Analizë nga Rafael Floqi/
Nga paralajmërimi i senatorit Gary Peters te kritikat e eurodeputetëve, Edi Rama përballet me një të vërtetë që diplomacia e tij nuk mund ta fshehë: miqtë e Shqipërisë nuk janë domosdoshmërisht miqtë e pushtetit të tij. Ka një moment kur një kryeministër duhet të shqetësohet më shumë nga heshtja e miqve sesa nga zhurma e kundërshtarëve. Dhe një moment edhe më të vështirë: kur miqtë fillojnë të flasin, por jo më në mbështetje të tij.
Edi Rama duket se po përballet me këtë provë. Protestat në Shqipëri, përplasjet me policinë dhe shqetësimet për trajtimin e studentëve kanë kaluar kufijtë e debatit të brendshëm. Ato kanë mbërritur në Uashington dhe Bruksel, ku përfaqësues politikë që mbështesin Shqipërinë po kërkojnë respektimin e të drejtave demokratike.
Për një kryeministër që ka investuar kaq shumë në imazhin e tij ndërkombëtar, ky është një sinjal politik që nuk mund të mbulohet me propagandë.
Sepse Rama ka ditur të ndërtojë marrëdhënie me liderët perëndimorë, të shfaqet si garant i stabilitetit rajonal dhe ta paraqesë integrimin evropian si sukses personal. Por një pyetje bëhet gjithnjë e më e pashmangshme: a mund të quhet garant i stabilitetit një qeveritar që nuk arrin të krijojë besim te qytetarët e vet?
Gary Peters: Paralajmërimi nga Amerika
Reagimi i senatorit demokrat të Michiganit, Gary Peters, ka një domethënie të veçantë. Sipas deklaratës së raportuar më 19 tetor, ai shprehu shqetësim të thellë për përshkallëzimin e situatës në Shqipëri dhe kërkoi që autoritetet të përmbahen nga agresioni ndaj protestuesve paqësorë.
Ky nuk është një politikan që kërkon të marrë pjesë në betejat partiake të Tiranës. Peters përfaqëson Michiganin, ku jeton një komunitet i rëndësishëm shqiptaro-amerikan, i lidhur ngushtë me fatin e Shqipërisë. Gary Peters nuk kërkon të rizgjidhet në nëntor por e bën këtë në emër të miqve të tij shqiptarë.
Mesazhi i tij është i qartë: miqësia amerikane nuk mund të përdoret si mburojë politike për çdo veprim të qeverisë.
Peters nuk ka kërkuar largimin e Ramës. Por kërkesa për ndalimin e agresionit ndaj protestuesve paqësorë e vendos përgjegjësinë drejtpërdrejt përpara institucioneve që kontrollojnë forcën shtetërore.
Dhe këtu qëndron problemi politik për kryeministrin: nuk mund të kërkosh respekt ndërkombëtar për demokracinë shqiptare, ndërsa përballesh me akuza serioze për cenimin e saj në rrugët e Tiranës.
Brukseli fillon të kërkojë llogari
Edhe nga Parlamenti Evropian kanë ardhur sinjale shqetësuese për qeverinë.
Marco Tarquinio dhe Andreas Schieder kanë kërkuar hetimin e raportimeve për përdorim të tepruar të forcës policore, ndërsa kanë dënuar njëkohësisht sulmet ndaj institucioneve.
Eurodeputetja holandeze Anna Strolenberg, sipas reagimit të përfshirë në materialin e kësaj analize, ka ngritur shqetësime edhe më të ashpra për trajtimin e studentëve dhe të miturve, duke denoncuar përdorimin e pretenduar të plumbave të gomës, arrestimet dhe dhunën fizike. Këto pretendime kërkojnë verifikim të pavarur.
Kritika e saj prek edhe vetë Bashkimin Evropian: Brukseli nuk mund të predikojë respektimin e të drejtave të njeriut dhe të heshtë kur ngrihen dyshime për shkeljen e tyre në një vend kandidat.
Komisioni Evropian, nga ana tjetër, ka dënuar zjarrvëniet dhe sulmet ndaj institucioneve, por ka kërkuar që përgjigjja policore të jetë ligjore dhe proporcionale.
Pra, askush nuk po i jep opozitës licencë për dhunë. Por askush nuk duhet t’i japë as qeverisë licencë për represion.
Për Ramën, kjo është veçanërisht e sikletshme. Integrimin evropian ai e ka kthyer në flamurin kryesor të qeverisjes. Mirëpo Evropa nuk është vetëm fotografi në samite, negociata anëtarësimi dhe deklarata optimiste. Evropa është edhe liria për të kundërshtuar qeverinë pa frikën e një reagimi joproporcional policor.
Nuk mund të kërkosh duartrokitje në Bruksel për reformat dhe të shmangësh përgjegjësinë në Tiranë për mënyrën si trajtohen protestuesit.
Studentët, kundërshtari që Rama nuk duhet ta shpikë
Gabimi më i rëndë politik do të ishte trajtimi i protestës studentore vetëm si instrument i opozitës.
Studentët nuk janë pronë e asnjë partie. Pakënaqësitë për arsimin, korrupsionin, mundësitë ekonomike dhe të ardhmen e vendit nuk zhduken duke u vënë etiketa organizatorëve të protestave.
Rama mund të ketë argumente kundër kërkesave të tyre. Por duhet t’u përgjigjet atyre politikisht, jo vetëm përmes kordoneve policore.
Natyrisht, djegia e institucioneve, sulmet ndaj policëve dhe shkatërrimi i pronës janë të papranueshme. Autorët duhet të përgjigjen individualisht përpara ligjit. Por dhuna e disa individëve nuk e shuan të drejtën e mijëra qytetarëve për të protestuar paqësisht.
Një shtet demokratik duhet të dijë të dallojë protestuesin nga dhunuesi. Përndryshe, rendi publik kthehet në justifikim për kufizimin e lirive.
Arian Starova dhe thirrja për Uashingtonin
Shqetësimi nuk vjen vetëm nga jashtë.
Kryetari i Këshillit Atlantik të Shqipërisë, Arian Starova, i është drejtuar publikisht ambasadorit amerikan David J. Wendt, duke kërkuar angazhim diplomatik më aktiv për kapërcimin e krizës.
Starova ka paralajmëruar rrezikun e përplasjeve civile, një vlerësim politik që nuk duhet ngatërruar me një parashikim të sigurt.
Por vetë thirrja ka peshë: kur kërkohet ndihma e diplomacisë amerikane për të ulur tensionet ndërmjet qeverisë dhe qytetarëve, kjo tregon sa serioze perceptohet kriza e besimit.
Megjithatë, përgjegjësia për zgjidhjen e saj nuk mund t’u delegohet ambasadorëve. Ajo i takon para së gjithash kryeministrit dhe institucioneve shqiptare.
Rama përballë pasqyrës së vet
Për vite me radhë, Rama ka ndërtuar figurën e një udhëheqësi që di të flasë me Perëndimin. Por diplomacia personale nuk mund të zëvendësojë llogaridhënien demokratike.
Stabiliteti nuk është heshtje. Demokracia nuk është vetëm fitore elektorale. Dhe shumica parlamentare nuk është autorizim për ta trajtuar çdo kundërshtim si kërcënim.
Nëse Rama dëshiron të ruajë besueshmërinë e qeverisë së tij, duhet të kërkojë hetime transparente për çdo akuzë të përdorimit të tepruar të forcës, të garantojë protestën paqësore dhe të hapë dialog real me studentët.
Miqtë e Shqipërisë nuk janë kthyer kundër vendit. Ata po paralajmërojnë se mbështetja për Shqipërinë nuk nënkupton heshtje ndaj gabimeve të qeverisë.
Ky është mësimi që kryeministri duhet të nxjerrë nga reagimet amerikane dhe evropiane.
Dhe këtu qëndron paradoksi më i madh i pushtetit të Ramës: mund të kesh marrëdhënie të shkëlqyera me kancelaritë perëndimore, por kjo nuk të shpëton nga detyrimi për të dëgjuar qytetarët.
Sepse Shqipëria nuk është pronë politike e kryeministrit. Është republikë e qytetarëve të saj.