s p – Page 15 – Dielli

Hirësia e Tij Nikodhimi, Peshkopi i Bostonit dhe Kryepeshkopatës Ortodokse Shqiptare në Amerikë kreu vizitë 10-ditore në Shqipëri

February 20, 2026 by s p

Kreu i Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë, Peshkopi i Kryepeshkopatës Ortodokse të Shqiptarëve në Amerikë, Hirësia e Tij Nikodhimi ishte për vizitë nga data 9-18 Shkurt 2026 në Shqipëri. Ai ishte i shoqëruar nga Kancelari i Kryepeshkopatës, Stavrofor Ikonom Atë Mark Doku, Klerik i enorisë së Kishës “Fjetja e Hyjlindëses Mari” në Worcester, Massachusets, si dhe V.Rev. Kakhaber (Kai) Kurtanidze, Klerik i enorisë së Kishës “Shën Joan Gojarti” në Filadelfia, Pensilvani, si dhe Z. Mathew Sotir, Përgjegjësi i Financave.

Kjo vizitë ishte në kuadër të forcimit të marrëdhënieve mes dy Kishave tona motra dhe bashkëpunimit të ardhshëm në projekte të përbashkëta kishtare.

Në datën 10 Shkurt kjo përfaqësi u prit në Kryepeshkopatën e Hirshme të Tiranës nga Kryepeshkopi i Tiranës , Durrësit dhe gjithë Shqipërisë, Fortlumturia e Tij, Joan.

Në 12 Shkurt Peshkopi Nikodhim u prit në Katedralen “Ngjallja e Krishtit” në Korçë nga Mitropoliti i Korçës, Hirësia e Tij Anastasi dhe nga klerikët e qytetit. Mbas hyrjes në Katedrale dhe faljes në altar siç është tradita kryeprifërore, të dy Kryepriftërinjtë shkëmbyen mesazhe, urime dhe falenderime me njeri-tjetrin. Më pas, Mitropoliti i Korçës priti në sallën e pritjes vëllezërit e ardhur nga larg, ku vijoi biseda vëllazërore. Hirësia e Tij, Anastasi shoqëroi vizitorët në Kishën e “Burimit Jetëdhënës” pranë Mitropolisë, ku Peshkopi Nikodhim pa nga afër punimet për rindërtimin e kësaj Kishe historike për qytetin.

Në Manastirin “Fjetja e Hyjlindëses Mari” në Boboshticë dhe më pas në Manastirin e “Shën Joan Prodhromit” në Voskopojë, Hirësia e Tij Nikodhimi dhe klerikët që e shoqëronin u njohën me investimet e bëra në këto dy manastire, që vitet e fundit janë bërë nga Qendra Shpirtërore për organizmin e kampeve verore për të rinjtë e Kishës sonë (djem dhe vajza). Dita u mbyll me një drekë të përbashkët nga Mitropoliti i Korçës Hirësi Anastasi, i cili shprehu mirënjohje për Hirësinë e Tij Nikodhim, Klerikëve dhe grigjës së Tij. Ditën tjetër ata vizituan kishat e qytetit të Korçës.

Më 15 Shkurt, të Dielën e të Lidhurit të Mishit, Hirësia e Tij, Nikodhimi bashkë me Klerikët e Tij bashkëmeshuan në Katedralen “Ngjallja e Krishtit” në Tiranë me Mitropolitin e Elbasanit, Hirësinë e Tij, Andonin dhe klerikë të Kryepeshkopatës së Hirshme. Mbas Liturgjisë Hyjnore, Peshkopi Nikodhim ishte i ftuar për të mbajtur temën shpirtërore “Mbi Gjykimin e Fundit” me besimtarë, prindër dhe të rinj të Katedrales “Ngjallja e Krishtit” në Tiranë. Kjo temë u prit me shumë interes nga të pranishmit, të cilët e vazhduan këtë takim me Peshkopin Nikodhim përmes pyetjeve dhe përgjigjeve.

Në 16 Shkurt Hirësia e Tij Nikodhim bashkë me dy Klerkët shoqërues, dhanë intervista për Media e Kishës “Ngjallja”.

Me kërkesë të të rinjve, Hirësia e Tij pati biseda shpirtërore në sallën e aktiviteteve të rinisë, pranë katedrales orthodhokse të Tiranës. Hirësia e Tij u takua me Mitropolitin e Fierit, Hirësinë e Tij Nikolla.

Vizita nga Kryepeshkopata Ortodokse e Shqiptarëve në Amerikë forcoi frymën vëllazërore, shkëmbeu eksperienca dhe konsolidoi më shumë urat e bashkëpunimit për të ardhmen me Kishën Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë.

Gjatë kësaj vizite, Peshkopi Nikodhim dhe Klerikët e tij u shoqëruan nga Atë Grigor Pelushi dhe Dhjakon Aleksandër Dimroçi.

Shqipëria dhe Kosova në Bordin e Paqes: Nga historia e plagëve drejt arkitekturës së paqes globale

February 20, 2026 by s p

Opinion nga Rafael Floqi/

Takimi inaugurues i Bordi i Paqes në Uashington shënoi një moment të ri në diplomacinë ndërkombëtare – por për Shqipërinë dhe Kosovën ai përfaqëson diçka edhe më të thellë: një kalim historik nga subjekt i ndërhyrjeve ndërkombëtare në aktor të angazhimit global për paqen. Në një tryezë ku u diskutua stabilizimi i Gazës, rindërtimi institucional, demilitarizimi dhe krijimi i mekanizmave financiarë transparentë, Shqipëria dhe Kosova nuk ishin më vende që kërkojnë ndihmë. Ato u rreshtuan mes shteteve që ofrojnë trupa, ekspertizë dhe mbështetje për sigurinë ndërkombëtare.

Presidenti amerikan Donald Trump, duke falënderuar vendet pjesëmarrëse, deklaroi qartë:

“Shqipëria, Kosova, Kazakistani… të gjitha kanë premtuar për trupa për të stabilizuar Gazën. Kanë ofruar trajnime për forcat e policisë palestineze… SHBA do të japë kontribut prej 10 miliardë dollarësh për Bordin e Paqes.” Ai shtoi se çdo dollar i investuar për paqen është kontribut për stabilitetin global dhe theksoi se “më pak fjalë dhe më shumë veprim” është filozofia e këtij mekanizmi të ri. Madje, me ton karakteristik, Trump deklaroi se nuk i duhet Nobeli i Paqes – “dua të shpëtojë jetë njerëzish”.

Nga NATO mbi qiellin e Kosovës, tek FSK në mision ndërkombëtar

Për Kosovën, ky është një transformim i jashtëzakonshëm historik. Një vend që në vitin 1999 mbështetej tek ndërhyrja e NATO-s për të mbijetuar, sot përmes Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK) shqyrton kontribut konkret në një forcë stabilizuese në Gaza. Presidentja Vjosa Osmani, e pranishme në takimin inaugurues, u vlerësua publikisht nga Trump për rolin dhe angazhimin e saj. Në komunikimin e drejtpërdrejtë mes liderëve, ajo iu përgjigj presidentit amerikan me një fjali simbolike kur ai tha se Kosova dhe Serbia duhet ta telefonojnë nëse kanë probleme:

“Do t’ju telefonojmë.”

Kjo fjali, e thjeshtë në formë, përçon një mesazh politik të fuqishëm: Kosova sot flet si partnere e barabartë në tryezat ndërkombëtare.

Shqipëria: Paqe me arkitektë dhe paqeruajtës

Kryeministri shqiptar Edi Rama e mbështeti fort nismën, duke deklaruar: “Shqipëria do marrë pjesë me forca ushtarake në Gaza, paqeruajtëse… Ne ftojmë edhe vendet e tjera që të kontribuojnë në Gaza për të ndihmuar fëmijët… që janë më të pafajshmit.”

Por Rama nuk u ndal vetëm tek angazhimi ushtarak. Ai e përshkroi kontributin shqiptar edhe si moral dhe profesional: “Jo vetëm duke vendosur paratë, por edhe duke sjellë arkitektët tanë që bota të shndërrojë plagët në shenja shprese. Shqipëria është nder në këtë zinxhir.” Këtu qëndron një dimension i rëndësishëm: Shqipëria e paraqet veten jo thjesht si furnizuese trupash, por si kontribuese në rindërtim, zhvillim dhe transformim institucional.

Debati për OKB-në dhe rendin ndërkombëtar

Një nga pyetjet që u ngrit ishte nëse Bordi i Paqes synon të zëvendësojë OKB-në. Rama reagoi me diplomaci: “Shumë në Evropë thonë se është përpjekje për të zëvendësuar OKB, por nuk më dukej se e zëvendëson; por nëse është diçka që e ndihmon këtë gjigant, atëherë Zoti e bekoftë Bordin e Paqes.”

Kjo deklaratë reflekton një realitet të ri: institucionet tradicionale shumëpalëshe janë shpesh të ngadalta, ndërsa mekanizmat fleksibël mund të ofrojnë veprim më të shpejtë operacional.

Dimensioni politik: Çështja e UÇK-së

Në të njëjtin forum, Rama ngriti çështjen e gjykimit të ish-krerëve të UÇK-së, duke iu drejtuar Trump-it me një apel të drejtpërdrejtë: “Le të bëjmë diçka përpara se gjërat të bëhen më keq.” Ai shtoi se disa duhet të jenë të turpëruar për procesin në Hagë, duke përmendur se “vetëm pak muaj qëndrojmë mes një burri që qëndroi ndaj një spastrimi etnik” dhe një vendimi që mund të jetë shkatërrimtar. Kjo ndërthurje mes misionit global të paqes dhe çështjeve kombëtare e vendos diplomacinë shqiptare në një terren delikat: si të kontribuosh në arkitekturën globale të sigurisë, duke ruajtur njëkohësisht narrativën kombëtare të luftës çlirimtare.

Rindërtimi i Gazës dhe vizioni strategjik

Ish-kryeministri britanik Tony Blair, pjesë e drejtimit të Bordit, theksoi se Gaza ka qenë e drejtuar nga korrupsioni dhe se plani i ri synon një qeverisje gjithëpërfshirëse: “Myslimanët, të krishterët dhe hebrenjtë ta ndjejnë qeverinë krah jush dhe jo kundër jush… Plani i Gazës është shpresa e vetme.”

Kjo filozofi përputhet me narrativën shqiptare të bashkëjetesës fetare dhe tolerancës, një kapital diplomatik që Tirana dhe Prishtina mund ta përdorin në Lindjen e Mesme.

Kontributi konkret ushtarak

Gjeneralmajori amerikan Jeffers konfirmoi se pesë vendet e para që ofrojnë trupa janë Shqipëria, Kosova, Azerbajxhani, Kazakistani dhe Maroku. Egjipti dhe Jordania do të trajnojnë policinë. Ky fakt e vendos Shqipërinë dhe Kosovën në rreshtin e parë operacional të misionit.

Përfitimet strategjike për Shqipërinë dhe Kosovën

Rritje e profilit ndërkombëtar. ,Forcim i partneritetit me SHBA-në: Shqipëria dhe Kosova në Bordin e Paqes: Nga historia e plagëve drejt arkitekturës së paqes globale. Takimi inaugurues i Bordi i Paqes në Uashington shënoi një moment të ri në diplomacinë ndërkombëtare – por për Shqipërinë dhe Kosovën ai përfaqëson diçka edhe më të thellë: një kalim historik nga subjekt i ndërhyrjeve ndërkombëtare në aktor të angazhimit global për paqen.

Përfitimet strategjike për Shqipërinë dhe Kosovën

Rritje e profilit ndërkombëtar.

Forcim i partneritetit me SHBA-në.

Legjitimitet më i madh për FSK-në si forcë profesionale.

Rritje e besueshmërisë së Shqipërisë si kontribuese në NATO dhe misione ndërkombëtare.

Për Kosovën, pjesëmarrja në një mision të autorizuar nga Këshilli i Sigurimit është edhe një hap drejt konsolidimit të subjektivitetit të saj ndërkombëtar.

Nga histori lufte në përgjegjësi paqeje

Ka një simbolikë të thellë në faktin që dy vende shqiptare, të dala nga konflikti i viteve ’90, sot kontribuojnë në stabilizimin e një territori tjetër të goditur nga lufta. Nga qielli i Kosovës ku fluturonin avionët e NATO-s, tek uniformat e FSK-së që mund të dislokohen në Rafah – ky është një cikël historik që mbyllet. Shqipëria dhe Kosova nuk janë më vetëm kujtesë e ndërhyrjes humanitare. Ato po bëhen pjesë e arkitekturës së re të sigurisë ndërkombëtare.

Në fund, pjesëmarrja në Bordin e Paqes është më shumë se një akt politik. Është një deklaratë identitare: shqiptarët nuk kërkojnë vetëm drejtësi për historinë e tyre – ata ofrojnë kontribut për të ardhmen e përbashkët. Sepse paqja nuk është vetëm mungesë lufte. Është transformimi i përvojës së dhimbjes në përgjegjësi për botën.

PAQE PËRMES FORCËS, DREJTËSI QË GARANTON STABILITET, JO PASIGURI

February 20, 2026 by s p

Hisen Berisha/

(Bordi i Paqes, moment i ri në arkitekturën e sigurisë globale, riafirmon doktrinën e “paqes përmes forcës” si bosht të rendit ndërkombëtar. Shqipëria dhe Kosova, ndër nënshkrueset e aktit themeltar, rreshtohen qartë në arkitekturën perëndimore të sigurisë.)

Në këtë kontekst, inaugurimi i Bordit të Paqes nga Presidenti i SHBA-ve, Donald Trump, nuk është një akt ceremonial. Është një mesazh doktrinar. Është rikthim te filozofia klasike amerikane e sigurisë, se paqja garantohet nga forca, nga aleancat e besueshme dhe nga zhvillimi ekonomik si themel stabiliteti afatgjatë. Kjo është një qasje realiste, jo retorike.

Si ushtarak që kam parë nga afër se si ndërtohet dhe si rrënohet paqja, e di mirë se stabiliteti global nuk prodhohet me deklarata, por me mekanizma funksionalë, me kapacitete ushtarake të gatshme dhe me shtete që marrin përgjegjësi konkrete në terren.

Në këtë frymë duhet lexuar edhe fjala e Kryeministrit të Shqipërisë, Edi Rama. Ai nuk foli thjesht si përfaqësues i një shteti, por artikuloi një shqetësim strategjik, duke vu theksin në raportin mes drejtësisë ndërkombëtare dhe stabilitetit politik në Ballkan.

Kërkesa e tij drejtuar Presidentit Trump lidhur me funksionimin e Dhomave të Specializuara të Kosovës, prek një nyje delikate të sigurisë rajonale.

Gjykimi i ish-udhëheqësve të UÇK-së, përfshirë ish-Presidentin e Kosovës Hashim Thaçi, ish Kryeparlamentarin Kadri Veseli, e të tjerët, nuk është vetëm proces penal, është faktor me ndikim të drejtpërdrejtë në ekuilibrat politikë dhe psikologjikë të një shoqërie që ka dalë nga lufta.

Arrestimi i Thaçit në prag të procesit nënshkrimit të Marrëveshjes së 4 Shtatorit 2020 në Uashington, nuk ishte thjesht zhvillim procedural. Ai ndikoi drejtpërdrejt në një momentum diplomatik që kishte mbështetjen e administratës Trump dhe që synonte stabilizimin ekonomik e politik të rajonit. Në doktrinën e “paqes përmes forcës”, koha dhe konteksti janë elementë strategjikë, jo detaje teknike.

Në këtë pikë qëndron edhe kërkesa e qartë politike, që çështja e Dhomave të Specializuara, ku po gjykohet Presidenti Thaçi dhe bashkëluftëtarët e tij, të trajtohet me vëmendje strategjike nga administrata amerikane, në mënyrë që drejtësia të mos perceptohet si faktor destabilizues, por si instrument që forcon rendin dhe stabilitetin rajonal.

Si njohës i proceseve të sigurisë, unë besoj se drejtësia duhet të jetë e pavarur. Por po aq e vërtetë është se drejtësia ndërkombëtare operon brenda një mjedisi politik dhe gjeostrategjik. Nëse perceptohet si selektive apo e shkëputur nga realiteti historik i luftës për liri të UÇK në Kosovë, ajo rrezikon të prodhojë pasiguri, jo stabilitet.

Pikërisht këtu lidhet dimensioni i dytë thelbësor, në këto zhvillime që është edhe përfshirja e Kosovës dhe e Forcave të Armatosura të Kosovës në operacione ndërkombëtare për mbështetje të paqes.

Një shtet që kontribuon në misione ndërkombëtare, përfshirë angazhimet e mbështetura nga SHBA-të në zona të ndjeshme si Gaza/Izrael, nuk është konsumator sigurie, por prodhues stabiliteti.

Për një shtet të ri, ky është akt afirmimi strategjik. Është deklarim/deshmie se Kosova është pjesë e arkitekturës perëndimore të sigurisë dhe se është e gatshme të mbajë barrë, jo vetëm të kërkojë mbështetje.

Në analizat e mia të vazhdueshme kam theksuar se siguria globale sot ndërtohet mbi tri shtylla: forcë e besueshme ushtarake, kohezion politik dhe zhvillim ekonomik si garanci stabiliteti social.

Nëse Bordi i Paqes synon të jetë mekanizëm real çfarë e shoh në kontekst të sigurisë dhe paqes globale, dhe jo simbolik, ai duhet të forcojë pikërisht këto tri dimensione.

Apeli i Kryeministrit Rama ndaj Presidentit Trump duhet parë në këtë prizëm, si kërkesë që stabiliteti i rajonit të mos dëmtohet nga procese që perceptohen si të shkëputura nga realiteti strategjik.

Paqja nuk është vetëm mungesë lufte, ajo është ndërtim i balancave të drejta.

Në fund, si ushtarak dhe misionar në politikë, mbetem i bindur për një të vërtetë themelore, se thelbi doktrinar qëndron në faktin se, paqja e qëndrueshme kërkon drejtësi që forcon rendin, jo që prodhon vakuum politik; kërkon forcë që mbron aleatët, jo hezitim që krijon pasiguri; kërkon ekonomi që zhvillon rajone, jo stagnim që ushqen tensione.

Pra, nëse “paqja përmes forcës” do të jetë boshti i rendit të ri global, atëherë ajo duhet të ndërtohet mbi koherencën mes sigurisë, drejtësisë dhe zhvillimit. Nëse këto elemente ecin paralelisht, atëherë arkitektura e re e sigurisë globale ka shans të jetë e qëndrueshme si instrument strategjik i stabilitetit.

Kosova pays the price as its liberation leaders are persecuted, not prosecuted

February 20, 2026 by s p

By Linda Nikaj*, Esq./

Yesterday, in the heart of Prishtina, thousands filled the square to protest the ongoing trial of former KLA leaders. The streets were filled with flags, frustration, and a deep, familiar ache. What unfolded was more than a political demonstration — it was a collective defense of the war’s truth, the victims’ dignity, and a history that Kosovars refuse to let others rewrite. The protest was a denouncement of a prosecution that targets the wrong people and distorts both history and justice. Despite the international community’s intervention during the war and embracement of Kosova, Albanians now feel deeply betrayed by The Hague the very institutions that once claimed to stand with them.

More than two decades after the Kosova War, the wounds of that conflict remain open. Mass graves continue to be unearthed in Serbia. Families still wait for answers about their missing loved ones. Survivors of torture and sexual violence carry lifelong scars and challenges. And yet, instead of confronting Serbia’s responsibility for the atrocities committed against Kosovar Albanians, the international community has turned its focus toward prosecuting the very people who defended them.

In 2020, the Kosova Specialist Chambers indicted several former Kosova Liberation Army (KLA) leaders — including Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi, and Rexhep Selimi — on charges of war crimes and crimes against humanity. These indictments read as a calculated distortion of history, an effort to punish the victims instead of the perpetrators — a deliberate attempt to rewrite a history that Albanians paid for in blood.

The Specialist Prosecutor’s Office issued a press release announcing Thaçi’s indictment before it was confirmed by a judge — a move that violated its own rules. The release accused Thaçi and Veseli of putting “personal interests ahead of the victims,” language that read more like political messaging than legal procedure.

The damage was immediate. Kosova’s reputation suffered. Its political stability wavered. And the perception of impropriety fueled speculation that the indictments were politically timed. Even former U.S. Congressman Eliot Engel urged the State Department to ensure the court was not targeting individuals based on ethnicity — a stunning statement from one of Kosova’s strongest allies.

Six years later, the trial is still in progress, and no verdict has yet been delivered. Looking back, the timing of the indictments alone raised alarms. The indictment of Thaçi was announced just days before he was scheduled to head to Washington, D.C. for meetings at the White House aimed at resuming stalled peace talks with Serbia. Thaçi resigned immediately, unwilling to face trial while serving as Kosova’s president. The political shockwaves were immediate and destabilizing.

The issues with the prosecutions transcend just timing. The prosecutions threaten Kosova’s fragile democratic institutions, undermine already‑difficult negotiations with Serbia, and retraumatize victims whose suffering has never been acknowledged by the perpetrators who caused it.

A Transitional Democracy Undermined

Kosova is a young state, still building its institutions, fighting for international recognition, and struggling to heal from the brutality of the 1990s and the decades that came before. The KLA emerged as a response to Serbia’s systematic oppression: the stripping of Kosova’s autonomy, closure of Albanian schools, removal of Albanian officials, and violent crackdown that followed. More than 13,000 Albanians were killed. Hundreds of thousands were displaced. Children, both girls and boys, were subjected to sexual violence. Women were raped and tortured. Entire families vanished.

Serbia has never accepted responsibility for these crimes. Many of the perpetrators remain unpunished. More than 50 members of the Jashari family were killed in Prekaz, and still, there is no justice for the Jashari family. The Bytyqi brothers — three Albanian‑American men executed by Serbian police — are still denied justice. Survivors like Vjollca Salihu and Vafsije Krasniqi Goodman have waited decades for accountability that never came. Justice has yet to be delivered for countless others.

Against this backdrop, the Specialist Chambers’ decision to prosecute these KLA leaders — while Serbian officials responsible for mass atrocities have only minimally and sparsely been held accountable — feels profoundly unbalanced.

Kosova’s institutions have worked to address the past: providing reparations to war veterans, civilian victims, and survivors of sexual violence. However, the Specialist Chambers excludes Kosovars entirely from its staff, judges, and prosecutors. It operates outside Kosova, beyond the reach of its democratic oversight. For many Albanians, it feels imposed, undemocratic, and disconnected from the lived reality of the people it claims to serve.

The result is a deep erosion of trust — not only in the court, but in the international actors who pressured Kosova to create it.

A Roadblock to Peace

Kosova and Serbia have attempted dialogue for years, but progress has been slow and fragile. Agreements signed since the war have gone unimplemented. Recognition of Kosova’s independence — the central issue — remains off the table for Serbia.

The indictments arrived at a moment when diplomacy was already strained. Even Serbia’s government warned that the prosecutions could inflame tensions between Kosova’s Albanian majority and Serbian minority. The Washington meetings that followed produced no recognition, no accountability, and no meaningful breakthrough.

Instead, the indictments handed Serbia a political gift: a way to deflect attention from its own wartime crimes and to argue that “both sides” were equally culpable. For a country still campaigning to convince other states to withdraw recognition of Kosova, this narrative is dangerous.

Kosova’s path to international integration depends on stability, credibility, and recognition. These prosecutions threaten all three.

Punishing the Victims by Prosecuting Their Defenders

International criminal law is meant to target the worst offenders — those who commit atrocities, abuse power, and terrorize civilians. But in Kosova, the people being prosecuted are widely regarded as liberators who defended their communities from genocide and ethnic cleansing.

For Albanians, the indictments feel like a moral inversion: the heroes are on trial, while the perpetrators walk free.

Economist Fejzullah Ibrahimi captured the sentiment shared by many Kosovars: “A big injustice is being committed here by putting on trial our liberators.”

This is not blind nationalism. It is lived experience. The accused were the faces of resistance during a time when Albanians were being massacred, raped, and expelled from their homes. They were the ones who stood between civilians and a regime that sought to erase them. To prosecute them now — not prosecuting the architects of Serbia’s campaign of violence — is to retraumatize victims who have already endured the unimaginable.

It also risks deterring future victims in other conflicts from cooperating with international courts. If defending your people from genocide can later be reframed as criminality, why would any oppressed group trust international justice again?

Conclusion

Victims continue to wait for Serbia, the perpetrator of the war, to recognize its crimes and for the international community to enforce real accountability. Families still search for the missing. Survivors still carry trauma. Still, the international community has chosen to prosecute only one side — the side that suffered the most. This is not justice. Anything short of full acquittals would be vengeance dressed up as law. Albanians know the difference between the rule of law and rule by law — and this process increasingly resembles the latter.

The indictments of Kosova’s wartime leaders threaten the country’s democratic progress, destabilize regional peace efforts, and inflict new wounds on victims who have already suffered enough. Kosova’s institutions are ready to confront the past — but they should be supported, not sidelined.

Justice must never come at the expense of truth. And the truth of the Kosova War is clear: Albanians were the victims of a brutal campaign of ethnic cleansing. Prosecuting their defenders while their oppressors remain unpunished is not justice. It is a distortion of history. Kosova deserves better. Its victims deserve better. The international community must do better. Rule of law, not rule by law!

February 18, 2026

*Linda Nikaj is an attorney in the private sector an adjunct professor. She earned her B.A. in Political Science from Baruch College, M.A. from Seton Hall University’s School of Diplomacy, and J.D. from Seton Hall Law School.

Çfarë sjell shkretimi shpirtëror në një tjetër shekull zhgënjyes përmes antologjisë së nobelistit Eugenio Montale

February 20, 2026 by s p

Rafaela Prifti/

“Nga të lypset t’ia nisësh më parë: nga poezia, apo nga poeti?!” pyet Romelda Bozhani, autore në antologjinë e hartuar enkas për njëqind vjetorin e ciklit me poezi “Kockat e sepjes” të Eugjenio Montale (1896-1981). Turneu nisi në Romë me një mbrëmje mbresëlënëse muajin e kaluar, prej andej shkoi në Milano, dhe ndalesa tjetër është në Kozenca të dielën, duke bërë pjesë të saj studiues dhe akademikë, krijues e intelektualë nga e gjithë Italia, që festojnë 100 vjetorin e poezisë montaliane në përvjetorin e 130 të lindjes së poetit. Antologjia “Eugjenio Montale – Midis të keqes së të jetuarit dhe detit” është homazh artistik për poetin, i cili, pas Dantes, rikrijoi poezinë italiane në një shekull tjetër zhgënjimi me iluzionet.

I lindur në Gjenova të Italisë në 1896, Montale, autor i pesë koleksioneve me poezi, dhjetëra antologjive lirike, kritikave letrare dhe përkthimeve, mori çmimin Nobel në moshën 79 vjeçare në vitin 1975. Kishin kaluar 50 vjet nga botimi i ciklit poetik Kockat e Sepjes, botuar në Torino në 1925 nga një miku i tij intelektual. Për titullin ka ende hamendje e interpretime nga më të ndryshmet prej studiuesve dhe kritikëve të artit, por dhënia e çmimit të madh përmbante simbolikë të fortë për botën letrare dhe artin në përgjithësi.

Nobelisti 79 vjeçar, që kishte shkelur normat e imponuara dhe madhështinë boshe të poezisë italiane të kohës, ofronte paralele me qasjen danteske. Doktori i Filozofisë, Prof. Arshi Pipa, ish-editor i Diellit, studimin e tij profetik Montale dhe Dante, botuar pak përpara nderimit me çmimin Nobel, ia kushton kësaj analize krahasuese. Për sa i takon transformimi të shprehjes së emocionit në art, poeti shihej nga kritika letrare si i afërt me një figurë tjetër të modernizmit T.S. Elliot. Por biri i bregdetit ligurian, nuk reshti së kërkuari poezinë edhe ditën kur mori Nobel-in. Montale ishte krijuesi, që, si kundërpërgjigje ndaj perversionit të kohës dhe për të ruajtur autonominë e artit, bashkëthemeloi hermeticizmin. Ai ishte artisti që refuzoi lëvizjen fashiste në Itali, u dëbua nga puna botuese, dhe kurrë nuk u pendua për bindjet e tij.

Nobelisti Montale, që jetonte ashtu si krijonte, u njoh në çerekun e fundit të shekullit 20 si simboli i kohës së “asgjësimit të qenies njerëzore,” ngjashëm me një bashkëkohës e bashkëvuajtës tjetër si ai, poeti ynë, Migjeni. Këtu fokusohet eseja e Romelda Bozhanit e botuar në studimet e paraqitura nga grupi hartues i antologjisë.

Një nga tre kontribuesit shqiptarë të botimit “Eugjenio Montale – Midis të keqes së të jetuarit dhe detit” (Eugenio Montale-Tra il mal di vivere e il mare), nga shtëpia botuese Passerino, Milano, Bozhani thotë se këtë radhë, “ne u ndalëm te poeti”. Arjan Kallço, Docent në Universitetin Fan Noli, Korçë, Jorida Tollkuçi, Drejtoreshë e Bibliotekës Publike Thimi Mitko, Korçë, dhe Romelda Bozhani, autore dhe ligjëruese, së bashku me shumë studiues, profesorë, historianë, gazetarë, artistë italianë e të huaj, si: Stefania Romito, Gianluca Borgese, Lidia Caputo, Gianluigi Chiaserotti, Mario de Rosa, Pina Colitta, Marvi del Pozzo, Angela Valenti Durrazzo, Emilio Filieri, Antonella Monaco, Adolfo Polignano, Regina Restame, Walter Rossi, Simone Saccomani, Pino Sassano, Luca Siniscalco, piktorja Ylenia Paladino, që u kujdesua edhe për kopertinën, Lorena Sambruna, Nadia Martorano, i dhanë librit vulën e një “projekti ndërkombëtar.” Natyrshëm pikënisja ishte Roma me prezantimin e parë ku folësit ishin studiues të njohur dhe kritikë letrarë e publicistë, ku pjesëmarrësit e ftuar në sallën UNAR ndoqën edhe interpretimet e disa poezive të Montales nga aktori napoletan Giancarlo Lobasso.

Ideatore dhe nismëtare e botimit antologjik është Stefania Romito. Romelda e përshkruan atë me këto fjalë: “Për të kremtuar këtë poet të paharrueshëm, që i ka kënduar çdo gjëje, me shpirt e me mendje, duke e vëzhguar me ngenë më të madhe, edhe ne hartuam një antologji, nën drejtimin e Stefanias sonë. Ajo është gazetare, shkrimtare, poete, ideatore dhe përgjegjëse e Projektit Shkencor Ndërkombëtar “Montale Kockat e sepjes – Njëqind vjetori”. Si Drejtoreshë e shoqatës kulturore “Ophellia’s friends Projekte Kulturore”, së bashku me Shoqatën “Drejt një lindje të re APS” në Milano, Romito është edhe një nga promotorët e parë të projektit. Por, mbi të gjitha, Stefania është dritë, që thith dritë tjetër, shpërndarë nëpër botë e në këtë rast, ka thithur dritën tonë.”

Antologjia për Montalen e “poetikës së mbetjeve” dhe “njeriut pasiv” që mediton nën zhurmën e detit ku dëgjon heshtjen e një jete që s’të ofron asgjë përcjell tingëllim të thellë dhe të fortë bashkëkohor për një tjetër shekull shkretimi shpirtëror.

Të ftuarit në katin e fundit – Fragment nga eseja në antologjinë “Eugjenio Montale – Midis të keqes së të jetuarit dhe detit”

Romelda Bozhani

Poetin e përfytyroj të ulur, jo në këmbë. Me një copëz ashkle në gojë, si cigare, për t’u çeplendisur. S’kishte asnjë ngutje të merrte pjesë në shpejtësinë e çmendur, me të cilën ecte bota. Është njeriu përballë natyrës. Sepse poeti, tjetër gjë s’ka bërë, përveçse, tërë jetën, butë-butë, është përpjekur t’i japë formë e ta latojë çdo vuajtje a përpëlitje që nis nga ndjenja, kujtime, përjetime e vëzhgime.

Gjatë leximeve e rileximeve për përpilimin e punimit në antologji më bënte përshtypje kërkimi me ethje e këmbëngulje e poezisë, e vargut, nga ana e Montales. Më solli ndër mend një tjetër poet: përpëlitjet, pasthirrmat, klithjet, grushtin e fort, për t’i rënë “mu në zemër malit që s’bëzanë”, ia njoh mirë. Edhe Migjeni ynë, në atë epokë të vështirë, si bashkëkohës e bashkëvuajtës me Montalen, në atë katrahurë plot luftëra, varfëri, trishtim e përhumbje të njeriut, kërkonte poezinë, në kohën e një epoke ideale për të ndryshuar gjithçka. Siç shkruaj në esenë time Të ftuarit në katin e fundit:

“Në fillim të shekullit të 20-të, një shkrimtar shqiptar lutej deri në dëshpërim për pak poezi. Ishte shekulli i urisë, i luftërave, i asgjësimit të qenies njerëzore, por ai shkonte përtej çdo gjëje e kërkonte diçka më shumë.

“Pak poezi…. pak poezi të dridhshme si fjala që del drejtpërsëdrejti nga zemra e emocionueme…

Pak poezi, të rrojsh një çast të shënueshëm.

Një shkëputje, vetëm një shkëputje çasti nga jeta, në të cilën të gjitha ndjenjat u shitën për bukë dhe pare…” (Migjeni, “Vepra” Shtëpia Botuese Migjeni, Tiranë 2011).

Ai konsiderohet ende poeti dhe shkrimtari më modern dhe më i shkëlqyer i letërsisë sonë. Quhej Migjeni, pseudonimi i Millosh Gjergj Nikollës. E donte qytetin e tij, Shkodrën, rrugët, njerëzit, nxënësit, librat, botën, por, pavarësisht gjithçkaje, shpirti i tij vuante nga një e keqe e përbashkët e asaj kohe: trishtimi… Jeta e tij i ngjasonte një proze që të therte, por ishte thelbësore e letërsia e tij u bë një himn për “poetikën e krijesave njerëzore”. Ai vdiq nga turbekulozi në Torino, në vitin 1938, në moshën njëzet e shtatë vjeçare e deri në fund të jetës mbeti një shpirt i shqetësuar në një trup të sëmurë.

Në të njëjtën epokë të trazuar, një poet tjetër jokonformist, Eugjenio Montale, i lindur në Gjenova të Italisë, i papunë, antifashist, një shpirt përjetësisht i shqetësuar, po kërkonte gjithashtu poezinë. Në vitin 1925 dhe pikërisht në Torino, ku trembëdhjetë vjet më vonë do të vdiste Migjeni ynë, pa dritë libri i tij i parë me poezi, “Kockat e sepjes” (Ossi di seppia), botuar nga intelektuali dhe miku i tij, që vdiq shumë i ri, Piero Gobetti.

Kanë kaluar njëqind vjet nga ai botim i parë dhe ne ende e konsiderojmë Montalen si shpërthimin e një vullkani. Atëherë, një zemër e çmendur digjej brenda një të riu njëzet e nëntë vjeçar, plot probleme ekzistenciale dhe metafizike, një pasqyrim i kohëve të errëta. Ashtu si poeti ynë shqiptar, edhe ai ndjeu një pesimizëm kozmik ndaj botës. Dhe kishte të drejtë: në atë kohë, bota mbante erë hekuri….

Trishtimi, një sëmundje e pashërueshme e një shpirti të vetmuar, përplaset “brigjeve të detit midis algave, yjeve e rrënojave të padobishme”, siç shkruan te poezia “Mesdheu”. Dhe kështu, i zhytur në hutimin, apo meditimin e tij, i riu Eugjenio përpiqet të ndërtojë një botë të vetën, “midis detit dhe të keqes së të jetuarit”, që i ngjan një sëmundjeje të pashërueshme….

Në botën e tij prej një mijë katesh, Montale jeton në krye, në katin e fundit, ku i vetëm, ndonjëherë në shoqërinë e ndonjë muze, ndonjë lexuesi imagjinar ose të ndonjë “gabimi shtypi të pashfrytëzueshëm, një ëngjëlli”, ai endet, vëzhgon, mediton, reflekton dhe shkruan poezi…

“Nëse e marrim poezinë si një objekt, atëherë mund të themi se ajo ka lindur si nevojë për t’i shtuar një tingull vokal (fjalë) goditjes së fortë të muzikës së hershme fisnore”, thotë ai në fjalimin që mbajti në Akademinë Suedeze më 12 dhjetor 1975. Poeti sapo kishte marrë çmimin Nobel e, megjithatë, pyet si i çuditur: “A është ende e mundur poezia?”. Me sa duket, për një poet si ai, poezia është një gjendje e pastër metafizike, një krijesë e arsyeshme e një çasti ose e një diçkaje që nuk njeh arsye, por vetëm nuanca pasionesh e mendimesh intelektuale e ekzistenciale, të vulosura nga pesimizmi, nga zbrazëtia…

Vetëm ky libër me 23 poezi do të kishte qenë i mjaftueshëm që Montale të meritonte një vend nderi në aradhën e të ndriçuarve të letërsisë botërore. Poezia është lutja e një poeti. Poezia e vërtetë është “një pikturë, pronari i së cilës është i panjohur”, siç pat thënë kur mori çmimin Nobel. Shumë gjunjëzohen para një poezie të tillë, që s’i përket kujt, veç lartësive dhe, ne, jemi ndër të shumtët.”