Nga Rafael Floqi/
Kopshti i Sokolit, që na kujton se Parajsa nuk është gjithmonë një vend që duhet kërkuar larg. Ndonjëherë ajo fillon pas derës së shtëpisë, në një copë tokë pesëdhjetë metra katrorë, me një trëndafil, një fik, një limon dhe dy duar që nuk lodhen së mbjelli jetë.
Ky shkrim i kushtohet një njeriu që nuk e sheh kopshtin vetëm si tokë, por si një mënyrë për ta dashur jetën. Një njeriu që e mori me vete kujtimin e kopshtit të nënës nga Shqipëria dhe, shumë vite më vonë, e rindërtoi atë në zemër të Londrës. Në librin e tij, Sokoli e thotë bukur: kopshti i Londrës është, në njëfarë mënyre, kopshti i nënës i krijuar përsëri — më i vogël, por me të njëjtat fasule, fiq, rrush, trëndafila dhe kujtime.
Dhe pikërisht nga kjo jetë mes luleve lindi edhe libri “Sokol’s Garden”: More Time in the Garden, Less Stress in Life, me tekst dhe fotografi të Sokol Pejës dhe Ben Morgan, botuar për herë të parë si e-book në gusht 2026. Fjalët e Sokolit u regjistruan pikërisht aty ku kishin lindur: në kopshtin e tij në Londër, gjatë verës së vitit 2026, dhe më pas u redaktuan nga Ben Morgan.
Kjo e bën librin të veçantë: ai nuk është shkruar nga distanca, në qetësinë artificiale të një zyre, por është mbledhur mes gjetheve, luleve, pemëve dhe zhurmave të një kopshti të gjallë. Është sikur zëri i Sokolit të jetë hedhur në letër pa u shkëputur kurrë nga toka prej së cilës buron.
Edhe titulli — “More time in the garden, less stress in life” — është më shumë se një nëntitull libri. Është përmbledhja e një filozofie jetese. Sa më shumë kohë me natyrën, aq më pak hapësirë për zhurmën që njeriu mbart brenda vetes. Libri, fotografitë, videot dhe faqja @sokolsgarden janë kështu pjesë të së njëjtës histori: një përvojë personale që, përmes botës moderne, u kthye në një përvojë të përbashkët. Ky është një përkushtim edhe për të gjithë ata që kanë mbjellë një lule dhe kanë pritur me padurim çeljen e saj; për ata që kanë ngrënë fikun e parë nga pema e tyre; për ata që flasin me bimët, që shqetësohen kur një gjethe zverdhet dhe gëzohen kur një degë e re shpërthen në pranverë.
Sepse një kopsht nuk ndërtohet vetëm me tokë, ujë dhe diell. Ai kërkon edhe serën e zemrës. Në një metropol si Londra, ku jeta matet me minuta, trena, trafik dhe miliona hapa njerëzish, ekziston një portë e vogël pas së cilës ritmi i botës ndryshon. Aty koha nuk matet më me orë. Matet me çeljen e një trëndafili, pjekjen e një fiku, aromën e luleve, ardhjen e bletëve dhe me një limon që, kundër pritshmërive, piqet nën qiellin anglez. Ky është Sokol’s Garden.
Vetëm rreth pesëdhjetë metra katrorë. Dhjetë hapa nga njëri cep në tjetrin. E megjithatë, në këtë hapësirë jetojnë një pellg me peshq, ullinj, limonë, fiq, mollë, kumbulla, 26 trëndafila dhe qindra lule. Vetë Sokoli e përmbledh filozofinë e tij me një ide të thjeshtë: asnjë hapësirë nuk është tepër e vogël për t’u shndërruar në një botë të gjallë. Historia e këtij kopshti, megjithatë, nuk fillon në Londër.
Ajo fillon shumë larg, në Shqipëri, me një djalë tetë apo nëntë vjeç dhe me nënën e tij. Familja kishte pak para dhe kopshti ishte domosdoshmëri: perimet ishin ushqim dhe ushqimi ishte jetë. Por një ditë djali pa disa lule dhe iu lut nënës t’ia blinte. Ajo fillimisht i tha se nuk kishin para. Pastaj, duke parë trishtimin e tij, ia bleu. Dhe kujtimi që do ta shoqëronte për gjashtëdhjetë vjet ishte pamja e nënës duke ujitur lulet e tij — bimë që nuk ushqenin trupin, por që kishin filluar të ushqenin shpirtin.
Ndoshta aty lindi gjithçka. Vite më vonë, pas qyteteve, apartamenteve dhe ballkoneve të mbushura me vazo, pas emigrimit dhe jetës në Angli, ai djalë do të krijonte në Londër një univers të vogël ku bashkëjetojnë lulet dhe perimet, trëndafilat dhe pemët frutore, fiqtë, limonët, ullinjtë dhe mimoza. Madje mimozën e ka formuar me vite durimi në trajtën e shqiponjës dykrenare — sikur edhe pema të mbante brenda saj kujtesën e vendit prej nga erdhi kopshtari.
Por historia e Sokolit nuk mbeti pas gardhit të atij kopshti. Bota moderne hyri aty përmes ekranit të një telefoni. Vajza e tij, Anna, nisi të publikonte në Instagram videot e vogla të të atit mes luleve, vazove dhe pemëve. Dhe papritur, ajo që për Sokolin kishte qenë për dekada një mënyrë e zakonshme jetese, u bë e jashtëzakonshme për mijëra njerëz. Ata filluan ta ndiqnin, ta pyesnin dhe t’i kërkonin këshilla. Kështu lindi edhe ajo që ai e quan me dashuri “flower family” – familja e luleve, një bashkësi njerëzish të lidhur jo nga vendi, gjuha apo mosha, por nga dashuria për bimët.
Dhe pastaj erdhën kamerat e BBC-së. Për vite Sokoli kishte ëndërruar ta ndante përvojën e tij me të tjerët; një ditë nuk ishte më ai që kërkonte televizionin — televizioni erdhi tek ai. Ekipi i BBC Gardeners’ World kaloi dy ditë e gjysmë duke filmuar në kopshtin që mund të përshkohet me dhjetë hapa. Kamerat u futën mes vazove dhe pemëve, filmuan ullinjtë që jepnin fruta në Londër dhe dëgjuan historitë e një njeriu që shumë nga zgjidhjet e tij nuk i kishte mësuar nga librat, por nga nevoja dhe eksperimentimi.
Këtu qëndron ndoshta edhe sekreti pse këshillat e tij u bënë kaq të pëlqyera. Në ekran nuk u bë viral vetëm një kopsht; u bë virale një jetë. Një jetë e kaluar ditë pas dite mes tokës, ujit, krasitjeve, mbjelljeve, provave dhe gabimeve. Dhe tani ajo jetë që dikur zhvillohej në heshtje pas një gardhi londinez mund të udhëtojë përmes Instagramit dhe faqeve të këtij libri në mijëra shtëpi të tjera. Prandaj Sokol’s Garden nuk është thjesht një libër për kopshtarinë. Është një rrëfim për pasionin.
Për atë çast misterioz kur njeriu nuk kujdeset më për bimën vetëm që ajo të jetojë, por kupton se edhe bima po e ndihmon atë të jetojë. Sokoli e përshkruan kopshtin si “ilaçin” e tij: vendin ku problemet e ditës nuk zhduken, por mbeten për pak kohë jashtë portës.
Në fund, ky libër nuk është aq një manual kopshtarie, sa është një manual dashurie për natyrën. Sigurisht, brenda tij do të mësojmë si të mbrojmë fikun apo limonin nga era e Londrës, si të punojmë tokën e rëndë prej argjile, si të krasitim pemët apo si të shfrytëzojmë çdo centimetër të një kopshti të vogël. Por këto janë teknikat. Mesazhi është më i madh se teknika.
Porosia e këtij shtatëdhjetëvjeçari është shumë më e thjeshtë:
Niseni.
Mos prisni kopshtin e madh. Mos prisni klimën ideale. Mos prisni ditën kur do të keni më shumë kohë. Filloni me një vazo, një lule, një farë, një cep ballkoni. Sepse kur fillon me dashuri, natyra ta tregon vetë hapin tjetër. Mjafton një copëz hapësire. Një ballkon. Një vazo. Një farë. Dhe mbi të gjitha, duhet pasion. Sepse mund të blesh tokën, vazot dhe fidanët. Mund të mësosh kur krasitet fiku dhe si mbrohet limoni nga era e ftohtë. Por askush nuk mund të të shesë atë që e bën një kopsht të marrë frymë. Serën e zemrës duhet ta ndërtosh vetë. Dhe kur ajo është e ngrohtë, edhe në Londër mund të rriten limonët, fiqtë, ullinjtë, mimozat dhe ëndrrat. Atëherë një kopsht prej pesëdhjetë metrash katrorë nuk është më i vogël. Është një hyrje e vogël për në Parajsë.
Libri gjendet në: https://stan.store/annapeja/p/sokols-garden