Mësuese Teuta Dautaj: “Ruajtja dhe zhvillimi i gjuhës amtare te fëmijët tanë është dhurata më e madhe që mund t’u bëjmë për të ardhmen e tyre”
Intervistoi: Sokol Paja
1. E nderuar mësuese Teuta cili është historiku i Shkollës Shqipe në Finlandë?
Në radhë të parë, ju falenderoj nga zemra për ftesën për intervistë! Mësimi i gjuhës shqipe në Finlandë zhvillohet kryesisht si pjesë e sistemit publik shkollor finlandez, ku komunat ofrojnë mësim të gjuhës amtare për nxënësit me origjinë të huaj. Sipas ligjit finlandez të arsimit, fëmijët e huaj kanë të drejtë të mësojnë gjuhën amtare (në këtë rast shqipen) brenda apo në lidhje me orarin shkollor, nëse ka numër të mjaftueshëm nxënësish në komunë. Përpjekjet e hershme dhe të vazhdueshme për organizimin e klasave, sigurimin e teksteve dhe bashkëpunimin me autoritetet arsimore (si Këshilli Kombëtar i Arsimit në Finlandë) janë udhëhequr nga mësues dhe vullnetarë të diasporës shqiptare, të cilët kanë punuar për ruajtjen e identitetit kombëtar. Mësimdhënia është mbështetur edhe me dërgimin e teksteve shkollore dhe plotësuese nga institucionet e arsimit nga trojet shqiptare për nxënësit shqiptarë në Finlandë. Regjistrimi i një fëmije në orët e gjuhës amtare shqipe në Finlandë është një proces i thjeshtë që bëhet përmes sistemit shkollor komunal. Kur fëmija fillon shkollën fillore për herë të parë, ky opsion ofrohet automatikisht gjatë regjistrimit të përgjithshëm.
Mësimi i gjuhës amtare shqipe në Finlandë zgjat 2 orë mësimore në javë, gjithsej 90 minuta. Pjesëmarrja në këto orë është plotësisht vullnetare. Megjithatë, sapo fëmija regjistrohet, pjesëmarrja në orë bëhet e detyrueshme dhe e rregullt si për çdo lëndë tjetër shkollore. Ndryshe nga komunat e tjera, në Helsinki regjistrimi vlen vetëm për një vit shkollor dhe duhet të bëhet përsëri çdo vit. Pasi klasat e shqipes kërkojnë një numër minimal nxënësish (zakonisht rreth 10 nxënës për Helsinkin), mësimi mund të mos mbahet në shkollën e përditshme të fëmijës. Nxënësit e disa shkollave shpesh mblidhen në një shkollë të caktuar qendrore të rajonit pas orarit të rregullt (zakonisht midis orës 13:00 dhe 17:00). Në Helsinki mësimi i gjuhës shqipe zhvillohet në tri shkolla: Pitäjänmäki, Keinutie dhe Puotila, kurse në Kirkkonummi në shkollën Joikirinne. Prindërit janë vetë përgjegjës për dërgimin dhe marrjen e fëmijës nga orët e gjuhës amtare, pasi shkollat nuk ofrojnë karta udhëtimi falas për këtë qëllim.
2. Çfarë kurrikule mësimore përdorni dhe cila është thirrja juaj për prindërit shqiptarë?
Kurrikula mësimore për gjuhën amtare shqipe në Helsinki bazohet plotësisht në Kurrikulën Kombëtare të Arsimit Bazë të Finlandës dhe përshtatet nga Drejtoria e Arsimit e Bashkisë së Helsinkit. Pasi ky mësim shërben si plotësues i arsimit të rregullt, synimi kryesor i kurrikulës është zhvillimi i dygjuhësisë, ruajtja e identitetit kulturor dhe rritja e vetëbesimit të nxënësit. Kurrikula është e ndarë në tri faza sipas moshës dhe klasës së nxënësit: faza fillestare, faza e mesme dhe cikli i lartë shkollor, nga klasa e parë në të nëntë. Kombinoj tekstet shkollore zyrtare të dërguara nga Ministritë e Arsimit të Shqipërisë dhe Kosovës me materiale digjitale të përshtatshme për fëmijët që rriten në një mjedis dygjuhësh.
Rrjeti i bibliotekave Helmet ofron një koleksion të pasur me qindra libra në gjuhën shqipe për fëmijë, të rinj dhe të rritur. Pjesa më e madhe e këtyre librave vjen përmes Bibliotekës Shumëgjuhëshe (Multilingual Library) me qendër në Pasila (Helsinki), e cila financon dhe siguron literaturë në mbi 100 gjuhë të botës. Gjithashtu Qendra e Botimeve për Diasporën me dhuroi këtë verë libra artistikë për fëmijë në kuadër te projektit “Biblioteka shqip në diasporë”. Prindërve shqiptarë në Finlandë do të doja t’u thoja, se ruajtja dhe zhvillimi i gjuhës amtare te fëmijët tanë është dhurata më e madhe që mund t’u bëjmë për të ardhmen e tyre. Sistemi arsimor finlandez na ofron një mundësi të jashtëzakonshme dhe falas: regjistrimin e fëmijëve në orët e gjuhës shqipe. Ky nuk është thjesht një mësim shtesë, por një urë lidhëse me identitetin, kulturën dhe familjen. Fëmijët që zotërojnë mirë gjuhën amtare e kanë shumë më të lehtë të mësojnë finlandishten dhe gjuhë të tjera të huaja, pasi dygjuhësia zhvillon intelektin dhe zgjeron horizontet e tyre.
3. Shkolla shqipe, a gjykoni se luan rolin e qendrës komunitare që bashkon, promovon dhe lidh më shumë shqiptarët?
Po, kjo është plotësisht e vërtetë. Shkolla shqipe në Finlandë nuk është vetëm një institucion arsimor, por shërben si pika kryesore e takimit dhe bashkimit për të gjithë komunitetin shqiptar. Në një shtet të largët dhe me kulturë tjetër si Finlanda, shkolla shqipe luan një rol unik social. Ajo bashkon prindërit dhe familjet. Ndërsa presin fëmijët që të përfundojnë orët e mësimit, prindërit njihen, bisedojnë dhe krijojnë lidhje të forta shoqërore me njëri-tjetrin. Këto takime kthehen në platforma ku familjet ndajnë këshilla për jetën në Finlandë, integrimin, punësimin dhe rritjen e fëmijëve në një mjedis dygjuhësh. Në të njëjtën klasë ulen fëmijë që prindërit i kanë nga Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Presheva apo Mali i Zi.
Fëmijët e kuptojnë se, pavarësisht nga vijnë familjet e tyre, ata ndajnë të njëjtën gjuhë, të njëjtën kulturë dhe të njëjtat sfida si të rinj shqiptaro-finlandezë. Shkolla shqipe, shpesh në bashkëpunim me mësuesit dhe shoqatat lokale organizon manifestime për festat e Nëntorit (Pavarësinë) dhe 17 Shkurtin (Pavarësinë e Kosovës). Fëmijët recitojnë, këndojnë dhe vallëzojnë shqip, duke i bërë këto ngjarje pika ku mblidhet i gjithë komuniteti për të festuar së bashku. Shkolla shqipe thyen izolimin që mund të sjellë jeta në mërgim dhe krijon një “Shqipëri të vogël” brenda sistemit arsimor finlandez.
4. Si ka ndihmuar mësimi i gjuhës shqipe si formë e ruajtjes së identitetit kombëtar të shqiptarëve në Finlandë?
Mësimi i organizuar i gjuhës shqipe në Finlandë luan një rol kritik dhe të pazëvendësueshëm në ruajtjen dhe forcimin e identitetit kombëtar te brezi i dytë dhe i tretë i mërgatës. Në vitin 2026, komuniteti me origjinë shqiptare në Finlandë llogaritet të ketë arritur të paktën 19,600 persona. Për këtë arsye, ruajtja e identitetit përmes sistemit arsimor është kthyer në një prioritet për prindërit, mësuesit dhe shoqatat shqiptare. Shumë fëmijë të lindur në Finlandë flasin një shqipe bazike në shtëpi (gjuha e përditshme). Orët e mësimit plotësues në shkollat finlandeze e ngrenë gjuhën në nivel akademik. Fëmijët mësojnë shkrimin dhe leximin pa gabime të alfabetit shqip. Përvetësojnë rregullat e pasura të gramatikës dhe sintaksës. Pasurojnë fjalorin për të shprehur mendime komplekse e abstrakte, duke parandaluar asimilimin gjuhësor. Plan-programi mësimor nuk përmban vetëm gjuhë, por përfshin tema të zgjedhura mbi historinë dhe gjeografinë e trojeve shqiptare.
Nxënësit njihen me figurat tona kombëtare, si dhe me autorët kryesorë të letërsisë shqipe. Kjo gjë u jep fëmijëve frymën shqipe, duke i pajisur me njohuri që nuk mund t’i marrin në shkollat e rregullta finlandeze. Ruajtja e gjuhës u mundëson fëmijëve të bisedojnë lirshëm me gjyshërit dhe të afërmit gjatë pushimeve në Kosovë, Shqipëri apo Maqedoninë e Veriut. Atdheu pushon së qeni thjesht një destinacion turistik veror; ai kthehet në vendin e rrënjëve dhe të historisë së tyre personale. Orët e gjuhës shqipe bëhen bërthama ku organizohen festat kombëtare, si Festa e Flamurit (28 Nëntori) dhe Pavarësia e Kosovës (17 Shkurt). Nxënësit recitojnë, performojnë dhe ndajnë elemente të traditës para prindërve dhe komunitetit. Këto aktivitete publike rrisin vetëbesimin e fëmijëve dhe u tregojnë atyre se identiteti i tyre vlerësohet si nga prindërit, ashtu edhe nga shteti finlandez që e financon këtë mësim.
5. Si reagon shoqëria finlandeze, si pritet shkolla shqipe, si pritet mësimi shqip?
Në nivel institucional, Agjencia Kombëtare Finlandeze për Arsimin (Opetushallitus) e vlerëson mësimin shqip në mënyrë shumë pozitive dhe shkencore. Pedagogjia finlandeze bazohet në bindjen se një fëmijë që zhvillon gjuhën amtare shqipe, do ta ketë më të lehtë të mësojë finlandishten. Prandaj, shteti financon pjesën më të madhe të kostove të mësuesve shqiptarë. Shkollat finlandeze e shohin dygjuhësinë si një pasuri dhe burim strategjik, jo si një pengesë për integrimin. Ato bashkëpunojnë duke vënë në dispozicion klasat dhe mjetet teknologjike pas orarit të mësimit për grupet e gjuhës shqipe. Mësuesit finlandezë shpesh inkurajojnë prindërit e huaj që t’i regjistrojnë fëmijët në këto orë, sepse vërejnë se ata nxënës që ndjekin mësimin shqip kanë strukturë më të qartë mendore dhe ecin më mirë në lëndët e tjera.
Disa politikanë apo qytetarë (kryesisht të krahut konservator) argumentojnë se mësimi i gjuhës amtare nuk është një detyrim ligjor i prerë për komunat dhe se përgjegjësia e mësimit të shqipes duhet t’i mbetet vetëm familjes në shtëpi, për të kursyer taksat e komunës. Nga ana tjetër, organizatat e arsimit (si Shoqata Finlandeze e Mësuesve të Gjuhës SUKOL) dhe partitë liberale mbrojnë me ngulm këtë sistem. Ata theksojnë se heqja ose zëvendësimi i këtë mësimi rrezikon të krijojë përjashtimin e fëmijëve dhe cenon barazinë në arsim. Pritja brenda komunitetit shqiptar është gjithnjë e më shumë entuziaste dhe kërkuese. Prindërit e shohin këtë mundësi si një privilegj të madh të shtetit finlandez. Organizimi i shoqatave të mërgatës që mbështesin mësuesit ka bërë që shkolla shqipe të shihet nga finlandezët si një shembull i shkëlqyer i një komuniteti të organizuar që dëshiron të integrohet pa humbur identitetin e vet.
6. Cilat janë vështirësitë në mësimdhënie për fëmijët me dy gjuhësi dhe projektet e zhvillimit të shkollës shqipe?
Fëmijët dygjuhësh në diasporë shpesh e kanë gjuhën e vendit pritës (p.sh. finlandishten, gjermanishten) si gjuhë të parë akademike, ndërsa shqipen si gjuhë kryesisht shtëpiake. Kjo krijon disa barriera. Mësuesit përballen me grupe heterogjene, d.m.th. me nxënës të moshave të ndryshme në të njëjtin grup, si dhe me nxënës të së njëjtës moshë, por me nivele krejtësisht të ndryshme të shqipes — nga ata që flasin rrjedhshëm deri te ata që kuptojnë vetëm fjalë bazë. Ka raste kur nxënësi nuk di aspak shqip, p.sh. kur vetëm njëri nga prindërit është shqipfolës. Nxënësit priren të mendojnë në gjuhën e huaj dhe të përkthejnë fjalë për fjalë në shqip, ose të përdorin fjalë të huaja në mes të fjalisë shqip kur u mungon fjalori (interferenca e gjuhës më të fortë). Fëmijët mund të komunikojnë lehtësisht për tema të përditshme (ushqimi, familja), por e kanë të vështirë të shprehen për koncepte abstrakte, shkencore apo letrare në shqip. Shumë tekste që kanë ardhur gjatë viteve të mëparshme nga Shqipëria apo Kosova janë krijuar për fëmijë që jetojnë atje.
Për fëmijët në diasporë, ato shpesh janë shumë të vështira ose nuk pasqyrojnë realitetin e tyre dygjuhësh. Pasi përfundojnë shkollën e rregullt ditore, fëmijët duhet të ndjekin mësimin plotësues të shqipes pasdite, gjë që sjell lodhje dhe rënie të motivimit. Për të adresuar këto sfida, ministritë e arsimit të Shqipërisë dhe Kosovës, në bashkëpunim me shoqatat e mësuesve në diasporë, kanë ndërmarrë disa projekte afatgjata: Janë hartuar tekste të reja të dedikuara posaçërisht për diasporën “Gjuha Shqipe dhe Kultura Shqiptare” (Niveli I, II dhe III). Këto tekste bazohen në parimet e dygjuhësisë, duke përdorur më shumë ilustrime, metoda krahasuese dhe fjalor të përshtatur. Shqipëria dhe Kosova kanë nënshkruar marrëveshje për një kurrikulë të unifikuar të mësimit plotësues, duke mënjanuar ndasitë rajonale dhe dialektore në procesin mësimor. Këshilli Kombëtar i Shkollave Shqipe në Diasporë koordinon nismat e ndryshme, regjistron shkollat e reja dhe bën lidhjen mes komuniteteve të mësuesve në vende të ndryshme të botës (p.sh. Zvicër, Gjermani, Greqi, SHBA, si dhe në vendet nordike si Finlanda). Çdo vit organizohet Seminari Ndërkombëtar i Mësuesve të Diasporës. Mësuesit trajnohen mbi metodat moderne të mësimdhënies së gjuhës së dytë, përdorimin e psikologjisë te fëmijët dygjuhësh dhe integrimin e teknologjisë (e-learning). Zhvillimi i platformave online ku nxënësit mund të mësojnë përmes lojërave. Gjatë viteve të fundit po punohet për krijimin e aplikacioneve dhe librave digjitalë që e bëjnë mësimin e shqipes të aksesueshëm nga çdo pajisje e mençur.
7. Mësimi shqip, çfarë efekti ka pasur te fëmijët shqiptarë në rritjen e patriotizmit?
Mësimi plotësues i gjuhës shqipe në diasporë luan një rol parësor në formësimin e identitetit dhe rritjen e ndjenjës së patriotizmit te fëmijët shqiptarë. Ky proces nuk është thjesht një mësim gjuhësor, por një urë lidhëse kulturore dhe emocionale me vendin e origjinës. Fëmijët e diasporës shpesh rrethohen me flamuj apo simbole kombëtare në shtëpi, por përmes shkollës shqipe ata mësojnë historinë dhe kuptimin pas tyre (p.sh., kush ishte Skënderbeu, Ismail Qemali apo çfarë përfaqëson 28 Nëntori). Mësimi i historisë dhe gjeografisë së trojeve shqiptare u jep atyre një kontekst real mbi origjinën e prindërve të tyre, duke e kthyer krenarinë kombëtare nga një ndjenjë sipërfaqësore në një njohuri të bazuar në fakte.
Shkolla shqipe i ndihmon fëmijët të mos e shohin origjinën e tyre si pengesë për t’u integruar në vendin pritës, por si një pasuri. Kur fëmijët shohin se gjuha e tyre amtare organizohet në klasa shkollore dhe respektohet, ata zhvillojnë një vetëvlerësim më të lartë dhe ndihen krenarë që janë shqiptarë, duke shmangur asimilimin e plotë apo krizat e identitetit gjatë adoleshencës. Patriotizmi fillon nga familja. Mësimi i shqipes standarde u mundëson fëmijëve të komunikojnë pa bllokada gjuhësore me familjarët në vendlindje gjatë pushimeve verore. Pasi mësojnë për bukuritë natyrore, këngët dhe doket shqiptare, vizitat e tyre në Shqipëri, Kosovë apo Maqedoninë e Veriut nuk shihen më thjesht si një udhëtim turistik, por si një ribashkim me rrënjët e tyre. Klasat e gjuhës shqipe shërbejnë si një vendtakim ku fëmijët kuptojnë se nuk janë të vetmit që flasin këtë gjuhë jashtë shtëpisë. Duke festuar së bashku festat kombëtare, duke recituar poezi apo duke kënduar këngë shqipe, fëmijët krijojnë një ndjenjë të fortë grupi dhe përkatësie kolektive (solidariteti kombëtar). Patriotizmi lidhet me vlerat pozitive: mikpritjen, kulturën e pasur, muzikën, sukseset e sportistëve apo artistëve shqiptarë me famë botërore (si Dua Lipa, Rita Ora, apo futbollistët në kampionatet evropiane). Kjo e bën identitetin shqiptar të dëshirueshëm për t’u trashëguar. Pikërisht këto vlera përpiqem me mish e shpirt t’i përcjell te nxënësit e gjuhës shqipe në Helsinki dhe Kirkkonummi.
8. Kush është mësuese Teuta Dautaj?
Jam nënë e dy vajzave të mrekullueshme që më sjellin lumturi dhe gëzim. Të shtrenjtat e mia janë gjëja më e bukur që më ka ndodhur në jetën time. Jam bijë e dy prindërve të devotshëm. Fatkeqësisht, babai im iku nga kjo botë shumë i ri. Jam fëmija i parë në familjen tonë dhe pata fatin të merrja më shumë nga babai im sesa nga motra dhe dy vëllezërit e mi më të vegjël. Babai im luajti një rol shumë të madh në formimin e karakterit tim. Nëna ime është një luaneshë e vërtetë, e cila mbeti vetëm në moshën 42-vjeçe, na rriti, na edukoi dhe na shkolloi të katërtve me arsim të lartë. Jam profesore e gjuhës frënge për shkollat e mesme. Në Universitetin e Tiranës në Fakultetin e Gjuhëve të Huaja në Departamentin e Gjuhës Frënge veç, Gjuhës dhe Letërsisë Frënge, kam studiuar edhe Gjuhë dhe Letërsi Shqipe: morfologji, sintaksë, histori e gjuhës shqipe dhe letërsi shqipe si edhe histori të Shqipërisë. Në Finlandë kam kualifikim pedagogjik për mësues, kam diplomë pasuniversitare në edukimin e mësuesve, jam mësuese e çertifikuar. Jam vazhdimisht e etur për t’u zhvilluar profesionalisht. Kam shumë vite përvojë pune si mësuese e gjuhës shqipe dhe e gjuhëve të huaja (frëngjisht, finlandisht, anglisht, greqisht), si mësuese e klasës përgatitore, në mësimdhënie ndaj nxënësve me nevoja të veçanta, në mjedis operativ shumëkulturor, në mësimdhënie në rrethana të jashtëzakonshme (Covid-mësim online me nxënësit e shkollës) dhe bashkë-mësimdhënie. Kam përvoja të mira në lidhje me edukimin përfshirës dhe kam një qëndrim pozitiv ndaj tij.
Në këtë moment jam mësuese e klasës përgatitore në Shkollën Gjithëpërfshirëse Pitäjänmäki (që prej v. 2022) dhe mësuese e gjuhës amtare shqipe në shkollat e Helsinkit (2018-2019, 2022-2027) dhe Kirkkonummit ( 2020-2023, 2026-2027). Më pëlqen mësimdhënia përgatitore sepse qëllimi i saj është tu mësojë nxënësve emigrantë gjuhën finlandeze si gjuhë të dytë. U mësoj gjithashtu edhe aftësi të tjera shkollore në mënyrë që ata të jenë sa më të përgatitur të kalojnë në arsimin bazë. Mësimdhënia ime përqendrohet në aftësitë gjuhësore funksionale. Unë përdor më shumë mësimdhënie gjuhësore komunikuese, d.m.th. dramatizim, vizatime, shpjegime në gjuhën e synuar. Mësimdhënia përqendrohet në të folurit. Nxënësi merr një sërë reagimesh se si e kupton dhe e përdor gjuhën, si shprehet, merr pjesë në diskutime të përbashkëta dhe si prodhon e interpreton tekste. Mbështes prejardhjen kulturore të nxënësit dhe rritjen si pjesëtar i dy kulturave. Synimi im është të zhvillohen dhe forcohen aftësitë gjuhësore të nxënësve. Cilësitë e mia më të rëndësishme janë profesionalizmi dhe aftësia për të përshtatur materialet e mia mësimore, metodat etj., me grupin përkatës ku jap mësim.
Të gjitha grupet e mia jane heterogjene, dmth te moshave dhe niveleve të ndryshme. Kam qenë pjesë e ekipit ndërkombëtar në Shkollën Fillore Keinutie dhe menaxhova me devotshmëri projektin Erasmus në vitin shkollor 2019-2020. Udhëtimi në Selanik, Greqi me nxënësit ishte një nder dhe një përvojë e shkëlqyer për mua. Jam e përkushtuar ndaj punës time. Mësimdhënia ime kombinon si kërkesën ashtu edhe inkurajimin. Unë ua bëj të qartë nxënësve të mi se të mësuarit e një gjuhe kërkon punë, por në të njëjtën kohë i mbështes dhe i motivoj ata të përparojnë. Përgatis vazhdimisht materiale të diferencuara për nxënësit e mi. Jam konsistente dhe e orientuar drejt qëllimeve, por edhe e ngrohtë dhe e afrueshme. Si anëtare e komunitetit të punës, jam e besueshme dhe bashkëpunuese. Gjithmonë kolegët mund të mbështeten tek unë.
Me pak fjalë jam mësuese kompetente, e përkushtuar dhe e orientuar drejt nxënësve. Vitin e kaluar pata nderin të vlerësohesha nga drejtoresha e shkollës për rezultate të shkëlqyera dhe ndërgjegje të lartë në punë. Nuk e kuptoj si fluturon koha në shkollë. Jam deri vonë në klasë, duke përgatitur materiale, duke bërë programin dhe duke shkëmbyer mesazhe me prindërit dhe kolegët. Shkolla është për mua shtëpia im e dytë. Pas pushimeve verore, mezi pres të shkoj në shkollë. Më mungon aroma e librave dhe zërat e lumtur të fëmijëve. Sa herë që flas për profesionet në klasë, kur them “mësues/mësuese”, buzëqesh dhe pastaj u them nxënësve: Nuk e konsideroj mësimdhënien një punë. Për mua kjo është kënaqësi dhe MISION. Kam dobësi për fëmijët. E shoh botën përmes syve të tyre. I dua pa masë. Më japin aq shumë dashuri dhe lumturi sa nuk ka mënyrë ta shpreh me fjalë. Kujdesem për ta si një nënë e vërtetë. Orët e gjuhës shqipe janë pasdite dhe fëmijët janë pak të lodhur. I shoh në sy, njësoj si vajzat e mia, dhe i pyes në fillim të orës së mësimit nëse kanë ngrënë dhe nëse kanë shishe uji me vete. Kur shoh një fëmijë të lodhur në bankë, e pyes se sa orë ka fjetur natën e kaluar. I mësoj si të kujdesen për veten, si të hanë ushqim të shëndetshëm, u flas për rreziqet e përdorimit të tepërt të telefonave, u tregoj për vlerat e vërteta të njeriut, ato vlera që nuk mund të blihen e as të shiten. U flas për Atdheun, për figurat tona të shquara, këndojmë himnin kombëtar dhe këngë patriotike.
Kam organizuar programe me rastin e festave. Në vitet 2018-2010 kam bashkëpunuar me Shoqatën Trojet për festat e nëntorit. Vitin e kaluar mblodha rreth 60 fëmijë dhe familjet e tyre në librarinë Sello në Espoo. Fëmijët recituan, kënduan, vallëzuan dhe na nderuan. Kemi pasur në program edhe pjesë me violinë 82018-2019), piano dhe çifteli (2025), të luajtura nga vetë fëmijët. Momenti më i bukur ishte kur të gjithë së bashku, në këmbë, të veshur kuq e zi, këndonim himnin kombëtar. Pashë lot në sytë e disa prindërve. Në të gjitha festat që kam organizuar, e mbyll programin me një valle popullore vlonjate. Ndoshta sepse jam me origjinë nga Vlora, ndoshta sepse më pëlqen shumë melodia e klarinetës… dhe sigurisht sepse më pëlqen t’i shoh të gjithë pjesëmarrësit në valle, të kapur për dore, si një grusht i vetëm.