Historia na ka mësuar se pushtimet zakonisht vijnë me ushtri, tanke, armë dhe flamuj të huaj. Por shekulli XXI po dëshmon një formë tjetër shumë më të sofistikuar dhe shpesh më të rrezikshme: pushtimin pa armë, pushtimin e butë dhe të heshtur. Ky pushtim nuk fillon me bombardime, por me zbrazjen graduale të vendit nga njerëzit e tij. Nuk kërkon kufij të rinj politikë, por kontroll ekonomik, demografik dhe kulturor. Nuk shkatërron qytete, por dobëson shoqërinë nga brenda.
Kur një vend humbet çdo vit mijëra të rinj, profesionistë, studentë dhe familje të reja; kur fshatrat boshatisen dhe qytetet plaken; kur shkollat mbyllen për mungesë nxënësish dhe ekonomia mbështetet gjithnjë e më shumë te remitancat, atëherë kemi të bëjmë me një proces që ngjan me një kolonizim modern.
Kolonizatori i ri nuk ka nevojë të vendosë administratë të huaj. Mjafton që vendi të humbasë kapitalin e tij më të çmuar: njerëzit. Një territor mund të mbetet formalisht sovran, por nëse humbet energjinë njerëzore, potencialin intelektual dhe forcën prodhuese, sovraniteti i tij bëhet gjithnjë e më i brishtë.
Pushtimi i butë shfaqet edhe përmes varësisë ekonomike. Kur ekonomia kombëtare nuk prodhon mjaftueshëm, kur tregjet kontrollohen nga interesa të jashtme, kur vendimmarrja politike kushtëzohet nga faktorë ekonomikë të huaj, atëherë pavarësia politike fillon të humbasë përmbajtjen e saj reale.
Një tjetër dimension është ai kulturor. Popujt nuk zhduken vetëm kur humbasin territorin, por edhe kur humbasin kujtesën, identitetin dhe besimin te vetvetja. Një shoqëri që nuk vlerëson historinë, gjuhën, kulturën dhe elitën e saj intelektuale bëhet më e prekshme ndaj ndikimeve të jashtme.
Shqipëria dhe hapësira shqiptare nuk përballen sot me kërcënimin e një pushtimi klasik. Sfida është më e ndërlikuar: emigrimi masiv, rënia e lindshmërisë, largimi i trurit, dobësimi i institucioneve dhe varësia ekonomike. Këto janë simptomat e një procesi të heshtur që, nëse nuk frenohet, mund të prodhojë pasoja afatgjata më të mëdha se shumë pushtime ushtarake të së kaluarës.
Prandaj mbrojtja e një kombi në kohën moderne nuk realizohet vetëm me ushtri dhe polici. Ajo realizohet me shkolla cilësore, universitete konkurruese, ekonomi prodhuese, drejtësi funksionale dhe institucione që krijojnë shpresë për qytetarët e tyre. Sepse një vend nuk pushtohet vetëm kur hyn armiku. Një vend mund të pushtohet edhe kur qytetarët e tij humbasin arsyen për të qëndruar në të. Dhe ky është pushtimi më i heshtur, më i butë dhe, shpesh, më i vështiri për t’u kuptuar derisa pasojat e tij bëhen të pakthyeshme.
Prof. Dr. Pal Nikolli