Dr. Jorgji Kote

Mjeshtër i Madh në Diplomaci

Ish Zv.Ambasador në Berlin/

65 vite më parë, në orën 01:54 të datës 13 Gusht 1961 filloi ndërtimi i Murit famëkeq të Berlinit. Pavarësisht nga ngjarjet e shumta, tronditëse dhe zhgënjyese gjatë këtyre dekadave dhe pas shembjes së tij më 9 nëntor 1989, ajo ditë e ruan rëndësinë e saj epokale. Edhe pse po bëhet sërish ” modë” ngritja e mureve të shumtë me emra të frikshëm kudo; siç e përshkruan aq bukur edhe te poezia ”Muret ” poeti ynë i madh Xhevahir Spahiu, ato janë mure fizike, xhami, hekuri, ideologjike, racore, gjinorë, krahinorë, migratorë, etj.

Muri i Berlinit ishte shumë më tepër se sa e tregon emri. Në fakt, ai ishte impiant gjigand ndarës dhe vdekjeprurës 156 km; përbëhej nga katër breza; i parë 4 m i lartë ishte me beton dhe tela me gjemba; brezi i dytë që njihej dhe si « zona e vdekjes » shkonte 80 – 100 m thellësi dhe kushdo do të shkelte aty do të kapej gjallë ose do ta zinte korenti elektrik; brezi i tretë ishte plot transhe ndërsa brezi i katërt ishte një trase e pakalueshme. Muri vrojtohej në gjithë gjatësinë e tij nëpërmjet 302 kullave të vrojtimit, nga të cilat 32 ishin në qytetin e Berlinit.

Ai Mur vërtet që kufizoi ndjeshëm arratisjen e gjermanolindorëve drejt perëndimit, por ndërkohë ai mega absurd ishte katastrofë e vërtetë për imazhin e lindjes komuniste. Ai demaskoi në sytë e gjithë botës dështimin e ” vitrinës së socializmit lindor” përballë suksesit të RFGJ-së me mrekullinë ekonomike dhe shtetin social. Eshtë folur dhe shkruar shumë për këtë Mur famëkeq; autori i këtyre radhëve, krahas shkrimeve të tjera ka botuar edhe Librin ”Berlini pa Mure” ( 2009) Në këtë shkrim, po ndalemi në efektet e ngritjes së Murit, në reagimin dhe kundërshtimin e menjëhershëm të popullatës, nga brenda dhe nga jashtë, duke shfrytëzuar të gjitha mjetet, rrugët dhe mënyrat për kapërcimin e tij.

Gjatë 28 viteve të tij, Murin e kapërcyen me mijra vetë, ndërsa 134 u vranë në përpjekjet e tyre në kërkim të lirisë. Dëshmori i parë i Murit, Peter Fechter ra më 17 Gusht 1962 në rrugën “Bernauer Strasse”; pikëriësht aty ku ndodhet Memoriali i Murit, ku çdo vit zhvillohen homazhe në ditën e ngritjes dhe rënies së tij. Ndërsa dëshmori i fundit, 20 vjeçari Christian Gueffroy ra më 5 shkurt 1989. Ngritja e Murit u shoqërua me shumë incidente, aksidente por dhe momente emocionuese, për të cilat janë shkruar me qindra libra, këngë, poezi dhe filma. Këtu po ndalem në tri raste të njohura të cilat përmenden më shpesh në këtë 65 Vjetor.

Policioti Hans Conrad Schumann

Kapërcyesi i parë i bujshëm i Murit të Berlinit ishte roja kufitare në pjesën lindore të Berlinit, 19 vjeçari Hans Conrad Schumman. Më 15 Gusht 1961, vetëm dy ditë pas ngritjes së Murit midis rrugës « Ruppiner dhe Bernauer Strasse » diku në qendër të Berlinit, Schumman i kapërceu me guxim telat me gjëmba i inkurajuar nga thirjet e vazhdueshme që vinin nga pjesa perendimore e Berlinit « hajde këtu, hajde këtu! » i ndihmuar edhe nga një makinë policie patrullimi e RFGJ-së. Fotoja e fotografit të ri Peter Leibing e shkrepur me një aparat « Exact » u botua te ”BILD” dhe bëri « xhiron e botës» Si shkak i indinjatës së Schumman-it u bë kur një vajzë të vogël që kishte shkuar te gjyshërit e saj në pjesën lindore nuk e lejuan të të kthehej sërish te familja e saj. Më vonë ai u vendos në Bavari. Por jeta e tij u kthye në një kalvar vuajtjesh psikologjike, për shkak të presionit të vazhdueshëm nga pjestarët e familjes që e qortonin për veprimin e tij. Sepse dihen pasojat e hakmarrjes së rregjimit lindor ndaj tyre. Ra në depresion deri sa vdiq në vitin 1998 kur ishte vetëm 58 vjeç. Pavarësisht nga këto peripeci, ai i qëndroi deri në fund pohimit të tij se « vetëm kur kapërceva Murin jeta ime u bë plotësisht e lirë”.

Hapësi i tuneleve të nëndheshme

Gjatë gjithë asaj periudhe pati shumë qytetarë berlinoperendimorë, të cilët ndihmuan me të gjitha mjetet ata që donin të iknin në Perëndim.

Një ndër më të shquarit e tyre ishte Hasso Herschel, i cili u nda nga jeta këtë qershor në moshën 91 vjeçare. Bashkë me shokë të tjerë ai hapi tre tunele poshtë Murit të Berlinit. Kështu, vetëm përmes “Tuneli 29“ në vitin 1962 kaluan në perëndim 29 vetë, midis tyre edhe vetë motra e Herschel.

Ky tunel ishte vepër e vërtetë arti. Ai u bë edhe film me titullin “Tuneli“, ku dokumentohet ikja dramatike nëpërmjet tij Ai ishte nga Dresdeni dhe ishte dënuar me burgim disa vite, por kaloi me një pasaportë fallco në perëndim dhe prej andej ndihmoi edhe të tjerë për t’i shpëtuar tiranisë së kuqe. Herschel vlerësohet si njeriu që më shumë se kushdo tjetër mendohet se ka ndihmuar rreth 1000 vetë në kapërcimin e Murit.

Dy zonjushat e Murit

Rasti i tretë por me fund të lumtur ndodhi më 13 Gusht 1961; kur dy vajza 15 vjeçare gjermane, shoqe shkolle në gjimnaz u afruan te njera tjetra dhe shtrënguan duart në formën e një lamtumire mbi murin që po ngrihej dhe po i ndante si shumë e shumë të tjera. E para nga e djathta e fotos më poshtë është Kriemhild Meyer, kurse tjetra nga e majta, Rosemarie Badaczevski. Kjo e fundit e kishte apartamentin në një godinë shumëkatëshe me ballkon nga pjesa perendimore; sipas planit të babait të saj që ishte në perëndim, ajo rrëshqiti poshtë ballkonit me litar më 19 Gusht 1961. Kriemhild mbeti në lindje por u largua më vonë në perëndim. Ai takim ato ditë bëri bujë të madhe. Fotoja e tyre kishte dekada që qëndronte në Muzeun ‘Treptow‘ në pjesën lindore të Berlinit. Vitet e fundit, Muzeu kishte bërë shumë demarshe për t’i gjetur e bashkuar simbolikisht ato dy vajza. Më në fund, të dyja “ zonjushat e Murit” siç njihen në publik u gjetën një e nga një në distance kohore, sepse Kriemhild banonte prej vitesh në Zvicër ku kishte punuar si dekoratore. Ndërsa Rosemaria jetonte pranë Hamburgut, ku kishte punuar si sekretare në një universitet.

Më 15 Qershor 2019, këto dy shoqe u ritakuan pas 58 vitesh në katin e tretë të Muzeut në Treptoë, aty ku janë ekspozuar dhe fotot e tyre. E pamundur të përshkruhej gëzimi dhe emocioni i tyre, i stafit të Muzeut dhe publikut gjerman. Ai takim dhe fotoja pranë fragmentit të Murit në po atë vend ku u ndanë 58 vite më parë, në Harzer Strasse, në kufirin midis lagjes Treptower dhe Neukëln, “ pushtoi” faqet e para dhe kronikat televizive të atyre ditëve dhe në vazhdim.

Si shumë e shumë shembuj të tjerë të ngjashëm, edhe rasti i “ dy zonjushave të Murit” dëshmon qartë dhe bindshëm se megjithë suksesin fare të përkohshëm, nuk ka mur, gardh dhe pengesë, sado të gjatë e të sofistikuar qoftë që të ndajë njerëzit.

Këtë mesazh e dha Kancelarja Merkel në fjalimin e saj të zjarrtë më 19 Maj 2019 përpara 20.000 studentëve dhe profesorëve të Universitetit elitar të Harvardit. Ajo bëri thirje që “në vend të nacionalizmit të zgjedhim globalizmin, në vend të unilaterizmit multilaterizmin, në vend të mbylljes hapje, në vend të proteksionizmit tregtar, të hapim tregjet dhe në vend të mëndjengushtësisë mëndje të hapura.“

Presidenti që sfidoi Murin e Berlinit

Ngritja e Murit të Berlinit zhgënjeu dhe tronditi thellë jo vetëm berlinezët në të dy anët e tij por dhe gjithë Perëndimin; sepse u duk sikur ëndra e madhe e ribashkimit gjerman po shuhej. Por jo, se përtej Atlantikut ndriçonte një dritë e madhe shprese. Presidenti mitik Kenedi fluturoi drejt Berlinit më 26 Qershor 1963 me premtimin monumental për mbrojtjen e vlerave të demokracisë, të solidaritetit dhe të ribashkimit. I shprehu këto mesazhe me shumë emocione por dhe bindshëm, me oratorinë e tij të pashoqe, pikërisht aty, pranë Murit. Berlini oshëtiu atë ditë nga brohoritjet entusiazte “ Kenedi” “Kenedi”!

Me fjalimin e tij historik, mes egzaltimit të gjysëm milionë berlinezë perendimorë të pranishëm, që nisi dhe u mbyll me deklarimin lapidar në gjermanisht “ Ich bin ein Berliner” – “Jam Berlinez” Kenedi dhe SHBA-të i thurën një himn madhështor Berlinit të ardhshëm të Europës së Ribashkuar, të etur për liri dhe paqe.

Vërtet që ky fjalim i konsideruar si më emblematiku i Luftës së Ftohtë kishte vetëm 685 fjalë; por me karizmën e tij të rrallë, Presidenti i 35 i SHBA-ve i dha zjarr aspiratës gjermane të ribashkimit; duke tronditur Berlinin dhe muret ndarës.

Atyre që kishin iluzione për komunizmin, ai iu drejtua ironikisht, qartë dhe thjeshtë: “ Le të vijnë ta shohin në Berlin!” Vërtet që disa muaj më vonë e vranë Kenedin, por jo vizionin, ëndrën dhe premtimin e atij “ Berlinezi” të madh. Atë e mbajtën dhe përcollën më tej pasardhësit e tij, sidomos Presidenti Reagan, kur më 12 Qershor 1987, nga Portat e mbyllura të Brandenburgut i lëshoi thirjen kushtrim Gorbaçovit për ta shembur atë Mur dhe për t’i hapur ato porta; në vijim, me hapat dhe vendimet e tyre epokale ishin “të mëdhenjtë” e botës – Bush, Thatcher, Kohl, Mitteran dhe Gorbaçhov që më 9 Nëntor 1989 udhëhoqën shembjen e Murit famëkeq me të gjitha rrjedhojat e tij të njohura historike.

Tani, vërtet që po ngrihen gjithandej mure ndarës dhe pengues. Madje, edhe ndonjë urë bashkuese po kthehet në mur pengues dhe ndarës, për fat të keq edhe në Ballkanin Perendimor. Kjo ka ndodhur në Mitrovicë me urën e famshme mbi Lumin Ibër, një vepër e vërtetë arti me financime edhe nga BE-ja. Mirëpo, për vite të tëra deri tani vonë ajo është kthyer në një mur të madh pengues vetëm e vetëm që të mos i prishet mideja dhe humori politik Beogradit.

Konventa e Alpeve ndërton ura bashkuese!

Duke ardhur në terrenin tonë, një ndihmesë të madhe në shembjen e mureve, gardheve dhe pengesave të tjera vazhdon të japë Konventa Ballkanike dhe Gazeta e Alpeve. Kjo falë një seri projektesh, prgramesh dhe nismash të tjera; me synim shembjen dhe shmangien e mureve dhe gardheve ndarës dhe pengues ekzistues në çdo aspekt; midis veriut dhe jugut, Shqipërisë dhe Kosovës, të moshuarve dhe rinisë, shtetit dhe shoqërisë, midis atyre që e duan dhe e mbrojnë si sytë e ballit mjedisin, gjelbërimin dhe shkatërruesve/betonuesve të tij. Në këtë betejë madhështore janë shquar mijra qytetarë të Alpeve, njerëz të thjeshtë patriotë. Kjo ndihmesë e çmuar është prezantuar dhe promovuar me cilësi elitare dhe në shumë veprimtari me jehonë të gjerë sociale, mjedisore, publike dhe mediatike. Në krye të këtyre proceseve kanë qenë me pasion dhe përkushtim pjestarë dhe drejtues të Konventës, me vlera, virtyte, pasione dhe profesione nga më të ndryshmet.

Në Alpet tona kreshnike kanë lindur, kanë zhvilluar veprimtarinë dhe rrezatojnë imazhin dhe veprën e tyre politikanë të shquar, shkrimtarë dhe poetë të talentuar të formatit ndërkombëtar, afaristë të zotë dhe bujarë, diplomatë dhe ambasadorë brilantë në metropolet dhe organizatat më të rëndësishme ndërkombëtare, mendimtarë, gjuhëtarë dhe filozofë të shquar, arkitektë, ndërtues dhe luftëtarë sypatrembur. Bashkë me këngëtarë, valltarë dhe instrumentistë të famshëm që vazhdojnë të shkëlqejnë në skenat më të mëdha muzikore dhe operistike të vendit dhe të botës, sportistë me emër në të gjitha llojet, etj.

Lista e këtyre personaliteteve anti-mur është tejet e gjatë, por publiku ynë i njeh ata edhe falë promovimit në faqet dhe rubrikat cilësore të Gazetës së Alpeve, të cilën e drejton me pasion të pashuar publicisti, eseisti dhe veprimtari i palodhur patriot, zoti Ramiz Lushaj. Në vijim të eventeve të mëparshme, Takimi Ballkanik i kësaj Konvente i zhvilluar në muajin Maj në Valbonën e magjishme dhe evente të tjera gjatë vjeshtës, me praninë edhe të personaliteteve të spikatura nga Brukseli janë dëshmitë më të freskëta të angazhimit dhe rezultateve mbresëlënëse të Konventës Ballkanike të Alpeve në shembjen e mureve dhe gardheve; mbi të gjitha zëvendësimin e tyre me ura dhe nyje bashkuese, kudo, por mbi të gjitha në kokat dhe mendjet e njerëzve dhe shoqërive tona.

E pra, pikërisht për të tillë mure bashkues, lidhës dhe integrues e jo për blloqe ndarës dhe pengues njerëzit kanë sot nevojë më shumë se kurrë. Ky është mesazhi më i rëndësishëm që jep ky 65 Vjetor i ndërtimit të Murit famëkeq të Berlinit.

Mark K. Shkreli përmbyll një kapitull të gjatë në drejtimin e revistës.

Nga Frank Shkreli/

Mark K. Shkreli dorëhiqet nga drejtimi i revistës “Jeta Katolike Shqiptare” – 86 vjet jetë dhe një jetë e tërë në shërbim të fesë, Atdheut dhe fjalës së shkruar. albchurch.org/2025 — një prej botimeve me rëndësi në jetën fetare, kulturore dhe kombëtare të komunitetit katolik shqiptar në Shtetet e Bashkuara.

Ky nuk është thjesht përfundimi i një detyre redaksionale. Është mbyllja e një kapitulli të rëndësishëm të një jete të lidhur ngushtë me kishën, komunitetin shqiptar, kulturën kombëtare dhe fjalën e lirë. “Jeta Katolike Shqiptare” (1966) ka qenë për dekada një zë i rëndësishëm i komunitetit katolik shqiptar në Amerikë, por jo vetëm.  Arkivi i botimit dëshmon një histori që shtrihet në shumë dekada, që nga vitet e para të komunitetit katolik shqiptar në Amerikë ( në fillim të1960-ave) e deri në ditët tona.  Për Mark K. Shkrelin, drejtimi i kësaj reviste nuk ka qenë thjesht një angazhim profesional. Ka qenë një mision. Një mision i lidhur me atë traditë të hershme të shqiptarëve të Amerikës, ku Feja dhe Atdheu nuk kanë qenë dy rrugë të ndara, por dy shtylla të së njëjtës vetëdije kombëtare.  Kjo traditë është veçanërisht e dukshme në historinë e Kishës dhe Qendrës Katolike Shqiptare në New York, të inauguruar në vitin 1970 nën udhëheqjen e Monsinjor Dr Zef Oroshit, njërit prej figurave themelore të organizimit të veprimtarive të komunitetit në Shtetet e Bashkuara, përfshir botimin e revistës Jeta Katolike Shqiptare. Frank Shkreli: 60-vjet nga themelimi i Lidhjes Katolike Shqiptaro-Amerikane në Nju Jork | Gazeta Telegraf — Ajo qendër u konceptua jo vetëm si një vatër e besimit katolik, por edhe si një vend ku do të ruheshin gjuha, kultura, traditat dhe identiteti shqiptar në dheun e huaj.

Në këtë vazhdë duhet parë edhe puna e gjatë e Mark K. Shkrelit në krye të revistës “Jeta Katolike Shqiptare”.  Ai ka qenë ndër ata njerëz që kanë besuar se një revistë nuk është vetëm letër dhe bojë. Por ajo është, njëkohsisht, edhe kujtesë. Është dëshmi, gjithashtu. Është një urë midis brezave, patjetër.  Përmes faqeve të saj janë përcjellë ngjarje të komunitetit, kujtime, histori, figura të Kishës e të Atdheut, mendime dhe reflektime mbi jetën shqiptare në Amerikë e më gjerë. 

Në moshën 86-vjeçare, Mark K. Shkreli mund të tërhiqet nga përgjegjësia e përditshme e redaktimit të revistës, por trashëgimia e tij mbetet në faqet e revistës dhe në kujtesën e atyre që kanë punuar, shkruar dhe bashkëpunuar me të gjatë viteve dhe dekadave. Mark K. Shkreli i përket një brezi shqiptarësh të Amerikës për të cilët ruajtja e identitetit nuk ishte një slogan, por një përgjegjësi. Për ta, gjuha shqipe, kisha, kultura dhe kujtesa kombëtare ishin pjesë të pandashme e një porosie që duhej t’u dorëzohej brezave të ardhshëm.  Prandaj, sot, kur ai largohet nga detyra e kryeredaktorit, mirënjohja shkon përtej një titulli apo një pozicioni.  Shkon për vitet e punës, përkushtimit dhe shërbimit. Shkon për një njeri që i kushtoi një pjesë të rëndësishme të jetës së tij fjalës së shkruar dhe komunitetit shqiptaro-amerikan.

Dhe ndoshta ky është momenti më i përshtatshëm për t’i thënë:  Faleminderit, Mark Koliqi Shkreli!  Faleminderit për shërbimin ndaj revistës “Jeta Katolike Shqiptare”.  Faleminderit për përkushtimin ndaj Kishës. Faleminderit për dashurinë ndaj gjuhës dhe kulturës shqiptare.  Dhe mbi të gjitha, faleminderit për bindjen se Feja dhe Atdheu, kur shërbehen me sinqeritet, mund të jenë një forcë e madhe për të mirën e njeriut dhe të komunitetit shqiptaro-amerikan, në përgjithsi. Është momenti kur një njeri mund të shikojë pas dhe të thotë: “Detyrën time e kreva.” Well done, Mark!  Por një jetë e tillë nuk mbyllet me një dorëheqje. Puna mbetet. Shkrimet mbeten. Faqet e revistës mbeten. Kujtimet mbeten. Dhe mbi të gjitha, mbetet shembulli.  Shembulli i një njeriu që i kushtoi një pjesë të rëndësishme të jetës së tij një kauze që nuk premtonte as pasuri, as famë, por vetëm kënaqësinë e shërbimit. Por duhet shtuar se Mark K. Shkreli nuk ishte vetëm në këtë mision. Burri i mirë me shokë shumë, thonë. Janë të shumtë ata që meritojnë të përmendën me këtë rast, por për mungesë hapësire duhet të kufizohem në mbështetjen kritike që kanë dhënë gjatë viteve dhe dekadave udhëheqsit e Qendrës Katolike Shqiptaro-aAmerikane në Nju Jork.

Në një realitet ku botimet në gjuhën shqipe, historikisht, janë përballur me sfida të vazhdueshme financiare, organizative dhe kulturore, mbështetja e një institucioni kishtar nuk është thjesht ndihmë simbolike. Ajo është garanci për mbijetesë dhe vazhdimësi. Në këtë kuptim, qëndrimi i Dom Pjetër Popajt udhëheqsi aktual i Kishës dhe i Qendrës Katolike shqiptare në Nju Jork, ka qenë i qartë dhe i palëkundur.  Ruajtja e shtypit katolik shqiptar është pjesë e vetë misionit baritor të Kishës.

Ai e ka kuptuar me qartësi se “Jeta Katolike Shqiptare” nuk është një botim i zakonshëm fetar. Ajo është një institucion i kujtesës kolektive, ku besimi nuk ndahet nga gjuha, ku kultura nuk shkëputet nga identiteti dhe ku historia e komunitetit shqiptar në Amerikë dokumentohet me përgjegjësi dhe dinjitet.  Në këtë mbështetje të vazhdueshme ndaj revistës dhe ndaj punës së Mark K. Shkrelit, ka dëshmuar një vizion të qartë institucional: se Kisha nuk është vetëm vend adhurimi, por edhe qendër e ruajtjes së identitetit kombëtar dhe kulturor shqiptar në diasporë.  Ky vizion nuk është i shkëputur nga tradita që e paraprin. Përkundrazi, ai qëndron në vazhdën e një linje historike që nis me Mons. Zef Oroshin, themeluesin shpirtëror të organizimit modern të jetës katolike shqiptare në New York, i cili e konceptoi Kishën si një vatër të dyfishtë: të fesë dhe të kombit.  Në këtë vazhdimësi historike, një vend të veçantë zë edhe Dom Rrok Mirdita, paraardhësi i Dom Pjetër Popajt në shërbimin baritor të komunitetit katolik shqiptaro-amerikan në New York, i cili më vonë u thirr në një mision edhe më të lartë fetar e kombëtar, I emëruar nga Papa si Arkipeshkëv i Tiranë-Durrësit, pas shembjes sl komunizmit zyrtar. Dom Rrok Mirdita mbetet një figurë me peshë të veçantë në historinë e Kishës Katolike Shqiptare, por jo vetëm. Ai nuk ishte vetëm një udhëheqës shpirtëror, por edhe një zë i qartë – ashtu si para-ardhsit e tij, Dr Zef Oroshi dhe Prof. Dr At Andre Nargaj, një kontribues i fesë dhe kombit — për ruajtjen e identitetit fetar dhe kombëtar të shqiptarëve në diasporë. Angazhimi i tij në vitet e hershme të konsolidimit të jetës kishtare dhe komunitare në Amerikë ka lënë një trashëgimi të qëndrueshme, që vazhdon të ndihet edhe sot.  Në këtë kuadër të gjerë të trashëgimisë shpirtërore, kombëtare dhe institucionale, mbështetja e Dom Pjetër Popajt dhe kujtimi i Dom Rrok Mirditës nuk janë thjesht elemente biografike. Ato janë shtylla të një tradite që ka mbajtur gjallë një komunitet të tërë përmes besimit, gjuhës dhe kulturës.

  Prandaj, në momentin kur Mark K. Shkreli mbyll një kapitull të gjatë në drejtimin e “Jeta Katolike Shqiptare”, mirënjohja nuk mund të kufizohet vetëm tek individi që e udhëhoqi revistën. Ajo shtrihet natyrshëm edhe tek ata që e mbështetën, e mbrojtën dhe e kuptuan si pjesë të një misioni më të madh,  një traditë që nuk mbahet gjallë nga një njeri i vetëm.  Ajo mbahet nga një bashkësi njerëzish dhe institucionesh që besojnë në vlerën e saj. Një ndër ata të grupit fillestar është edhe Tonin Mirakaj, ndër njerëzit e parë të “Jeta Katolike Shqiptare”, që nga pikëpamja historike, së bashku me Mark. K. Shkrelin zë një vend të veçantë,  ndër bashkëpunëtorët e parë dhe themeluesit e kësaj reviste.  Edhe mri i Tonin Mirakajt lidhet me atë brez shqiptarësh të Amerikës që e kuptuan heret se një komunitet nuk mund të ruaj identitetin e vet vetëm përmes institucioneve fetare, por ka nevojë edhe për fjalën e shkruar, dokumentimin e historisë dhe komunikimin e vazhdueshëm me brezat.   Është e rëndësishme që, kur flasim sot për vazhdimësinë e “Jeta Katolike Shqiptare”, gjatë viteve e dekadave, të mos harrojmë njerëzit që vunë gurët e parë të kësaj vepre.

Edhe unë jam krenar që kam pasur nderin dhe privilegjin të kem qenë bashkëpunëtor dhe anëtar i grupit redaktues të revistës “Jeta Katolike Shqiptare” për peirudhën 1971-1974. Për mua, kjo nuk ishte thjesht një përvojë publicistike, por një pjesë e rëndësishme e jetës dhe e veprimtarisë sime në shërbim të komunitetit shqiptar në mërgim. Të kem qenë pjesë e atij grupi të hershëm redaktues është një kujtim për të cilin ndihem veçanërisht Krenar, sot e kësaj dite. Ishte një kohë kur çdo faqe e shkruar në shqip kishte një mision dhe çdo përpjekje për të mbajtur gjallë gjuhën dhe kulturën shqiptare merrte një kuptim të veçantë.

Urimet e mia më të sinqerta Mark K. Koliqit për këtë rrugëtim të gjatë e të çmuar në shërbim të revistës “Jeta Katolike Shqiptare” dhe të komunitetit shqiptaro-amerikan, në përgjithsi. Në moshën 86-vjeçare — pas kaq shumë vitesh përkushtimi – një shërbim që mbetet një trashëgimi e vyer që do të kujtohet me respekt dhe mirënjohje.

Frank Shkreli