s p – Page 18 – Dielli

Besim Malota: “Çdo njani prej nesh për dëshirë e kish pasë me qenë n’Kosovë atë ditë”

February 18, 2026 by s p

Largimi im nga Kosova ndodhi si pasojë e përndjekjes politike. Kam qenë pjesë e organizatës së Jusuf Gërvallës, Lëvizjes Nacionalçlirimtare për Republikën e Shqiptarëve në Jugosllavi, që synonte bashkimin e trojeve shqiptare në një republikë të vetme. Organizimi i protestave në Klinë, si nxënës i gjimnazit “Luigj Gurakuqi”, ishte arsyeja pse u arrestova në vitin 1982, vetëm 16 vjeç. Edhe pse u lirova, ajo periudhë ishte e rëndë për shkak të vetmisë së madhe – njerëzit kishin frikë të flisnin me mua, shokët më shmangeshin, e ndërronin edhe rrugën për mos më më fole, sepse represioni ishte i madh. Prandaj, në kushte të tilla duhej të largoshesha. Fillimisht kërkova strehim politik në Dortmund të Gjemanisë, ku vazhdova angazhimin me veprimtarë të lëvizjes, sidomos përmes klubit “Emin Duraku” në Dusseldorf.

Në fund të vitit 1984 mora ftesë për të qëndruar në Suedi, por synimi im ishte Amerika. Babai im, mësimdhënës për shumë vite në Kosovë, rrezikonte të përjashtohej nga puna për shkak të aktivitetit tim politik. Familja erdhi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës në vitin 1984, ndërsa unë iu bashkova në vitin 1986, në moshën 18 vjeçare. Që nga ajo kohë, nuk iu ndava kurrë çështjes së Kosovës. Në diasporë jam marrë vazhdimisht me aktivizëm, kam organizuar protesta në Gjenevë, Bernë, Stokholm e Malmo. Në SHBA kam qenë bartës i aktiviteteve të klubit “Jusuf Gërvalla” në New York dhe bashkëthemelues i shoqatës “Shpresa” në Brooklyn më 1986, ku shërbeva për shumë vite edhe si sekretar. “Shpresa” pati një rol të madh në proceset e pajtimit të gjaqeve në diasporë, në fillim të ‘90-ve, dhe arriti deri në 3,500 anëtarë. Më vonë, u angazhova në shoqatën “Vatra”, shoqata më e vjetër shqiptare në Amerikë, e cila ka 114 vite që funksionon, ku kam qenë edhe nënkryetar. Edhe sot jam aktiv, ndonëse tashmë mendoj që ka ardhur koha për t’u tërhequr gradualisht.

Më 17 shkurt 2008 isha në Brooklyn. E dija që shpallja do të ndodhte, por për arsye personale nuk munda të udhëtoja në Kosovë bashkë me miqtë e mi, rreth 200–300 veta u nisën prej këtu. Për mua, ajo ishte një ëndërr shekullore. Gjithmonë kam besuar se Kosova një ditë do të bëhej e pavarur, por nuk e dija nëse atë ditë do ta shijonim ne apo brezat e ardhshëm.

Atë ditë ndodhi një organizim spontan në Times Square, Manhattan. U bashkova me shqiptarët që kishin dalë për të festuar – rreth një mijë vetë. U bllokua i gjithë sheshi. S’kishim as leje për të festuar, asgjë, por policia u tregua shumë e mirë. Pra, u mbyll “Times Square” për të festuar shqiptarët. Ishte krenari e jashtëzakonshme: breza të rinj, të lindur e rritur në Amerikë, të gjithë të veshur kuq e zi. Nuk e kishim ende flamurin e Kosovës, por flamuri kombëtar mbuloi gjithë sheshin.

Të gjitha mediat amerikane kanë qenë të pranishme atë ditë, midis tyre National Broadcasting Company, The New York Times. Kur e transmetuan në ekranet e mëdha shpalljen e pavarësisë së Kosovës: “Happy Independence to all Albanians from Kosovo” në “Times Square”, ka qenë kënaqësi e madhe, sepse ai vend është më i vizituari në Amerikë. Kishte njerëz nga e gjithë bota që mbetën duke shikuar çka ka ndodhur. U bllokua trafiku, u bllokuan Rruga 42 dhe Broadway – e kjo i bie si me u blloku zemra e Manhattan. Për shkak të pavarësisë, njerëzit kanë bërë tri orë për ta kaluar Manhattanin.

Çdo njani prej nesh për dëshirë e kish pasë me qenë në Kosovë atë ditë, por organizimi spontan i rinisë shqiptare në New York na mahniti. Përmes thirrjeve nëpër rrjetet sociale: “Hajdeni në Manhattan, po bashkohemi e po festojmë në ‘Times Square’”, ata u mblodhën brenda pak orësh. Ajo atmosferë e zëvendësonte disi mungesën, edhe pse brenda meje mbetej një ndjenjë pengu që nuk aty ku po ndodhte historia.

Unë jam prej atyre që gjithmonë shoh përpara. Shteti ynë është i ri, vetëm 18 vjet, dhe asgjë nuk ndërtohet brenda natës. Si një fëmijë që lind e rritet gradualisht, edhe shteti forcohet me kohë. Ka probleme, por ato zgjidhen me vite pune. E rëndësishme është që kemi shtetin tonë, ushtrinë tonë, institucionet tona dhe përfaqësitë diplomatike. Për ne në diasporë, kjo ka një domethënie të veçantë: nuk kemi më nevojë të trokasim në dyer të huaja, kemi adresën tonë.

Besim Malota, 62 vjeçar, ish-aktivist politik, anëtar i Federatës Vatra,

Trumbull, Connecticut, SHBA

Fragment nga shkrimi “U mbyll Times Square për me festu shqiptarët” Kosova 2.0, autore Valmira Rashiti https://kosovotwopointzero.com/…/u-mbyll-times-square…

Një popull, një liri, një miqësi e përjetshme

February 18, 2026 by s p

Nga Ramiz TAFILAJ

Drejtor i Përgjithshëm i “Gazeta e Alpeve”

17 Shkurt 2026/

Sot, qytetarët e Kosovës, por edhe shqiptarët kudo që janë, festojnë me zemër plot 18-Vjetorin e Pavarësisë së Republikës së Kosovës. Një festë për të cilën është derdhur shumë gjak për më shumë se një shekull. Një festë që nuk është vetëm datë në kalendar, por është amanet, është sakrificë, është histori e shkruar me dhimbje dhe me krenari.

Kjo është një festë për të cilën flitet gjatë tërë muajit shkurt, e që arrin kulmin me festime kolektive nëpër shtëpitë tona, në shkollat tona, në çdo qytet e fshat të Kosovës dhe në të gjitha viset shqiptare. Shkollat dhe organizatat marrin ditë pushimi dhe i bashkohen karvanit të festimeve. Mediumet elektronike mbushen me postime krenarie, ndërsa diskutimet publike jehojnë me rrëfime për heroizmin e shqiptarëve dhe për rezistencën shekullore për të mos u zhdukur nga faqja e dheut.

Fjalimet shprehin mirënjohje ndaj Zotit, ndaj rezistencës paqësore, por edhe ndaj luftës heroike të të rinjve tanë që në fund të shekullit të kaluar i rrokën armët me moton e pavdekshme “Ose liri, ose vdekje”. Nga lëvizja gjithëpopullore e udhëhequr nga Lidhja Demokratike e Kosovës, te sakrifica e bijëve më të mirë në rradhët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, e deri tek shpallja e Pavarësisë, më 17 shkurt 2008, në Prishtinë – çdo etapë është gur themeli i shtetit tonë.

Fjalimet dhe postimet përfundojnë gjithmonë me një histori të shkurtër, por të fuqishme, të miqësisë shqiptaro-amerikane. Një miqësi që nisë me themelimin e Federatës PanShqiptare “Vatra” në Diasporë, vazhdon me mbështetjen e pandërprerë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në momentet tona më të vështira dhe kurorëzohet me përkrahjen vendimtare për Lirinë, Pavarësinë dhe Shtetësinë e Republikës së Kosovës.

Historia dhe miqësia mes dy popujve rritet dhe kalitet me edukimin e brezave të rinj dhe me këndvështrimin që ne ua përcjellim atyre. Çdo fëmijë i rritur në Kosovë, në Shqipëri e në Diasporë, tregimet për ngadhënjimin i përfundon me fjalët: “Fal Zotit dhe Amerikës, sot jemi të pavarur dhe të pazhdukur.” Këto fjalë janë të gdhendura në kujtesën tonë kolektive, në zemrën e çdo shqiptari, pa dallim moshe.

Ajo që më shtyu ta shkruaj këtë mesazh, në këtë ditë feste, ishte një vogëlushe nga Hjustoni, vetëm 6 vjeçe – Elena Mekaj, vajza e Flamur dhe Elvana Mekaj, një çift i ri nga Peja që emigruan në SHBA pas ndërhyrjes së NATO-s dhe valës së refugjatëve nga Kosova. Është mbesa e ish Kryetarit të Gjykatës së Apelit, z. Salih Mekaj. Vitin e kaluar, Elena e festoi Ditën e Pavarësisë në Kosovë me moshatarët e saj dhe e përjetoi nga afër dashurinë dhe mirënjohjen e çdo shqiptari për popullin Amerikan.

Këtë mëngjes feste, ajo iu drejtua prindërve: “Nuk është ferr, që ne të shkojmë në shkollë dhe të mos festojmë sot. Në Kosovë kemi festuar dhe kemi dëgjuar rrëfime për miqësinë shqiptaro-amerikane. Këtu askush në shkollë nuk flet për Ne, për Kosovën dhe për faktin se sa shumë i duam amerikanët. Pse, babi, pse është kështu?!”

Me urtësinë e tij, Flamuri e qetësoi vajzën duke i shpjeguar se në shtete të mëdha, si Amerika, populli jeton i sigurtë dhe nuk ka frikë nga forcat e jashtme; ndërsa ne, si shtet i vogël, kemi dashur që Bota ta dijë se nuk jemi vetëm, se kemi miq e mbrojtje. Ai e krahasoi këtë me dashurinë e prindërve për fëmijët: prindërit i mbrojnë fëmijët e tyre kur janë të vegjël, dhe kur ata rriten, bëhen të vetëdijshëm për sakrificën dhe dashuria forcohet, duke kaluar nga brezi në brez.

Edhe unë u emocionova nga këndvështrimi i Elenës së vogël. Në pafajësinë e saj fëminore qëndron thelbi i së vërtetës sonë historike: Mirënjohja nuk është dobësi, por madhështi. Të falënderosh është virtyt i një populli fisnik.

Prandaj, të dashur lexues të “Gazeta e Alpeve”, më lejoni që, përmes këtij mesazhi, në emër të Këshillit Botues me kryetar Z. Besnik Mustafaj, dhe të Kryeredaktorit Z. Ramiz Lushaj dhe në emrin tim personal, t’ju uroj 17 Shkurtin – Ditën e Pavarësisë së Republikës së Kosovës.

Po e përfundoj këtë shkrim, ashtu siç e ka dëgjuar Elena në Kosovë, me fjalët që na bashkojnë të gjithëve:

“FAL ZOTIT DHE AMERIKËS” – sot kemi shtet, kemi liri dhe kemi çka të festojmë”!

Urime përjetë, Kosovë! Qoftë e bekuar toka jonë dhe e përjetshme miqësia shqiptaro-amerikane!

Dita e Pavarësisë së Kosovës – liria si amanet dhe përgjegjësi historike

February 18, 2026 by s p

Prof. Xhafer Beqiraj/

Sot, më 17 Shkurt, ne përulemi me nderim dhe me vetëdije të thellë para një dite që shënon kulmin e një rrugëtimi të gjatë e të mundimshëm, një rrugëtimi që kaloi nëpër sprova të rënda, nëpër dhimbje të thella, nëpër sakrifica të mëdha dhe nëpër një qëndresë të pandërprerë për liri e dinjitet. Dita e Pavarësisë së Kosovës nuk është thjesht një datë e shënuar në kalendarin shtetëror; ajo përbën përmbylljen e një periudhe të gjatë e të vështirë të historisë sonë të dhimbshme dhe, njëherësh, pikënisjen e një përgjegjësie të re shtetërore e kombëtare. Sepse liria që u fitua me shumë sakrificë nuk është vetëm arritje për t’u kremtuar, por amanet për t’u ruajtur dhe detyrim për t’u forcuar çdo ditë.

Ne, shqiptarët kudo në Ballkan, jemi të një gjuhe, të një historie e të një gjaku dhe pikërisht kjo përkatësi e përbashkët shpirtërore e etnike na ka mbajtur gjallë ndër shekuj, ndonëse padrejtësitë historike ndaj kombit tonë qenë të shumta, të rënda dhe të përsëritura. Që para shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë më 28 Nëntor 1912, e edhe pas saj, trojet shqiptare u copëtuan padrejtësisht, ndërsa populli ynë mbeti i ndarë në kufij të imponuar. Këto padrejtësi vijuan gjatë shekullit XX dhe ndaj Kosovës morën trajtë të organizuar e sistematike gjatë periudhës së ish-Jugosllavisë, duke u shndërruar në politikë shtetërore të mohimit të të drejtave kombëtare dhe të kufizimit të lirisë kolektive të shqiptarëve.

Megjithatë, historia jonë nuk është vetëm rrëfim vuajtjesh, ajo është dëshmi e qëndresës së një populli që nuk e humbi kurrë ndërgjegjen për identitetin e vet. Gjuha, kultura, arsimi dhe tradita shqiptare mbetën shtyllat që e ruajtën vetëdijen kombëtare edhe atëherë kur pushtetet ndryshonin dhe kufijtë lëviznin. Këto vlera, të trashëguara me përkushtim brez pas brezi, u shndërruan në themel të qëndresës sonë kombëtare dhe në burim të pashtershëm të idealit për liri.

Kjo vetëdije e organizuar politike do të shtrihej më pas në përmasa më të gjera shoqërore. Gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX, shqiptarët e Kosovës nuk qëndruan të heshtur përballë padrejtësive, por e shprehën pakënaqësinë e tyre përmes demonstratave të njëpasnjëshme: në vitin 1968 për barazi dhe kushtetuetë; në vitin 1981 për republikë dhe dinjitet kombëtar; në vitet 1988–1989 kundër heqjes së autonomisë; në periudhën 1990–1996 në formë rezistence institucionale paqësore; si dhe në vitin 1997 kundër represionit e dhunës sistematike. Këto lëvizje nuk qenë reagime të rastit, por vazhdim logjik i një ndërgjegjeje kolektive që kërkonte liri, barazi dhe vetëvendosje.

Pas një periudhe të gjatë rezistence paqësore, më 28 Nëntor 1997 doli publikisht Ushtria Çlirimtare e Kosovës, duke shënuar kështu kthesën vendimtare në rrjedhën e çështjes sonë kombëtare. Ndërkaq, kulmi i dhunës shtetërore ishte shënuar pas vitit 1989 kur regjimi i Sllobodan Millosheviqit vendosi një sistem represiv e terrori mbi popullin shqiptar. Vitet 1990–1999 përbëjnë një nga periudhat më të errëta të historisë sonë, gjatë së cilës u shkelën të drejtat themelore njerëzore, u mbyllën shkolla e institucione, u larguan nga puna mijëra qytetarë dhe u ushtrua dhunë sistematike ndaj popullsisë civile.

Më 5 mars 1998, në Prekaz, sakrifica e Adem Jasharit me familjen dhe bashkëluftëtarët e tij e shndërroi rezistencën në simbol të përjetshëm të lirisë. Kryengritja çlirimtare kishte në themelin e saj një ideal të vetëm – lirinë. Sepse liria nuk është vetëm aspiratë kombëtare, ajo është vlera më e lartë e dinjitetit njerëzor dhe themeli mbi të cilin ndërtohen demokracia dhe e drejta e popujve për vetëvendosje.

Krimet e viteve 1998–1999 arritën përmasa gjenocidale, duke lënë pas mijëra të vrarë, të zhdukur e të dëbuar. Mirëpo, përballë kësaj dhune, qëndresa u bë vendimtare dhe lufta çlirimtare e UÇK-së, e ndërthurur me ndërhyrjen e NATO-s në pranverë të vitit 1999, solli çlirimin e Kosovës dhe hapi rrugën drejt shtetformimit.

Më 17 Shkurt 2008 u kurorëzua juridikisht dhe politikisht ajo që ndër dekada ishte kërkuar me protesta, ishte mbrojtur me qëndresë dhe ishte paguar me gjak. Kosova u bë shtet, por, mbi të gjitha, Kosova u bë përgjegjësi për të gjithë ne.

Në këtë kuptim, universitetet dhe rinia jonë kanë sot një rol të pazëvendësueshëm. Sepse pikërisht këtu, në hapësirat e dijes dhe të mendimit kritik, ndërtohet e ardhmja e shtetit. Një komb që investon në dije, ndërton të ardhmen; një komb që nderon dijen, forcon lirinë; një komb që kultivon mendimin e lirë, ruan dinjitetin e vet historik.

Në këtë përvjetor, ndërsa nderojmë sakrificën e atyre që e bënë të mundur lirinë, nuk mund të heshtim përballë asaj që e konsiderojmë padrejtësi historike. Ne e shohim si të tillë gjykimin që sot po u bëhet ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Hagë: Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit e Rexhep Selimit; sepse ata u ngritën në mbrojtje të popullit të rrezikuar nga dhuna dhe spastrimi etnik i shtetit serb në krye me kasapin e Ballkanit, Sllobodan Millosheviqin. Si rrjedhojë, drejtësia ndërkombëtare nuk mund të barazojë qëndresën me agresionin e gjenocidin dhe as të tjetërsojë luftën çlirimtare nga konteksti i saj kombëtar e historik. Drejtësia e vërtetë duhet të mbështetet mbi tërësinë e fakteve dhe mbi të vërtetën historike. Andaj, sot, më 17 Shkurt, në sheshin “Skënderbeu” në Prishtinë, mbështetja qytetare për çlirimtarët është shprehje e dinjitetit dhe e ndërgjegjes sonë kombëtare e historike. Drejtësia duhet të mbështetet mbi të vërtetën e plotë, jo mbi padrejtësinë që u bëhet çlirimtarëve tanë në Hagë.

Dhe sot, më shumë se kurrë, na duhet unitet në vizion, maturi në veprim dhe përgjegjësi në ndërtim. Sepse vetëm një popull që e nderon sakrificën e gjakun e derdhur për liri, që e mbron të vërtetën dhe që e ndërton shtetin mbi drejtësi e mbi dije, mund ta ruajë lirinë e vet të përjetshme.

Le ta duam Kosovën jo vetëm me fjalë, por me punë.

Le ta ndërtojmë jo vetëm me emocione, por me përgjegjësi.

Le ta mbrojmë jo vetëm në kujtesë, por në çdo veprim tonin të përditshëm.

Lavdi dëshmorëve të lirisë!

Nderim për të gjithë ata që sakrifikuan për këtë ditë!

Urime Ditën e Pavarësisë së Kosovës!

Qoftë e përjetshme liria e saj!

Poezitë e përtejme

February 18, 2026 by s p

Lazer Stani/

E pashë dhe nuk po u besoja syve. Bardhyl Londo këtu? Si ka mundësi? U kujtova se kishte ndërruar jetë para katër vitesh. Ishte ulur në një karrige, në skutën gjysmë të ndriçuar të kafenesë, i hequr në fytyrë, me një xhup të vjetër të hedhur krahëve. Mëngët e shprazta të xhupit i vareshin anash trupit. Ngriti kokën dhe më veshtroi me sytë e tij të thellë, të pikëlluar.

“Çfarë vetmie e madhe është vdekja”, tha.

Unë qëndroja në këmbë i shtangur përballë tij, pa mundur të shqiptoj asnjë fjalë. “Kam shkruar disa poezi të mrekullueshme,” tha, si për t’më lehtësuar nga pesha e rendë e fjalëve për vetminë e madhe të vdekjes. I mbytur në heshtjen time të ankthshme, po e dëgjoja mosbesues. Ai me sa duket, e lexoi mendjen time, se aty për aty shtoi, duke e ngritur dhe qartësuar zërin:

“Poezitë i shkruan fryma, Lazër, jo trupi. I shkruan fryma!” Pas këtyre fjalëve të shqiptuara me forcë e vendosmëri, siç shqiptohën fjalët që bartin të vërtetat e përjetshme hyjnore, një mur i padepërtueshëm mjegulle u ngrit midis nesh, por jehona e zërit të tij, vazhdon të më kumbojë në veshë.

PS: Poeti Bardhyl Londo, ndërroi jetë katër vite më parë, me 18 shkurt 2022.

KARTOLINË TJETËR MBAS VDEKJES…FREDERIKU SI M’U SHFAQ

February 18, 2026 by s p

Nga Visar Zhiti

Gjithmonë çohem herët

në mëngjes,

por botën e gjej zgjuar…

Gjithë ditën kam mërmëritur me vete këto vargje të Frederik Rreshpjes, jo vetëm pse sot është difa e ikjes së tij, por e kam bërë dhe herë të tjera, i dija këto vargje që kur isha student në qytetin e tij, në Shkodër dhe ai ishte poet i njohur. Pata fatin të bëheshim miq…

Desha të thosha sot diçka për atë, shkruajta gjatë paradites dhe befas më humbën fjalët të gjitha dhe u trishtova. Kur erdhi mbrëmja, sërish e kujtova dhe vargjet e mëngjesit i mërmërita të ndryshuar:

Gjithmonë fle vonë netëve,

por bota kurrë s’është

në gjumë.

Shoh dritat në rrugë dhe plot dritare të ndezura. Ç’kisha humbur, nuk e ribëja dot më. Deshi, pa humbi, po mërmërisja. Dhe kjo s’është vetëm për fjalët. Megjithatë unë kisha shkruar për Frederikun. Ai ishte një humbje e dhimbshme, me thyerje, e shndërruar në poezi…Në burgologjinë time “Rrugët e ferrit” kam rrëfime nate për atë, ai vjen fantazmë, po risjell njërin:

KARTOLINA NË DOSJEN E FERRIT

- Po kjo kartolinë armiqësore dërguar poetit armik Frederik Rreshpja? – Hetuesi tundte një kartolinë, e vetmja gjë me ngjyra aty, që nga ajo dhomë shkretane, në korridorin e gjatë dhe të errët e deri te biruca jote. Por ajo ulërimë e papërcaktuar nga vinte ashtu? Ti mbaje vesh për ta gjetur dhe shqetësimi shtohej. Zjarrmia e ulërima nga s’avitej, qasej, derisa e kuptoje se ishte tjetër, jo ajo te birucat e anës sate, as e asaj, e treta nga këtej, por ishte brenda tek ti. Të erdhi radha të ulërish. Ndërsa hetuesi mbante në dorë një copë nga ulërima, me ngjyra, e ruajtur mirë, me fanatizëm, një kartolinë me të cilën një Vit të Ri të shkuar, kur kishte të tillë, të largët, apo që s’kishin ardhur ende, uroja një njeri.

- A mund ta shoh? – thashë.

- Patjetër, është e drejta jote, – ma zgjati kartolinën hetuesi, duke kujtuar se desha të shihja vërtetësinë e saj, teksa nga buzët e tij derdhej ngazëllimi që të jep prova e pakundërshtueshme, aq e çmuar dhe po aq e panevojshme, por boll që i shton andrallat të hetuarit.

Në të vërtetë unë desha ta shihja për të përftuar një çast timin, të përjetoja të shkruarit, fjalët, vajtjen në postë dikur, ngjyrat e kartolinës etj.

- Yti është shkrimi? – u bë i vëmendshëm hetuesi.

- Patjetër, – buzëqesha, – por s’ia kisha dërguar organeve të Sigurimit. Ç’do kjo këtu?

- Atë e dimë ne! Mos harro, ta kam thënë, jo vetëm unë, por edhe polici më i rëndomtë, pyetjet i bëjmë ne dhe jo ti, aq më keq kur ato janë edhe provokuese. Kemi konfiskuar 32 fletore nga ato të tuat. I mori një koleg yni gjatë kontrollit në shtëpinë tënde në Lushnjë, një kalendar, 4 blloqe, ditarë, poezi, prozë. Dhe 5 fletore të tjera të kapura atje ku punoje, në fshatin Vilë. Në rregull?

(- Obobo! – thashë me vete.)

- Jemi duke i studiuar. Nuk të kemi arrestuar gabim.

- Por këto që përmendët, i keni marrë pasi më arrestuat, – kundërshtova i pafuqishëm. – Pra, provat tani po i kërkoni, tani. Nuk është e drejtë, – rënkova.

- Po i shtojmë provat, i pandehur, – bërtiti. – Dhe drejtësinë e vendosim ne! I kemi dhënë dhe për ekspertizë tjetër dorëshkrimet e tua, ditarët. Do të ta them edhe se kujt. Një profesorit tënd në Shkodër, ka qenë edhe imi, gjuhëtar i njohur. Shef katedre…

Ndjeva hidhësirë në gjuhë. Dhe zhgënjim. Po ai pse m’i thoshte emrat? Që dhe unë ta kisha të lehtë të thosha emra? T’u kundërvihesha. Nëse ishin profesorë të mi, unë nuk jam student i tyre…

- E ç’do të bëhet…? – mërmërita i hutuar.

- Me profesorin, me ty, me ditarët? – më hetoi hetuesi buzagaz. – I ruajmë ne më mirë… të gjitha. As kur të lirohesh nga burgu, nuk do t’i kesh.

- Është vendosur “burgu” për mua?

- Po. Nga ti varet masa e dënimit. Sikur një ditë të dalësh më parë, s’është pak. Na ndihmo, të të ndihmojmë. Po nuk kuptove, ka edhe metoda të tjera. Më kupton?… Vazhdojmë. E lexove kartolinën tënde? – dhe ma mori vrik me merakun se mos unë e zhdukja provën, e haja p.sh., si në një roman të realizmit socialist. – Të ta lexoj unë?… Të kujtohet?

- Po.

- E di që Frederik Rreshpen do të ta sjellim dëshmitar që nga burgu politik, ku është? Të ka marrë malli për miqtë e tu? Vazhdo mbroji. – Hetuesi u bë i rreptë. Shpejt e shpejt hapi një dosje tjetër nga ato që kishte shpërndarë mbi tryezë, në fakt s’kishte nevojë për aq shumë, por që të ndihesha sa më i sulmuar. – Këtu kam ekspertizën që i ka bërë objektit-kartolinë shkrimtari Th. Fr. Ndër të tjera, ai thotë se qysh nuk u gëzuaka shkrimtari te ne?! Pse, nuk e gëzon shkrimtarin në socializëm rendimenti i lartë i grurit, shtimi i qumështit të lopëve në kooperativat bujqësore? “Të uroj romane mermeri”, shkruan ti dhe ekspertizuesi e zbërthen: Mermeri është nëpër varre dhe i ftohtë. Pra, ke bërë urim që ndjell vdekje.

- Është edhe te varret e dëshmorëve, – e ndërpreva. – Ata janë gjallë përjetësisht. Edhe te statujat e udhëheqësit e…

Hetuesi ndali. Picërroi sytë. Mbase mendoi modifikimet në akuzë, por edhe unë përgjigjet e tilla t’i lija për në gjyq. Hetuesi vendosi të më shpartallonte aty për aty, edhe fizikisht, po u desh.

- Pse nuk gëzohet shkrimtari te ne? – të pyes. Përgjigju dhe mos dredho! – m’u vërsul tërë hakërrima. – Të duruam shumë! I poshtër! Maskara! Dredharak! Qelbësirë! Pse nuk gëzohet, pse? – Po bërtiste aq shumë, sa po tmerrohesha, për fjalën “gëzim” po përdoreshin të kundërtat e saj, sharje, nëpërkëmbje, pranga. – I biri tët eti! Ti… – më shkundulloi. S’doja të dëgjoja, kur më shante babanë. Të paktën të shpëtoja pa ma sharë nënën këtë radhë. – Fol, f-o-o-o-l! Çohu në këmbë! Jo, ulu. Çohu! Ulu, ulu! Poshtë e më poshtë ti! Shpjego, pse nuk gëzohet shkrimtari te ne. Çohu, – më kapi nga jaka e mbetur. E shqeu edhe atë. – Ulu! – Dihaste, kërcëllinte dhëmbët e veta e të miat kur më rrotullonte nofullën e ënjtur. Ulu-çohu! Ulu-çohu! Uuuuuuçççççç!

- P-o-o, si? Shpjegohu! Dalja e një libri nuk e gëzuaka shkrimtarin?!

- Po fillon tortura për librin tjetër, prandaj, – përçarta.

- Jo, ende s’i kemi filluar torturat, por do t’i fillojmë, po vazhdove kështu, me sofizma…

* * *

Dhe i lashë kujtimet e tjera, portretin, mitomaninë, aq të bukur për në skrivani, po aq e rrezikshme larg saj, që armiq i shtoi Fredit, thyerjet dhe zhgënjimet dhe humbjet, takimet në liri që i ngjanin lirisë, mashtrimeve të saj, etj, etj. Frederik Rreshpja i braktisur, edhe nga vetja.

Do të ishte një i ri nga qyteti i tij, Shkodra, shkrimtari Shpetim Kelmendi, biri i një bashkëvuajtësi burgjeve, që do t’i gjendej pranë si strehë dhe bukë dhe shpirt…

Por po hap një libër tjetër, një sprovë imja e gjatë, për një detyrim kujtesës kolektive:

NGA KARTELA E GRISUR NË REALIZMIN E DËNUAR

Frederik Rreshpja

(1940 – 2006)

Kur mua më çuan në Spaç, ai u lirua, kështu që s’u ripamë dot në burg…Dikur më dukej si i pakallur ende në burg dhe jashtë tij si i padalë ende nga burgu.

Dukagjinas i lindur në Shkodër në vitin 1940. Bëri dhe gjimnazin po në Shkodër dhe me korrrespondencë ndoqi studimet universitare pedagogjike në Tiranë, teksa punonte në Gjendjen Civile në Dajç të Bregut të Bunës e më vonë në Shkodër si përgjegjës kulture në Kombinatin e Drurit.

Në vitin 1967 del përmbledhja e tij poetike “Rapsodi shqiptare” dhe më pas disa libra për fëmijë. Romani i parë “Zëri i largët i kasolles” 1972 si dhe drama e parë “Ëndrra e tokës”. Përsëri poezi, “Në këtë qytet” 1973. Në vitin 1975 vepra e tij hiqet nga qarkullimi “për shkak të qëndrimeve të autorit”. Arrestohet dhe dënohet me 4 vjet burg, që në Shqipëri shihej si dënim jo i rëndë, madje gati fare. Pasi del, e ridënojnë me nene të tjera ordinere.

Në vitin postdiktatorial 1991 Frederiku bëhet kryeredaktor i gazetës “Ora” të Partisë Socialiste në Shkodër si dhe kandidat për deputet i po kësaj partie. Vjen në Tiranë në vitin 1992 dhe bëhet themelues e pronar i shtypshkronjës “Europa” si dhe drejtor i revistës po me këtë emër. Shtyp dhe trakte kundër Presidentit të atëhershëm. Falimenton me gjithçka, përveçse me poezinë. Bie në një varfëri të skajshme, teksa shkruan vargjet më të bukura në jetë, me një trishtim brilant, me një hënë që vezullon si plagë.

Takoheshim sërish, kur burgu na e kishte thyer të dikurshmen. Në 1994 nxjerr librin “Erdhi ora të vdes përsëri”.

Unë kam qenë trishtimi i botës.

…erdhi ora të vdes përsëri.

Më pas boton “Lirika”, 1996, “Vetmi” në 2004. Poezi antologjike. Dhe ashtu vdes në vetmi në shkurt të vitit 2006. Prehet në Varrezat e Rrmajit në Shkodër.

Poezia e tij duket si e shkruar pas vdekjes, me një bukuri mortore, farfuritëse, me metafora dëshpëruese qe të këpusin shpirtin. Fjala kumbon si në një pus me qiell, ku lëkundet e pasqyruar një copëz eliptike stine:

…e kam kuptuar se kisha lindur

i mallkuar me art…

Ai ka shumë vetmi dhe asgjë më shumë se veten e thyer…

PA EPILOG,

ME TRISHTIM…

Tani s’e ka më as atë, veten. Ka 20 vjet i ikur në qiell dhe i la poshtë të gjitha, trishtan magjepsës, që edhe burgun e përjetoi si mitomani të tjj, si romanin që nuk e shkruajti kurrë, traumën e kishte dhe më parë, aq trishtimgëzueshëm si askush, si poezinë e tij…

Kur isha me pranga në duar, mes dy policëve në bankën e të akuzuarit, gjykatësi thirri emrin tënd, Frederik, do vije si dëshmitar nga burgu i Spaçit. Me pranga dhe ti, mes dy policëve, edhe më i dobët, fantazmë, por jo, për fat, nuk të sollën. Po a do të përqafoheshim si dy miq të dikurshëm? Unë kisha mall dhe ngashërim, isha gjithë falje. Gjykatësi më pyeti nëse do të doja të lexohej në sallë dëshmia e tij. Po, thashë, megjithëse e dija sa e rëndë ishte, ma kishin bërë të njohur në hetuesi.

Frederik,

fjalët e tua tashmë ishin antipoezi, shpupuriseshin në ajër si zog i sëmurë.

Dikur ti kishe shkruar në një poezi që e doja, se kafazet gjihmonë i bëje të hapur, ne tani na kishin mbyllur në kafazë me tela me gjemba e hekura të trashë sa prokurori e policët e tij, sa kritikët e Realizmit Socialist, që edhe të bezdisnin ca si shumë…

Fredi,

unë qesh hidhur tani me dëshminë tënde, qesh dhe ti, të lutem, në qiell, e gjitha ishte një lojë tragjike, edhe për t’na përçarë përjetë…

Gjithsesi ti u le të tjerëve poezinë tënde si peizazhe të pikëlluara shpirti, ato janë dhe si kartolina nate të tuat…

Po poezi të burgut tënd pse nuk guxove të shkruash? Të mungonte ajo përvojë apo traditë apo çfarë? Apo nuk deshe ta shqetësoje poezinë shqipe? Duhej të ecje dhe atje ku nuk ecej! Ta shpikje…

Më kishe treguar një herë se Llazar Siliqi, sekretari i lidhjes së shkrimtarëve, të kishte thënë:

“- Pse nuk e lë duhanin, të bën keq për shendetin?”.

“- Po më bën mirë për poezinë” – ia kishe kthyer ti, pak a shumë kështu. E Siliqi ta ktheu se “as Dante Alighieri nuk kishte pirë duhan” e ti ia ktheve se “po të pinte duhan, ‘Komedia hyjnore’ do të kishte qenë ende më e mirë”.

Dhe qeshnim të dy.

Po pa “Ferrin” si do të ishte Dante?

Po ti, Fredi, pa ferrin tënd?…

Ndiej dhimbje dhe trishtim të madh…

Ku po ikën ashtu me flatrat e thyera prej allçie të engjëllit mbi shpinën e kërrusur të një demoni të mirë, që befas kthehet dhe pyet, jo pa shpoti: Erdhi ora të ngjallem përsëri…