s p – Page 34 – Dielli

Shkolla Shqipe Vatra në Tampa zhvilloi takimin e radhës

January 19, 2026 by s p

Më 17 janar 2026, Shkolla Shqipe Vatra në Tampa zhvilloi takimin e radhës, një ngjarje e rëndësishme që bashkoi nxënësit, prindërit dhe stafin pedagogjik në një atmosferë të ngrohtë dhe edukative. Ky takim u fokusua në aktivitete të ndryshme që synojnë ruajtjen dhe promovimin e gjuhës dhe kulturës shqipe tek brezi i ri. Pjesëmarrësit shprehën entuziazëm të madh, duke vënë në dukje se këto takime periodike forcojnë lidhjet komunitare dhe ndihmojnë në zhvillimin e identitetit kulturor të fëmijëve që jetojnë jashtë Shqipërisë.

Roli i stafit pedagogjik në Shkollën Shqipe Vatra është vendimtar për të transformuar çdo takim në një eksperiencë të vyer dhe të paharrueshme për fëmijët dhe nxënësit. Falë përgatitjes së tyre të kujdesshme, çdo sesion bëhet jo vetëm një mundësi për të mësuar gjuhën shqipe, por edhe për të zhvilluar aftësi sociale dhe emocionale, duke i bërë nxënësit të ndihen të vlerësuar dhe të motivuar për të vazhduar rrugën e tyre edukative.

Gjatë këtij takimi, një moment i veçantë ishte festimi i ditëlindjes së nxënësit Joel Prifti, i cili u bë qendra e vëmendjes me urime të ngrohta nga të gjithë pjesëmarrësit. Joel, si një nxënës i zellshëm, u ndie i lumtur dhe i motivuar, ndërsa kjo ngjarje shërbeu si shembull se si Shkolla Shqipe Vatra kujdeset jo vetëm për arsimin, por edhe për mirëqenien personale të çdo anëtari të komunitetit.

Gezuar Ditelindjen, Joel!

Perzemersisht,

Vatra Tampa Bay

FESTA E SHQIPTARËVE

January 19, 2026 by s p

Kastriot Fetahu/

Mark Tuen thotë se “fjala pothuaj e duhur me të duhurën janë si xixëllonja me rrufenë”. Do ta korrigjoja Mark Tuenin në një analogji me fjalët Vatra dhe Atdheu, që nuk janë si në aforizmën e tij. Në takimin festiv të dyvjetorit të “Vatra Boston”, në qytetin Beverly, ishte i gjithë Atdheu, që nga shqiptarët e Luginës së Preshevës, nga Mali i Zi e deri në Çamëri.

Qyteti Beverly më sjell në vëmendje adoleshencën, kur ndiqja RAI-n në serialin e famshëm “Beverly Hills”, në kërkim të Perëndimit dhe lirisë. Kalifornia, si një planet tjetër për mua atëherë…

Përpiqesha të kuptoja pse isha aty dhe nuk mund ta harroni kurrë respektin ndaj jush. Vij nga Vatra e Chicagos; as atje nuk kisha të njohur kur më ftuan të jem në drejtimin e saj, po kështu edhe në Boston nuk kisha asnjë njohje dhe kjo më bën të mendoj se Vatra beson në vlerat dhe krijohet mbi vlerat, përderisa asnjë njohje apo lobim në rastin tim.

Nuk ka Vatra Chicago, Boston apo Majemi, por ka vetëm një Vatër me shumë gjymtyrë.

Në një tavolinë me Dr. Pashko Camaj dhe Dr. Sokol Paja ndodheshin edhe sekretari i Vatra Boston, Flamur Vezaj, shkrimtari Aristotel Mici, gjithashtu edhe një djalë nga Presheva, inxhinier mekanik Visari, që banonte në Kembrixhin e famshëm të arsimit universitar botëror. Shikoja njerëz të gëzuar në atë ambient festiv, ku një moderatore serioze si Doriana Dhima, anëtare e kryesisë së Vatra Boston, i dha ngjyrat e fishekzjarreve pa shkrepur të tillë.

Kultura është një tërësi vlerash shpirtërore dhe materiale, të cilat janë një përgjigje ndaj problemeve ekzistenciale, dhe shqiptarët e Amerikës i qëndrojnë besnik kulturës së qytetërimit të tyre në këtë vend kozmopolit.

Himnet kombëtare të SHBA-së dhe Shqipërisë i përcolla me dorë në zemër. Nëse dëgjon himnin dhe nuk të pickon në zemër, apo nuk ndjen lëvizjen e pavullnetshme të flokëve, më duket sikur nuk e do vendin tënd.

Bisedova me shumë vatranë në këtë festë të shqiptarëve të Bostonit. Nuk e di çfarë do të flisja me Nolin nëse do ndodheshim në të njëjtën kohë, ndërsa doktor Camajt i thashë se kur flas me ty jam duke biseduar me Konicën. Buzëqeshi dhe më tha: “Kastriot, Vatra është diçka e mistershme, është sa institucionale aq edhe vëllazërore, që nuk e pranon hierarkinë dhe diferencën mbi vlerat teknike individuale. Vatra është vetëm zemra e vatranëve”, ndërsa më premtoi edhe librin e tij të ri “Brenga”.

Ndërkohë më çuditi editori i gazetës Dielli, Sokol Paja. Nuk e dija se kishte gradën doktor në gazetari. Modestia e këtij njeriu qëndron në atë se midis fjalëve dhe nënkuptimit nuk ka kurrë një hendek të madh, pasi aq natyrshëm i lexohet dëshira për lartësimin e Vatrës dhe shqiptarisë, si një idealist i palimit. Sakrifica e tij për të udhëtuar në kthim në kohë me borë rreth 5 orë, bashkë me doktor Pashko Camaj, më bëri të mendoj për përkufizimin e fjalës “sakrificë”.

Visari i Preshevës (më ka tërhequr gjithmonë fjala Preshevë me atë asonancën e bukur të zanoreve) më tregoi patriotizmin e Luginës.

Jeni istikami i parë i kombit në raport me serbët, i thashë.

Buzëqeshi dhe më tha se shqiptaria nuk vdes kurrë në ato vise.

Ndërsa një djalë nga Bujanovci më tregoi se në fshatin e tij në çdo shtyllë ka flamuj shqiptarë.

Po pyesja veten: “Kush është më shumë shqiptar, në aspektin e dashurisë për flamurin?”

Burgun e ka shpikur dikush që nuk ka qenë vetë aty, ndryshe është emigrimi, një jetë e jetuar me ngjyra burgu shpirtëror në vitet e para.

Duket sikur ka lindur me qytetërimin ndoshta pyetja më e vjetër “Quo vadis”.

Bisedova edhe me shkrimtarin Aristotel Mici, librat e të cilit i kemi lexuar në fëmijërinë tonë; ai më dhuroi një libër me këtë rast. Mësova se babai i tij ka qenë emigrant në SHBA dhe është kthyer në vendin tonë, ku mbylli sytë në vitin 1939.

Anëtari i kryesisë së Vatra Boston, Andrea Pani, më dhuroi një libër që e konsideroj thesar, të shkruar nga ati i tij për familjen Pani si themelues të Vatra bashkë me Fan Nolin.

Gjatë bisedës me të ngula këmbë të mësoja mbi autenticitetin e librit. Ai më tha se gjithçka është mbi bazë dokumentesh të kohës, të cilat dua t’i dixhitalizoj për të mos humbur.

Fjala “origjinale” mbart në vetvete ngjyrime pozitive: autentike, e mirëfilltë, e besueshme, e qëndrueshme, me vlera të brendshme.

Në libër lexova se Konica i kërkon ministrit të Zogut, Sotir Martini, që t’i jepen 5000 dollarë Vasil Panit për kontributin e tij financiar për Vatrën (vlera e një shtëpie në SHBA në atë kohë). Çfarë njerëz, mendova, për mbiemrin Pani.

Ndërkohë bashkëshortja e Andreas, një zonjë me origjinë nga Maroku, më çuditi me shqipen e saj të kulluar dhe dashurinë për Shqipërinë.

Djemtë si Joridi dhe Klajdi, anëtarë të kryesisë së Vatra Boston, ishin në lëvizje pranë çdo zgjidhjeje të çastit.

Një organizim shembullor nga një njeri i tillë si Mentor Maksutaj, kryetar i Vatra Boston, që më sjell eposin e kreshnikëve me pamjen e tij. Do të ishte krenar Adem Jashari për këtë djalë nga Suhareka, i cili në vitet e represionit serb përfundoi në Amerikë i përzënë si student aktiv kundër atij represioni dhe pas tre muajsh është lidhur me familjen.

Gjenocid edhe mes të përndjekurish në vendosjen e raporteve midis tyre.

Kurse sekretarin e Vatra Boston, gazetarin Flamur Vezaj, të cilin në ato kohëra e kisha cilësuar Roberto Saviani shqiptar, e kisha humbur nga fokusi i Tiranës dhe, si nga qielli, e gjej këtu në Boston. I them me shaka: “Si e le atë punë që do të kishte bërë me vila atje?”

Përgjigjja e tij ishte epike: “Leku është karakter, por jam unë i përjashtuar nga ai lloj karakteri”.

Po kërkoj fjalët e duhura të gjej ndryshimin midis qenies sime në Tiranë dhe tani në Boston, por…

Në Tiranë kisha frekuentuar “dyqanin e dollarit”, po kurrë nuk e kisha kuptuar “lirinë e dollarit”.

Një udhëtim i madh nis me një hap të vogël.

Nuk ka zhurmë më trishtuese sesa kërcitja e zinxhirit të valixhes kur e mbyllim dhe marrim udhën e aeroportit me biletë me një kahje.

Të gjithë fytyrat e qeshura që shikoja kishin kaluar në këtë rrugë ndjesish dhe ia kishin dalë.

Do guxim të madh të ndryshosh jetën.

Vatra e Bostonit, gurthemeli i shqiptarisë në Amerikë, ka të ardhme të ndritur me këta personazhe, mendova, kur tingujt e muzikës dhe njerëzit e qeshur që vallëzonin më rrëmbyen e më çuan në Tiranë me imagjinatë…

Lekë Matrënga, jo vetëm poeti, por dhe mësuesi i parë i shqipes

January 19, 2026 by s p

Arben Iliazi/

Mё 18 janar 1569 në Horën e Arbëreshëve, Palermo, Sicili, lindi poeti Lekё Matrënga. Pasi përfundon studimet filozofike e teologjike në kolegjin e Shën Atanasit në Romë në vitin 1582, ku i ishte dhënë edhe titulli “ Mësues”, kthehet në Horën Arbëreshe, më 1587, dhe emërohet prift në Piana degli albanesi. Shpejt vë re se lutjet fetare në latinisht nuk kuptoheshin mirë nga popullsia homogjene arbëreshe, dhe nis e përkthen në gjuhën shqipe “Doktrina e Krishterë”, vepёr e teologut jezuit At Ledesma, (teoria e të cilit u përhap në shumë shkolla dhe u përgatitën jezuitë nëpër Europë). Vepra e Matrëngës, e quajtur “Embsuame e krishtertë”, e njohur dhe si Dottrina Christiana, përmban një leksik të përgjithshëm prej 450 fjalësh, kështu që ai rriti numrin e leksikut tek nxënësit. Matrënga sjell me këtë vepër, poezinë e parë në gjuhën shqipe. Ajo përbën dokumentin e parë filologjik të toskërishtes së shkruar dhe të dytin të shqipes, fill pas “Mesharit” të Gjon Buzukut. Kjo vepër, në 28 faqet që ka, me përmbajtje shpirtërore e katekistike, tejet e rëndësishme për kishën arbëreshe, përfshin edhe një vjershë me tetë vargje, me titull ” Këngë e përshpirtshme”, që përbën vargëzimin e parë të shkruar shqip. Vepra “Embsuame e krishtertë” është një doracak fetar për doktrinën e krishterë në formë pyetje-përgjigje. Ideja e Matrëngës ishte gjeniale, sepse ai jo vetëm e përktheu dhe iua shpjegoi shqip përmbajtjen e doktrinës, por edhe iua mësoi këtë gjuhë (shqipen) si ta shkruajnë.

Arbëreshët nuk arrinin të kuptonin manualët e katekizmit në italisht, për këtë motiv Matrënga më 1592 shkruan: “Desha të bija një version të Doktrinës kristjane, sepse manualët e katekizmit në italisht që qarkullonin nuk ishin të kuptueshme për besimtarët e popullsisë shqiptare”. Përkthimi i doktrinës në shqip do t’iu shërbente arbëreshëve jo vetëm si ushqim shpirtëror për vazhdimësinë e besimit të tyre në ritin lindor, por do t’i bënte ata të dalloheshin nga ajo latine. (Jemi në periudhën shekuj larg krijimit të Eparkive të tyre.) Në këtë formë ata ruanin identitetin shqiptar dhe i shpëtonin asimilimit.

Teksti i autorit arbëresh Lekë Matrënga, në tiparet konstuitive i përngjan, në të shumtën e tij, çamërishtes dhe arvanitikishtes, nëndialektet shumë të ngjashme dhe gati të njëjta të shqipes, që ruhen ende sot.

Shumë historianë janë të mendimit se arbëreshët e Italisë kryesisht kanë emigruar nga zonat shqipfolëse të Moresë në Peleponez dhe viset e tjera shqiptare të Epirit e Çamërisë.

Në hyrjen e veprës studimore “Arvanitika : die albanischen Sprachreste in Griechenland, Wiesbaden, O. Harrassoëitz, 1991, v.1”, Hans-Jürgen Sasse vëren se “Luca Matranga, autori i veprës së parë të letërsisë arbëreshe, Dottrina Cristiana, të shtypur në 1592, i përkiste një familjeje siciliane që ish shpërngulur në Itali nga Peloponezi, në mes të shekullit XVI, dhe se vepra vetë “është shkruar në një gjuhë ende shumë të afërt me arvanitikishten”.

Prejardhjen e arbëreshëve të Italisë e ka trajtuar, nga shumë anë, Prof. Arshi Pipa në monografinë “Ethosi dhe ethnosi në traditën letrare arbëreshe”. Prof. Pipa vëren se “shqiptaro-sicilianët janë në shumicë të origjinës Epiro-moreote (shqiptarë nga Moreja). Prof. Pipa, duke iu referuar përfundimeve të studiuesit K. Sathas, thotë: “Një pjesë bukur e madhe e elementit shqiptar që u shkul për Itali e ka vatrën e vendburimin e saj në trevën e përcaktuar të Shqipërisë Jugore. Shumica e emrave familjare të arbëreshëvet t’Italisë (Bala, Basta, Borsci, Borscia, Carnesi, Dara, Dorsa, Lala, Licursi, Loes, Manes, Nasaracchia, Matranga, Petta, Schiada, Sciales, Scura, Suli, Variboba, etj.)… na shfaqen edhe nëpër krahina të ndryshme të Moresë, si emra vendesh që kanë qenë shqiptare dikur ose që janë edhe sot e kësaj dite; emra qytetesh e katundesh të Moresë, si Nauplia, Koron, Mothon, Misistrá, na dalin edhe nëpër këngët popullore të arbëreshëvet t’Italisë…

Ndërsa Prof. Eqrem Çabej, në kumtesën “Çështja e prejardhjes së ngulimevet arbëreshe të Italisë në dritën kryesisht të gjuhës e të emrave vetiake”, mbajtur në Kongresin VIII Ndërkombëtar të Studimeve Onomastike në Amsterdam, më 28 gusht 1963, shkruan: “Ka indicie, historike, gjuhësore e të tjera, të cilat dëshmojnë se elementit arbëresh të Italisë në prag të kohës së re erdhi e iu shtua edhe një komponente ardhësish të ikur prej Greqie, veçanërisht prej Moreje.”

Prof. Pëllumb Xhufit në studiimin Emigracioni shqiptar në Mesjetë – një vështrim tipologjik”, konfirmon, mes të tjerash, një lidhje mes migrimit shqiptar në Greqi dhe në Itali, në mesjetë, dhe institucionit të stratiotëve të Moresë. Ndërsa, sipas shkrimtarit dhe studiuesit të njohur Luan Rama, “Emri i stratiotëve vjen nga greqishtja “stratiotes” që do të thotë luftëtar, e përdorur nga shqiptarët e Moresë. Venecianët ata i quanin ata “stradioti”. Stratiotët u shfaqën në histori pas epokës së lavdishme të Skënderbeut. Ishte koha kur hordhitë osmane filluan të dyndeshin drejt Ballkanit perëndimor për të dalë në Adriatik dhe për të shkuar gjer ne brigjet veriore të Mesdheut”

Vjersha “Këngë e përshpirtshme”, në original:

Gjithëve u thërres, kush do ndëljesë

Të mirë të krështē, bura e grā

Mbë fjalët të Tinëzot të shihi meshë,

Se s’ishtë njerī nesh çë mkatë s’kā

E lum kush e kujton se kā të vdesë

E mentë bashkë mbë tënëzonë i kā

Se Krishti ndë parrajsit i bën pjesë

E bën për bīr të tij e për vëllā

Vargjet përshtatur në gjuhën e sotme shqipe:

Të gjithëve ju thërres, kush do ndjesë,

Të krishterë të mirë, burra e gra,

me fjalë të Tënzot të shihni Meshë,

se s’është njeri prej nesh që mëkate s’ka.

E lum kush kujton se do të vdesë.

E mendtë bashkë në Tënzonë i ka,

se Krishti në parajsë atij i bën pjesë,

e bën për bir të tij e për vëlla”.

BETIMI I VEDAT GASHIT I ADMINISTRUAR NGA PRESIDENTI CLINTON

January 19, 2026 by s p

Ishte kënaqësi të merrja pjesë në ceremoninë e betimit të Kryetarit të Bordit të Ligjvënësve të Qarkut Westchester, Vedat Gashi, ku ishin të pranishëm edhe Presidenti Bill Clinton dhe Sekretarja e Shtetit Hillary Clinton, një natë e mrekullueshme për të gjithë ne.

Administrimi i betimit nga Presidenti Clinton ishte një nder i madh për patriotin Vedat Gashi. Presidenti dhe Sekretarja Clinton treguan respekt dhe dashuri të veçantë për familjen e Vedatit dhe të gjithë pjesëmarrësit nga Kosova.

Shfrytëzova këtë rast për t’i falënderuar edhe një herë për shpëtimin e popullit shqiptar nga kthetrat e barbarëve serbë.

Zoti e bekoftë Kosovën dhe popullin shqiptar!

Zoti e bekoftë Amerikën!

Agim Aliçkaj

Drejtor Ekzekutiv i LQSHA

VEDAT GASHI’S OATH ADMINISTERED BY PRESIDENT CLINTON

It was a pleasure to attend the swearing-in ceremony of the Chairman of the Westchester County Board of Legislators, Vedat Gashi, where President Bill Clinton and Secretary of State Hillary Clinton were also present, a wonderful night for all of us.

The administration of the oath by President Clinton was a great honor for the patriot Vedat Gashi. The President and Secretary showed special respect and love for Vedat’s family and all the participants from Kosova.

I took this opportunity to thank them once again for saving the Albanian people from the clutches of the Serbian barbarians.

God bless Kosova and the Albanian people!

God bless America!

Agim Aliçkaj

Executive Director of AACL

GAZETA AUSTRALIANE (1929) / NJË RRËFIM PËR GRATË E SHQIPËRISË

January 18, 2026 by s p

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 18 janar 2026

Gazeta australiane “The Lithgow Mercury” ka botuar, të mërkurën e 8 majit 1929, në faqen n°5, një rrëfim asokohe për gratë e Shqipërisë, të cilin Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Gratë e Shqipërisë

Burimi : The Lithgow Mercury (Australi), e mërkurë, 8 maj 1929, f. 5

Në një ditë me diell, vështirë se mund të mos e vësh re pamjen e një gruaje shqiptare. E gjatë dhe hijerëndë, ajo lëviz me hijeshi ; busti i saj i ngushtë prej kadifeje është i mbuluar me monedha ari, stoli argjendi, tokëza të smaltuara me ngjyra të ndezura dhe vargje rruazash shumëngjyrëshe. Mbulesa e kokës — zakonisht një kapuç i kuq prej mëndafshi, i ngushtë pas koke — është e qëndisur me fije ari dhe argjendi, dhe rreth e rrotull i janë qepur monedha të rënda ari.

Ato jetojnë në një vend me male të zymta dhe lumenj të errët e të rrëmbyeshëm, megjithatë lulet e mrekullueshme dhe qielli blu i thellë u kanë mësuar vlerën e vërtetë të ngjyrës. Këtë dashuri për ngjyrën e sjellin në veshjet e tyre dhe në shtëpitë e pastra e të rregullta. Me gishta të shpejtë e të shkathët, krijojnë motive të zgjuara e të papritura në pantallonat e kuqe dhe jeshile të ndezura që veshin burrat dhe djemtë e tyre. Ato kujdesen shumë që rrobat e meshkujve të familjes të jenë në harmoni me veshjen e tyre vezulluese.

Jeta e tyre është plot rrezik dhe pasiguri. Si komb, shqiptarët nuk duan asgjë më shumë se luftën “për një kauzë të drejtë”, dhe gratë e tyre mësohen që në moshë të vogël të përdorin hanxharin dhe të mbajnë pushkën mbi supe. Jeta në shtëpi të ngjeshura mes maleve ose të ngritura në maja të rrezikshme i ka forcuar si duart ashtu edhe zemrat e grave shqiptare. Të ëmbla janë buzëqeshjet që u dhurojnë miqve, por sytë e tyre të errët mund të shpërthejnë në një tërbim që nuk premton mëshirë për armikun.

Edhe pse, si popull, ata pohojnë besimin islam, gratë shqiptare gëzojnë një liri të paimagjinueshme në vendet rreptësisht myslimane. Ato dalin me fytyrat e tyre të bukura të pambuluara dhe nuk shmangin të huajt. Megjithatë, në jetën familjare mbizotëron ligji mysliman dhe burri është zotëria dhe sundimtari suprem i shtëpisë. Por, ndryshe nga myslimanë të tjerë, ato nuk heqin dorë nga vera.

Paja e nuses përbëhet kryesisht nga monedha të lashta ari. Një nga zakonet më të çuditshme të martesës është ceremonia në të cilën nusja tërhiqet me forcë drejt shtëpisë së dhëndrit nga vëllezërit ose xhaxhallarët e saj. Edukata e mirë kërkon që ajo të tregojë rezistencë të dhunshme gjatë gjithë rrugës dhe, nëse nuk ulërin mjaftueshëm, kjo merret si shenjë se jeta e saj martesore nuk do të shkojë mirë.