s p – Page 17 – Dielli

Rexhep Qosja, drita e një shpirti dhe mendje të hirshme, ju dha sot yjësisë së gjithësisë

April 23, 2026 by s p

Albert Vataj/

Sot në Ditën Ndërkombëtare të Librit, në ditën e dijes, ju dha dritës së përjetësisë një mëndje dhe një shpirt që driti bukur. Eterit ju dha kjo frymë e këputur. Universit kjo dritë ju ep yjshëm, për të vezulluar me gjithë shkëlqimin që rrezelleu fjala dhe vepra e tij.

Fisnikërisht jetoi, dinjitetshëm ju dha çdo misioni atdhetar dhe krijues. Ngriti një përmendore me fjalë, shpirtje dhe mendim të dlirë e dritur diell. Edhe lamtumirën e zgjodhi fisnikërisht, pa ceremoni e protokolle shtetërore. La amanet të ikte në amshim i përcjellë vetëm nga lotët dhe lulet e atyre që ishin pranë tij deri në të fikur së frymuari.

Sot, bota shqiptare ka humbur një nga shtyllat e saj më të forta të intelektit, një zë që nuk heshti kurrë dhe një mendje që i dha formë vetëdijes sonë kombëtare. Ndarja nga jeta e akademikut Rexhep Qosja shënon mbylljen e një epoke të artë të mendimit kritik, letërsisë dhe angazhimit intelektual.

Rexhep Qosja nuk ishte thjesht një shkrimtar apo historian, ai ishte ndërgjegjja e kombit. Përmes veprave të tij monumentale, ai guxoi të analizonte me kirurgji precize anatominë e shoqërisë shqiptare, duke kërkuar gjithmonë përtej sipërfaqes. Nga studimet e tij mbi Rilindjen Kombëtare deri te debatet e mëdha politike, ai mbeti gardiani i paluhatshëm i identitetit dhe aspiratave tona.

Vepra e tij është një testament që do të jetojë ndër breza

Romani “Vdekja më vjen prej syve të tillë” mbetet një gur themeli i prozës moderne shqipe, një dëshmi e përndjekjes dhe rezistencës njerëzore.

Me një kulturë enciklopedike, ai i dha përmasa evropiane kritikës sonë, duke i vendosur autorët shqiptarë në altarin e meritës universale.

Volumet e tij mbi historinë e letërsisë shqipe janë busulla e çdo studiuesi që kërkon të njohë rrënjët e shpirtit tonë.

Qosja ishte zëri i Prishtinës, zëri i Tiranës dhe i çdo vatre shqiptare. Ai ishte intelektuali që refuzoi kompromisin me të vërtetën. Në kohët më të vështira për Kosovën dhe për kombin, fjala e tij ishte një shpatë që priste padrejtësinë dhe një dritë që tregonte rrugën drejt lirisë dhe bashkimit.

”Vdekja e një njeriu të madh nuk është ikje, por një shpërndarje në përjetësi.”

Shuhet në moshën 89-vjeçare akademiku i njohur Rexhep Qosja, një nga figurat më të rëndësishme të mendimit intelektual dhe kritikës letrare shqiptare.

I lindur më 25 qershor 1936 në Vuthaj, në Mal të Zi, ai e zhvilloi pjesën më të madhe të veprimtarisë së tij akademike dhe kulturore në Kosovë. Studimet për gjuhë dhe letërsi shqipe i përfundoi në Universitetin e Prishtinës, ku më pas u angazhua si pedagog dhe studiues, duke u shndërruar në një nga emrat më të spikatur të Institutit Albanologjik të Prishtinës.

Qosja dha një kontribut të jashtëzakonshëm në fushën e kritikës letrare, historisë së letërsisë dhe eseistikës, duke analizuar në mënyrë të thelluar zhvillimin e letërsisë shqipe dhe figurat kyçe të saj. Veprat e tij mbi rilindasit, autorët modernë dhe identitetin kulturor shqiptar mbeten referencë e rëndësishme në studimet albanologjike.

Përtej botës akademike, Qosja ishte aktiv edhe në jetën publike dhe politike, sidomos gjatë viteve ’90, duke mbajtur qëndrime të forta mbi çështjen kombëtare, zhvillimet në Kosovë dhe raportet mes shqiptarëve. Ai u dallua si një zë kritik dhe shpesh polemizues në debatet publike.

Gjatë karrierës së tij të gjatë, Rexhep Qosja u nderua me një sërë çmimesh dhe titujsh për kontributin në kulturën dhe shkencën shqiptare, duke mbetur një nga intelektualët më me ndikim në hapësirën shqiptare dhe një figurë me trashëgimi të pasur në mendimin kritik.

Sot, ne përkulemi me nderim para figurës së tij. Rexhep Qosja ikën fizikisht, por na lë pas një pasuri shpirtërore që nuk shuhet. Ai mbetet në çdo faqe libri, në çdo debat për lirinë dhe në çdo përpjekje për të bërë shqiptarinë më të mirë.

I paharruar qoftë kujtimi dhe vepra e tij!

1958 / DR. WALTER LEHMANN, ISH-MJEKU PRIVAT I MBRETIT ZOG, NË CARMEL, USA : “LUFTA NDAJ KANCERIT FITOHET NËPËRMJET…”

April 22, 2026 by s p

Stafi i spitalit Mbreti Zog I në 1935 ; ulur : Prof. Wilhelm Schlesinger (majtas), Dr. Sabri Tefiku (në mes) dhe Prof. Walter Lehmann (djathtas) ; në këmbë : Stafi i spitalit duke përfshirë 2 gra — Dr. Quastler, pediatre (djathtas) dhe Dr. Schlesinger, biologe (majtas).

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 22 Prill 2026

“The Carmel Pine Cone” ka botuar, të enjten e 9 janarit 1958, në faqen n°3 dhe 6, një shkrim për Dr. Walter Lehmann, ish-mjekun e Mbretit Zog, rreth sugjerimit të tij asokohe për fitoren e luftës kundër kancerit, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet blogut të tij “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Dr. Walter Lehmann

Nga Rosalind Sharpe

Foto nga John Livingstone

Burimi : The Carmel Pine Cone, e enjte, 9 janar 1958, faqe n°3 dhe 6

Me qetësinë, thjeshtësinë dhe gjallërinë intelektuale që e karakterizon, Dr. Walter Lehmann është një nga burrat më intriguesë të qytetit. Një kirurg i shquar në Gjermani, të cilën e la në vitin 1935 për shkak të kundërshtimit ndaj regjimit të Hitlerit, ai më vonë u bë kirurg kryesor në dy nga spitalet më të mëdha të Shqipërisë dhe, në vitin 1937, mjek privat i Mbretit Zog dhe i familjes mbretërore.

Në vitin 1939, vetëm dy ditë para pushtimit italian, Dr. Lehmann, zonja e tij dhe dy djemtë e tyre, Klaus dhe Hans, u larguan nga Shqipëria drejt Shteteve të Bashkuara, duke marrë anijen e fundit që largohej. Ditën pasardhëse, nuk mund të largohej më askush nga vendi.

Familja Lehmann ndjeu se vendimi ishte udhëhequr nga intuita ; nuk kishte asnjë shenjë të dukshme që paralajmëronte pushtimin. Ata u tronditën kur mbërritën në Romë disa ditë më vonë dhe dëgjuan se Shqipëria ishte pushtuar.

Edhe pse Dr. Lehmann kishte menduar të vinte në Amerikë, ai nuk kishte planifikuar të vinte në 1939. Megjithatë, një forcë e pazakontë e shtyu të largohej në kohën e duhur dhe ta këmbejë paranë shqiptare me dollarë amerikanë vetëm një ditë para se të ishte tepër vonë. Ai e përshkruan veten si njeri jo-intuitiv, pa përvoja të çuditshme apo mistike, dhe pjesën më të madhe të jetës e ka kaluar në kirurgjinë më kërkuese dhe precize që njeh njeriu modern.

Në Amerikë, Dr. Lehmann nuk mundi të ushtronte menjëherë mjekësinë. Megjithëse kaloi provimet mjekësore të Nju Jorkut dhe mori licencën, nuk iu dha mundësia të përdorte spitalet aty. Ai u vendos në Carmel, një zgjedhje që nuk e ka penduar kurrë. Siç thotë zonja Lehmann, “Tërheqja i dha Dr. Lehmann mundësinë të studiojë dhe të mendojë për gjëra për të cilat më parë nuk kishte kohë”.

Interesi kryesor i tij ka qenë kërkimi mbi kancerin. Ai beson se shumica e mjekëve janë tepër ortodoksë dhe ngurrojnë të provojnë metoda të reja. Metoda Hoxsey, edhe pse e kundërshtuar nga Shoqata Mjekësore Amerikane, ka dhënë rezultate në raste ku kirurgjia tradicionale ka dështuar. Sipas Dr. Lehmann, kjo metodë përfshin përdorimin e pilulave bimore dhe një dietë të veçantë. Ai nuk pretendon se është “zgjidhja e vetme”, por thekson se në disa raste funksionon dhe është vlerësuar nga dhjetë mjekë në Klinikën Hoxsey në prill të vitit 1954.

Dr. Lehmann e sheh kancerin si një sëmundje të organizmit në tërësi, jo vetëm si një rritje lokale, dhe kjo sipas tij shpjegon pse metodat tradicionale, rrezet X dhe kirurgjia, shpesh dështojnë. Ai shton se shumica e pacientëve që kërkojnë Dr. Hoxsey janë në faza të avancuara, prandaj ka shumë dështime, por në disa raste duket se ka kurime të vërteta. Ai beson se Shoqata Mjekësore Amerikane gabon duke dënuar një metodë që nuk e ka hetuar plotësisht.

“Personat që mbështesin metoda joortodokse janë të persekutuar nga mjekësia tradicionale,” thotë Dr. Lehmann. “Mendoj se në dhjetë apo njëzet vjet nuk do të ketë më operacione për kancer ; ose më saktë, do të ketë më pak kirurgji.”

Dr. Lehmann thekson rëndësinë e dietës dhe thotë se në shumë raste artriti dhe kanceri janë përmirësuar me ndryshime ushqimore. “Le të ndryshojmë plotësisht dietën e njerëzve,” thotë ai. “Trupi është i mbushur me toksina, le t’i largojmë.”

Ai ka botuar jo më pak se 61 monografi dhe artikuj mbi tema shumë teknike si trajtimi i tetanosit te kafshët, operacionet e nervave periferikë dhe funksionimi i fibrave nervore të shtyllës kurrizore.

Dr. Lehmann është marrë gjithashtu me zhvillime të reja në fushën e para-psikologjisë, e njohur ndryshe si kërkim fizik. Ai është i impresionuar nga studimi që Dr. Rhine në Universitetin Duke ka bërë mbi fenomene të tilla si telepatia mendore, shikimi i mprehtë dhe aftësia e mendjes njerëzore për të kontrolluar objektet e jashtme, siç ilustrohet në eksperimentin me zare. Dr. Lehmann ka zhvilluar një korrespondencë të gjerë me Dr. Rhine në vitet e fundit.

Zonja Lehmann gjithashtu kishte studiuar për mjekësi, por la profesionin për t’u martuar me Dr. Lehmann. Familja ka dy djem, Klaus dhe Hans. Klaus punon në Hollywood në një studio televizive, ndërsa Hans në San Francisko për Emporium-in, i interesuar për menaxhimin e biznesit.

Familja Lehmann thotë se nuk do ta shkëmbejë Carmel-in me asnjë vend tjetër në botë. Ata kanë jetuar në Kanë, në Rivierën Franceze, dhe kohët e fundit vizituan përsëri Evropën, duke takuar edhe Mbretin Zog, që jeton në ekzil në Kanë që nga pushtimi rus (në fakt, italian) i Shqipërisë.

Testamenti i Papa Franceskut në përvjetorin e parë të largimit në amshim

April 22, 2026 by s p

Rafaela Prifti/

Në përvjetorin e parë të amshimit të Hirësisë së tij Papa Franceskut, bariut që e drejtoi Papatin me devizën e modestisë dhe mbështetjes për më të cenuarit, vizioni i tij i mëshirës, përuljes dhe afërsisë me të vobektët ndrit edhe më fort. 12 vjet shërbese në Krye të Selisë së Shenjtë, ashtu si jeta dhe vepra e tij të udhërrëfyera nga thjeshtësia dhe dhembshuria, siç tha Papa Leo XIV në fjalën e tij përkujtimore, janë mesazhe shumë të fuqishme sot. Ndërsa gjurma e tij ndihet anë e mbanë botës, lidhja e Papa Françeskut me shqiptarët është një kapitull prekës i trashëgimisë së tij.

Kur zgjodhi Shqipërinë si vendin e parë të turit papal evropian në 2014, ai tha se nuk e bëri këtë për shkak të madhësisë apo politikës, por për shkak se aty gjente shembujt e martirizimit të fesë dhe bukurisë së bashkëekzistencës, për tu ndjekur nga vendet e mbarë botës. Kur pa portretet e priftërinjve, famullitarëve dhe besimtarëve të masakruar në kohën e komunizmit, Papa u mallëngjye deri në lot, teksa dëgjonte dëshminë e Imzot Ernest Simoni, i mbijetuar i kampeve të punës. Për të, Shqipëria nuk ishte vetëm shembull i vuajtjes dhe ngadhënjimit të besimit tek zoti kundrejt përpjekjeve për ta shfarosur fenë. Papa Francesku shikonte një model ardhmërie tek bashkëjetesa e Katolikëve shqiptare, Myslimanë dhe Ortodoksë. Ai shpesh fliste për faktin se diversiteti fetar mund të kthehet në forcë në vend që të bëhet burim konflikti.

Shenjtërimi i Nënës Terezë nga Papa Francisko e bëri edhe më solide lidhjen e fort-qëndrueshme midis tyre në filozofinë shërbestare të Kishës për të varfërit. Ai ishte Papa që pa tek Shqiptarët frymën e Ungjillit, në mosmposhtjen ndaj sfidave dhe zemërbardhësinë ndaj fqinjit.

Në 21 Prill 2025 Vatra shprehu ngushëllimet e saj Selisë së Shenjtë, Kishës Katolike të Shqipërisë dhe besimtarëve katolikë për largimin në amshim të Atit të Shenjtë Papa Françeskut. Në mesazh Kryetari Elmi Berisha shprehte falënderimet, në emër të Vatrës, për pritjen në Vatikan më 25 tetor 2023. Dita e sotme më ktheu pak në sheshin e Shën Pjetrit ku motra ime, Julika dhe unë ishim pjesë e grupit të madh të Vatranëve dhe shoqatave në audiencën e madhe në Vatikan. Kur folësja e Vatikanit përshëndeti Federatën Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra ndjemë një rrëqethje të lehtë, teksa ishim vetëm pak muaj pas fjetjes së babait, Naum Prifti, ish-Sekretar i Vatrës për 15 vjet. Në takimin me të, si Vatranë dhe shqiptar-amerikanë, Kryetari i dhuroi një bust miniaturë të shenjtores shqiptare Shën Nënë Tereza. https://gazetadielli.com/vatra-shpreh-ngushellime-per…/ Foto Dritan Haxhia

Kur e kujtojmë sot e ndiejmë më afër vizionin e Papës se tek vendet e vogla gjenden shembuj të mëdhenj të kurajës dhe shpresës.

VISAR ZHITI NDEROHET ME TITULLIN “AKADEMIK HONORIS CAUSA” NGA AKADEMIA NDËRKOMBËTARE E ROMËS

April 22, 2026 by s p

Forumi i Shkrimtarëve Shqiptarë – Forum 26 përshëndet me kënaqësi vlerësimin e shkrimtarit dhe poetit të shquar Visar Zhiti, i cili është nderuar me titullin “Akademik Honoris Causa” nga Akademia Ndërkombëtare e Romës.

Ky titull i akordohet Zhitit për arritjet e tij të spikatura profesionale, kulturore, artistike dhe qytetare, si dhe për kontributin e vyer në përhapjen e vlerave humaniste dhe të dialogut ndërkombëtar — një dëshmi e ndikimit të qëndrueshëm të veprës dhe personalitetit të tij në hapësirën letrare dhe kulturore përtej kufijve kombëtarë.

Në frymën e motos klasike “Non scholae sed vitae discimus” (“Nuk mësojmë për shkollën, por për jetën”), ky vlerësim rikthen në vëmendje rolin e letërsisë dhe të intelektualit si një urë e gjallë mes kulturave dhe shoqërive.

Forum 26 e sheh këtë nderim si një vlerësim të merituar jo vetëm për autorin, por edhe për letërsinë shqipe në tërësi, duke e parë atë si pjesë të një dialogu të gjerë kulturor ndërkombëtar.

—

Forum 26- Akademik Honoris Causa Visar Zhiti – Romë

Falënderoj pjesëtarët e komunitetit shqiptaro-amerikan

April 22, 2026 by s p

Harry Bajraktari/

Falënderoj pjesëtarët e komunitetit shqiptaro-amerikan që morën pjesë në ceremoninë e ngushëllimeve në nder të Kongresmenit Eliot Engel, organizuar dje nga Konsullata e Përgjithshme e Republikës së Kosovës në New York dhe unë, Harry Bajraktari.

Një falënderim i veçantë për bashkëshorten e Kongresmenit Engel, zonjën Pat Engel, për vajzën Julia Engel, si dhe për mikun dhe bashkëpunëtorin e tij të afërt, John F. Calvelli, të cilët na nderuan me praninë e tyre në këtë organizim.

E falënderoj Ambasadorin Blerim Reka dhe stafin e Konsullatës që hapën dyert e shtëpisë së Kosovës në New York në nder të Kongersmenit Engel. Pjesëmarrësit ndanë me ne rrëfime të ndryshme se si Kongresmeni Engel ka lënë gjurmë në jetët e tyre. Ishte emocionuese të dëgjohesh të gjitha ato histori që dëshmojnë lidhjen e fortë të Kongresmenit Engel me shqiptarët dhe respektin që ai gëzon në komunitetin tonë në Amerikë.

Që nga viti 1989, kur Eliot Engel nisi karrierën në Kongresin Amerikan, e deri në fundin e angazhimit të tij publik, ai hapi jo vetëm dyert e zyrës së tij për shqiptarët, por edhe zemrën e tij.

Brez pas brezi do të kujtojmë kontributin e tij të jashtëzakonshëm për çështjen shqiptare dhe për Kosovën në veçanti. Historia do të ruajë kujtimet e vitit 1998, kur, në kulmin e represionit serb kundër popullit tonë, ai, së bashku me Kongresisten Sue Kelly, u nis drejt Kosovës, por u ndalua nga forcat e kasapit të Ballkanit, Sllobodan Millosheviqit.

Nga kufiri me Maqedoninë, para gazetarëve, ai dha një mesazh të fuqishëm:

“Ta dini mirë: sot Millosheviqi po na ndalon të hyjmë në Kosovë. Por shumë shpejt, Kosova do të jetë e lirë dhe e pavarur dhe ne do të jemi ata që nuk do ta lejojmë Millosheviqin të hyjë në Kosovë.”

Dhe ashtu ndodhi.

Një vit më vonë, Kosova u çlirua. Dhe Millosheviqi nuk shkeli më kurrë në Kosovë.

Populli shqiptar do të jetë përherë mirënjohës ndaj veprës së tij. Falë angazhimit të vazhdueshëm të Kongresmenit Engel dhe miqve tanë në Washington, populli shqiptar sot jeton i lirë në tokën e tij

Zoti e bekoftë popullin amerikan.

Zoti e bekoftë popullin shqiptar.

: Fotografitë janë realizuar nga Dritan Haxhia