Nga Rafael Floqi/

WASHINGTON – Prokurori i posaçëm Jack Smith u largua nga dy çështje penale kundër Donald Trump të hënën, duke pranuar se kthimi i Trump në Shtëpinë e Bardhë do të përjashtojë përpjekjet për ta ndjekur penalisht atë në mënyrë federale për mbajtjen e dokumenteve të klasifikuara ose përpjekje për të përmbysur humbjen e tij në zgjedhjet e vitit 2020.

Vendimi ishte i pashmangshëm, pasi politika e gjatë e Departamentit të Drejtësisë thotë se presidentët në detyrë nuk mund të përballen me ndjekje penale. Megjithatë, ishte ende një finale e rëndësishme për një kapitull të paprecedent në historinë politike dhe të zbatimit të ligjit, pasi zyrtarët federalë u përpoqën të mbanin përgjegjës një ish-president ndërkohë që ai po konkurronte njëkohësisht për një mandat tjetër.

Trump del padiskutim fitimtar, pasi ka vonuar me sukses hetimet përmes manovrave ligjore dhe më pas ka fituar rizgjedhjen, pavarësisht akuzave që i përshkruan veprimet e tij si një kërcënim për themelet kushtetuese të vendit. “Kam këmbëngulur, kundër të gjitha gjasave, dhe FITOVA”, u gëzua Trump në një postim në Truth Social, uebsajti i tij i mediave sociale.

Ai tha gjithashtu se “këto raste, si të gjitha rastet e tjera nëpër të cilat jam detyruar të kaloj, janë boshe dhe të paligjshme dhe nuk duhej të silleshin kurrë”.

Gjykatësi në çështjen zgjedhore pranoi kërkesën e prokurorëve për shkarkim. Një vendim për çështjen e dokumenteve ishte ende në pritje të hënën në mbrëmje.

Rezultati e bën të qartë se, kur bëhet fjalë për një president dhe akuza penale, asgjë nuk e zëvendëson verdiktin e vetë votuesve. Në dosjet gjyqësore, ekipi i Smith theksoi se masa për t’i dhënë fund ndjekjeve të tyre nuk ishte një pasqyrim i meritës së rasteve, por një njohje e mburojës ligjore që rrethon çdo komandant të përgjithshëm. “Ky ndalim është kategorik dhe nuk ndikon në peshën e krimeve të akuzuara, fuqinë e provës së Qeverisë apo meritat e prokurorisë, pas së cilës Qeveria qëndron plotësisht prapa”, thanë prokurorët në një nga dosjet e tyre.

Ata shkruan se kthimi i Trump në Shtëpinë e Bardhë “vë në kundërshtim dy interesa kombëtare themelore dhe bindëse: nga njëra anë, kërkesa e Kushtetutës që Presidenti nuk duhet të ngarkohet në mënyrë të padrejtë në përmbushjen e përgjegjësive të tij me peshë. . . dhe nga ana tjetër, angazhimi i Kombit për shtetin e së drejtës”.

Në këtë situatë, “Kushtetuta kërkon që kjo çështje të pushohet përpara se i pandehuri të inaugurohet”, përfunduan ata.

Ekipi i Smith tha se po linte të paprekura akuza kundër dy të pandehurve në çështjen e dokumenteve të klasifikuara – shërbëtorit të Trump Walt Nauta dhe menaxherit të pronës Mar-a-Lago Carlos De Oliveira – sepse “asnjë parim i imunitetit të përkohshëm nuk zbatohet për ta”.

Steven Cheung, drejtori i ardhshëm i komunikimit i Trump në Shtëpinë e Bardhë, tha se amerikanët “duan një fund të menjëhershëm të armatimit politik të sistemit tonë të drejtësisë dhe ne presim me padurim bashkimin e vendit tonë”.

Trump i ka përshkruar prej kohësh hetimet si të motivuara politikisht dhe ai është zotuar të shkarkojë Smithin sapo të marrë detyrën në janar. Tani ai do të nisë mandatin e tij të dytë i lirë nga kontrolli kriminal nga qeveria që do të drejtojë.

Çështja zgjedhore e sjellë vitin e kaluar u pa dikur si një nga kërcënimet më serioze ligjore me të cilat përballej Trump ndërsa ai u përpoq të rimerrte Shtëpinë e Bardhë. Ai u padit për komplot për të përmbysur humbjen e tij ndaj Joe Biden në vitin 2020, një përpjekje që kulmoi me sulmin e dhunshëm të mbështetësve të tij në Kapitolin e SHBA më 6 janar 2021.

Por çështja ngeci shpejt mes luftimeve ligjore mbi pretendimet gjithëpërfshirëse të Trump për imunitet nga ndjekja penale për aktet që ai ndërmori gjatë kohës që ishte në Shtëpinë e Bardhë.

Gjykata e Lartë e SHBA-së në korrik vendosi për herë të parë që ish-presidentët kanë imunitet të gjerë nga ndjekja penale dhe ia ktheu çështjen gjykatëses së qarkut të SHBA Tanya Chutkan për të përcaktuar se cilat pretendime në aktakuzë, nëse ka, mund të vazhdojnë në gjyq.

Çështja sapo kishte filluar të merrte vrull përsëri në gjykatën e gjyqit në javët para zgjedhjeve të këtij viti. Ekipi i Smith në tetor paraqiti një përmbledhje të gjatë duke paraqitur prova të reja që planifikonte të përdorte kundër tij anë gjyq, duke e akuzuar atë se “u është drejtuar krimeve” në një përpjekje gjithnjë e më të dëshpëruar për të përmbysur vullnetin e votuesve pasi humbi ndaj Bidenit.

Në pushimin e çështjes, Chutkan pranoi kërkesën e prokurorëve për ta bërë këtë “pa paragjykim”, duke ngritur mundësinë që ata të mund të përpiqeshin të ngrinin akuza kundër Trump kur të përfundojë mandati i tij. Ajo shkroi se “është në përputhje me të kuptuarit e qeverisë se imuniteti që i jepet një presidenti në detyrë është i përkohshëm, që skadon kur ata të lënë detyrën”.

Por një veprim i tillë mund të ndalohet nga statuti i kufizimeve dhe Trump mund të përpiqet gjithashtu të falë veten gjatë kohës që është në detyrë. Rasti i veçantë që përfshin dokumente të klasifikuara ishte parë gjerësisht si ligjërisht i qartë, veçanërisht për shkak se sjellja në fjalë ndodhi pasi Trump u largua nga Shtëpia e Bardhë dhe humbi kompetencat e presidencës.

Aktakuza përfshinte dhjetëra akuza për krime që e akuzonin atë për grumbullimin e paligjshëm të të dhënave të klasifikuara nga presidenca e tij në pronën e tij Mar-a-Lago në Palm Beach, Florida dhe pengimin e përpjekjeve federale për t’i kthyer ato. Ai është deklaruar i pafajshëm dhe ka mohuar keqbërjen.

Çështja u përplas shpejt nga vonesat, me gjykatësen e qarkut të SHBA-së, Aileen Cannon, e ngadalshme në nxjerrjen e vendimeve – të cilat favorizuan strategjinë e Trump për të shtyrë afatet në të gjitha rastet e tij penale – duke u argëtuar gjithashtu me mocionet dhe argumentet e mbrojtjes që ekspertët thanë se gjyqtarët e tjerë do të kishin hequr dorë pa seanca dëgjimore.

Në maj, ajo anuloi për një kohë të pacaktuar datën e gjyqit mes një sërë çështjesh ligjore të pazgjidhura përpara se ta pushonte çështjen plotësisht dy muaj më vonë. Ekipi i Smith apeloi vendimin, por tani ka hequr dorë nga kjo përpjekje.

Trump u përball me dy ndjekje penale të tjera shtetërore gjatë garës për president. Njëri prej tyre, një rast i Nju Jorkut që përfshin pagesa të parave të heshtura, rezultoi në një dënim për akuzat e krimit të falsifikimit të të dhënave të biznesit. Ishte hera e parë që një ish-president u shpall fajtor për një krim.

Dënimi në atë rast është pezulluar pasi avokatët e Trump përpiqen të heqin dënimin përpara se ai të marrë detyrën, duke argumentuar se lënia e aktgjykimit do të ndërhyjë në tranzicionin dhe detyrat e tij presidenciale.

Zyra e Prokurorit të Qarkut të Manhatanit, Alvin Bragg, po lufton shkarkimin, por ka treguar se do të ishte e hapur për shtyrjen e dënimit derisa Trump të largohet nga detyra. Bragg, një demokrat, ka thënë se zgjidhja duhet të balancojë detyrimet e presidencës me “shenjtërinë e vendimit të jurisë”.

Trump u padit gjithashtu në Georgia së bashku me 18 të tjerë të akuzuar për pjesëmarrje në një skemë të gjerë për të përmbysur në mënyrë të paligjshme zgjedhjet presidenciale të vitit 2020 atje.

Çdo gjyq duket i pamundur atje ndërsa Trump mban detyrën. Prokuroria tashmë ishte në pritje pasi një gjykatë apeli ra dakord të shqyrtonte nëse do të hiqte Prokurorin e Qarkut Fulton Fani Willis për marrëdhënien e saj romantike me prokurorin special që ajo kishte punësuar për të udhëhequr çështjen. Katër të pandehur e kanë pranuar fajësinë pasi kanë arritur marrëveshje me prokurorët. Trump dhe të tjerët janë deklaruar të pafajshëm.

Vatra Tampa Bay/

Vatra Tampa Bay organizoi mbrëmë, më 23 Nëntor, një mbrëmje festive me rastin e festave të Nëntorit. Qindra shqiptarë e shqiptare u bashkuan mbrëmë për të festuar këto festa të shënuara për kombin shqiptar.

Në fjalën e tij në emër të Vatra Tampa Bay, Prof. Dr. Bledar Prifti shprehu urimin e tij dhe falenderoi të pranishmit për pjesmarrjen dhe mbështetjen e tyre. Ai gjithashtu theksoi rëndësinë e identitetit kombëtar shqiptar si një element i rëndësishëm i cili përfshin historinë, gjuhën, besimin, kulturën, sakrificat, dhe aspiratat e të parëve tanë, aspiratat për një Shqipëri të fortë dhe të begatë me një të ardhme sa më të mirë për pasardhësit tanë kudo që janë. Në vijim, ai foli për Shkollën Shqipe Vatra e cila e ka bërë mision të saj mësimin e gjuhës shqipe tek të rinjtë, përcimin e vlerave dhe kulturës sonë, dhe promovimin e kauzës shqiptare në rajon dhe më tej.

Në fjalën e saj, drejtoresha e Shkollës Shqipe Vatra, Znj. Meri Andrea Kodra, ndau me të pranishmit një informacion më të detajuar në lidhje me aktivitetin e shkollës shqipe duke nënvizuar punën madhështore të bërë nga mësuesit Lida Zaimi, Aurora Deda, Ana Kullaj, Shega Hyka Mucaj, Arjana Poloska, dhe Haki Veliu. Ajo gjithashtu falenderoi prindërit dhe mbarë komunitetin për bështetjen e dhënë për të mirën e shkollës. Mbrëmja festive u bë e mundur fal punës së palodhshme të organizatorëve si znj. Eva Keta, z. Tasim Ruko, z. Mario Mihaj, dhe znj. Meri Andrea Kodra. Meriton të përmëndet gjithashtu edhe kontributi i jashtzakonshëm i znj. Lida Zaimi dhe i profesorit të muzikës, z. Armand Zacelici, të cilët përgatitën grupin e këngëve e valleve në një kohë shumë të shkurtër.

Vatra Tampa Bay bashkëpunoi me T&E Entertainment LLC për të bërë të mundur këtë mbrëmje festive, e cila u sponsorizua gjithashtu nga znj. Fotini Allteni, një mbështetëse e flaktë e komunitetit shqiptar në Tampa Bay dhe më gjërë. Në mbrëmje ishte e pranishme edhe përfaqësuesja ushtarake e Shqipërisë në US Central Command (USCENTCOM), znj. Albana Strori. Të pranishmit dëfryen nën tingujt e muzikës shqiptare të këngëtarëve të mirënjohur Eneda Tarifa, Aurora Baku, Sali Malaj, dhe Evelina Shabani. Vatra Tampa Bay i uron gjithë shqiptarëve anembanë botës Gëzuar Festat e Nëntorit, dhe Zoti e Bekoftë Kombin Shqiptar.

Prof. Dr. Sylë Ukshini/

Shumica e historianëve dhe ekspertëve të drejtës ndërkombëtare mendojnë se Traktati Bazë dhe Letra për Bashkimin e Gjermanisë janë dy dokumente që i hapën rrugën bashkimit paqësor të Republikës Federale të Gjermanisë në vitin 1990. Ky fakt vetë tregon se, jo vetëm përmbajtja që i dallon këto dy marrëveshje, por edhe synimi i Gjermanisë Perëndimore, i shprehur përmes letrës së unitetit, dëshmon qartë se këto dy marrëveshje as nuk mund të krahasohen dhe as nuk bëhen të krahasohen, e lëre më të zbatohen njëanshëm. Letra e Bërnabiqit është më e rrezikshme sesa është interpretuar deri më tani. Megjithatë, ajo ndjek një shembull dhe model të caktuar.

Pas përfundimit të procesit të ratifikimit në Bonn dhe Berlinin Lindor dhe shkëmbimit përkatës të notave, Traktati Bazë hyri në fuqi më 21 qershor 1973. Kur Gjykata Kushtetuese Federale, e thirrur nga Qeveria e Shtetit të Bavarisë, në 31 korrik, “në emër të popullit”, vendosi se ligji i traktatit për Traktatin Bazë “ishte në përputhje me Kushtetutën”, u kalua edhe pengesa e fundit.

Ndërkaq, Kosova pas Ohrit u sulmua ushtarakisht nga Serbia (rasti Banjska) dhe iu mundësua anëtarësimi në Këshillin e Evropës dhe as nuk ndodhi ndjonjë njohje prej 5 vendeve mosnjohëse të BE-së!

Foto: Të paktën njëri e kishte në mendje bashkimin gjerman: Egon Bahr (RFGJ) dhe Michael Kohl (RDGJ) gjatë konferencës për shtyp pas nënshkrimit të Traktatit Bazë midis Republikës Federale të Gjermanisë dhe RDGJ-së në Berlinin Lindor.

(Në 80-vjetorin e vdekjes)/

Nga të dhënat e njohura deri tash del qartë se ngjarjet e zhvilluara gjatë periudhës së lavdishme të Rilindjës Kombëtare Shqiptare kanë zgjuar kurreshtjen e personaliteteve të huaja për të vizituar viset shqiptare. Trajtimi i çështjeve përkatëse për shqiptarët dhe Shqipërinë ishin në qendër të vëmendjes së artikujve dhe botimeve të tyre në qendrat e ndryshme evropiane. Falë angazhimit të tyre bota evropiane u senzibilizua dukshëm për çështjen shqiptare jo si çështje ballkanike por evropiane.

Nail Draga

Nga plejada e atyre personaliteteve që vizituan shqiptarët dhe Shqipërinë nuk ka dilemë së vend nderi zë anglezja zonja Edith Durhami (1863-1944). Ajo ishte një udhëtare, artiste, publiciste, shkrimtare dhe një antropologe e njohur në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX.

Edith Durhami ishte më e madhja nga 8 fëmijët. Babai i saj Arthur Eduard Durham ishte një kirurg i njohur në Londër. Edukimin e mori në mënyrë private dhe nga mosha e re shfaqi talent në art, duke i bërë të mundur pjesëmarrjen në Akademinë Mbretërore të Arteve. Por, jeta e saj kishte sfida të mëdha , sepse pas vdekjes së babait asaj iu desh të kujdesej vite më radhë për nënën e sëmurë. E këshilluar nga mjekët në moshën 37 vjeçare, ajo ndërmori një pushim jashtë vendit për t’u qetësuar e relaksuar. Nga Triesta me një anije të Llojdit austriak gjatë Adriatikut udhtoi për në Kotor, duke u sistemuar përfundimisht në Cetinë të Malit të Zi, në gusht të vitit 1900. Ishte pikërisht ky udhtim, shkruan më vonë Durham ”kur zura për herë të parë një fill të lëmshit ballkanik, pa kuptuar se sa thellë do të ngatërrohesha më vonë dhe, aq më pak, se si ky lëmsh do të mplekste më në fund të gjithë botën”.

Vizita e parë në Shqipëri

Pas qëndrimit disamujor këtu, ajo në vitin 1901, viziton për herë të parë Shqipërinë, dhe shkruan se “ u mahnita nga energjia dhe origjinaliteti i popullit shqiptar”. Këtu u vendos në qytetin e Shkodrës, ku më pas do të shkruante se“Shkodra më bëri për vete. Kish ngjyrë, jetë, art. Banorët ishin miqësorë dhe të aftë dhe nuk e kalonin kohën duke pirë raki apo duke u sorollatur poshtë e përpjetë rrugëve, si në Cetinë. Kishte mbi vete diçka të njerëzishme”.

Këtu u vendos në shtëpinë e Mark Shantojës i cili më pas u bë shoqëruesi i saj në udhëtimet në viset e Veriut shqiptar. Gjatë këtyre udhtimeve ajo mblodhi dhe shënoi ngjarjet dhe histortitë dhe fotografoi nga afër pothuaj çdo aspekt të jetës në fshatrat malore, duke grumbulluar një arkiv të pasur nga trashëgimia kulturore shqiptare.

E përkushtuar për çështjen shqiptare

Pas Luftës së Parë Botërore ajo u kthye në Londër, ndërsa në vitin 1918 u bë sekretarja e Shoqatës Angli-Shqipëri, themeluar më parë nga Aubrey Herbert në Londër, e cila mbronte të drejtat e shqiptarëve. Përpjekjet e saja më pas ishin në atë që Shqipëria të njihej nga Lidhja e Kombëve në vitin 1920. Si mike e dëshmuar e shqiptarëve deri në vdekje i qëndroi besnike kauzës shqiptare. Kur Shqipëria u pushtua nga fashistat italianë në vitin 1939, edhe pse ishte 76 vjeçare doli në rrugët e Londrës duke mbajtur në duar pankartën ku shkruhej “Larg duart nga Shqipëria”. Vdiq në Londër në moshën 81 vjeçare, me 15 nëntor 1944.

Në saje të shkrimeve publicistike dhe botimeve të veçanta ajo mori një famë të madhe. Gjatë punës së vet prej një çerek shekulli, ajo lexuesit anglez i pat dhuruar këto vepra: “Nëpër tokat e serbëve” (1904). “Brenga e Ballkanit” (1905), “Shqipëria e Epërme” (1909), “Lufta për Shkodrën” (1914), “Njëzet vjet ngatërresa ballkanike” (1920) dhe “Për fiset, ligjet e zakonet e ballkanasve” (1928) etj.

Nga opusi i saj botues gjashtë libra trajtojnë pothuaj tërësisht çështjen shqiptare. Madje botimet e saja edhe sot e kësaj dite janë një udhërrëfyes i mirë i kulturës dhe trashëgimisë kulturore të malësorëve në veçanti e Shqipërisë Veriore në përgjithësi.

Ndonëse ajo u paraqit rastësisht në këtë regjion, ajo çështjeve ballkanike në përgjithësi, e atyre shqiptare në veçanti, iu qas me një pasion e objektivitet të rrallë, duke dhënë përfundime të qëndrueshme shkencore.

Duke lexuar veprat e Durhamit shqiptarët dhe të huajt do të mësojnë shumë të vërteta nga historia e tyre, më shumë të dhëna për kombin, për trashëgëminë kulturore, për qëndrimet e sjelljet e fqinjëve dhe Fuqive të Mëdha në fillim të shek. XX. Si të tilla ata janë referenca të domosdoshme për studiuesit e profileve të ndryshme shkencore.

Pasi në mënyrë të përafërt u njoh me popullin tonë ajo u bë, jo vetëm dashamire e shpirtit dhe e kulturës së tij, jo vetëm një përshkruese dhe studiuese e traditave dhe e ngjarjeve të tij, jo vetëm një zëdhënëse e të drejtave legjitime të popullit shqiptar, por edhe pjesëmarrëse e drejtpërdrejtë e ngjarjeve si kroniste besnike e tyre, me një fjalë u bë një luftëtare e denjë e çështjes shqiptare.

Me qëllime të caktuara për të nënvlerësuar krijimtarinë e saj disa pseudoshkencëtarë e quajnë atë si shqiptarofile e me epitete të tjera nga i vetmi mëkat që “kishte” sepse ushqente simpati e ndjenja të sinqerta ndaj popullit shqiptar duke u vënë në mbrojtje të së vërtetës dhe të kauzës shqiptare. Ajo vërtet ishte pro-shqiptare por nuk ishte armiqësore me popujt serb e malazez, por ishte kundër politikës së tyre pushtuese ndaj trojeve shqiptare. Sa ishte gjallë epiteteve të tilla kurrë nuk iu përgjigj, përkundrazi, miqësinë me popullin shqiptar e konsideronte një fat të madh, që e bënte krenare dhe të lumtur. Rrallë mund të gjenden raste analoge të një përkushtimi të tillë ndaj fateve të një populli mik.

Intelektuale e guximshme

Edith Durhami ishte parimore e mbi të gjitha guximtare. Ajo nuk kishte paragjykime ndaj popujve të tjerë ballkanikë, por i gjykonte çështjet më drejtësi. Por, duke qëndruar dhe hulumtuar në regjionin e Ballkanit i cili popullohej nga sllavët dhe shqiptarët arriti të kuptonte shumë mirë intrigat, prapaskenat dhe veprimet djallëzore të serbëve dhe malazezëve ndaj shqiptarëve.

Pikërisht duke qenë dëshmitare okulare e skenave kriminale edhe pse ishte dekoruar nga knjazi i Malit të Zi Nikolla në vitin 1907, duke parë veprimet dhe krimet e ushtrisë së tij ndaj shqiptarëve në vitet 1912/13 dhe luftërat e tyre pushtuese në viset shqiptare, pati guximin për t’ia kthyer dekoratën. Ishte ky një guxim i rrallë dhe veprim dinjitoz i një personaliteti me karakter që duhet t’ia kenë pasur zili të tjerët, në atë kohë por edhe më vonë.

Duke parë angazhimin dhe kontributin e saj në shërbim të çështjes kombëtare shqiptare, Mit’hat Frashëri, që në vitin 1914 në gazetën “Liri e Shqipërisë” shkruante: “Miss Durhamit, shkrimtares angleze, duhet t’i shprehim mirënjohjen më të madhe dhe t’i blejmë një penë të florinjtë për të mirat që ka bërë ndaj Shqipërisë”.

Dekorohet nga Mbreti i Shqiptarëve

Angazhimi i saj personal ndaj çështjës shqiptare është vlerësuar nga Mbreti i Shqiptarëve ZOGU I i cili e ka dekoruar më Urdhërin e Skënderbeut, me dekretin e datës 28. 12. 1928, që është publikuar në Fletorën zyrtare nr. 1 të datës 9 janar 1929.

Pas rënies së diktaturës dhe miratimit të pluralizmit në Shqipëri nga viti 1992 e më pas, në Shqipëri kanë filluar të botohen veprat e Edit Durhamit, të plota pa censurë si në kohën e diktaturës. Duhet cekur me ketë rast punën plot pasion e profesionalizëm të Shtëpive botuese si ARGETA –LMG, Camaj-Pipaj, Arbëria, Dituria etj. në botimin e veprave të Durhamit të plota të përkthyera në shqip.

Botime kushtuar Durhamit

Veprimtaria e saj hulumtuese e botuese ka qenë nxitje nga autoritete të ndryshme shkencore e kulturore, ku i janë kushtuar artikuj, studime e botime të veçanta. Gamës së këtyre botimeve bëjnë pjesë: Afrim Q.Karagjozi, Mary Edith Durham,Tiranë, 2012, Medina Çoba, Mary Edith Durham dhe shqiptarët, Tetovë, 2014,Marcus Tanner, Mbtertërësha e Malësisë-Edith Durham dhe Ballkani, Prishtinë, 2017 etj.

Duke analizuar jetën dhe veprimtarinë e zonjës Durham del qartë se ajo ishte grua e fortë, me kurajë, energjike, e dhënë pas aventurës, të shkruarit dhe pikturës. Pra, ishte një grua ndryshe nga të tjerat. Në vend të jetës së qetë dhe angazhimeve artistike ajo zgjodhi të kundërtën, sepse jeta e saj nga koha kur la Anglinë, mori tjetër kthesë. Për 20 vite ajo udhtoi në Ballkan. Punoi duke mbledhur material, shkruar e pikturuar. Mblodhi foklorin dhe trashëgiminë kulturore të zonave ku qendroi. Ajo iu përkushtua tërësisht çështjes shqiptare. Kudo ku qëndroi në viset shqiptare u mirëprit nga malësorët shqiptarë duke mos pasur asnjë keqtrajtim edhe pse ishte një femër e vetme, andaj me të drejtë e quajtën me titullin honorifik “Mbretëresha e Malësorëve”.

Në ditët e sotme dokumentet e saj mbahen në Muzeumin e njerëzimit (Museum of Mankind) dhe Instituti Mbretëror Antropolgjik (The Royal Anthropological Institute) në Londër, ndërsa koleksioni me bizhuteri të grumbulluara në Ballkan ndodhen në Muzeumin e Oksfordit dhe atë të Halifaksit. Po ashtu edhe Muzeumi Banfield ka një monstër prezentative rreth jetës dhe veprimtarisë së saj.

Shtatorja që mungon në Shkodër

Në nderim të emrit të saj në Shqipëri, përkatësisht në Tiranë, Shkodër e Koplik, emrin e saj e mbajnë rrugë, shkolla dhe një subjekt kulturor. Por për mbeshtetjen që i ka dhënë popullit shqiptar jam i mendimit se ajo meriton që në Shkodër t’i vendoset jo busti por një shtatore monumentale. Mbetet në nderin e bashkisë së këtij qyteti që të marrin një nismë të tillë, sepse duke nderuar zonjën Durham nderojmë vetveten.

Pamje nga Ulqini punuar nga Edith Durham(1908)

Në Ulqin një rrugë më emrin e saj

Pasi ajo ishte e pranishme edhe në Ulqin, ku në shkrimet e saja disa herë e ka trajtuar edhe Ulqinin, madje ka pikturuar edhe një rrugë në këtë qytet në drejtim të Ranës e Kalasë, ka qenë motiv i mjaftueshëm që një rrugë të emërtohet me emrin e saj, propozim që është miratuar nga Kuvendi i Komunës së Ulqinit më 20.7 2015. Ishte ky një kontribut modest i yni, për të nderuar jetën dhe veprimtarinë e saj, si veprohet kudo në mjediset e qytetëruara.

Përfundim

Dhe në fund më rastin e 80-vjetorit të vdekjës së saj(15 nëntor 1944) ky shkrim kushtuar zonjës Edith Durham le të jetë një homazh për këtë antropologe të shquar sepse ajo meriton të nderohet dhe përkujtohet në çdo kohë, me e pa shkas, sepse vepra e saj shumëdimensionale dëshmon përkushtimin jetësor ndaj kauzës kombëtare shqiptare dhe si e tillë meriton plotësisht mirënjohjen e të gjithë shqiptarëve.

(Nëntor 2024)

Nga ROLAND QAFOKU/

I vetmi lajm që përmbysi dje sherret politike, bëmat e bosëve të krimit dhe lakuriqësitë e ekraneve televizive dhe rrjeteve sociale ishte vrasja me thikë në zemër të një 14-vjeçari në oborrin e shkollës “Fan Noli” në qendër të Tiranës. Në pak orë u duk sikur Shqipërisë i doli dehja. Ajo rutina e përditshme u duk sikur u pre në mes. Të gjithë të shokuar dhe të gjithë të traumatizuar iu qepën si tutkall televizioneve, aparatit të celularit, Facebooku-t, Youtub-it, Instagram-it dhe Tik-tokut për të mësuar kush u vra, si u vra, si e vranë, me çfarë e qëlluan dhe përse e vranë atë djalë engjëll të cilit iu ndërpre jeta pa e nisur mirë atë. Në fakt prej 24 orësh e gjithë Shqipëria ndjehet e vrarë. Të gjithë ndjejmë po atë dhimbje që kanë në këto momente prindërit dhe të afërmit e atij djaloshi. Është pak të themi jemi shokuar. Ndjehemi të vrarë në shpirt dhe pikë. Por ç’po ndodh me Shqipërinë tonë? Si ka mundësi që ndodh me aq lehtësi një ngjarje e tillë në mes të kryeqytetit, e pasuar kjo edhe nga tre-katër të tjera gati me të njëjtin skenar, ndodhur muaj më parë në cepat e Shqipërisë? Vërtetë autori është ai që sipas policisë nguli thikën, por vrasësi i vërtetë i 14-vjeçarit nuk është ai. Vrasësit e atij engjëlli janë shumë më shumë dhe nisin që nga shoqëria shqiptare që po degradon, te familja që po shthuret, të prindërimi që po dështon, te shkolla që mëson por nuk edukon, te policia që vetëm siguri në në shkolla nuk garanton e deri te përdorimi i rrjeteve sociale që kanë dalë jashtë kontrollit dhe vret vetëm me një touch.

1.Së pari mendoj dhe besoj se shoqëria shqiptare është e zhytur në krizë të thellë. Kanë humbur vlerat më të mira të saj dhe prej dekadash ka pësuar deformacione nga më të rënda. Shoqëria jonë po rend drejt të keqes, të ligës dhe negatives dhe ka kthyer veset në virtute. Shoqëria jonë i thur didirambe të fortit të qytetit, të fortit të lagjes, të fortit të pallatit. Shoqëria jonë nderon kriminelët dhe bëmat e vrasësve i tregon so model suksesi. Shoqëria jonë pëlqen dhe vlerëson hajdutin, maskarain, atë që shkel ligjin dhe atë që nuk pyet për kërrkënd qoftë ai polic, prokuror a gjykatës. Shoqëria jonë quan të zotë atë që vjedh dhe vlerëson milionerin që i ka bërë paratë ose me drogë ose duke vjedhur shtetin. Shoqëria jonë vlerëson atë që i bën milionat pa mundim por që tërheq kartmonedha në bankomat pa derdhur asnjë pikë djersë. Shoqëria jonë është larguar githnjë e më shumë nga shembulli poziviv dhe ndaj të mirit dhe të paqtit. I miri në shoqërinë tonë cilësohet njeri koti, i dobët dhe I pavlerë. Atë që zbaton ligjin dhe që respekton shtetin dhe ligjin shoqëria jonë e quan frikacak. Me pak fjalë, kjo shoqëri vret. Është kjo shoqëri që vrau edhe atë 14-vjeçarin. Nëse do ishte një shoqëri e mirë, pa këto cene që renditëm vrasja nuk do kishte ndodhur. Por në një shoqëri me kaq shumë defekte edhe një vrasje e tillë quhet normale. Dhe kjo është pjesa më e rëndë akoma e kësaj ngjarje.

2.Së dyti, familja shqiptare ka pësuar goditje të mëdha në dekadat e fundit. Familja jonë po shthuret. Si qeliza bazë e shoqërisë, familja shqiptare po pasqyron dhe po rrezaton të gjithë atë që ne shohim me sy në çdo orë e çdo ditë. Kjo duket qartë kur burri rreh gruan, kur djali rreh prindërit kur vëllai vret vëllanë dhe kur krimi në familje nuk përbën më lajm. Familja jonë ka humbur vlerat më të mira. Familja jonë ka bërë kapërcime të mëdha morale teksa ka zëvendësuar edukimin e fëmijëve me pasurimin e fëmijëve. Është e dhimbshme por e vërtetë që në shumicën e rasteve, babai, nëna, vëllai, motra, gjyshi, gjyshja e deri të afërmit nuk kanë më për bazë edukimin e më të vegjëlve, por garën mes tyre se kush ka më shumë llogari bankare, apartamente luksoze, shtëpi në plazh, vila, resorte, hotele, biznese e deri te prona jashtë Shqipërisë. Të gjithë në familje konkurojnë se kush bën më shumë jetë qefi të shfrenuar dhe jo kush të jetë më i ditur. Në familje tani bëhen gara kush ka udhëtuar më shumë në botë dhe jo kush ka ka lexuar më shumë libra nga autorë të botës. Shoqëria jonë tenton të krijojë lehtësira dhe orienton fëmijët drejt qefit dhe jo drejt vlerave. Kjo ka sjellë shthurje të strukturës bazë, familjes. Statistikat flasin se Shqipëria ka gjithnjë e më pak familje, ndërsa familjet ekzistuese kanë gjithnjë e më shumë probleme sociale që nisin që nga përdorimi i drogës e deri te martesat brenda të nëjtin seks. Dhe në një farë mënyre, kjo lloj familje që rrethon këdo, krijon një presion negativ ndaj kujtdo. Ndërsa ai fëmijë që nuk i disponoin këto ndjehet keq, është i mënjanuar dhe i frustuar. Me pak fjalë, kjo lloj familje vret.

3.Së treti, por që në fakt është e para është fakti që prindërimi në Shqipëri ka pësuar devijacion të paimagjinueshëm. Ai nis nga divorcet që krijojnë traumat te fëmijët. Më pas vijon te synimi për një jetë luksi që babi dhe mami ia injektojnë fëmijës që në vegjëli. Jemi të rrethuar nga shumica baballarë dhe nëna që vetë bëjnë një jetë luksi dhe qefi dhe nuk investojnë për dije e kulturë as për vete e as për fëmijët. Mjaftojmë të shikojmë djem dhe vajza të rinj e të reja në timon. Syrri tërr, vozitje me 120 kilometra në orë dhe egërsi me atë që para dhe prapa duke drejtuar një makinë me kosto 100 mijë Euro. Si mund të jetë ndryshe një fëmijë 20 vjeç që babi dhe mami kanë investuar te ai apo ajo duke i dhuruar një makinë të tillë? Si mund të jetë jeta e një fëmije kur vetë babi dhe mami e kanë mendjen vetëm të jeta e luksit në bare, restorante dhe hotele me 5 yje dhe në udhëtime të shfrenuara për të parë bukuritë nga Maldives në Oqeanin Indian deri në Aruba të Karaibeve se këto në Shqipëri nuk quhen. Për ta, libri, teatri, kinemaja, sportet janë të huaja, por luksi dhe jeta e qefit janë jeta normale. Këto shndërrohen në modele aq negative se çduhet të bëjnë fëmijët. Dhe ky lloj prindërimi vret. Vret edhe atë fëmijën e atyre që e nxisin këtë jetë, por edhe të atyre që nuk e arrijnë dot këtë jetë. Ky lloj prindërimi është degradimi që çdon në çdo pasojë negative për fëmijët.

4.Së katërti, shkolla në Shqipëri është kthyer në vendin ku mësohet por jo në vendin ku edukohet. Për shkollën edukimi i fëmijëve është bërë gjithnjë edhe më i largët. Para, gjatë dhe pas mësimit, duket sikur shkolla lan duart dhe nuk ka të bëjë me fëmijët. Ndërsa puna e sociologut dhe psikologut në shkolla duket si një vend pëllumbash që dikush është punësuar vetëm për të marrë një rrogë duke mos bërë asnjë punë. Vrasja zbuloi shumë anë negative të shkollës. Nuk mund të rrimë pa thënë se stafi mësimor dhe jo vetëm, në shkollën “Fan Noli” ka dështuar në ekstrem. Jo vetëm nuk ka bërë fare atë që duhet të bënte por ngjarja përfundoi me një krim tejet të rëndë. Duket hapur që sherri mes të rinjve është marrë lehtë dhe duke mos e vlerësuar çoi në një krim që sigurisht që mësuesit dhe drejtoria e ndjejnë, por tashmë është shumë vonë. Është irrituese kur mëson detaje se si një debat fëmijësh u kthye në një krim të rëndë dhe stafi nuk mundi të bëjë asgjë. Nëse do ketë ndo pak lehtësi në këtë histori trishtuese është që përgjegjësit e stafit mësimor që nga mësuesit e deri te drejtuesit nuk duhet të jetë më pjesë e arsimit. Kjo do ishte më e pakta. Më tej, ristrukturimi dhe hartimi i një stradegjie të re në këtë drejtim do ishte më normalja.

5.Së pesti policia në këtë ngjare ka dështuar si në shume raste të këtij lloji. Togfjalëshat “siguria në shkolla”, “perimetri i sigurië” “mbrojtja e fëmijëve” janë të zhverësuara plotësisht. Me këtë që ndodhi ato planet e masave janë vetëm propagandë e dalë boje. Jam i bindur që pas kësaj ngjarje do merren masa, por jam po aq i sigurtë që ato do jenë qesharake. Kam një thirrje: Ore zotërinj, ju jeni aty për të parandaluar ngjarjet, jo për të mbledhur kufomat. Nuk e di se çdo bëjë ministri i ri Ervin Hoxha. Por nëse vërtetë është ashtu siç e tregojnë, i ndershëm dhe i rreptë, duhet që atë zinxhirin drejtues të asaj strukturës “siguria në shkolla” duhet ta shkrijë të gjithë. Një polici kur nuk arrin të parandalojë një ngjarje të tillë dhe aq më keq të mos shkojë shpejt në vendin e krimit që këkron ndihmë, ajo jo vetëm është e dështuar, por është fajtore në krim. Nëse dikush e kundërshton këtë kam një pyetje: Përse policia shkon për 30 sekonda te një makinë që ka parkuar gabim në rrugë? Kaq. Sigurisht që unë nuk e kam fjalën për të gjithë policinë. Por për ata policë përgjegjës që nuk kanë bërë asgjë për të shpëtuar jetën e 14 vejcarit. Këta policë dhe kjo lloj policie vret.

6.Rrjetet sociale janë kthyer një një burim krimi dhe me pasoja të rënda. Përdorimi i tyre nga fëmijët dhe të rinjtë është jo vetëm jashtë kontrollit, por pikërisht aty ka zanafillën dhe merr udhë çdo problem social. Sigurisht që kjo nuk është sëmundje vetëm shqiptare. Por në Shqipëri duket se ka një “over dose” deri në harlisje. Se ç’mund të pësojë një fëmijë vetëm 10 vjeç që ka llogari në tik-tok dhe instagram e kuptojmë të gjithë. Ai ka predispozitën të jetë viktimë e çdo problemi abuzimi. Por komunkimi i tij mund të jetë edhe indicie për çdo sherr dhe që më pas kthehet në ngjarje kriminale si ajo me 14-vjeçarin e “Fan Nolit”. Prandaj shteti duhet ta shikojë me shumë seriozitet raportin e fëmijëve dhe adoleshentëve me kanalet e komunikimit. Rrjetet sociale vrasin!