s p – Page 27 – Dielli

NJË FESTË E BUKUR E SHKOLLËS SHQIPE NË BOSTON

March 9, 2026 by s p

Nga Fuat Memelli/

U festua 20-vjetori i themelimit të Shkollës Shqipe “Besa”.

Kanë kaluar 20 vjet që kur në qytetin e Bostonit, një qytet me histori të madhe për komunitetin shqiptar, u regjistrua në shtet dhe u hap zyrtarisht Shkolla Shqipe “Besa”. Ishte një ëndërr e emigrantëve shqiptarë, e cila u realizua në vitin 2006. Për të festuar këtë ngjarje të shënuar, organizatorja dhe mbështetësja e kësaj shkolle, Shoqata “Mass. Besa”, kishte zgjedhur datën 7 Mars, që është edhe Dita e Mësuesit. Diku kam lexuar: “Vlera e mësuesit dhe pesha e qiellit nuk maten kurrë.”

Nxënës të shkollës, mësues, prindër e shqiptarë të tjerë u mblodhën në restorantin e shqiptarit Leo Koka në qytetin Braintree. Pas himneve të Amerikës dhe të Shqipërisë, të cilët na ngjallin emocione sa herë i dëgjojmë, e mori fjalën kryetari i Shoqatës “Mass. Besa”, Sokol Lushllari, i cili është një nga veprimtarët e palodhur të komunitetit shqiptar të Bostonit.

Ndër të tjera, ai theksoi se Shkolla Shqipe “Besa” dhe grupi i valleve “Bashkimi Dance” kanë një kontribut të veçantë për ruajtjen e identitetit kombëtar këtu në shtetin e Massachusetts. Ai falënderoi mësuesit, prindërit, vullnetarët, ish-drejtuesit e “Mass. Besës” dhe bizneset shqiptare, të cilët e kanë mbështetur shkollën shqipe, që fëmijët të mësonin shkrim e këndim në gjuhën e bukur shqipe.

Një informacion të zgjeruar për rrugëtimin e shkollës në këto 20 vite paraqiti drejtoresha aktuale e shkollës shqipe, Blerina Omari. Ajo shprehu respektin dhe mirënjohjen për nismëtarët e shkollës, të cilët ishin: Adrian Papandili, Mark Kosmo, Albana Orgocka, Enkelejda Kapia, Edlira dhe Agron Gjerasi, Fatmir Beja, Vilma Simeqi, Gentiana Pambuku, Pandeli Dhima, Rolanda Dhimitri, Oltiana Mara, Stefan Koçi dhe Arben Malaj.

“Hapja e shkollës shqipe,” – vazhdoi Blerina – “u bë me mbështetjen e veçantë të Shoqatës Mass. ‘Besa’, të kishave shqiptare në Boston, si dhe të Ministrisë së Arsimit dhe Kulturës në Shqipëri. Shkolla e nisi aktivitetin e saj me dy klasa në Boston University dhe tre klasa në Katedralen e Shën Gjergjit dhe në kishën e Shën Trinisë. Në fillim kishte dy lëndë: abetare dhe gjuhë shqipe, por më pas u shtuan edhe leximi dhe matematika. Në vitin 2015, në Festivalin e Zërave të Rinj që u zhvillua në New York, nxënësit e kësaj shkolle fituan çmimin e parë me këngën që kënduan.”

Pastaj e morën fjalën vogëlushët e shkollës. Recitimet dhe këngët e tyre më ngjajnë si cicërima bilbilash. Recitimet i kushtoheshin mësuesve, gjuhës shqipe, prindërve etj. Vargjet e Naim Frashërit për gjuhën shqipe, këtë “gjuhë perëndie”, siç e quan poeti ynë i shquar, jehuan nga zërat e vogëlushëve:

Gjuha jonë sa e mirë,

Sa e ëmbël, sa e gjerë,

Sa e lehtë, sa e dlirë,

Sa e bukur, sa e vlerë!

Kënga kushtuar mësuesve, e cila këndohet prej vitesh nga fëmijët tanë, ishte pjesë e programit të tyre:

“Festën e mësuesit

Ne do ta festojmë,

Lulet më të bukura

Ne do t’i dhurojmë.”

Pas çdo recitimi e kënge, vogëlushët u “shpërblyen” me duartrokitjet e të pranishmëve. Për themeluesit e shkollës, si dhe për kontribuesit kryesorë, u dhanë dëshmi mirënjohjeje, ndërsa për kontribuesit me fonde u dhanë certifikata.

Si flutura kërcyen pastaj vajzat e grupit të valleve, duke marrë edhe ato duartrokitjet e pjesëmarrësve. Pas tyre sallën e “pushtoi” këngëtari i njohur Indrit Mlika, i cili prej vitesh vjen në Boston. Këngët dhe vallet që vazhduan gjatë ia shtuan edhe më shumë bukurinë kësaj dite të shënuar të Shkollës Shqipe “Besa”.

Kosova mes diplomacisë pasive dhe rrezikut të izolimit të heshtur: a po humbet momenti historik i ingranimit në organizma ndërkombëtar?

March 9, 2026 by s p

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA/

Në historinë e shteteve të reja ekzistojnë momente të rralla kur rrethanat gjeopolitike ndërkombëtare krijojnë mundësi të jashtëzakonshme për avancim strategjik. Këto momente kërkojnë lidership të mençur, vizion shtetëror dhe mbi të gjitha një diplomaci aktive dhe të koordinuar me aleatët strategjikë.

Republika e Kosovës sot ndodhet pikërisht në një moment të tillë historik.

Lufta në Ukrainë dhe rritja e rivalitetit global ndërmjet demokracive liberale dhe regjimeve autoritare kanë rikthyer Ballkanin Perëndimor në qendër të vëmendjes së politikës ndërkombëtare. Në këtë kontekst, Kosova ka një mundësi reale për të përshpejtuar procesin e integrimit në NATO dhe në Bashkimin Evropian, si dhe për të konsoliduar më tej subjektivitetin e saj ndërkombëtar.

Megjithatë, kjo mundësi historike nuk shfrytëzohet automatikisht. Ajo kërkon një strategji të qartë shtetërore dhe një diplomaci energjike që vepron në mënyrë të koordinuar me partnerët ndërkombëtarë.

Fatkeqësisht, perceptimi që po krijohet në disa qarqe ndërkombëtare është se diplomacia e Kosovës po kalon një fazë të stagnimit dhe të pasivitetit.

Në vend të një diplomacie dinamike që synon njohje të reja, integrim më të shpejtë në organizatat ndërkombëtare dhe thellim të partneritetit strategjik me aleatët euroatlantikë, shpesh vërehet një qasje më reaktive sesa proaktive në politikën e jashtme.

Në diplomacinë moderne, pasiviteti mund të jetë po aq i rrezikshëm sa edhe gabimet strategjike.

Një nga shqetësimet që artikulohet në mënyrë joformale në disa qarqe diplomatike është se Kosova rrezikon të perceptohet si një partner gjithnjë e më pak i koordinuar me aleatët e saj kryesorë perëndimorë.

Në diplomaci, izolimi nuk ndodh gjithmonë përmes sanksioneve apo deklaratave publike. Shpesh ai shfaqet në forma shumë më subtile: në uljen e intensitetit të komunikimit politik, në zvogëlimin e mbështetjes diplomatike dhe në heshtjen e aleatëve në momentet kur mbështetja është më e nevojshme.

Kjo është ajo që në terminologjinë politike mund të quhet një lloj “izolimi i heshtur diplomatik”.

Për një shtet të vogël si Kosova, i cili ende është në proces të konsolidimit të subjektivitetit të tij ndërkombëtar, një zhvillim i tillë do të ishte tepër i rrezikshëm.

Kosova historikisht ka qenë një nga projektet më të suksesshme të bashkëpunimit ndërmjet popullit të saj dhe botës demokratike perëndimore. Pavarësia e saj është rezultat i një kombinimi unik të sakrificës së popullit të Kosovës dhe të ndërhyrjes vendimtare të aleancës euroatlantike.

Prandaj, çdo perceptim i një distance politike ndërmjet Kosovës dhe aleatëve të saj duhet të trajtohet me seriozitet maksimal.

Një diplomaci moderne shtetërore nuk ndërtohet vetëm mbi deklarata politike, por mbi veprime konkrete, mbi koordinim të vazhdueshëm dhe mbi një strategji të qartë për avancimin e interesave kombëtare.

Kosova ka nevojë për një diplomaci aktive, kreative dhe ofensive, e cila:

– do të intensifikojë përpjekjet për njohje të reja ndërkombëtare
– do të forcojë partneritetin strategjik me Shtetet e Bashkuara
– do të thellojë bashkëpunimin me NATO-n
– dhe do të përshpejtojë procesin e integrimit evropian.

Po ashtu, diplomacia e Kosovës duhet të jetë më prezente në forumet ndërkombëtare dhe në debatet strategjike globale që lidhen me sigurinë dhe stabilitetin ndërkombëtar.

Nëse Kosova arrin të ndërtojë një strategji të tillë aktive dhe të koordinuar me partnerët euroatlantikë, ajo mund ta shfrytëzojë momentin aktual historik për të bërë hapa të mëdhenj drejt konsolidimit të plotë të shtetësisë së saj.

Por nëse kjo mundësi historike shpërdorohet për shkak të mungesës së vizionit strategjik apo për shkak të përplasjeve të panevojshme politike, atëherë rreziku i stagnimit diplomatik bëhet real.

Historia e shteteve të reja tregon se momentet gjeopolitike janë të rralla dhe kalimtare.Kosova nuk ka luksin ta humbasë këtë moment.

LE SOIR ILLUSTRÉ (1934) / KUSH ËSHTË EKREM LIBOHOVA, AMBASADORI I RI I SHQIPËRISË NË BELGJIKË ?

March 9, 2026 by s p

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 8 Mars 2026

Revista belge “Le Soir Illustré” ka botuar, me 19 maj 1934, në faqen n°3, një shkrim asokohe rreth emërimit ambasador të Ekrem Libohovës në Belgjikë, të cilin Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Ekrem Libohova, ministër i Shqipërisë

Burimi: Le Soir Illustré, 19 maj 1934, faqe n°3.

Ministri i ri i Shqipërisë në Belgjikë, Ekrem Libohova, i dorëzoi të martën letrat kredenciale mbretit Leopold.

Ekrem Libohova nuk është i panjohur për ne, pasi një pjesë të studimeve të tij i ka kryer në Bruksel.

I lindur në vitin 1882 në një fshat të jugut të Shqipërisë, pasi mësoi gjuhën e vendit të tij, ai u kthye në Kostandinopojë. Pasi përfundoi studimet e mesme në liceun e Galata-Serait, u nis për në Belgjikë dhe vazhdoi studimet atje.

Pas Luftës Ballkanike që i dha fund sundimit osman në Ballkan, dhe pasi Shqipëria shpalli pavarësinë e saj, Ekrem Libohova zgjodhi të shërbejë për vendin e tij.

Shumë i vlerësuar, ai iu përkushtua me zemër Shqipërisë, duke vënë në shërbim të saj njohuritë e tij të shumta. I pajisur me një talent të jashtëzakonshëm, Ekrem Libohova, pas një misioni të rëndësishëm diplomatik në Romë, u thirr nga mbretëria e re dhe u bë një nga përfaqësuesit kryesorë të shtetit shqiptar.

Në vitin 1929, Ekrem Libohova u caktua për të përfaqësuar mbretin Zog në Paris. Disa muaj më parë, diplomati i shquar u thirr gjithashtu në postin e rëndësishëm në Bruksel.

Vdekja e mbretit Albert e vonoi udhëtimin e Ekrem Libohovës, i cili u detyrua të ndryshonte në Tiranë letrat kredenciale që fillimisht ishte ngarkuar t’ia dorëzonte sovranit tonë të ndjerë.

Ministri i ri i Shqipërisë në Belgjikë, me të cilin patëm një bisedë të gjatë, na shprehu gjithë gëzimin e tij që përfaqëson vendin e tij në Bruksel, ku ka ruajtur kaq shumë miq.

“Dëshiroj,” na tha ai, “dhe të gjitha përpjekjet e mia do të synojnë këtë qëllim, të zgjeroj marrëdhëniet ekonomike, tregtare dhe kulturore midis dy kombeve. Megjithë distancën që i ndan, Belgjika dhe Shqipëria janë të destinuara të kuptohen mirë me njëra-tjetrën.”

Ekrem Libohova na kujton më pas se në vitin 1929 ai erdhi personalisht për t’i dorëzuar mbretit Albert « le Collier d’Albanie », dekoratën më të lartë të vendit të tij.

R. C.

Dr. VLORA MEHMETI – TËRSHANI, NJË FENOMEN I BOTËS SË SHKENCËS

March 9, 2026 by s p

Violeta Allmuça

Shkrimtare
Vjenë/

“E lindur për të qenë shembull, Vlora i kishte të gjitha cilësitë e një studiueseje të madhe: ndjeshmëri, inteligjencë, qëndrueshmëri, kuriozitet shkencor dhe etikë të lartë profesionale. Ajo nuk ishte vetëm një studente brilante, por edhe një shoqe e dashur, një motër shpirtërore për njerëzit, një urë lidhëse mes kulturave dhe zemrave. (Prof. Dr. Rrahman Ferizi)

Në botën akademike nga shkencat natyrore kanë bërë emër studiues shqiptarë e shqiptare në të gjithë globin. Bota jonë informative është e ngathët me shkrime rreth këtij grupi mërgimtarësh që kanë vlera kombëtare e ndërkombëtare. Në mesin e tyre, pa dyshim, është edhe Dr. Vlora Mehmeti- Tërshani studiuesja e shkencave farmaceutike e mikrobiologjike në Vjenë dhe Tokushima të Japonisë. Nga dokumentet e shumta të regjistruara konferencave e kongreseve shkencore në fushën e farmacisë dhe biologjisë molekulare takohemi me emrin e shkencëtares austriake me kombësi shqiptare nga Kosova, Dr. Vlora Mehmeti-Tërshani, e cila përfaqësoi Universitetin e Vjenës dhe Universitetin Tokushima Bunri në Japoni, në shumë kongrese e konferenca shkencore. Jeta e saj ishte e shkurtër, por e mbushur me suksese që mahnitën botën e shkencës dhe njerëzimin. Njohim figura madhore që jetuan pak, por botës i dhanë shumë. Dhe në botën e shkruar shqiptare, po ashtu, kemi disa figura madhore kombëtare që jetuan pak, por dhanë shumë për artin, shkencën dhe historinë e kombit. Po ta studiosh jetën e të gjithë atyre, kanë një emërues të përbashkët: përkushtimin, modestinë dhe shkëlqimin e tyre njerëzor. Ashtu ishte dhe jeta e shkencëtares për të cilën bën fjalë shkrimi ynë.

Dr. Vlora Mehmeti-Tërshani ishte pjesëmarrëse aktive me punimet e saj shkencore hulumtuese në kongrese dhe konferenca të organizuara nga Asociacione shkencore europiane e botërore. Ajo ishte në grupin përfaqësues të Universitetit të Vjenës dhe projekteve të veçanta studimore me hulumtimet e saj shumë të suksesshme në Tokushima të Japonisë me profesorin e njohur në të gjithë botën Dr. Yoshinori Asakawa. I entuziazmuar me hulumtimet e Vlorës e rekomandon atë t’i prezanton ato në kongrese botërore nga fusha e biologjisë molekulare akoma pa e përfunduar zyrtarisht magjistraturën. Në disa kongrese Prof. Dr. Asakawa mori pjesë krahas shkencëtarëve nga universitetet e njohura të botës dhe ishte krenar me hulumtimet që kishte bërë studentja shqiptare nga Vjena. Ai tha edhe këtë: Asnjë studiues i ardhur nga Austria nuk ka punuar me kaq përkushtim! Ju jeni vërtetë “tigër” në punën tuaj. Asnjë studiues nga vende të tjera nuk e ka respektuar rrethin tonë dhe mua personalisht, më shumë se ju”. Këto dhe shumë përshtypje tjera janë të shkruara në letrat që la Vlora për prindërit e saj, me të cilët ndante kënaqësitë e sukseseve të saj. Edhe në Japoni, Vlora ngjalli respektin e studiuesve të tjerë. Ajo diti gjithmonë të përshtatej edhe në rrethana jo të pa njohura me shkencëtarë që kishin mendime ndryshe.

Në disa kongrese të njohura në botë ku prezantoheshin rezultatet e hulumtimeve molekulare ishte i pranishëm vetë Prof. Asakawa, krahas kolegëve të tij nga e gjithë bota. Njëri nga këto prezantime më i njohuri në botë, ishte Konferenca në Washington (SHBA), ku në qershorin e vitit 2012 mori pjesë Vlora Mehmeti me hulumtimet e saj.

Nga hulumtimet e shumta rreth shkencëtares së re shqiptare, mësohet se ajo ishte e ftuar në mesin e shkencëtarëve të shquar ndërkombëtar, ku mbajti me sukses kumtesa nga hulumtimet e saj në universitete botërore në UN e Vjenës, Austri dhe në UN Tokushima, Japoni.

Jeta dhe vepra e saj ishte krenaria shqiptare e laboratorëve më modernë të fushës dhe kongreseve gjithandej globit.
Disa prej këtyre kongreseve ku Dr. Vlora Mehmeti-Tërshani mori pjesë me rezultatet e saj hulumtuese janë: Kongresi në Kosovë, Prishtinë, 28 maj – 01 qershor 2008; Kongresi në Itali, Torino, qershor 2009; Kongresi në Kosovë, Prishtinë, 23-24.04.2010; Kongresi në Shqipëri, Tiranë, 31 maj 2010; Konferenca shkencore për biologji Illmiz, Austria 03-05.06 2010; Kongresi në Holandë, Amsterdam, 27.05- 01.06.2010; International Metabolomics Austria, Vienna, Austria, 29.08-03.09.2010; Kongresi në Zvicër -Gjeneva, 09.09.2010; Kongresi në Maqedoninë e Veriut Shkup, 09 -13 maj 2012; International Conference of the Metabolomics Society, 8th, Washington, USA, 24.06.2012; European Nitrogen Fixation Congress (ENFC) Munich, Germany 2-5.09.2012; Kongresin në Kosovë, Prishtinë KISCOMS, 2013 etj.
Ne do të ndalemi te Konferenca Ndërkombëtare në SHBA.

Washington
Do të ndalemi me shënime nga Konferenca Ndërkombëtare në Washington, SHBA, 25-29.06. 2012
Tema hulumtimit të Vlorës: “Molecular Changes in the Metabolome of Medicago truncatula Induced by Short Term Salt and Drought Stress” 8th International Conference of the Metabolomics Society, Washington, USA.

Nga intervista e studiueses për RTK po nxjerrim disa fjali:
Vlora Mehmeti rreth: “Punimeve të fundit.

Isha e ftuar dhe isha e dominuar nga organizatori që ta mbaj ligjëratën nga hulumtimet e mia para gjithë pjesëmarrësve në kongres. Kongresi i Washingtonit është kongresi më i madh botëror lidhur me hulumtimet shkencore nga mikrobiologjia dhe biologjia molekulare, ku marrin pjesë profesorët e universiteteve më të njohura nga SHBA, Japonia, Gjermania, Austria, Kina, Britania, Italia … nga të gjitha vendet ku shkenca e thotë fjalën e fundit të saj.”

Grupi ku bënte pjesë Vlora Mehmeti nga Vjena, Austri përbëhej nga këto/ këta shkencëtarë/ të rinj:
Than to the Team! (Faleminderit grupit prezantues!)

Doris Dell’mour, Alexander Seidel, Cristiana Staudinger, Vlora Mehmeti, Wolfgang Höhenwarter, Lena Fragner, Luis Recuenco-Munoz, David Lyon, Voker Egelhofer, Wolfram Weckwerth, Pierre Offre (Dept. Ökonetk), Mette Hanak, Robecca Hood-Nowotny. Und, Green Team: Thomas Joch, Andreas Schroll. Universitet Publica… Estibalz Larrainzer, Esther Gonzalez, Cesar Arrese-Igor.

Vlora Mehmeti nga Beçiqi i Drenicës nuk kufizohet vetëm me studimet e saj hulumtuese, por ajo merr pjesë në konferenca, kongrese kryesore të shkencës botërore dhe universiteteve më të njohura në SHBA, Japoni, Gjermani, Austri, Kinë, Britani, Itali … me shkencëtarë nga të gjitha vendet, ku shkenca thotë fjalën e fundit të saj. Kam prezantuar në Itali rezultatet e analizave nga hulumtimet e mia të masterit në Japoni dhe një pjese që e kam punuar në Austri në Insititutin Ekogjenetikës dhe Biologjisë Molekulare në Vjenë. Në Amsterdam të Holandës ishte Kongresi i Metaboliteve paraqitur në International Conference of the Metabolomics Society, Amsterdam, Netherlands. 27.05 -1.06. 2010

Burimet:

-University of Vienna, Dept. Of Molecular Systems Biology, Wienna, Austria

Vlora Mehmeti, Christiana Staudiner, Wolfram Weckwerth and Wienkoop

P144 Comparative metabolomics of Medicago truncatula roots and shoots under salt stres and recovery.

-International Conference of the Metabolomics Society, Amsterdam, Netherlands. 27.05 -1.06, 2010. “Comparative metabolomics of Medicago truncatula roots and shoots under salt stress and recovery” 6th

-International Conference of the Metabolomics Society, Washington, USA.

“Molecular Changes in the Metabolome of Medicago truncatula Induced by Short Term Salt and Drought Stress” 8th. 25-29.06. 2012

-RTK, intervistë, emision nga Ragip Ramaj, 01.10.2018.

-H. Mehmeti, Studiues austriakë e shqiptarë në Austri”, 2021

Shqiptarët dhe Maqedonia e Veriut midis reformimit dhe stagnimit të procesit eurointegrues

March 9, 2026 by s p

Nëse perspektiva evropiane vazhdon të mbetet e bllokuar dhe procesi i reformave i paralizuar nga kalkulimet e brendshme politike, ekziston rreziku që vendi të hyjë në një fazë të re të paqartësisë strategjike dhe të një balancimi të pasigurt midis orientimeve të ndryshme gjeopolitike. Kjo është edhe një provë për përgjegjësinë historike të aktorëve politikë shqiptarë për të mbrojtur dhe artikuluar në mënyrë të qartë parimet mbi të cilat është ndërtuar stabiliteti institucional i shtetit.

Nga Prof.dr Skender Asani

Draft-raporti i fundit i raportuesit të Parlamentit Evropian për Maqedoninë e Veriut, eurodeputetit Thomas Weitz, përfaqëson një moment kritik reflektimi për drejtimin strategjik të shtetit dhe për qëndrueshmërinë e perspektivës së tij evropiane. Dokumenti, i cili pritet të diskutohet dhe të amendohet në kuadër të procedurave institucionale të Parlamentit Evropian dhe në kontekstin më të gjerë të politikave të zgjerimit të Bashkimit Evropian, artikulon një kritikë të thellë ndaj stagnimit reformues, mungesës së vullnetit politik dhe dobësive strukturore që vazhdojnë ta mbajnë Maqedoninë e Veriut në një gjendje të zgjatur pezullimi në procesin e integrimit. Përtej formulimeve diplomatike që zakonisht karakterizojnë dokumentet e zgjerimit, raporti përfaqëson një sinjal të qartë alarmi për rrezikun e humbjes së momentumit historik të integrimit dhe për degradimin gradual të kredibilitetit ndërkombëtar të shtetit.

Megjithatë, një lexim më i thellë i përmbajtjes së raportit dhe i kontekstit politik në të cilin ai është prodhuar sugjeron se kriza e integrimit nuk është vetëm rezultat i stagnimit të reformave teknike apo i polarizimit të brendshëm politik. Në një nivel më të thellë, ajo lidhet me transformimin gradual të arkitekturës politike dhe kushtetuese të ndërtuar pas vitit 2001 mbi parimet e Marrëveshjes Kornizë të Ohrit. Kjo marrëveshje, e cila përbën bazën e stabilitetit ndëretnik dhe të konsensusit politik në shtet, kishte për qëllim ndërtimin e një sistemi institucional të balancuar që garanton përfaqësim të drejtë, barazi substanciale dhe mekanizma të ndërsjellë kontrolli midis komuniteteve kryesore të shtetit. Megjithatë, zhvillimet e viteve të fundit sugjerojnë se disa prej komponentëve themelorë të kësaj arkitekture po relativizohen gradualisht në praktikën institucionale dhe në kulturën politike të qeverisjes.

Në mënyrë paradoksale, ndërkohë që institucionet evropiane insistojnë në avancimin e standardeve të mbrojtjes së komuniteteve dhe në përmbushjen e Kriterereve te Kopenhagës, realiteti i brendshëm politik në vend tregon një prirje të heshtur drejt dobësimit të disa prej mekanizmave që garantonin balancën ndëretnike të sistemit. Në vend që Marrëveshja e Ohrit të zhvillohej në drejtim të thellimit të politikave të barazisë substanciale dhe të mekanizmave të diskriminimit pozitiv për komunitetet jo-shumicë, një pjesë e ligjeve bazë që përbëjnë shtyllat funksionale të kësaj marrëveshjeje po përballen me procese relativizimi, zbehjeje apo edhe suprimimi gradual në praktikën legjislative dhe institucionale. Ky zhvillim krijon një kontradiktë të dukshme midis diskursit formal të integrimit evropian dhe realitetit të transformimeve të brendshme politike.

Në këtë kuptim, stagnimi i procesit të integrimit nuk duhet interpretuar vetëm si një problem teknik i harmonizimit me legjislacionin e Bashkimit Evropian, por si një simptomë e një krize më të gjerë të funksionalitetit institucional dhe të kulturës politike në vend. Reformat në sundimin e ligjit, luftën kundër korrupsionit dhe pavarësinë e drejtësisë vazhdojnë të mbeten të fragmentuara dhe pa efekt transformues real, duke prodhuar një perceptim të vazhdueshëm të brishtësisë së rendit juridik dhe politik. Në këtë kontekst, stagnimi i integrimit evropian shfaqet si reflektim i mungesës së një konsensusi strategjik të elitave politike për drejtimin afatgjatë të shtetit.

Pikërisht për këtë arsye, faza aktuale e diskutimit të draft-raportit në Parlamentin Evropian përfaqëson një moment të rëndësishëm politik dhe diplomatik. Deri në fazën përfundimtare të miratimit të raportit, subjektet politike shqiptare në vend mbajnë një përgjegjësi të veçantë historike dhe institucionale për të ndërmarrë një mobilizim të koordinuar politik, akademik dhe diplomatik me qëllim që në procesin e amendimit të dokumentit të pasqyrohen në mënyrë të argumentuar devijimet që kanë ndodhur në zbatimin e parimeve të Marrëveshjes së Ohrit. Një qasje e tillë nuk përbën internacionalizim të debateve të brendshme politike, por një kontribut legjitim për një kuptim më të plotë të realitetit institucional të vendit nga ana e institucioneve evropiane.

Një mobilizim i tillë bëhet edhe më i domosdoshëm në dritën e qëndrimeve të qarta që kanë artikuluar institucionet e Bashkimit Evropian dhe partnerët strategjikë të rajonit, përfshirë Shtetet e Bashkuara të Amerikës, lidhur me rëndësinë e respektimit të marrëveshjeve politike që kanë garantuar stabilitetin e rajonit të Ballkanit Perëndimor. Në diskursin euro-atlantik ekziston një përkushtim i qartë që marrëveshjet e arritura në rajon të cilat kanë qenë rezultat i proceseve të ndërlikuara të ndërmjetësimit ndërkombëtar të trajtohen si elemente themelore të stabilitetit institucional dhe të mos relativizohen përmes kalkulimeve të brendshme politike.

Në këtë perspektivë, raporti i Thomas Weitz nuk duhet të lexohet vetëm si një dokument teknik vlerësimi mbi progresin e reformave, por si një mundësi strategjike për të hapur një debat më të thellë mbi drejtimin institucional të shtetit. Nëse në procesin e miratimit përfundimtar të raportit nuk adresohen edhe dimensionet që lidhen me degradimin gradual të arkitekturës konsensuale të ndërtuar pas vitit 2001, ekziston rreziku që analiza evropiane të mbetet e pjesshme dhe e paplotë. Për këtë arsye, artikulimi i qartë i devijimeve nga parimet e Marrëveshjes së Ohrit dhe i procesit të zbehjes së mekanizmave të barazisë substanciale duhet të bëhet pjesë integrale e debatit evropian mbi progresin demokratik të shtetit.

Në një kontekst më të gjerë gjeopolitik, ky moment përkon edhe me një fazë të ndjeshme të konkurrencës së ndikimeve strategjike në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Stagnimi i reformave dhe paqartësia strategjike e orientimit politik krijojnë kushte të favorshme për depërtimin e ndikimeve alternative gjeopolitike, të cilat shpeshherë nuk e shohin integrimin evropian si prioritet strategjik. Nëse perspektiva evropiane vazhdon të mbetet e bllokuar dhe procesi i reformave i paralizuar nga kalkulimet e brendshme politike, ekziston rreziku që vendi të hyjë në një fazë të re të paqartësisë strategjike dhe të një balancimi të pasigurt midis orientimeve të ndryshme gjeopolitike.

Prandaj, draft-raporti aktual duhet të interpretohet si një paralajmërim politik me peshë për të ardhmen institucionale të shtetit. Ai nuk është vetëm një dokument vlerësimi mbi progresin e reformave, por edhe një mundësi për të rikthyer në qendër të debatit evropian respektimin e kontratës politike ndëretnike që ka garantuar stabilitetin e vendit për më shumë se dy dekada. Pa një rikthim të qartë të vullnetit politik për reforma reale, pa respektimin e plotë të parimeve të Marrëveshjes Kornizë të Ohrit dhe pa një orientim strategjik të pakontestueshëm drejt Bashkimit Evropian, procesi i integrimit rrezikon të mbetet i bllokuar për një periudhë të gjatë. Në këtë kuptim, momenti aktual përfaqëson jo vetëm një test për kredibilitetin e elitës politike të Maqedonisë së Veriut, por edhe një provë për përgjegjësinë historike të aktorëve politikë shqiptarë për të mbrojtur dhe artikuluar në mënyrë të qartë parimet mbi të cilat është ndërtuar stabiliteti institucional i shtetit.