Archives for March 2026

Gjykata: Mbyllja e “Zërit të Amerikës” e paligjshme, urdhërohet rikthimi i 1,000 punonjësve

March 19, 2026 by s p

mashqip.com/

Një gjykatë federale në SHBA ka shpallur të paligjshëm vendimin për mbylljen pothuajse totale të Voice of America, duke urdhëruar rikthimin e menjëhershëm në punë të rreth 1,000 punonjësve dhe rifillimin e aktivitetit të plotë të këtij institucioni.

Vendimi është marrë nga gjyqtari federal Royce C. Lamberth, pjesë e Gjykatës së Qarkut për Distriktin e Kolumbias në Washington D.C., i cili konstatoi se tentativa për “shuarjen” e Agjencisë Amerikane për Median Globale, U.S. Agency for Global Media (USAGM), ka shkelur ligjin federal administrativ.

Në vendimin e tij, gjyqtari thekson se autoritetet kanë vepruar në mënyrë arbitrare dhe të pajustifikuar, pa ndjekur procedurat ligjore dhe pa dhënë argumente të mjaftueshme për një ndërhyrje kaq drastike. Sipas tij, pezullimi masiv i punonjësve dhe reduktimi ekstrem i operacioneve përbën në praktikë një mbyllje të institucionit, e cila nuk mund të kryhet pa respektuar ligjin.

Gjykata urdhëroi jo vetëm rikthimin e stafit, por edhe ndalimin e çdo veprimi tjetër që synon kufizimin apo mbylljen e aktivitetit të VOA-s, duke e cilësuar ndërhyrjen si tejkalim të kompetencave nga ana e autoriteteve përgjegjëse.

Ky vendim vjen pas masave të marra në fillim të vitit 2026 për të ulur në minimum funksionimin e VOA-s, një hap që u kundërshtua fort nga punonjësit dhe u çua në gjykatë. Me këtë vendim, drejtësia amerikane i jep një goditje të fortë përpjekjeve për të ndërhyrë në një prej institucioneve më të rëndësishme mediatike të SHBA-së.

“Zëri i Amerikës”, i themeluar gjatë Luftës së Dytë Botërore, konsiderohet një nga instrumentet kryesore të SHBA-së për informimin ndërkombëtar, veçanërisht në vendet ku media e lirë është e kufizuar. Për këtë arsye, tentativa për mbylljen e tij u pa si një zhvillim i rrezikshëm për rolin e medias publike.

Vendimi i gjyqtarit Lamberth shihet si një precedent i rëndësishëm që rikujton se edhe në SHBA, vendimet e pushtetit ekzekutiv kanë kufij dhe mund të rrëzohen nga gjykata kur bien ndesh me ligjin.

Experience History: Ambassador William Walker’s inaugural visit to the Saint George Orthodox Cathedral and the Fan Noli Cultural Center

March 19, 2026 by s p

Join us on Saturday, March 28 at 12:30 pm for an afternoon dedicated to history and reflection and give a warm welcome to Ambassador Walker.

Documentary Screening – Witness the moment the world could not look away through the documentary screening. The firsthand survivor accounts and rare archival footage bring a turning point in history to life. Racak put the war on the map and became the ultimate catalyst for 1999 NATO bombing campaign, the moment that forced the West to act. While the conflict has ended, and Kosova is triumphantly independent, the search for justice remains unfinished.

Presentation and Signing – An exclusive 45 minute structured presentation with the Ambassador Walker, a celebrated personality and author of the book Racak – Story of a War Crime.

Books will be available for signing. Don’t miss this historic event!

Përjetoni një moment të historisë në vizitën e parë të Ambasadorit Walker në Katedralen Ortodokse të Shën Gjergjit dhe Qendrën Kulturore Fan Noli

Të shtunën më 28 mars në 12:30 pasdite ju ftojmë të përjetojmë historinë dhe reflektojmë së bashku duke i uruar mirëseardhjen Ambasadorit Walker.

Shfaqje Dokumentari – Pamjet që bota nuk mund t’i harronte mund t’i ndiqni në dokumentarin kushtuar diplomatit Walker. Reçaku e bëri luftën të njohur botërisht dhe krijoi momentin që detyroi Perëndimin të vepronte. U bë katalizatori kryesor për bombardimet e NATO-s në vitin 1999. Ndonëse konflikti ka përfunduar, drejtësia ende ka mbetur e parealizuar.

Prezantimi ekskluziv i librit rreth 45 minuta me Ambasadorin Walker, autor i librit “Reçaku Historia e një krimi lufte” dhe personalitet i përmasave të jashtëzakonshme për shqiptarët.

Personalizojeni momentin me një libër të nënshkruar nga autori.

𝑺𝒉𝒆̈𝒏𝒅𝒆𝒕𝒊 𝒊 𝑺𝒊𝒔𝒕𝒆𝒎𝒊𝒕 𝑻𝒓𝒆𝒕𝒆̈𝒔 – 𝑩𝒂𝒔𝒉𝒌𝒆̈𝒃𝒊𝒔𝒆𝒅𝒊𝒎 𝒎𝒆 𝑱𝒖

March 19, 2026 by s p

Albanians Fighting Cancer USA

Albanian American Gastrointestinal Association/

Për një bashkëbisedim me pesë mjekë shqiptarë, ekspertë të njohur dhe me përvojë të gatshëm për çdo pyetje tuajën për shëndetin e sistemit tretës – që konsiderohet “çelësi” i një organizmi të fortë dhe energjik.

Sa herë ndihemi të plogësht dhe pa fuqi, a na shkon mendja te sistemi tretës, ushqimi pikant që hëngrëm, regjimi ushqimor, genet, stresi e të tjera. Për të gjitha këto ejani të flisni shqip e qartë me ekspertët e ftuar në një atmosferë të ngrohtë dhe miqësore.

Pas pyetjeve dhe prezantimeve, do kemi një drekë të shijshme me gatime tradicionale shqiptare, ku do vazhdojmë bashkëbisedimin me njëri tjetrin për të kaluar kohë të bukur së bashku me shumë surpriza dhe dhurata.

Të ardhurat e këtij takimi mbështesin misionin e shoqatës sonë AFC, në ndihmë të pacientëve të diagnostikuar me kancer. Çdo donacion apo sponsorizim zbritet nga taksat.

Kujdesi për veten fillon nga barku, thotë një shprehje e urtë. Lum ata që e dinë këtë! Klikoni më poshtë për të rezervuar vendet tuaja. Si gjithmonë, të diagnostikuarit me kancer janë të mirëpritur pa pagesë.

NICOLAE IORGA, HISTORIANI ME I MADH RUMUN DHE ZBULUESI I SHKRIMIT TE PARE NE GJUHEN SHQIPE

March 19, 2026 by s p

Saimir Kadiu/

Nicolae Iorga (1871–1940) ishte një nga figurat më të mëdha të kulturës dhe politikës rumune, historian i shquar, akademik, albanolog, publicist dhe kryeministër i Rumanisë (1931–1932). Ai lindi në Botoshani të Rumanisë, në vitin 1871, nga një familje zejtarësh muratorë. Të dhënat mbi prejardhjen e tij i kemi nga vetë N. Jorga, i cili në njërën nga veprat e tij të shumta, thotë se gjyshi i tij i quajtur Jorgo, në shek. 19, me trastën e muratorit në krahë, erdhi nga Shqipëria, ndoshta nga treva korçare e Gorë-Oparit, dhe u vendos në Rumani duke ushtruar mjeshtërinë e muratorit.

Nicolae Iorga dha një kontribut të rëndësishëm për historinë e Shqipërisë duke e studiuar dhe promovuar atë në nivel ndërkombëtar. Ai botoi veprën “A Short History of Albania and the Albanian People”, ku theksonte origjinën ilire të shqiptarëve dhe rolin e gjuhës shqipe në ruajtjen e identitetit kombëtar.

Iorga analizoi historinë e shqiptarëve që nga lashtësia ilire deri në shpalljen e pavarësisë më 1912. Ai e konsideronte gjuhën shqipe si një element kyç për ruajtjen e identitetit kombëtar, pavarësisht ndikimeve politike dhe fetare.

Si historian me reputacion ndërkombëtar, Iorga e bëri të njohur historinë e shqiptarëve në qarqet akademike dhe politike evropiane, duke ndihmuar në legjitimimin e kërkesave të tyre për shtet më vete. Në shkrimet e tij, ai e paraqiste Shqipërinë si një komb me rrënjë të lashta dhe të dallueshme nga fqinjët, duke i dhënë një bazë historike ideologjisë së pavarësisë.

Iorga themeloi në Bukuresht një institut ku studimet për Shqipërinë zinin vend të rëndësishëm, duke e futur historinë shqiptare në një kornizë më të gjerë ballkanike. Ai e përforcoi idenë se shqiptarët janë pasardhës të ilirëve, duke i dalluar nga popujt sllavë dhe grekë. Shkrimet e tij u përdorën si argument në mbrojtje të pavarësisë së Shqipërisë.

Iorga zbuloi dhe shkrimin e parë në gjuhën shqipe më 1915 në bibliotekën Laurentiana të Firences, “Formulën e pagëzimit”.

Midis viteve 1934 dhe 1939, Rumania kishte një tokë në Detin Jon, në Sarandë. Mbreti Zogu ia kishte dhuruar tokën Nicolae Iorga-s, në shenjë mirënjohjeje për kontributin e tij për historinë dhe pavarësinë e Shqipërisë, si dhe për fatin e Ballkanit. Historiani i dhuroi më pas 50 për qind të zonës shtetit rumun dhe kështu Rumania fitoi daljen në Detin Mesdhe, nëpërmjet detit Jon. Instituti Rumun në Sarandë (Casa Iorga) mbante emrin e themeluesit që në fillimet e tij.

Shtëpia u ndërtua në vitin 1937 në një truall prej gati 1 mijë metrash katrorë në qytetin bregdetar.

Historia u shkrua si rezultat i kurseve që profesori Iorga mbajti në Universitetin e Bukureshtit dhe që u përdorën si material dokumentar nga delegacioni shqiptar në Konferencën e Paqes në Londër në 1919, ku ai mbështeti kauzën e pavarësisë dhe njohjen e planit ndërkombëtar të Shqipëria dhe kufijtë e saj.

Iorga ia dha atë tokë shtetit rumun në vitin 1934, me kushtin që aty të ndërtohej një ndërtesë për të shërbyer si institut për studime dhe kërkime arkeologjike.

Në kuadër të koncesionit, një institut i tillë u themelua në vitin 1937, i cili funksionoi midis viteve 1937 dhe 1940, pastaj përsëri midis 1942 dhe 1944.

Ndërtesa e institutit u projektua nga arkitekti rumun Petre Antonescu. Historiani i madh rumun u vra në vitin 1940 nga Garda e Hekurt, duke u bërë një nga viktimat më të njohura të ekstremizmit politik në Europën e kohës.

Fundi tragjik…

Marrëdhënia Fatale Midis Nicolae Iorga dhe Carol II

Në historinë rumune midis dy luftërave botërore, pak marrëdhënie ishin aq komplekse dhe patën një fund aq të përgjakshëm sa ajo midis studiuesit Nicolae Iorga dhe Mbretit Carol II. Si përfundoi historiani më i madh i kombit rumun duke u bërë mjet politik i monarkut, duke paguar për besnikërinë e tij me jetën e tij?

Është një histori admirimi, manipulimi dhe gabimesh monumentale politike.

Nicolae Iorga ishte mësues i Princit të ri Carol, duke i ngulitur atij një respekt të thellë për monarkinë. Edhe pse Carol abdikoi nga froni disa herë në vitet 1920, Iorga mbeti besnik. Më 8 qershor 1930, kur Carol u kthye në fshehtësi për të marrë kurorën, studiuesi mbështeti fuqimisht “Restaurimin”, duke besuar se sovrani i ri do të zhdukte politikën e korruptuar. Megjithatë, mbreti kishte një plan krejtësisht të ndryshëm: vendosjen e pushtetit personal.

Kryeministri Iorga (1931-1932)

Lëvizja e parë taktike e Carol ishte të përdorte prestigjin e ish-mësuesit të tij. Në prill të vitit 1931, në mes të një krize ekonomike, mbreti emëroi Iorgën si kryeministër. Ishte një “qeveri teknikësh” e krijuar për të anashkaluar partitë tradicionale të urryera nga sovrani. Qeveria ishte një dështim i madh administrativ. Megjithëse me qëllime të mira, Iorga u manipulua nga kamarilla mbretërore dhe vendosi masa jopopullore (“kthesa sakrificash”), duke tërhequr zemërimin e masave. Në qershor të vitit 1932, mbreti e shkarkoi atë papritur, duke mos pasur më nevojë për një ekran.

Diktatura Mbretërore dhe Pakti me Djallin (1938)

Pavarësisht poshtërimit të tij, Iorga mbeti i magjepsur nga monarkia. Kur Carol II vendosi diktaturën mbretërore në shkurt të vitit 1938, studiuesi pranoi të ishte pjesë e Këshillit të Kurorës dhe partisë së vetme, Frontit të Ringjalljes Kombëtare. Kjo mbështetje e verbër e çoi Iorgën në konflikt fatal me Lëvizjen Legjionare. Një letër e ashpër drejtuar Corneliu Zelea Codreanu shërbeu si pretekst që mbreti të arrestonte udhëheqësin e legjionarëve. Vrasja e Codreanu-së me urdhër të Karolit (nëntor 1938) rëndoi moralisht mbi supet e studiuesit.

Ikja e Mbretit dhe Vdekja e Studiuesit

Viti 1940 solli shembjen e kufijve të vendit. I përballur me katastrofën e cedimeve territoriale, Karoli II abdikoi më 6 shtator dhe iku me një pasuri të madhe. Ai e braktisi profesorin e tij të vjetër, duke e lënë të pambrojtur kundër regjimit legjionar. Më 27 nëntor 1940, një komando legjionar e mori Iorgën nga vila e tij në Sinaia dhe e vrau brutalisht në pyllin Strejnic.

Doktrina Wilsoniane dhe mbijetesa e shtetit shqiptar – nga shpëtimi i Shqipërisë te e drejta historike e Kosovës për vetëvendosje

March 19, 2026 by s p

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA/

Kur vendosej fati i kombeve – dhe rrezikohej ekzistenca shqiptare

Përfundimi i Lufta e Parë Botërore nuk prodhoi thjesht një gjendje paqeje formale, por inauguroi një proces të thellë rikonfigurimi të rendit ndërkombëtar, në të cilin u ridizenjuan kufijtë politikë, juridikë dhe civilizues të botës moderne. Në këtë kontekst transformues, shumë kombe fituan ose humbën subjektivitetin e tyre shtetëror, ndërsa disa të tjera – ndër to kombi shqiptar – u gjendën në një situatë ekzistenciale, në prag të fragmentimit dhe zhdukjes politike.

Në tryezat e Konferenca e Paqes në Paris, çështja shqiptare nuk përbënte vetëm një problem diplomatik periferik, por një test themelor të legjitimitetit të rendit të ri ndërkombëtar. Në këtë arenë të rivaliteteve të mëdha, përballë projekteve të mirëstrukturuara për copëtimin e territorit shqiptar, ndërhyrja e Woodrow Wilson u kristalizua si një akt me peshë historike dhe normative, i cili jo vetëm kontribuoi në ruajtjen e shtetësisë shqiptare, por ndikoi në mënyrë të tërthortë edhe në trajektoren historike të Kosova dhe të trojeve të tjera shqiptare.

Doktrina Wilsoniane: nga idealizmi politik te normativiteti juridik ndërkombëtar

Programi i njohur si “14 Pikat”, i artikuluar nga Woodrow Wilson, përfaqëson një kthesë paradigmatike në evolucionin e marrëdhënieve ndërkombëtare, duke kaluar nga logjika e diplomacisë sekrete drejt një rendi të bazuar mbi parime universale.

Ky program:Institucionalizoi parimin e vetëvendosjes së popujve si standard legjitimues të rendit ndërkombëtar;Delegjitimoi praktikën e marrëveshjeve sekrete, siç ishte Traktati i Londrës;Parashikoi krijimin e Lidhja e Kombeve si mekanizëm kolektiv për ruajtjen e paqes dhe sigurisë.

Në aspektin juridik, doktrina Wilsoniane shënoi një tranzicion të rëndësishëm: nga një rend ndërkombëtar i bazuar në ekuilibrin e fuqive drejt një rendi që synonte të mbështetej mbi parime normative, ku shtetet trajtoheshin si subjekte të së drejtës ndërkombëtare, dhe jo si objekte të pazareve gjeopolitike.

Shqipëria në prag të copëtimit: një padrejtësi e projektuar ndërkombëtarisht

Në kuadër të Konferenca e Paqes në Paris, fuqitë evropiane artikuluan projekte konkrete për shpërbërjen territoriale të Shqipërisë:Italia synonte kontrollin e Vlorës dhe vendosjen e një protektorati;Serbia kërkonte zgjerim territorial drejt veriut dhe lindjes shqiptare, përfshirë Kosova;Greqia pretendonte jugun e Shqipërisë (i ashtuquajturi “Epiri i Veriut”);Mali i Zi synonte territore në veri.

Këto projekte mbështeteshin në Traktati i Londrës, një instrument juridik që përbënte një shkelje flagrante të parimeve të barazisë sovrane dhe të drejtës së popujve për vetëvendosje.

Kosova dhe trojet shqiptare: vazhdimësia e padrejtësisë historike

Ndërsa Shqipëria arriti të mbijetojë si një entitet shtetëror, një pjesë e konsiderueshme e kombit shqiptar mbeti jashtë kufijve të saj politikë.

Pas vendimeve të Konferenca e Londrës, Kosova mbeti nën administrimin e Serbisë, një realitet që u konsolidua edhe pas përfundimit të Lufta e Parë Botërore. Në këtë kontekst: Popullsia shqiptare u përball me politika sistematike represioni; U implementuan strategji kolonizimi dhe spastrimi etnik; U mohua në mënyrë të vazhdueshme e drejta për vetëvendosje, në kundërshtim të drejtpërdrejtë me doktrinën Wilsoniane.

Një situatë analoge u shfaq edhe në hapësira të tjera shqiptare:Në territorin e sotëm të Maqedonia e Veriut, shqiptarët u përballën me politika asimiluese; Në Mali i Zi dhe në rajonin e Çamëria, nën Greqia, u aplikuan politika diskriminuese dhe, në raste të caktuara, dëbime të dhunshme.

Kështu, edhe pse parimi i vetëvendosjes u artikulua në nivel normativ, ai nuk u zbatua në mënyrë universale dhe të barabartë për shqiptarët, duke krijuar një precedent të rrezikshëm të standardeve të dyfishta.

Ndërhyrja e Wilson-it: shpëtimi i Shqipërisë dhe ndikimi indirekt në çështjen e Kosovës

Roli i Woodrow Wilson në Konferenca e Paqes në Paris ishte determinues në disa dimensione thelbësore:

1. Ruajtja e integritetit territorial të Shqipërisë

Refuzimi i njohjes së marrëveshjeve që cenonin sovranitetin shqiptar kontribuoi në parandalimin e copëtimit të shtetit shqiptar.

2. Vendosja e një standardi të ri juridik ndërkombëtar

Wilson afirmoi parimin se legjitimiteti politik buron nga vullneti i popullit, dhe jo nga marrëveshjet e fshehta ndërmjet fuqive të mëdha.

3. Ndikimi indirekt në çështjen e Kosovës

Megjithëse Kosova nuk përfitoi drejtpërdrejt në atë moment historik, doktrina Wilsoniane:U shndërrua në bazë teorike për të drejtën e vetëvendosjes;Shërbeu si referencë normative për zhvillimet e mëvonshme;U reflektua në proceset që kulmuan me ndërhyrjen e NATO në vitin 1999.

Nga Wilson te Kosova moderne: kontinuiteti historik dhe normativ

Parimi i vetëvendosjes, i artikuluar nga Woodrow Wilson, gjeti një realizim të vonuar në rastin e Kosova:Represioni strukturor i dekadave kulmoi në konfliktin e viteve ’90;Ndërhyrja e NATO (1999) përbën një precedent të rëndësishëm të ndërhyrjes humanitare;Shpallja e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008 përfaqëson një manifestim të vonuar të parimit Wilsonian.

Në këtë kuptim, mund të konstatohet një vijë e qartë e kontinuitetit historik dhe juridik:“14 Pikat” (1918) → Vetëvendosja → Ndërhyrja ndërkombëtare → Shtetësia e Kosovës

Analizë juridike: midis së drejtës dhe fuqisë

Nga perspektiva e së drejtës ndërkombëtare, çështja shqiptare evidenton disa probleme strukturore:Selektivitetin në aplikimin e parimit të vetëvendosjes;Supremacinë e interesave gjeopolitike mbi normat juridike;Mungesën e mekanizmave efektivë për mbrojtjen e kombeve të vogla.

Rasti shqiptar përbën një ilustrim paradigmatik të tensionit ndërmjet normativitetit juridik (law) dhe realpolitikës (power), duke dëshmuar se drejtësia ndërkombëtare shpesh mbetet e kushtëzuar nga dinamika e fuqisë.

Wilson si figurë kyçe në mbijetesën dhe perspektivën shqiptare

Ndërhyrja e Woodrow Wilson në Konferenca e Paqes në Paris nuk përfaqëson vetëm një episod diplomatik, por një moment themelues në historinë politike dhe juridike të shqiptarëve.

Megjithatë, trajektorja historike shqiptare mbetet e karakterizuar nga:Mbijetesa përballë padrejtësive strukturore;Lufta për realizimin e vonuar të vetëvendosjes;Kërkesa e vazhdueshme për drejtësi të plotë historike dhe juridike.

Prandaj, “14 Pikat” nuk duhet të interpretohen vetëm si një dokument historik, por si një projekt normativ i papërmbushur plotësisht – një projekt që për shqiptarët filloi në Paris, por vijon ende në dimensionin politik, juridik dhe kombëtar të shekullit XXI.