Mehmet Prishtina/
Deklarata e ministres serbe Snežana Paunović, e cila, sipas raportimeve, ka thënë se “po të ishte në vend të Sllobodan Millosheviqit në vitin 1998, do ta kishte spastruar etnikisht Kosovën”, ka shkaktuar reagime të shumta në opinion dhe në qarqet politike. Kritika ndaj këtyre deklaratave kanë ardhur edhe nga përfaqësues të Bashkimit Evropian, të cilët i kanë cilësuar ato si të papranueshme, të turpshme dhe në kundërshtim me vlerat evropiane. Sipas kritikëve, deklarata të tilla dëshmojnë se një pjesë e politikës zyrtare në Beograd vazhdon të përdorë retorikë që kujton periudhën e regjimit të Sllobodan Millosheviqit, i cili konsiderohet përgjegjës për luftërat dhe krimet e kryera gjatë shpërbërjes së ish-Jugosllavisë.
Edhe komisionerja e Bashkimit Evropian për Zgjerim, Marta Kos, dënoi deklaratat, duke kërkuar që institucionet e Serbisë të distancohen qartë prej tyre dhe të mbajnë përgjegjësi politike për një gjuhë të tillë.
Më shumë se një çerek shekulli pas përfundimit të luftës në Kosovë, procesi i pajtimit ndërmjet shqiptarëve dhe serbëve mbetet i papërfunduar. Sipas shumë analistëve, ende mungon një konsensus i gjerë në skenën politike serbe për pranimin e realitetit të Kosovës si shtet i pavarur dhe për ndërtimin e një marrëdhënieje të re mbi bazën e njohjes reciproke dhe respektit të ndërsjellë.
Një nga zërat e rrallë opozitarë në Serbi që është shprehur publikisht në favor të pajtimit është ish-kandidati për President të Serbisë dhe kryetari i Partisë Republikane të Serbisë, Nikola Sandulović. Ai tërhoqi vëmendjen pas vizitës së tij në Prekaz më 17 shkurt 2023, ku vendosi kurora lulesh në Kompleksin Memorial “Adem Jashari” dhe kërkoi falje për krimet e kryera nga shteti serb në Kosovë, duke theksuar se kjo ishte një përgjegjësi morale. Pas këtij veprimi, Sandulović u arrestua nga autoritetet serbe. Avokatët dhe familjarët e tij deklaruan se gjatë ndalimit ai ishte keqtrajtuar fizikisht, ndërsa rasti i tij ngjalli reagime edhe nga organizata ndërkombëtare për të drejtat e njeriut.
Në këtë kontekst, kritikët e politikës ndërkombëtare vlerësojnë se bashkësia ndërkombëtare, përfshirë Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Evropian, duhet të mbështesin më fuqishëm forcat politike demokratike dhe pro-pajtimit në Serbi, në vend që të tolerojnë retorikën nacionaliste dhe deklaratat që mund të nxisin tensione të reja në rajon. Sipas tyre, mbështetja për figura politike që janë të gatshme të pranojnë përgjegjësinë historike, të njohin realitetin politik dhe të angazhohen për ndërtimin e një shteti të së drejtës dhe integrimin euroatlantik do të ishte një investim për paqen afatgjatë në Ballkan.
Në të kundërtën, vazhdimi i retorikës së urrejtjes dhe mungesa e një dialogu të sinqertë për pajtim rrezikojnë të thellojnë mosbesimin ndërmjet popujve dhe të cenojnë stabilitetin e rajonit. Për shumë vëzhgues, vetëm ndërtimi i marrëdhënieve mbi respektin reciprok, pranimin e realitetit politik dhe bashkëpunimin ndërmjet dy shteteve mund të krijojë kushtet për një paqe të qëndrueshme dhe një të ardhme evropiane për të gjithë qytetarët e rajonit.
Ndërkohë që nga Beogradi vazhdojnë të vijnë deklarata të tilla, të cilat sipas kritikëve cenojnë frymën e pajtimit, nxisin tensione, vënë në pikëpyetje integritetin territorial të Republikës së Kosovës dhe fyejnë kujtimin e viktimave të luftës, skena politike në Kosovë vazhdon të përballet me një krizë institucionale. Mungesa e konsensusit për krijimin e institucioneve funksionale dhe vonesat në formimin e qeverisë po e zhvendosin vëmendjen nga sfidat strategjike me të cilat përballet vendi.
Në këto rrethana, apeli ynë, në emër të vlerave që përfaqësojmë si familje politike, është që të tejkalohen ndarjet partiake dhe të krijohen sa më parë institucionet legjitime të Republikës së Kosovës. Interesi shtetëror duhet të vendoset mbi interesat individuale apo partiake, ndërsa egocentrizmi politik, i cili po dëmton proceset integruese dhe konsolidimin e shtetit, duhet lënë mënjanë. Vetëm përmes institucioneve funksionale, unitetit politik dhe një vizioni të përbashkët mund të mbrohen interesat e Republikës së Kosovës, të përshpejtohet rruga drejt integrimeve euroatlantike dhe të forcohet pozita e vendit përballë sfidave që vijnë nga jashtë. Në kohë kur siguria, stabiliteti dhe sovraniteti i shtetit kërkojnë përgjegjësi të lartë politike, çdo vonesë në funksionalizimin e institucioneve është në dëm të qytetarëve dhe të së ardhmes së Kosovës.