Astrit Lulushi/

‘Shteti po vdes’ nuk është vetëm fjali, por fakt. Shtetet duken të përjetshëm, por nuk janë. Toka në të cilën ndodhen do të jetë ende atje, por kjo është e gjitha. Kufijtë e vendeve ndryshojnë, si edhe format e qeverisjes. Njerëzit ndryshojnë, duke u përzier.
Rajonet e shkëputura me shqipëtarë (Kosovë, Mali i Zi, Maqedoni, Çamëri, Preshevë, Bujano) janë të gjitha jo në një shtet. Çfarë rëndësie ka një kryeministër shqiptar që mbron interesat e një vendi tjetër? Përbën lajm, por pse duhet të theksohet me mburrje gjithë ditën nga mediat?
Një ndryshim në sistemin e qeverisjes pothuajse gjithmonë sjell ndryshim në elitat, të drejtat, ligjet, shpërndarjen e pronave, imazhin e së ardhmes, strukturat e qeverisjes, aleancat politike – dhe nganjëherë, shkatërrimin fizik të popullsisë. Tani, mund të marrim datën e miratimit të kushtetutës si shënues të “lindjes së një shteti”: kushtetuta e një shteti është kodi i tij gjenetik, i cili përcakton gjithçka tjetër. Shteti më i vjetër në botë (në datën kur u miratua Kushtetuta aktuale) është SHBA – Deklarata e Pavarësisë së saj është 237 vjeç.
Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara u shkrua në 1787 dhe hyri në fuqi në 1789. Ajo bazohej në Kushtetutën e Komonuelthit të Masaçusetsit të vitit 1780, të hartuar nga John Adams.
Perandoria Ruse ekzistonte për 196 vjet.
BRSS zgjati 69 vjet.
Federata Ruse është vetëm 32 vjeç (si pjesa tjetër e shteteve post-sovjetike). Shtetet janë sisteme, por duket se ky rregull anashkalohet. Çdo sistem ka disa karakteristika që tregojnë se në cilën fazë të ciklit jetësor ndodhet sistemi. Karakteristika e parë është kompleksiteti strukturor, i cili përcaktohet nga numri i elementeve të sistemit dhe lidhjet ndërmjet tyre.
Kompleksiteti strukturor i një shteti përcaktohet nga madhësia e popullsisë dhe zhvillimi i nënsistemeve – shkenca, arsimi, kujdesi shëndetësor, industritë, shërbimet, sektori i financave, organizatat joqeveritare, lëvizjet politike, zbatimi i ligjit, etj.
Në një shtet në zhvillim, struktura të reja shfaqen vazhdimisht: ato ndërveprojnë me njëra-tjetrën, krijojnë zinxhirë të rinj lidhjesh të brendshme dhe të jashtme – dhe kjo i lejojnë shtetit të zbatojë një numër më të madh funksionesh. Shtetet primitive kishin funksione të thjeshta: të mbronin territorin e tyre dhe të mblidhnin taksat.
Shtetet moderne sigurojnë dhe mirëqenien e qytetarëve, mbrojnë të drejtat dhe liritë e tyre, sigurojnë respektimin e ligjeve, u japin qytetarëve sigurinë shoqërore – dhe shumë më tepër.
Nëse numri i popullsisë dhe cilësia e jetës bien shpejt: struktura e një vendi përkeqësohen; pjesa më aktive ekonomike e popullsisë largohet nga vendi — dhe zëvendësohet pjesërisht nga migrantë nga vendet më pak të zhvilluara. Shumë nënstruktura të shtetit (partitë politike dhe lëvizjet e qytetarëve, shoqatat publike, OJQ-të, sistemi gjyqësor, etj.) janë pakësuar dhe zëvendësuar nga bedelë që nuk përmbushin funksionet e tyre. Kujdesi shëndetësor, shkenca dhe arsimi (veçanërisht arsimi profesional) tkurren.
Shumë spitale ekzistuese, shkolla e kopshteve mbyllen, për hir të “efikasitetit”. Nuk ka asnjë imazh pozitiv për të ardhmen: imazhet perëndimore të së ardhmes janë braktisur;
Qeveria e përdor krizën si një mundësi për të treguar forcën, ndërsa kriza tërheqë më shpejt burimet, duke kërcënuar stabilitetin e sistemit.
Tani jemi pikërisht në këtë fazë, kur rënia e vlerësimit të pushtetit tentohet të korrigjohet nga një frikë policore dhe përndjekje të kundërshtarëve.
Por kjo nuk është e gjitha.
Një shtet mund të shkatërrohet nga një goditje, kur një krizë në shkallë të gjerë zhvillohet më shpejt sesa shteti mund të përshtatet; një kolaps sistemik, kur disa kriza bashkohen në një zinxhir të vazhdueshëm dhe për shkak të përthithjes nga një shtet tjetër.
Askush nuk bëhet më i shëndetshëm apo më i zgjuar me moshën, kështu që një nekrologji e shumëpritur bëhet fillimi më i mundshëm i një krize, e cila mund të çojë në kolapsin e shtetit.
Siç mund ta vlerësoni, në kushtet kur të gjithë skenarët janë të natyrës probabiliste, është e pamundur të parashikohet saktësisht data përfundimtare. Por është e qartë se herët a vonë një nga këta skenarë do të realizohet në mënyrë të pashmangshme.
Kjo është arsyeja pse një vend është tani një lloj shteti në hapat e fundit për një kohë, por ende nuk ka vdekur.

AAWO “Motrat Qiriazi”/

The International Women’s and Teacher’s Day is a perfect opportunity to support and recognize the achievements of two amazing advocates of our community. Together with AAWO let’s celebrate Hon. Edit Shkreli, as Woman of the Year and Leda Cimo Andersen, as Teacher of the Year.

Një vit më parë në 4 Shkurt 2023 u krijua dega e Federatës Pan Shqiptare të Amerikës Vatra Chicago. Kjo ishte një ngjarje historike për të gjithë patriotët dhe dashamirësit e Vatrës. I urojmë të gjithë Vatranëve të Chicago-s Gëzuar për qindra vjet të tjera Vatrën e Nolit dhe Konices. Le t’ja u trashëgojmë brezave të rinj Vatrën tonë. Është privilegj, nder dhe krenari të vazhdojmë të ecim në gjurmët e tyre për bashkim dhe të mirën e shqiptarisë. Detyra të reja dhe më të rëndësishme na presin në të ardhmen që do të realizohen sigurisht duke pasur mirëkuptomin, bashkëpunimin dhe mbështetjen tuaj. Jo vetëm kaq por edhe aktivitete të larmishme kulturore-artistike në vazhdim përpiluar dhe përzgjedhur me kujdes nga Kryesia e Vatrës, e cila po punon me përkushtim. Po punon për të realizuar objektivat e caktuara në interes të gjithe shqiptarëve. Asgjë nuk do ishte e mundur pa mbështetjen tuaj dhe pa punën e shkëlqyer të Kryesisë. Veprat tona do pasqyrojnë punën tonë…

Ju kujtojmë gjithashtu që nëse merrni me postë Gazetën Dielli dhe doni të mos e ndërprisni këtë shërbim ju lutem anëtarësohuni për vitin 2024. Të interesuarit le të kontaktojnë në numrin 847-834-1749.

Shoqata Humanitare Shqiptaro-Amerikane “Duart e Hapura” në Bronx, New York, drejtuar nga bamirësi Aleksandër Nilaj dhe skudra e vullnetarëve energjikë ndihmojnë shqiptarët dhe kombësitë e tjera që gjenden në nevojë. Çdo të enjte dhe të premte paradite rreth 2 mijë qytetarë ndihmohen me produkte ushqimore të ndryshme. Prej 12 vitesh kjo shoqatë është e përfshirë në aktivitete komunitare bamirësie. Shqiptarë që shërbejnë, ndihmojnë e ofrojnë kapacitetet, infrastrukturën e kohën e tyre në shërbim të njerëzve në nevojë, përbëjnë një krenari kombëtare në mërgatën e Amerikës.

Kjo shoqatë me vullnetarët e stafin e ngushtë lartësojnë çdo ditë emrin, vlerat, historinë, bujarinë dhe krenarinë tonë kombëtare. Si përfaqësues i Vatrës ishte i pranishëm edhe Gjeneral Asllan Bushati i cili vlerësoi e përgëzoi punën e shkëlqyer humanitare të këtij komuniteti bamirës.

Veprimtari përkujtimore, përshpirtje te “Bijtë e Shqipes” për zonjën Elvira Budo: gjithënjë e dashur dhe e qeshur me të gjithë – e respektuar nga të gjithë.

Nga dr. Sadik Elshani

Në ditën e Vitit të Ri na vjen një lajm që nuk e prisnim, një lajm i hidhur: në Holandë ka ndërruar jetë zonja Elvira Budo, anëtare shumëvjecare e shoqatës, anëtare e kryesisë dhe nismëtare e themelimit të shoqatës Mbarëshqiptare“Bijtë e shqipes” në Philadelphia. Zonja Elvira Budo ka lindur në Gjirokastër. Ka mbaruar studimet në fakultetin filologji – histori, dega, gjuhë angleze, në Universitetin Shtetëror të Tiranës. Në Shqipëri ka punuar si mësuese dhe përkthyese në institucione të rëndësishme shtetërore. Në mesin e viteve të 90-ta të shekullit të kaluar familjarisht vendoset në Filadelfia, ku qëndron gjer në qershor të vitit 2018. Për shkak të punës së vajzës dhe dhëndrit ata shpërngulen në Holandë. Kjo ndarje ishte e rëndë për Elvirën dhe bashkëshortin e saj, dr. Besnikun, por ishte e rëndë edhe për ne, sepse po ndaheshim me anëtarët më të devotshëm të shoqatës sonë. Por, edhe më e rëndë e më e hidhur është ndarja e Elvirës nga kjo botë, fjalët nuk mund ta shprehin dhimbjen tonë.

Zonja Elvira Budo, njëra nga nismëtaret e shoqatës dhe shkollës shqipe në Philadelphia

Ajo ishte një zonjë fisnike, me zemër të bardhë e shpirt të paster, atdhetare, shumë pozitive – shembëlltyrë e mirësisë njerëzore. Gjithmonë shumë miqësore, e dashur, e qeshur me të gjithë dhe e respektuar nga të gjithë. E cilësonte ajo ndjenja e atdhedashurisë, sakrificës, përkushtimi për të bërë diçka më tepër për atdheun, bashkësinë shqiptaro – amerikane të Philadelphias, për të zhvilluar veprimtari të përbashkëta si një komunitet i organizuar mirë. Ishte mjaft e guximshme dhe e pakompromis kur duhej të bëhej diçka në të mirë të shoqatës, komunitetit. Si e tillë, ajo ishte pjesëtare e grupit nismëtar për themelimin e shqatës sonë, ndërsa dy vite më vonë Elvira do të jetë edhe nismëtare për hapjen e shkollës shqipe, “Gjuha jonë”, ku fëmijët tanë mësojnë gjuhët tonë të bukur shqipe, njihen me historinë, kulturën e traditat tona kombëtare, brumosen me ndjenjat e atdhedashurisë. Për disa vite me radhë Elvira punoi edhe si mësuese e kësaj shkolle. Falë përkushtimit të Elvirës e mësueseve tona atdhetare, shkolla jonë pati nje rrugetim të lakmueshëm ndër vite dhe këtë vit feston 20 vjetorin e saj.

Elvira kishte edhe mjaft angazhime familjare: kujdesej për babain e moshuar, vajzat, nipin e mbesat. U vinte në ndihmë edhe fqinjve e pjesëtarëve të komunitetit tonë kur kishin ndonjë nevojë. Por, ajo dhe bashkëshorti i saj kurrë nuk mungonin në veprimtaritë e shumta që organizonte (dhe vazhdon të organizojë) shoqata jonë. Prania e tyre gjithmonë krijonte një atmosferë të ngrohtë familjare, bisedat me ta gjithmonë ishin të frytshme, të përzemërta e shumë njerëzore. Elvira në shoqatën tonë ishte një zë i fuqishëm i arsyes, tolerancës e bashkimit. Ka bërë një punë të mirë në shtimin e anëtarëve të rinj të shoqatës dhe sidomos afrimin e angazhimin e grave në veprimtaritë tona, nxitjen e nënave për t’i sjellë fëmijët në shkollën shqipe. Po ashtu, ajo ishte e preokupuar edhe për angazhimin e rinisë në shoqatë. Gjithmonë thoshte: “Të bëjmë diçka për rininë”.

Veprimtari përkujtimore, përshpirtje për Elvirën

Duke patur para syshë këto që u cekën më lart, shoqata “Bijtë e shqipes” vendosi që ditën e shtunë, më 27 janar, të organizojë një veprimtari përkujtimore, përshpirtje për këtë zonjë të nderaur, engjëll, siç e quajti zonja Tatjana Vero. Në këtë veprimtari merrnin pjesë anëtarë të shoqatës e komunitetit tonë, miq të familjes Budo. Merrte pjesë edhe vëllai i Elvirës, Pirro Duka me të birin. Pasi e vlerësoi lart personalitetin, punën dhe angazhimin e zonjës Budo në shoqatë, kryetari, z. Dritan Matraku u shpreh se, edhe pse ndiejmë dhimbje të madhe, sot nuk jemi mbledhur për ta vajtuar Elvirën, por për ta festuar jetën e saj, “celebrating the life”, siç thonë këtu në Amerikë për raste të tilla. Por, edhe për të ndarë me njëri – tjetrin kujtimet tona, çastet e lumtura të kaluara së bashku. Janë këto çaste që i japin kuptim jetës e që do të mbeten gjithmonë në kujtesën tonë.

Fjalën e rastit e mbajti z. Llazar Vero, edhe ky pjesëtar i grupit themelues, anëtar i kryesisë e kryetar disavjeçarë i shoqatës, mik i ngushtë i familjes Budo. Në fjalën e tij ai theksoi virtytet e larta atdhetare e njerëzore,angazhimin e Elvirës në familje dhe në të gjitha veprimtaritë e shoqatës “për ta bërë Qendrën Kulturore të Shoqatës një vatër të ngrohtë dhe të dashur për të gjithë bashkatdhetarët”. “U nda, por la pas një emër të dashur, të respektuar, të atdhetares së përkushtuar, të bashkëshortes ideale, të nënës, motrës, shoqes fjalëmbël…Të faleminderit Elvira për gjthçka. I paharruar kujtimi juaj i nderuar”! – e përfundoi fjalën e tij, z. Vero.

I vëllai i Elvirës, z. Pirro Duka, në fillimtë fjalës së tij falenderoi të pranishmit dhe shoqatën për kujdesin e organizimin e kësaj veprimtarie përkujtimorre për të motren. Me të pranishmit ai i ndau disa kujtime për Elvirën, nga fëmijëria e jeta në familje. Ai e ceku përkushtimin e Elvirës për t’u ndihmuar njerëzve në nevojë, për të bërë mirë dhe solli shembullin e luftës së fundit në Kosovë, numrin e madh të refugjtëve kosovarë në Shqipëri që kishin nevojë për t’u strehuar diku.. Elvira ua kishte lënë çelësat e banesës dhe në banesën e saj ishin strehuar 40 -50 bashkëkombës nga Kosova. Meqenëse ra fjala për Kosovën, më duhet të përmend këtu se Elvira dhe bashkëshorti i saj, dr. Besniku, ishin përkrahës të flaktë të çështjes së Kosovës, gjithmonë të preokupuar me fatet e saj. Lidhjet e tyre me Kosovën janë të kahershme, ata janë rritur me rrëfimet për Kosovën. Babai i Elvirës, z. Koço Duka, ka qenë mik i ngushtë i Qazim Bllacës, figurë e njohur kombëtare e atdhetar i flaktë i çështjes së Kosovës dhe asja shqiptare në përgjithësi. Ndërsa daja i dr. Besnikut, në periudhën e viteve 1941 – 1944 ka qenë nëpunës në Kosovë dhe i ka treguar atij shumë gjëra për Kosovën dhe historinë e saj të lavdishme. Bisedat tona kryesisht përqëndroheshin rreth gjendjes në Kosovë, ruajtjen e pavarësisë dhe të ardhmen e saj.

Zonja Laureta Petoshati, nga Vlora, na kishte dërguar disa fjalë për këtë veprimtari për ta kujtuar e nderuar figurën e Elvirës, përkushtimin e guximin e saj. Edhe ajo rrëfen rastet kur ajo (Laureta) dhe veprimtari tjetër i shoqatës, z. Sotiraq Pema. ndërronin 2 – 3 atobusë për të marrë pjesë në veprimtaritë e shoqatës. Elvira e vërente këtë, ndiente dhimbje për ta dhe u thoshte: “Rrini ore të uruar, se po vij unë me makinë”. E tillë ishte Elvira, gjithmonë e gatshme për të ndihmuar për të sakrifikuar. (Laureta Petoshati ka qenë pjesëtare e grupit themelues të shoqatës, por pak kohë pas themelimit të saj, së bashku me familjen janë kthyer në Shqipëri, Vlorë). E falenderojmë Lauretën për kujtimet e saj, fjalët e mira për Elvirën dhe përshëndetjen për shoqatën, “burra dhe gra me aftësi e virtyte të jashtëzakonshme, mbi të gjitha humanë dhe patriotë”.

Në vazhdim, për figurën e Elvirës floën edhe zonja Tatjana Vero, zotërinjtë: Eqerem Murataj, Petrit Zanaj, Bujar Gjoka, Tom Tola, Sinan Ruçi, Mikel Gjogu, Sadik Elshani, etj. Të gjithë i thanë fjalët më të mira dhe me të pranishmit i ndanë kujtimet e tyre nga takimet që kishin pasur me Elvirën. Ishin fjalë zemre të mbështjella me vellon e dhimbjes për humbjen e një ntareje të dashur e të devotshme si Elvira.

Për ta plotësuar e për ta përmbyllur këtë veprimtari përkujtimore ishin përzgjedhur disa video: një pjesë nga simfonia e tretë e J. Bramsit, pocco allegretto – një pjsë mjaft e bukur muzikore, e ndjeshme, nostalgjike; një video me pamje nga qyteti i Gjirokastrës, vendlindja e Elvirës dhe në fund, kënga “Gjirokastra ime”, kënduar nga këngëtari i njohur gjirokastrit, Petrit Lulo, njëherësh edhe mik i familjes Budo.

Në fund, sipas traditës së shoqatës sonë dhe traditës shqiptare, u shtrua një koktej, me kafe, raki e ca ushqime – një kafshatë bukë për Elvirën. Edhe gjatë këtij kokteji bisedat vazhduan me kujtimet për Elvirën. Secili kishte diçka të mirë për të thënë.

Edhe një herë u shprehim ngushëllimet tona më të thella familjes Budo: dr. Besnikut, vajzave, vellezërve, nipit e mbesave, dhëndrit.

Është vështirë të thuhet lamtumirë për rrugën e pakthimit. Të pikëlluar që u largove nga kjo botë, por të lumtur që të kishim në mesin tonë, që ishe e do të mbetesh gjithmonë pjesë e jetës sonë. U prehsh në paqe Elvira jonë e dashur, gjithmonë në zemrat e kujtimet tona!

Filadelfia , më 28 janar 2024

Sadik Elshani është ish-kryetar i Shoqatës Marëshqiptare “Bijtë e shqipes.