Fuqizimi i Kosovës përmes diplomacisë aktive dhe partneritetit strategjik me Republikën e Shqipërisë
Prof.Dr.Fejzulla BERISHA
Kosova dhe Shqipëria janë dy shtete sovrane. Ky realitet juridik dhe politik duhet respektuar, mbrojtur dhe forcuar. Marrëdhëniet ndërmjet tyre nuk duhet të ndërtohen mbi idenë e zbehjes së sovranitetit të Kosovës apo të Shqipërisë, por mbi një koncept më modern dhe më funksional: dy shtete sovrane që krijojnë një hapësirë strategjike bashkëpunimi.
Historia, gjuha, kultura, kujtesa kolektive dhe lidhjet njerëzore krijojnë një afërsi të veçantë ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë. Por në kushtet e sistemit bashkëkohor ndërkombëtar, kjo afërsi duhet të shndërrohet në kapacitet konkret shtetëror, ekonomik, diplomatik dhe strategjik.
Në këtë kuadër, një nga çështjet më të rëndësishme që kërkon vëmendje është forcimi i subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës. Kosova është shtet dhe duhet të sillet, të veprojë dhe të perceptohet si shtet me strategji të qartë afatgjatë. Për këtë nuk mjafton vetëm ekzistenca formale e institucioneve diplomatike. Nevojitet një diplomaci aktive, profesionale, e koordinuar dhe e pranishme në mënyrë të vazhdueshme në qendrat ku merren vendimet që ndikojnë drejtpërdrejt ose tërthorazi në të ardhmen e Kosovës.
1. Sovraniteti i Kosovës duhet të jetë pikënisja e çdo bashkëpunimi
Marrëdhënia Kosovë–Shqipëri duhet të ndërtohet mbi respektimin e plotë të sovranitetit të të dyja shteteve. Kosova nuk ka nevojë për një marrëdhënie që e zëvendëson shtetësinë e saj, por për një marrëdhënie që e fuqizon atë.
Në këtë kuptim, bashkëpunimi me Shqipërinë duhet të jetë instrument i fuqizimit të Kosovës, ndërsa bashkëpunimi i Kosovës duhet të kontribuojë në forcimin e Shqipërisë. Interesi i përbashkët nuk qëndron në dobësimin e subjektivitetit të njërit shtet, por në krijimin e një partneriteti të barabartë.
Kosova duhet të ketë kapacitetin e saj diplomatik, ekonomik dhe politik për të komunikuar drejtpërdrejt me botën. Shqipëria mund të jetë një aleate dhe partnere e rëndësishme, por zëri i Kosovës duhet të jetë zëri i Kosovës.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në një sistem ndërkombëtar ku shtetet vlerësohen jo vetëm nga ekzistenca e tyre juridike, por edhe nga aftësia për të ndërtuar marrëdhënie, për të krijuar aleanca, për të ndikuar në agjenda dhe për të mbrojtur interesat e tyre.
2. Problemi i Kosovës: diplomacia nuk mund të mbetet vetëm deklarative
Një nga dobësitë që duhet të trajtohet seriozisht është mungesa e një diplomacie mjaftueshëm aktive, të vazhdueshme dhe të orientuar strategjikisht.
Diplomacia nuk është vetëm pjesëmarrje në konferenca, takime protokollare, deklarata për media apo reagime pas zhvillimeve ndërkombëtare. Diplomacia moderne është një proces i përhershëm i ndërtimit të ndikimit.
Kosovës i nevojitet një diplomaci që nuk pret gjithmonë që zhvillimet të ndodhin për të reaguar, por që punon paraprakisht për të krijuar rrethanat politike në të cilat interesat e Kosovës kuptohen, pranohen dhe mbështeten.
Një shtet i vogël nuk mund ta kompensojë mungesën e madhësisë territoriale, ekonomike apo demografike vetëm me deklarata. Ai duhet ta kompensojë atë me organizim, profesionalizëm, ide, kontakte, koalicione dhe këmbëngulje diplomatike.
Për këtë arsye, diplomacia e Kosovës duhet të kalojë nga një diplomaci kryesisht reaktive dhe deklarative në një diplomaci proaktive, të planifikuar dhe të matshme.
Nuk mjafton të thuhet se Kosova është shtet demokratik, se ka institucione dhe se aspiron integrimin evropian. Këto duhet të shndërrohen në argumente të përditshme diplomatike, të paraqitura në mënyrë profesionale para qeverive, parlamenteve, organizatave ndërkombëtare, universiteteve, instituteve kërkimore, mediave dhe opinionit publik ndërkombëtar.
3. Diplomacia duhet të jetë e pranishme atje ku prodhohet vendimmarrja
Kosova duhet të kuptojë se diplomacia nuk zhvillohet vetëm në kryeqytetin e saj. Ajo zhvillohet në shumë qendra të fuqisë politike, ekonomike dhe institucionale.
Prandaj, diplomacia kosovare duhet të ketë një strategji të qartë për praninë dhe veprimin në qendrat kryesore ndërkombëtare. Përfaqësitë diplomatike nuk duhet të jenë vetëm zyra administrative, por qendra të veprimit strategjik.
Ambasadori dhe diplomati kosovar duhet të jenë jo vetëm përfaqësues ceremonialë, por njerëz që krijojnë marrëdhënie, identifikojnë mundësi, ndërtojnë koalicione, komunikojnë me vendimmarrësit dhe prodhojnë mbështetje konkrete për interesat e Kosovës.
Diplomacia duhet të matet me rezultate: sa marrëdhënie të reja janë krijuar, sa mbështetje është siguruar, sa pengesa janë kapërcyer, sa institucione janë informuar, sa partneritete janë ndërtuar dhe sa është rritur perceptimi pozitiv për Kosovën.
Kjo kërkon profesionalizëm dhe vazhdimësi. Ndryshimi i qeverive nuk duhet të nënkuptojë fillimin nga zero të politikës së jashtme.
4. Shqipëria si partner strategjik, jo si zëvendësim i Kosovës
Në këtë proces, Shqipëria mund të luajë një rol të rëndësishëm. Por ky rol duhet të konceptohet si partneritet strategjik ndërmjet dy shteteve sovrane.
Kosova dhe Shqipëria duhet të kenë mekanizma më të fuqishëm koordinimi për çështjet që lidhen me interesat e përbashkëta. Kjo mund të përfshijë diplomacinë, sigurinë, ekonominë, infrastrukturën, energjinë, arsimin, kulturën dhe integrimin evropian.
Megjithatë, koordinimi nuk duhet të shndërrohet në varësi.
Kosova duhet të ketë diplomacinë e saj, politikën e saj të jashtme dhe kapacitetin e saj për të ndërtuar marrëdhënie ndërkombëtare. Shqipëria duhet ta mbështesë këtë proces dhe jo ta zëvendësojë atë.
Një Kosovë më e fuqishme ndërkombëtarisht është në interes të Shqipërisë. Një Shqipëri më e fuqishme ekonomikisht dhe në aspektin diplomatik është në interes të Kosovës. Këto interesa nuk përjashtojnë njëri-tjetrin; ato mund të krijojnë një sinergji të rëndësishme rajonale.
5. Nga deklaratat në veprim
Kosovës i duhet një ndryshim i kulturës së veprimit diplomatik.
Në vend të deklaratës pas një ngjarjeje, duhet të ekzistojë përgatitja para ngjarjes. Në vend të reagimit pas një vendimi ndërkombëtar, duhet të ketë punë diplomatike përpara vendimit. Në vend të kontakteve sporadike, duhet të ndërtohen marrëdhënie të qëndrueshme.
Diplomacia e suksesshme shpesh zhvillohet larg kamerave. Ajo kërkon takime të vazhdueshme, komunikim personal, analiza, argumentim, kompromis, lobim legjitim dhe ndërtim besimi.
Në këtë aspekt, Kosova duhet të investojë shumë më tepër në diplomaci profesionale dhe institucionale, duke përfshirë diplomatët karrierë, ekspertët e së drejtës ndërkombëtare, studiuesit, ekonomistët, komunikuesit strategjikë dhe ekspertët e marrëdhënieve ndërkombëtare.
6. Bashkëpunimi ekonomik si instrument diplomatik
Një hapësirë strategjike Kosovë–Shqipëri nuk mund të mbështetet vetëm në dimensionin politik.
Ekonomia duhet të jetë një nga shtyllat kryesore të këtij partneriteti. Dy shtetet duhet të synojnë rritjen e tregtisë, investimeve, infrastrukturës së përbashkët dhe lidhjeve energjetike e teknologjike.
Një ekonomi më e integruar krijon jo vetëm përfitime financiare, por edhe ndikim politik. Shtetet që kanë marrëdhënie të dendura ekonomike krijojnë interesa të përbashkëta dhe rrisin qëndrueshmërinë e partneritetit.
Prandaj, rrugët, hekurudhat, energjia, teknologjia, turizmi, arsimi dhe tregtia duhet të shihen edhe si instrumente të politikës së jashtme.
7. Dimensioni kulturor dhe kombëtar
Lidhjet kulturore ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë janë të thella. Por edhe ky dimension duhet të modernizohet.
Kultura, universitetet, shkenca, letërsia, arti, mediat dhe diaspora mund të shërbejnë si mjete të fuqishme të diplomacisë publike.
Kosova dhe Shqipëria mund të krijojnë një hapësirë të përbashkët kulturore dhe akademike që e paraqet identitetin, historinë dhe potencialin e tyre në mënyrë profesionale para botës.
Kjo nuk duhet të bëhet përmes retorikës nacionaliste, por përmes argumentit kulturor, shkencor dhe historik. Bota bashkëkohore kërkon që identitetet të komunikohen me dije, profesionalizëm dhe standarde ndërkombëtare.
8. Një strategji e përbashkët për integrimin evropian
Kosova dhe Shqipëria kanë interesa të rëndësishme në procesin e integrimit evropian. Prandaj, bashkëpunimi në këtë drejtim duhet të jetë më i strukturuar.
Shqipëria, duke qenë më përpara në procesin e integrimit, mund të ndajë përvojën institucionale me Kosovën. Kosova, ndërkohë, duhet të ndërtojë kapacitetet e veta dhe të mos mbetet vetëm në pozitën e një vendi që pret vendime nga të tjerët.
Integrimi evropian nuk është vetëm proces teknik. Ai është edhe proces politik dhe diplomatik.
Prandaj, Kosova duhet të jetë më aktive në shpjegimin e pozitës së saj, në ndërtimin e partneriteteve dhe në komunikimin e argumenteve të saj me institucionet dhe shtetet evropiane.
9. Kosova duhet ta ndërtojë vetë fuqinë e saj ndërkombëtareNjë gabim strategjik do të ishte të mendohej se fuqizimi i Kosovës mund të vijë vetëm nga aleatët.
Aleatët janë të domosdoshëm, por asnjë shtet nuk mund ta ndërtojë përgjithmonë politikën e tij të jashtme mbi pritjen që të tjerët të flasin në emër të tij.
Kosova duhet të ndërtojë kapacitetet e veta.Kjo nënkupton diplomatë të përgatitur, institucione të qëndrueshme, politika të jashtme afatgjata, ekspertizë juridike ndërkombëtare, diplomaci ekonomike, diplomaci publike dhe një sistem të koordinuar komunikimi ndërkombëtar.
Shteti që nuk e shpjegon vetveten, rrezikon që të tjerët ta shpjegojnë atë në mënyrën e tyre.
Kosova dhe Shqipëria janë dy shtete sovrane dhe ky realitet duhet të jetë themeli i çdo marrëdhënieje të ardhshme. Por sovraniteti nuk duhet të nënkuptojë izolim. Përkundrazi, sovraniteti i fuqishëm mund të kombinohet me bashkëpunim të thellë dhe strategjik.
Prandaj, formula më e qëndrueshme është:
Dy shtete, dy sovranitete, një hapësirë strategjike bashkëpunimi.
Kosova ka nevojë veçanërisht për një diplomaci më aktive, më profesionale dhe më të orientuar drejt rezultateve. Ajo nuk mund të mbetet në nivel të deklaratave, reagimeve sporadike dhe aktiviteteve formale. Në arenën ndërkombëtare, mungesa e veprimit krijon boshllëk, ndërsa boshllëkun diplomatik e mbushin të tjerët.
Për këtë arsye, Kosova duhet të kalojë nga diplomacia e deklarimit në diplomacinë e veprimit; nga reagimi në parandalim; nga aktiviteti sporadik në strategji të vazhdueshme; nga përfaqësimi formal në ndikim konkret.
Shqipëria, në këtë proces, duhet të jetë një partner strategjik i Kosovës, ndërsa Kosova duhet të forcojë kapacitetin e saj për të vepruar si shtet sovran në marrëdhëniet ndërkombëtare.
E ardhmja nuk duhet të ndërtohet mbi dilemën Kosovë apo Shqipëri, por mbi një vizion më të gjerë:
Kosovë dhe Shqipëri – dy shtete sovrane, një partneritet strategjik dhe një hapësirë e përbashkët e fuqisë politike, ekonomike, diplomatike dhe kulturore.