mitralozësh që mundoheshin t’i godisnin, por asnjëherë nuk ia arrinin qëllimit. Avionët hidhnin trakte ku bëhej thirrje për kryengritje të armatosur. Njerin prej këtyre trakteve Fatosi e kishte gjetur në taracën e shtëpisë. E kishte hapur dhe në krye të tij kishte lexuar:
“Për Liri, për Shqipëri, për Flamurin Kuq e Zi!”
Më poshtë vijonte thirrja për t’u ngritur kundër sistemit totalitart dhe në fund nënshkrimi:
Komiteti Kombëtar “Shqipëria e Lirë”.
Ky trakt iu ngulit në mendje dhe, në mënyrë të veçantë, shprehja e shkruar në krye të tij, një shprehje nacionaliste shqiptare, që tregonte përse kishin luftuar ndër vite bijtë e këtij kombi. Ndoshta ishte ky një nga shkaqet që ai së bashku me dy shokët e tjerë, Mondin dhe Janin, të krijonin organizatën antikomuniste “Atdhetari” dhe të shpërndanin trakte në qytet. Në krye të çdo trakti shkruanim shprehjen:
“PërLiri, për Shqipëri, për Flamurin Kuq e Zi!”
Para se të fillonin aktivitetitin Fatosi kishte vrapuar në shtëpi ku kishte marrë një flamur pa yll, që e ëma e ruante në sëndukun e saj dhe që dikur e vendosnin mbi portën e hyrjes së shtëpisë në ditën e Festës Kombëtare. E shtruan mbi tavolinë dhe duke vendosur duart e djathta mbi shqiponjën dykrenore u betuan:
“Për liri, pë Shqipëri, për Flamurin Kuq e Zi!”
Duke shqiptuar këtë shprehje, ndien t’u lageshin sytë. Ishin lotë dhimbje për lirinë, për atë që u kishte munguar me vite.
Mësimet pothuajse i kishin harruar fare. Ishin në vitin e parë të gjimnazit. Po afronte fundi i vitit shkollor. Një ditë i thirri, Harilla, drejtori i shkollës.
– Përse kjo rënie në mësime?- u tha. – Ju jeni nxënës të shkëlqyer.
Ata rinin të heshtur. Nuk dinin si të përgjigjeshin. Me veten e tyre mendonin se ishte pikerisht drejtori ai që i kishte mësuar ta donin atdheun dhe lirinë dhe për to të sakrifikonin edhe jetën, po të ishte nevoja. Atyre iu kujtohej se kur drejtori fliste per lirinë (ai u jepte lëndën e letërsisë), deklamonte vargje të tilla si këto:
Të kisha ah, fuqi prej perëndie,
T’i jepja shkelmin kësaj gjithësie,
Dhe të krenja botë tjetër ku të kishte,
Çdo plotësim dëshire e lirie!
Mendonin se ëndrrat mund të realizoheshin vetëm me traktet e tyre. Mendonin se ishin të pakapshëm. Por, një ditë, ato u ndërprenë. Ishte maj kur Dhimitri, punonjësi i ofiçinës së qytetit, që më vonë do të merrte, si shpërblim për shërbimin e kryer, bursë studimi në shkollën e aviacionit në Bashkimin Sovjetik, i denoncoi në organet e Sigurimit të Shtetit.
Kështu filloi kalvari i përndjekjeve dhe secili prej tyre ndoqi rrugën që i kishte caktuar fati. Jani me temperamentin e tij të rrëmbyer u mundua të çante perden e hekurt, duke marrë rrugën e emigrimit, por nuk i eci. Një sëmundje e rëndë e ndau nga jeta, kur sapo kishte filluar ta jetonte atë, kur sapo kishte filluar të bëhej diçka. Mondi i matur dhe i ngadaltë u end për vite të tëra nëpër fshatrat e veriut të vendit duke kënduar me zërin e ëmbël këngën e tij të preferuar ‘’Erëza Malore‘’. Ndërsa Fatosi i qëndroi besnik qytetit duke ngritur mure, duke ëndërruar për të ardhshmen, duke ëndërruar për lirinë.
Albanua me Rominën kishin kohë që e kishin përfunduar këngën e tyre. Kurse atij vazhdonin t’i buçisnin në vesh vargjet e saj: Io vivrò per avere te!
Shikonte studentët e Universitetit të Tiranës që marshonin nëpër rrugët e kryeqytetit me parullat për liri dhe demokraci dhe në to vështronte rininë e tij në ato ditë të zjarrta. Mendonin se do të ishin të përjetshëm, se nuk do të kishte forcë në botë që mund t’i ndalonte. Por mosha në të cilën ishin, nuk i lejonte të shihnin realitetin.
Tanimë kohët kishin ndryshuar. Vala e lirisë ishte përhapur në të gjithë Lindjen, vendet e të cilave kishin muaj që e kishin fituar. Nuk mund të mbetej prapa Shqipëria. Mjaft ishte vonuar deri më sot. Koha nuk priste. Rinia ishte ngritur më këmbë. Ishte ajo që kishte marrë përsipër përmbysjen e madhe, të ëndërruar dhe të larë me gjak dhe vuajtje për gati një gjysmë shekulli.
*Kjo ditë kishte arritur.