Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

“Leksikoni i së drejtës publike – Nocione dhe institute të së drejtës publike”

by

Prof.Dr.Sadik HAXHIU/

1. Vepra dhe rëndësia e saj akademike

Vepra “Leksikoni i së drejtës publike” e Prof. Dr. Fejzulla Berishës konsolidon një kontribut paradigmik në fushën e shkencave juridike shqiptare, duke integruar qasje konceptuale, metodologjike dhe krahasimore në një trajtim të unifikuar të nocioneve dhe instituteve të së drejtës publike. Ky leksikon tejkalon nivelin e një thjesht pasqyrimi terminologjik; ai përfaqëson një konstrukt të sofistikuar akademik, i cili shërben si instrument referues për studentë, akademikë, profesionistë të administratës publike dhe praktikues të së drejtës në përgjithësi.

Në një peizazh ku literatura juridike shqipe ka qenë shpesh e fragmentuar dhe pa konsistencë, vepra e Prof. Berishës plotëson një boshllëk afatgjatë, duke vendosur standarde të reja për klasifikimin, interpretimin dhe analizën e nocioneve juridike. Struktura e saj logjike, qasja metodologjike dhe funksioni dyfishtë – normativ dhe didaktik – e bëjnë këtë leksikon një instrument të domosdoshëm për avancimin e njohurive shkencore dhe praktikën juridike.

2. Profili akademik i autorit

Prof. Dr. Fejzulla Berisha është një autoritet i konsoliduar në fushën e së drejtës kushtetuese, administrative dhe publike. Ekspertiza e tij akademike, e kombinuar me një përvojë të gjatë pedagogjike dhe hulumtuese, reflektohet qartë në këtë veprimtari. Ai demonstron aftësi të veçanta për të ndërtuar diskurs shkencor mbi bazën e doktrinës juridike kombëtare dhe ndërkombëtare, duke integruar perspektivat evropiane, rajonale dhe komparative. Ky profil akademik e shpjegon edhe fuqinë e leksikonit për t’u bërë një referencë standarde për aktorët e së drejtës publike në të gjitha nivelet.

3. Struktura dhe organizimi i leksikonit

Leksikoni është i ndarë në tri shtylla kryesore, të konceptuara sipas logjikës shkencore dhe strukturës funksionale të disiplinës:

Hyrje në të drejtën publike – ofron një bazament historik dhe teorik, duke trajtuar zhvillimin e teorisë së shtetit dhe të drejtës publike në një kontekst kombëtar dhe ndërkombëtar.

E drejta kushtetuese – ndërtuar mbi parimet themelore të rendit juridik, duke përfshirë ndarjen dhe balancimin e pushteteve, të drejtat dhe liritë themelore, dhe mekanizmat kushtetues për mbrojtjen e rendit demokratik.

E drejta administrative dhe administrata publike – një analizë e detajuar e institucionit më kompleks të së drejtës publike, duke përfshirë aktin administrativ, procedurat, efektet juridike, kompetencat, përgjegjësinë dhe kontrollin institucional.

Struktura alfabetike dhe tematike e bën veprën të aksesueshme për përdorim didaktik, profesional dhe hulumtues, duke e shndërruar në një instrument mësimor dhe referues praktik me standarde ndërkombëtare.

4. Qasja metodologjike

Një nga veçoritë më të spikatura të veprës është qasja ndërdisiplinore dhe krahasimore. Prof. Berisha integron analizën historike, teorike dhe praktike, duke pasuruar leksikonin me reflektime mbi funksionimin real të institucioneve publike. Krahasimi i modeleve të administratës publike dhe i sistemeve juridike në Kosovë, Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut i jep vepërs një dimension rajonal dhe ndërkombëtar.

Metodologjia e përdorur shtrihet përtej përkufizimeve: ajo përfshin analiza kritike, interpretim sistematik dhe reflektime mbi zbatimin praktik të normave, duke krijuar kështu një urë midis teorisë akademike dhe praktikës profesionale. Kjo qasje i jep leksikonit vlerë të dyfishtë: teorike dhe aplikative, duke e bërë atë një instrument të pazëvendësueshëm për studime krahasimore dhe hulumtime të avancuara.

5. Trajtimi i nocioneve kyçe

Leksikoni trajton në mënyrë të detajuar nocionet më themelore të së drejtës publike, përfshirë:Shtetin dhe sovranitetin;Kushtetutshmërinë dhe ligjshmërinë;Legjitimitetin e pushtetit;Ndarjen dhe balancimin e pushteteve;Decentralizimin dhe kontrollin institucional;Mbikëqyrjen administrative dhe përgjegjësinë juridike dhe politike;Institucionet kyçe të administratës publike.

Pjesa mbi aktin administrativ është veçanërisht e avancuar, ku trajtohen kompetencat, procedurat, format, efektet juridike dhe mekanizmat e mbrojtjes ligjore. Analiza e parimeve themelore të administratës publike – kushtetutshmëria, ligjshmëria, proporcionaliteti, barazia, transparenca dhe mosdiskriminimi – e lidh teorinë me praktikat evropiane dhe standardet e qeverisjes së mirë.

6. Bazamenti shkencor dhe referencat

Bibliografia e leksikonit është e pasur dhe e përditësuar, duke përfshirë literaturë juridike vendore, ndërkombëtare dhe jurisprudencë bashkëkohore. Autori ndërthur traditat juridike franceze dhe gjermane me praktikat evropiane dhe ndërkombëtare, duke e pozicionuar terminologjinë juridike shqiptare në një kontekst modern dhe krahasues. Kjo e bën veprën një burim të çmuar për studime krahasimore, analiza doktrinare dhe hulumtime shkencore të avancuara.

7. Kontributi shkencor

Një nga meritat më të spikatura është aftësia e autorit për të ruajtur ekuilibrin midis përkufizimit terminologjik dhe analizës kritike. Terminologjia është e qartë, e saktë dhe e aplikueshme, duke e bërë veprën të aksesueshme për studentët dhe të vlefshme për akademikët dhe profesionistët e avancuar.

Leksikoni konsolidon dhe standardizon terminologjinë e së drejtës publike, duke krijuar një pikë referimi të qëndrueshme për studentë, akademikë, juristë, ligjvënës dhe profesionistë të administratës publike. Ai ka jetëgjatësi akademike dhe ndikim të drejtpërdrejtë në arsimin juridik, konsolidimin e shtetit të së drejtës dhe avancimin e praktikës profesionale. Ribotimi dhe përditësimi periodik i leksikonit do të ishte i domosdoshëm për të reflektuar zhvillimet e vazhdueshme doktrinare, juridike dhe institucionale.

8. “Leksikoni i së drejtës publike – Nocione dhe institute të së drejtës publike” përfaqëson një vepër themelore dhe paradigmike në shkencën juridike shqiptare. Ajo vendos standarde të reja në trajtimin e së drejtës publike dhe shërben si një instrument akademik dhe profesional jashtëzakonisht i fuqishëm. Leksikoni konsolidohet si një udhërrëfyes i qëndrueshëm për brezat e rinj të juristëve dhe një burim të pazëvendësueshëm për zhvillimin e teorisë dhe praktikës së së drejtës publike, duke reflektuar gjithashtu perspektivat më të avancuara krahasimore dhe ndërkombëtare.

Lugina e Preshevës dhe e drejta e munguar për shtetësi dhe votë në Kosovë

by

Nga Ph.D. Dashnim HEBIBI/

Sa herë që në Kosovë zhvillohen zgjedhje, një pyetje e dhimbshme rikthehet në mendjen e shumë bashkëkombësve tanë nga Lugina e Preshevës: pse ne ende nuk jemi pjesë e këtij procesi demokratik? Pse shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës, të cilët historikisht, shpirtërisht dhe kombëtarisht i përkasin të njëjtit trung, mbeten jashtë të drejtës së votës dhe shtetësisë së Kosovës?

Në Kosovë sot jeton një numër shumë i madh qytetarësh nga Lugina e Preshevës. Vetëm nga Medvegja, thuajse mbi 80 për qind e popullsisë shqiptare është shpërngulur dhe jeton në Kosovë. Nga Bujanoci e Presheva, shumë e shumë prej tyre jetojnë në Kosovë. Shumë prej tyre kanë prona, shtëpi, familje dhe jetë të ndërtuar në Kosovë, por megjithatë nuk kanë shtetësi kosovare. Kjo i përjashton automatikisht nga e drejta e votës, nga përfaqësimi politik dhe nga shumë të drejta elementare qytetare.

Kudo përmendet Kosova Lindore dhe realisht ashtu është, por banorët shqiptarë të asaj treve vazhdojnë të mbeten pa dokumente dhe pa njohje juridike nga shteti që ata e ndjejnë si të tyrin. Ky është një paradoks politik dhe moral që nuk mund të zgjasë pafundësisht. Shqiptarët e Luginës së Preshevës nuk kërkojnë privilegje, por barazi dhe dinjitet. Shumë bashkëkombës, qoftë ata që jetojnë ende në Luginë, ata që jetojnë në Kosovë, apo në mërgatë, presin me shpresë ditën kur do të kenë të drejtën e shtetësisë së Kosovës. Kjo nuk do të ishte vetëm një akt administrativ, por një konfirmim i fuqishëm politik dhe kombëtar, se shqiptarët e Luginës janë pjesë e pandashme e Kosovës – jo vetëm në zemër, por edhe në dokumente. Këto zgjedhje, ashtu si shumë të mëparshmet, po kalojnë sërish pa të drejtë vote për mijëra qytetarë të kësaj etnie. Kjo vlen edhe për mua personalisht, si qytetar i kësaj treve. E njëjta padrejtësi vlen edhe në raport me Shqipërinë, e cila gjithashtu do të duhej të krijonte mekanizma lehtësues për dhënien e shtetësisë për shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës. Një hap i tillë do të ishte në përputhje me parimet kombëtare dhe me praktikat që shtetet amë zbatojnë ndaj bashkëkombësve të tyre.

Pyetja kryesore mbetet: kur do të vijë ajo ditë dhe kush do të angazhohet seriozisht për ta bërë realitet këtë të drejtë? A do të mbetet kjo çështje vetëm pjesë e fjalimeve politike, apo do të shndërrohet më në fund në politikë konkrete shtetërore?

Banorët e Luginës së Preshevës nuk janë fajtorë për gjendjen e tyre politike dhe juridike. Ata janë viktimë e rrethanave historike dhe e mungesës së vullnetit institucional. Por një gjë është e sigurt: shpirti i tyre dihet se për ku rreh. Ai rreh për Kosovën, për kombin dhe për të ardhmen e përbashkët shqiptare. Numri i atyre bashkëkombasëve nga Lugina e Preshevës që e kanë shtetësinë e Kosovës apo të Shqipërisë është i vogël. 

Mohimi i shtetësisë dhe i së drejtës së votës nuk mund të jetë i përhershëm. Demokracia nuk mund të jetë e plotë pa përfshirje, dhe shteti nuk mund të jetë i drejtë pa barazi. Është koha që kjo padrejtësi historike të trajtohet me seriozitetin që meriton.

(Autori është President i Institutit Shkencor Helvetik për Evropën Juglindore, me seli në Cyrih)

Vlora Nikçi: “Prindër, mbështesni ëndrrat e fëmijëve”

by

Intervistoi: Sokol Paja/

1. Znj. Nikçi, si lindi ideja për klasat e aktrimit për fëmijë në Tuckahoe Community Center dhe si do të funksionojë ky projekt?

Shkolla e aktrimit lindi krejt natyrshëm pas xhirimeve të serialit “American Dream” apo “Ëndrra Amerikane”. Në serial na duheshin fëmijë të moshave të ndryshme, me të cilët ishte e domosdoshme të zhvillonim prova paraprake për të qenë të përgatitur për xhirime. Gjatë këtyre provave, shumë prej tyre shprehën dëshirën për të qenë pjesë e seancave më të gjata, në mënyrë që të mësonin më shumë rreth metodave të aktrimit. Ishte një kërkesë e duhur, në kohën e duhur. E veçanta e kësaj shkolle është se fëmijët bëhen pjesë aktive e serialit, pra menjëherë ushtrojnë në skenë atë që mësojnë në klasë. Ndërkohë, në këtë projekt janë përfshirë edhe të rritur, të cilët i trajnojmë përmes klasave private.

2. Me një eksperiencë të gjatë në industrinë e filmit dhe televizionit, çfarë përvoje dhe filozofie pedagogjike do të aplikoni me fëmijët që do të përfshihen në klasat tuaja?

Ne u mësojmë fëmijëve dhe të rriturve – të gjithë atyre që e duan aktrimin dhe dëshirojnë të jenë përballë publikut – metodat e aktrimit sipas Sistemit të Stanislavskit. Kjo filozofi pedagogjike përcillet në mënyrë të natyrshme përmes përvojës sonë skenike dhe profesionale, duke e bërë procesin mësimor të kuptueshëm dhe praktik.

3. Cili është efekti i aktrimit në zhvillimin emocional dhe psiko-emocional të fëmijëve?

Siç dihet, efekti i aktrimit është i madh, jo vetëm te publiku, por sidomos te ata që e ushtrojnë këtë art. Fëmijët janë ata që përvetësojnë më lehtë si vlerat pozitive, ashtu edhe ndikimet negative, ndaj është e rëndësishme t’u ofrohet një mjedis i shëndetshëm artistik. Fëmijët që mësojnë aktrimin dhe punën skenike zhvillojnë aftësinë për të menaxhuar dhe shprehur emocionet e tyre, rrisin empatinë, përmirësojnë të folurit në publik dhe oratorinë. Gjithashtu, aktrimi ndikon drejtpërdrejt në rritjen e vetëbesimit dhe sigurisë personale. Janë të shumta cilësitë që një fëmijë fiton dhe ushtron gjatë këtyre klasave.

4. Pjesëmarrja e fëmijëve në serialin televiziv “American Dream”, mbi çfarë kriteresh do të bëhet përzgjedhja dhe cila do të jetë e ardhmja e tyre?

Siç e theksova edhe më lart, është një mundësi e çmuar për këta fëmijë dhe të rritur që të gjitha njohuritë dhe aftësitë e fituara në fushën e aktrimit t’i vënë menjëherë në praktikë përmes serialit “American Dream”. Çdo fëmijë i shkollës së aktrimit do të ketë mundësinë të bëhet pjesë e këtij projekti televiziv, duke fituar përvojë të drejtpërdrejtë skenike.

5. Cili është mesazhi juaj për prindërit që regjistrojnë fëmijët e tyre dhe për bizneset shqiptare që mund të mbështesin këtë projekt edukativ?

Mesazhi im për prindërit është i thjeshtë: le t’i mbështesin ëndrrat e fëmijëve të tyre. Ëndrrat e mëdha realizohen ngadalë, por me siguri. Sa u përket bizneseve shqiptare, mezi presim të bashkëpunojmë në serialin tonë “American Dream”. Njëkohësisht, u uroj Vitin e Ri 2026 juve dhe mbarë komunitetit shqiptar në Amerikë dhe kudo në botë!

Federata “Vatra” përshëndet zhvillimin e Zgjedhjeve Parlamentare në Kosovë dhe uron Kryeministrin Albin Kurti e Lëvizjen Vetëvendosje për fitoren

by

Federata Panshqiptare e Amerikës “Vatra”, përshëndet zhvillimin e zgjedhjeve parlamentare në Republikën e Kosovës, të cilat u mbajtën në mënyrë të lirë, demokratike dhe transparente. Publikimi i shpejtë i rezultateve nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve përbën një dëshmi të qartë të pjekurisë institucionale dhe demokratike të shtetit të Kosovës.

Këto zgjedhje konfirmuan edhe një herë se Kosova është ndër vendet më demokratike në rajon, me institucione që funksionojnë dhe me një qytetari të ndërgjegjshme, e cila dëshmoi kulturë të lartë demokratike, qetësi dhe përgjegjësi qytetare gjatë gjithë procesit zgjedhor. Për këtë, populli i Kosovës meriton respektin dhe vlerësimin më të lartë.

Në këtë frymë, Federata “Vatra” e uron Kryeministrin Albin Kurti dhe Lëvizjen Vetëvendosje për fitoren e arritur në këto zgjedhje, si shprehje e vullnetit të lirë të qytetarëve të Republikës së Kosovës. Po ashtu, përgëzojmë edhe subjektet politike për një garë korrekte, dinjitoze dhe për respektimin e rezultatit zgjedhor. Kur zgjedhjet janë të ndershme dhe konkurruese, fiton demokracia, fiton populli dhe fiton shteti.

Tani është koha për veprim të shpejtë, të përgjegjshëm dhe vizionar. Kosova ka nevojë urgjente për institucione të qëndrueshme dhe funksionale, në shërbim të qytetarëve dhe interesit shtetëror. Krijimi i një qeverie stabile duhet të jetë prioritet absolut, pa humbur kohë të çmuar.

Të zgjedhurit e popullit në Kuvendin e Republikës së Kosovës dhe qeveria e ardhshme duhet të fokusohen në synimet strategjike të vendit: forcimin e ekonomisë, garantimin e sigurisë dhe mbrojtjes së Kosovës, ndërtimin dhe konsolidimin e kapaciteteve shtetërore, si dhe avancimin e vendosur drejt anëtarësimit në NATO dhe integrimeve euroatlantike.

Marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara të Amerikës mbeten dhe duhet të mbeten shtylla kryesore e politikës së jashtme dhe e sigurisë së Republikës së Kosovës. Federata “Vatra”, si zëri historik i diasporës shqiptare në SHBA, riafirmon përkushtimin e saj të palëkundur për forcimin e këtij partneriteti strategjik jetik për të ardhmen e Kosovës dhe apelon për një koalicion të qëndrueshëm për tejkalimin e krizave politike dhe nënshkrimin e marrëveshjeve ndërkombëtare, anëtarësimi në NATO, marrëveshja me Bankën Botërore etj.

Kosova dëshmoi se di të organizojë zgjedhje të lira dhe demokratike. Tani është momenti për të ecur përpara me qeverisje të mirë, me unitet politik dhe me vizion të qartë për të ardhmen euroatlantike të vendit.

Zoti e bekoftë Republikën e Kosovës dhe mbarë popullin shqiptar.

Federata Panshqiptare e Amerikës “Vatra”,

Kryetari,

Dr. Elmi Berisha

Yllka Lezo për median europiane: Shqiptarët kërkojnë drejtësi të paanshme në Hagë

by

https://diasporashqiptare.al

Një intervistë ekskluzive dhënë për Central Europe Report themeluesja dhe kryeredaktorja e Gazetës Diaspora Shqiptare, Yllka Lezo analizon mobilizimin e komuniteteve shqiptare në përgjigje të procedurave gjyqësore në Dhomat Speciale të Kosovës në Hagë dhe mesazhet që ata dëshirojnë t’i transmetojnë institucioneve ndërkombëtare.

Intervista e plotë:

Julian Müller: Çfarë mesazhi synojnë të përcjellin organizatorët për institucionet ndërkombëtare përmes këtyre protestave?

Yllka Lezo: Mesazhi kryesor i drejtuar institucioneve ndërkombëtare është një thirrje për drejtësi, ekuilibër dhe saktësi historike. Organizatorët nuk po refuzojnë konceptin e drejtësisë në vetvete, por po vënë në pikëpyetje një qasje gjyqësore që e perceptojnë si selektive dhe të politizuar. Përmes protestave paqësore, ata synojnë të kujtojnë aktorët ndërkombëtarë se Ushtria Çlirimtare e Kosovës ka lindur në një kontekst të shtypjes dhe lufte, dhe se kjo realitet historik nuk mund të ndahet nga asnjë vlerësim ligjor. Mesazhi është i qartë: drejtësia duhet të jetë e paanshme dhe nuk duhet të kriminalizojë një lëvizje të tërë çlirimtare.

Julian Müller: Si e vlerësojnë pjesëmarrësit drejtësinë e procesit gjyqësor që po zhvillohet aktualisht në Hagë?

Yllka Lezo: Shumë pjesëmarrës shprehin shqetësim lidhur me pabarazinë e perceptuar të procesit gjyqësor. Sipas tyre, procedurat në Dhomat Speciale të Kosovës mbështeten shumë në tregime të kontestuara, duke përfshirë akuza që burojnë nga raporte që kurrë nuk janë provuar përfundimisht. Klasifikimi i UÇK-së si “sipërmarrje kriminale e përbashkët” shihet si veçanërisht shqetësues, pasi rrezikon të kthejë përgjegjësinë individuale në faj kolektiv. Ky perceptim ka krijuar një ndjenjë të gjerë mosbesimi ndaj Gjykatës dhe aftësisë së saj për të ofruar drejtësi vërtet të paanshme.

Julian Müller: Çfarë roli luajnë protestat rajonale dhe ato të diasporës në ndërgjegjësimin publik për këtë çështje?

Yllka Lezo: Protestat rajonale dhe ato të diasporës luajnë një rol kyç në ndërkombëtarizimin e debatit. Ato synojnë që shqetësimet rreth procedurave në Hagë të mos kufizohen vetëm në Kosovë, por të vihen në dukje për audienca në të gjithë Europën dhe më gjerë. Për komunitetet e diasporës, këto protesta kanë gjithashtu për qëllim mbrojtjen e kujtesës historike, dinjitetit dhe identitetit kolektiv.

Ne kemi parë më parë fuqinë dhe ndikimin e diasporës shqiptare në avancimin e kauzave kombëtare. Një shembull i qartë është njohja ndërkombëtare e shtetit të pavarur të Kosovës, ku angazhimi i diasporës luajti një rol të rëndësishëm dhe në mos vendimtar përmes advokimit, lobimit dhe dukshmërisë së qëndrueshme publike. Në këtë kontekst, mobilizimi aktual i diasporës pasqyron një vazhdimësi të këtij angazhimi qytetar — duke kërkuar të formësojë opinionin publik, narrativat mediatike dhe, në fund, ndërgjegjësimin e institucioneve ndërkombëtare.

Përmes mobilizimit paqësor në qytete si Shkupi, Tirana dhe në të ardhmen ndoshta në kryeqytetet e tjera evropiane, protestuesit synojnë të konfirmojnë se kjo çështje ka rëndësi më të gjerë rajonale dhe historike, duke shkuar përtej sallës së gjyqit dhe duke prekur fushën e përgjegjësisë kolektive dhe llogaridhënies ndërkombëtare.

Julian Müller: Si përgjigjen organizatorët ndaj kritikave për natyrën politike të këtyre demonstratave?

Yllka Lezo: Organizatorët refuzojnë idenë se këto protesta janë partiake ose të motivuara politikisht. Në vend të kësaj, ata i paraqesin ato si veprime qytetare dhe morale, të rrënjosura në kujtesën kolektive dhe dinjitet. Ndërsa çështja natyrisht ka një peshë politike, demonstratat paraqiten si përgjigje ndaj perceptimit të padrejtësisë, jo si përpjekje për të ndikuar në pavarësinë gjyqësore. Nga kjo perspektivë, protesta paqësore shihet si një e drejtë demokratike dhe një mënyrë e ligjshme për të shprehur shqetësim.

Julian Müller: A priten protesta ose veprime të koordinuara të tjera në javët e ardhshme?

Yllka Lezo: Sipas deklaratave publike të organizatorëve, është e mundur që protesta dhe veprime të tjera të koordinuara të ndodhin, si në rajon, ashtu edhe në diasporës. Këto veprime pritet të mbeten paqësore dhe të fokusohen në ndërgjegjësimin publik, jo në konfrontim. Vazhdimësia e këtyre demonstratave pasqyron një ndjenjë të qëndrueshme urgjence midis mbështetësve, të cilët besojnë se heshtja do të barazohej me bashkëpunim në atë që ata e konsiderojnë një padrejtësi në vazhdim.