Rafaela Prifti – Page 22 – Dielli

Porosia e Fundit e Profesorit Ferdinand Leka: A mund të flasim e të shkruajmë pak më shqip?

September 14, 2022 by s p

Rafaela Prifti/

Për nga vëllimi i punës dhe prurjet në leksikografinë shqipe, Profesor Doktor Ferdinand Leka (Prill 1930- Korrik 2022) i përket brezit të lëvruesve klasik të gjuhës. Ai pranonte se së pari ishte gjuhëtar dhe se përkthimet ishin dytësore, por e parë në tërësi vepra e tij voluminoze është shprehje e një përkushtimi të hershëm e të pashuar për gjuhën. Bibliografia e tij rendit 70 publikime në 4 gjuhë, 27 punime dhe 162 tituj e referenca përfshirë fjalorë terminologjie, gjuhësorë etj. Pa kurrfarë hezitimi, Profesori Leka pohonte se pasioni i tij ishte leksikografia. Simbioza me fjalën shqipe nisi herët dhe vazhdoi gjatë. Idhtar i palëkundur i gjuhës së njësuar shqipe, ai flet me admirim për gjuhëtarët e Kosovës të cilët në Kongresin e Drejtshkrimit (1972) pranuan versionin standart të shqipes, të vetëdijshëm për domethënien e këtij akti në rrafshin e identitetit kombëtar. Nga të gjithë referuesit në Kongres, duhet të ketë rënë në sy kualifikimi i Profesor Lekës si diplomant në gjuhën serbe i Liceut të Shkodrës. Në këtë institucion prestigjioz, kujton Profesori, jepnin mësim edukatorë të nivelit të lartë të përgatitur nga Shkolla Normale e Elbasanit. Vec kredencialeve profesionale, thotë ai, këta mësues jepnin të njëjtin program rigoroz si në Gjimnazin e Shkodrës ashtu edhe në një gjimnaz të largët në Mirditë apo kudo gjetkë.

I mbrujtur me frymë iluministe. Ferdinand Leka e vuri formimin e tij gjuhësor të latinishtes, italishtes si edhe frëngjishten, greqishten e Vjetër dhe gjermanishten në të mirë të përhapjes së dijeve. I sapodiplomuar nga Gjimnazi i Shkodrës më 1946, ai shkoi në Kukës dhe hapi e drejtoi për katër vjet Shtëpinë e Kulturës ndërsa priste të merrte të drejtën universitare. Edhe këtë fakt humanitar ai e ‘zbut’ me modesti duke kujtuar shembuj të ngjashëm siç ishte Tonin Rropi në fushën e muzikës. Akte të tilla ishin fare të thjeshta për të sepse manifestojnë parimin e tij udhërrëfyes: “Njerëzve nuk ka nevojë t’ju predikosh, mjafton t’ju hapësh sytë.” Nuk besoj se ka ndonjë aforizëm tjetër që mund t’i vijë më për shtat situatës bashkëkohore në mbarë botën.

Pasi kreu studimet universitare filologjike për Gjuhën Ruse, Leka u punësua në Sektorin e Terminologjisë në Institutin Akademik. Ndonëse është autor i Fjalorit Italisht Shqip dhe bashkautor i shumë fjalorëve dygjuhësh, Profesori Ferdinand Leka nuk ishte i ftuar në studio dhe as i intervistuar në gazetat shqiptare të sistemit të kaluar. Në vitin 2006 ai pranoi një bashkëbisedim të regjistruar në video me Ardian Murraj, realizues në TVSh. Materiali u pasqyrua në programet e bashkësisë shqiptare në Shtetet e Bashkuara dhe nën kujdesin e realizuesit u rifreskua me të dhëna bashkëkohore, në kanalin YouTube në 2018. Profesor Leka përmend në bisedë se kur Fjalori i Gjuhës së Sotme Shqipe, botuar më 1980, u nderua nga zyrtarët komunistë, çmimi i Republikës iu dha Kryeredaktorit dhe Redaktorëve por jo autorëve me arsyetimin se “ishin shumë”. Po të bëjmë një metafor me sportin, thotë Profesor Leka me humorin e hollë shkodran, “morën çmim arbitri dhe trajneri, por jo skuadra dhe lojtarët.”

Bashkëpunëtorja e tij Lucia Nadin, autore dhe studiuese e historise shqiptaro italiane, ka shprehur konsideratë të thellë dhe mirënjohje për Profesorin Ferdinand Leka për diapazonin e padiskutueshëm gjuhësor dhe kontributin në leksikografinë dygjuhëshe.

“Leksikografia është pjesa më e lëvizshme dhe e gjallë e gjuhës,” theksonte Profesori. Kjo do të thotë se fjalorët duhen punuar e freskuar shpesh, dhe ribotuar çdo dekadë. Si një klasik i vërtetë, Ferdinand Leka barazvlerëson gjuhën dhe flamurin. “Një popull ka një fjalor dhe një flamur, – flamuri përfshin territorin e traditat por gjuha është ajo që mbetet në shekuj, pra krahas flamurit është edhe fjalori.”

Edhe në përzgjidhjen e përkthimeve shquhet prirja e tij për vlera të mirëfillta letrare dhe pasurim të letërsisë shqipe. Ferdinand Leka përktheu nga Francesco Petrarka Lirika të zgjedhura nga Canzoniere, nga Alessandro Manzoni (1842) Të fejuarit, që cilësohet si e dyta vepër klasike pas Komedisë Hyjnore. Në veprën Lavdërimi i Cmendurisë nga Erazmit i Roterdamit, Profesori Leka vlerëson njëherazi autorin si mendimtar i viteve 1500 ashtu edhe librin si një kryevepër e letërsisë botërore, e papërkthyer kurrë më parë në shqip. Me përkorjen dhe erudicionin e një akademiku, ai i dhuroi përkthimeve shqipe së bashku me veprën edhe biografinë e Erazmit shkruar nga Stefan Cvajg. Profesori komentonte se jeta e të dyve kishte patur paralele të dukshme. Vetëm një shikim i shpejtë i disa prej titujve të veprave të përkthyera flasin për kulturën e tij fenomenale dhe mprehtësinë mendore. Profesor Ferdinand Leka ka përkthyer: Jezusi i Nazaretit nga Joseph Ratzinger, Papa Benedikoti XVI, Të kapërcehet Pragu i Shpresës nga Shenjtëria e tij Gjon Pali II, Histori e Kishës nga Michel Lemonnier, Lavdërim i Disiplinës nga Bernhard Bueb, Botëkuptimii i Dostojevskit nga Nikollaj Berdjajev, Për të kuptuar Muzikën e Sotme nga Henry Barraud.

Lexuesi i librit me ese të Faik Konicës Shqipëria: Kopsht Shkëmbor në Evropën Juglindore është njohur me pikëpamjet e tij më thelbësore në fushën filozofike, historike, politike e gjuhësore. Por nëse ju ka rënë në dorë botimi i Shtëpisë Botuese Marin Barleti Tiranë, 1993, apo ribotim i tij, atëherë keni lexuar mendimet e Faik Konices përkthyer nga Ferdinand Leka. Ai e quan Konicën “mjek” për nga mënyra sesi dinte të jepte vlerësime por edhe kritika e qëmtime filozofike për shqiptarët, historinë, kulturën, gjuhën.

https://youtube.com/clip/Ugkx3JHxWkrwcRh3wX-4hLtjGxhzNv5ll1gk Admirimi për figurën e Konicës si edhe kërshëria e entusiazmi u bënë shtysë për përkthimin e eseve nga anglishtja në shqip. Profesor Leka pohon se nuk është njohës ekspert i anglishtes, por duke arsyetuar se Konica i kishte menduar esetë së pari në shqip, ai dëshironte të hynte në këtë “sfidë” me gjigantin e stilit për të qëmtuar fjalën që mund ta ketë menduar Konica në shqip përpara se ta shkruante atë anglisht. Kurrë nuk do ta dimë nëse Konica do kënaqej me përkthimin nga Ferdinand Leka, por në vend të përgjigjes mund të marrim në konsideratë paragrafin e fundit të Kapitullit I – Shqipëria Vend i Mrekullueshëm: “Vetëkënaqësia është një qëndrim kundër diturisë dhe unë nuk pretendoj të kem shpëtuar pa gabime. Por mund të përsërit me sinqeritetin më të madh fjalët e shkrimtarit të vjetër, Hekateut nga Mileti, të cilat i kam vënë edhe në ballë të librit: “Po i shkruaj këto gjëra sepse më duket se janë të vërteta.” Tek ky mesazh autori dhe përkthyesi ndihen krejtësisht të unifikuar me njëri tjetrin.

Nderimi i emrit dhe punës së gjuhëtarit të përkushtuar Ferndinand Leka, do ishte vetëdijshmëria për pastërtinë e gjuhës dhe termave të përditshme kur flasim e shkruajmë shqip duke i rezistuar vërshimit të përkthimeve pa nivel dhe huazimeve pa vend të cilat e bjerrin si gjuhën ashtu edhe kulturën e komunikimit. Kaq e vlefshme ishte kauza gjuhësore për të sa deri në vitin 2018, ai po punonte dhe më vonë e përfundoi Fjalorin e Termave të Drejtësisë. Porosia e tij e fundit ishte i njëjti mesazh që e pat thënë gjatë festimit të 85 vjetorit të ditëlindjes se tij: “Librat tona mos i hidhni në kosh dhe mos harroni të na citoni për punën që kemi bërë.”Pranë emrit të tij sot mund të vendosen plot tituj e punime, por më e përshtatshmja mes tyre është porosia e shprehur në librin e tij: A mund të flasim e të shkruajmë pak më shqip?

Kolazhi dhe Fotot nga Ardian Murraj

NY RALLY STANDS IN SOLIDARITY AGAINST SEXUAL VIOLENCE ACKNOWLEDGES LONG ROAD AHEAD

September 12, 2022 by s p

Rafaela Prifti/

The Albanian community stood up and spoke out at a midtown Saturday rally in support of protecting women and girls facing acts of sexual violence. It is part of a unifying solidarity movement with rallies in Kosovo, Albania, Macedonia. The recent reported rape of an eleven year old girl by five Albanian males in Kosovo prompted broad bursts of outrage last month. The public outcry over the incident intensified after the prosecution’s handling of the case. Aiming to “change the narrative” associated with the acts of sexual violence, and supported by local groups and politicians, two New York based organizers, Djellza Pulatani, an activist Fordham University student and Suada Demiri, advocate and financial analyst, called the rally, held nearby the offices of the Consulate General of Kosovo in New York.

“We stand here to change the narrative. The shame of rape is not for the survivors to bare but for the perpetrators. We will display their names…They will be the ones to bring shame to their families. They have no place in our community,” said Suada Demiri. Some protesters held up signs showing the names, written in black sharpie, of the perpetrators of the rape, as reported to Kosova authorities. “The judicial system has once again failed the survivors,” said Professor Anila Duro of John Jay College at the rally. Her impassioned remarks were interrupted by chants “The Future is Hers” and “Justice delayed is justice denied”.

Going back three years now, these chants have fired up rallies in the city calling attention to the 20,000 estimated rapes of Albanian women and girls by Serbs during the Kosova war. In 2018 at a US Congressional Hearing in Washington DC, Vasfije Krasniqi Goodman gave testimony as a survivor of sexual violence of the Kosova war in front of the House Foreign Relations Committee. Two decades after the war, there still have been no rape prosecutions.

While most of the participants were residents in and around New York area, at least members of one Albanian family at the protest were visitors from Kosova. On a short stay from Prishtina, Mitare Hamiti, her husband and son, decided to protest by holding posters in solidarity with the sisters back home.

The theme of solidarity and the expressed support by the leaders was amplified by Mark Gjonaj, former City Councilman and tireless supporter of the Future is Hers ongoing campaign. “Your presence here sends a message. We stand in solidarity with the thousands that came out in Kosova, Macedonia, Albania until justice is brought to the survivors, until we put an end to all forms of sexual violence,” said Gjonaj. Acts of sexual violence have consistently been condemned by politicians, party officials and members of governments. Echoing that same unity around the issue of protecting women as in Tirana, Prishtina, Skopje, the New York rally was about ending the cycle of violence.

The gathering on Saturday featured a number of eloquent and distinguished speakers that drove home many relevant and important issues of gender and justice inequality versus our humanity. As Djellza Pulatani put it to the gatherers: “I want you all to understand that this is not about being someone’s sister, or mother or daughter. This is about being someone.” The violation of the women’s rights is a human rights subject with profound impact for the society and its future.

While both organizers agree that there is a long way to go in addressing the compound issue of sexual violence, Saturday’s rally made its statement by raising society’s protection for women and girls rights to the level of a moral imperative. To them, where you stand on that issue says a lot about your moral values and who you are.

21st Anniversary of 9/11 Observed in US, Kosovo, Albania with Tributes, Services and Reflections

September 12, 2022 by s p

Rafaela Prifti/

President Biden paid tribute to “extraordinary Americans” on the 21st anniversary of the September 11 attacks in a somber wreath-laying ceremony at the Pentagon. The president was joined by family members of the fallen and first responders on the day of the attack.

“It’s not enough to stand up for democracy once a year or every now and then,” President Biden said. “It’s something we have to do every single day. So this is a day not only to remember, but also is a day for renewal and resolve for each and every American in our devotion to this country, to the principles it embodies, to our democracy.”

First lady Jill Biden addressed the National Memorial Observance in Shanksville, Pennsylvania. She said the attacks showed that “with courage and kindness we can be a light in that darkness.” In these moments, she said, our source of strength comes from our connection to one another. “So as we stand on this sacred and scarred earth, a record of our collective grief and a monument to the memories that live on each day, this is the legacy we must carry forward: Hope that defies hate.”

Vice President Kamala Harris and her husband attended a commemoration ceremony at the National September 11th Memorial in New York.

President Biden noted that even after a year of ending the war in Afghanistan, launched in response to the terror attacks, his administration continues to pursue those responsible for the 9/11 attacks and the “commitment to preventing another attack on the United States is without end.”

Annual moments of tribute were carried out in New York City, the Pentagon, Pennsylvania and across the world. Kosovo President Vjosa Osmani, Prime Minister Albin Kurti and US Deputy Ambassador Alyson Grunder, paid homage at the “Kosova Remembers” memorial dedicated to the victims of September 11, 2001 attack. President Osmani noted that on that day America suffered a terrible act of terrorism yet it was an attack on all who believe in the values of freedom and democracy. Since then, she said, “Kosovo has joined the American people every day, joining forces in the defense of these values and the fight against terrorism.” In his commemorating tribute, President of Albania Bajram Begaj called attention to staying committed to preventing terrorist attacks and protecting democracy. “Today we honor all those who lost and gave their lives in the deadly terrorist attacks of 9/11 against the United States and democracy, which changed it forever. Recent cyber attacks on our vital infrastructure remind us that national security is a top priority. We must build and develop our national capabilities while strengthening ties with our partners and allies to protect the security of our countries and people,” said Albania’s President Begaj.

MEETING WITH NEW YORK GOVERNOR KATHY HOCHUL

September 11, 2022 by s p

On Wednesday evening, Governor Kathy Hochul met with members and representatives of the Albanian community at Patsy’s Pizzeria in East Harlem. Patsy’s Pizza is a premier pizza chain of our compatriot Frank Brija.

The meeting reinforced the Governor’s commitment to ensure that the Albanian community has a seat at the table. The Pan Albanian Federation of America Vatra stands firmly in support of her collaborative approach to governing.

Vatra President Elmi Berisha thanked Governor Hochul for the Kosovo Independence Day ceremony, which is expected to be a continual event by the community. Earlier this year, the commemoration of the 14th Anniversary of Kosovo’s Independence Day marked the first time the Governor’s Office through its Bronx Representative at the time Sophia Zayas jointly with local elected officials hosted the event in the Bronx.

In keeping with the making-history theme, Kathy Hochul is New York’s first female Governor. Prior to winning state-wide office, Kathy was elected to and served at the U.S. House of Representatives as a Western New York Democrat in Congress from 2011 to 2013. Hochul has served as Lieutenant Governor of New York State from 2015 to 2021.

At the end of July, Governor Hochul visited with the members and representatives of the Albanian community. In her address, she acknowledged the “great Albanian community of over 100,000”, its respectable traditions and prominent figures, many of whom escaped the harsh realities of their home country like her own ancestors. Putting it in the context of the “American dream’, Governor Hochul said that the presence of communities like this strengthen our resolve to reach for bigger goals.

The July event, held on the newly dedicated Gjergj Kastrioti Skendyerbeu Street in the Bronx, was covered by Dielli.

Vatra’s Tribute Highlights Mother Teresa’s Legacy on the 25th Year of Her Passing

September 6, 2022 by s p

Rafaela Prifti/

The remembrance of the 25th anniversary of Mother Teresa’s death on 5 September 1997 was commemorated today in over a hundred countries worldwide. Throughout the holiday weekend, ceremonies and gatherings honored her work and legacy in service of God.

On Saturday, Vatra hosted a commemorative event to highlight the indelible footprint of Mother Teresa’s humanity.

She is affectionately referred to as the Albanian “Gonxhe” (Rosebud) in a nod to her birth name. In 1931 while teaching in Calcutta, she herself selected the name Terese – the Patron Saint of Missionaries – in recognition of her calling and commitment. Twenty years later, she was allowed by the Pope to start her missionary houses. In 1965 Pope Paul VI bestowed the Decree of Praise upon the Missionaries of Charity, which prompted her to expand internationally from South America to Europe, Africa and Asia.

MOTHER TERESA IN THE SOUTH BRONX AND HER NY CONNECTION

Her first house in the United States opened in the South Bronx in 1971 and moved into the Convent at St. Rita the following year. Since then, it has been serving as a homeless shelter and soup kitchen. Today, Cardinal Dolan joined the sisters giving Mass to remember their foundress with a day dedicated entirely to the service of the poor, in the style of the saint of the last. Mother Teresa stayed at the Bronx Mission for a few weeks in May and June of 1997. The mission later expanded its services to Harlem, where it runs a women’s shelter, and Brooklyn. Just months away from death, she flew from Rome to New York for a surprise visit. The news reports said that those associated with the event believe it should be listed as “a miracle’ attributed to Mother Teresa that speaks “volumes about her connection to New York.”(New York Daily News, September 3, 2016)

On Saturday, just a few miles away from Mother Teresa’s Missionaries of Charity, at Vatra’s main offices, members of the Albanian American community, scholars and Vatra officials honored her memory and reflected on the deep humanity of her life’s work. In his remarks, Elmi Berisha, President of Vatra, touched on the unique form of diplomacy she conducted by proudly maintaining who she was. “During the decades of communist self-isolation in Albania and severe ethnic repression of Albanians in Kosova, Mother Teresa’s pride in her ethnicity and inherited traditions carried an incredible significance on the world stage,” said Elmi Berisha. Dr. Paulin Marku echoed the qualities of the ultimate humanitarian who did not compromise her values in the face of cruelty. Under the communist regime, Mother Teresa was not allowed to pay respects to her mother and sister buried in Albania. As a scholar of Mother Teresa whom she calls “The Saint of Peripheries” in the eponymous book released last year, Dr. Ines Murzaku explored some of the ways Mother Teresa carried out her Gospel message. Adding a personal touch to the iconic figure, veteran journalist Sinan Kamberaj shared some memories from meeting Mother Teresa at the Missionaries of Charity in mid 1990s. The Honorary president of Vatra, Agim Rexhaj, recalled paying respect to the Sisters at the Mission 25 years ago, as part of a Vatra delegation. He recognized a number of Vatrans like Marjan Cubi, late Zef Balaj, and many more that have been involved and have contributed generously to fundraising efforts and organizing drives to memorialize her. One such project is the Mother Teresa Cathedral in Prishtina. Throughout the years, the City Council and representatives of the Albanian American community have set street signs, statues and sculptures in her honor. Dedications of Mother Teresa portraits and artwork are present in many spots in New York. (Peace Park, Dag Hammarskjold Square, UN General Assembly) In 2012 her figure was sculpted at the Washington National Cathedral. (Photo: Washington National Memorial) In her death, as in her life, the extraordinary humanitarian transcends borders and barriers.

In the context of Vatra’s work and mission, honoring mother Teresa is tied to the meaning of the civil service, which through her work and words she did not consider to be a profession but rather a calling.

MORE EVENTS

This month, James Towey, former cabinet member in the Bush administration and former President of Florida’s Ave Maria University, who served as Mother Teresa’s lawyer, advisor and devoted friend will release a new biography entitled “To Love and Be Loved: A Personal Portrait of Mother Teresa (Simon and Schuster).
A Saint for Our Time – a New documentary depicting the life and legacy of Mother Teresa, canonized by Pope Francis, premiered at the Vatican movie theater on Aug. 31. Screenings expected to be announced by the producers.