Prof. Dr. Pal Nikolli/
Në teori, demokracia është pushteti i popullit. Në praktikë, demokracia shqiptare vazhdon të përballet me një paradoks të madh: sovrani thirret të votojë, por ndikimi i tij mbi qeverisjen mbetet shpesh i kufizuar. Kjo është një nga arsyet pse besimi i qytetarëve te politika dhe institucionet ka rënë vazhdimisht gjatë tri dekadave të fundit.
Pushteti i tepërt, i përqendruar në duart e një elite të ngushtë politike, ka deformuar gradualisht frymën e demokracisë. Kur drejtuesit e partive kontrollojnë pothuajse çdo hallkë të sistemit politik, kur kandidatët për deputetë varen më shumë nga vullneti i kryetarëve sesa nga votuesit dhe kur institucionet kushtetuese perceptohen si produkt i pazareve politike, qytetari fillon të ndiejë se roli i tij është reduktuar në një formalitet zgjedhor.
Sistemi i listave të mbyllura ka qenë një nga elementët më të debatueshëm të përfaqësimit politik në Shqipëri. Kritikët argumentojnë se ai forcon pushtetin e kryetarëve të partive dhe dobëson lidhjen midis deputetit dhe zgjedhësit. Në këto kushte, përfaqësuesi politik shpesh ndihet më i detyruar ndaj strukturës që e ka vendosur në listë sesa ndaj qytetarëve që teorikisht përfaqëson.
Kjo ka krijuar një klasë politike që riciklohet vazhdimisht, ndërsa qytetarët përballen me të njëjtat probleme: varfëri, emigracion, pabarazi sociale, korrupsion dhe mungesë besimi te drejtësia. Ndërkohë, rotacionet politike kanë ndryshuar emrat e qeverive, por jo mënyrën e ushtrimit të pushtetit.
Një pjesë e debatit publik lidhet edhe me mënyrën se si u zhvillua tranzicioni shqiptar. Shpesh është shprehur mendimi se, pavarësisht përplasjes së ashpër politike ndërmjet forcave kryesore, me kalimin e viteve u konsolidua një elitë e fuqishme politike dhe ekonomike, e aftë të ruajë ndikimin e saj pavarësisht ndryshimeve të qeverive. Në këtë kontekst përmenden shpesh figura të rëndësishme të tranzicionit dhe interpretohen deklarata historike të atribuuara periudhës së fillimit të pluralizmit. Megjithatë, lidhjet shkak-pasojë mbi këto zhvillime mbeten objekt debati politik dhe historik dhe kërkojnë trajtim të bazuar në fakte dhe dokumente.
Ajo që nuk është objekt interpretimi është realiteti social. Shqipëria vazhdon të humbasë popullsinë përmes emigracionit. Shumë të rinj nuk shohin perspektivë në vendin e tyre. Punëtorët, fermerët, pensionistët dhe shtresat me të ardhura të ulëta vazhdojnë të përballen me vështirësi ekonomike, ndërsa hendeku mes një pakice të pasur dhe shumicës së qytetarëve mbetet i dukshëm.
Demokracia nuk matet vetëm me ekzistencën e zgjedhjeve. Ajo matet me mundësinë reale që qytetarët të ndikojnë në vendimmarrje, me pavarësinë e institucioneve, me barazinë para ligjit dhe me aftësinë e shtetit për të mbrojtur interesin publik. Kur këto elemente dobësohen, demokracia rrezikon të mbetet vetëm një fasadë institucionale.
Pas më shumë se 35 vitesh pluralizëm, Shqipëria ka nevojë për më shumë se rotacion politik. Ajo ka nevojë për një kulturë të re qeverisjeje, ku pushteti të kufizohet nga ligji, institucionet të jenë vërtet të pavarura dhe qytetari të mos jetë spektator, por aktori kryesor i jetës politike.
Një demokraci e fortë nuk ndërtohet mbi bindjen se pushteti është pronë e politikanëve. Ajo ndërtohet mbi parimin se pushteti është një mandat i përkohshëm, që buron nga populli dhe i kthehet atij përmes llogaridhënies. Vetëm atëherë sovrani pushon së qeni një slogan dhe bëhet realisht themeli i shtetit demokratik.