Komunitet – Page 70 – Dielli

Në Bronx Shkolla Shqipe “Alba Life” u shfaq me Koncertin madhështor tradicional të fundvitit

December 18, 2023 by s p

Nga Keze Kozeta Zylo/

Nderohet me pllakë mirënjohjeje Drejtoresha e Shkollës publike amerikane nga z. Qemal Zylo themeluesi i shkollave Shqipe “Alba Life” Ambasador i Kombit, New York

Mr. Julie Nariman, an excellent educator in NYC, is the founding principal of the High School for Language and Innovation in the Bronx.

Për vite me radhë Shkolla Shqipe “Alba Life” vazhdon Misionin e saj Kombëtar për mësimin e Gjuhës Shqipe në shkollën publike amerikane Columbus High School. Kjo detyrë nga më humanet dhe më urgjentet për Diasporën po realizohet në bashkëpunim të ngushtë me mëseuset, stafin, asistentet dhe gjithë prindërit që i sjellin dhe i kanë besuar fëmijët në bangat e këtyre shkollave. Shkollat Shqipe “Alba Life” janë një institucion prestigjioz dhe kjo fal punës dhe seriozitetit për 16 vite radhë. Si themelues duke pasur një përvojë të jashtëzakonshme në mësimdhënie midis dy kontinenteve natyrshem që pasionin dhe dashurinë tonë për këtë Mision rritet më ndjeshëm si përgjegjësi dhe nuk ndalet kurrë.

Prindërit së bashku me fëmijët e tyre dorë për dore, dikush dhe duke shtyrë karrocën me bebet brenda tyre erdhën për të festuar së bashku si vëllezër dhe motra festat e fundvitit, ku krijohet një atmosferë shumë e gëzuar dhe plot harmoni.

Duke parë vidiot shikoja korridoret dhe klasat komode që ndrinin nga veshjet shumëngjyrëshe të nxënësve, dëgjohej gumëzhitja e tyre, që shpesh në veshët e mi vjen si një muzikë e ëmbël dhe fllad shqipërie. Kush e kush nga nxënësit shkonte me vrap të përqafonte sa më parë mësueset e tyre të dashura. Ishte një e shtunë e ngrohtë me reflekse dhjetori që dhe Zoti dukej sikur kishte hedhur kapelën e artë diellore mbi shkollen shqipe njujorkeze.

Pllake mirënjohjeje per znj. Julie Nariman, një personalitet i shquar amerikan në fushen e Arsimit Kombëtar

Zoti Qemal Zylo dhe Bordi vlerësoi me pllakë mirënjohjeje drejtoreshën e nderuar të shkollës e cila na hapi dyert e shkollës për t’ju mësuar nxënësve shqiptaro amerikane gjuhën Shqipe. Që në bisedat e para dhe në vazhdim sipas z. Zylo ajo ka treguar një gadishmëri të pashoqe për të na ndihmuar në këtë mision. Dita e shtunë i përket Shkollës shqipe “Alba Life” ku gjithë personeli i sigurimit të shkollës është në dispozicionin tonë për tri orë mësimore: 10 deri në orën 1 mbasdite. Zoti Zylo e falënderoi pamasë drejtoreshën e shkollës znj. Nariman në emër të Bordit, mësuesëve dhe gjithë stafit. Drejtoresha e shkollës publike amerikane shprehu mirënjohjen e saj dhe tha se ishte e impresionuar për punën që po bëni çdo të shtunë në këtë shkollë. Unë ju inkurajoj fort vazhdoi drejtoresha që ta vazhdoni këtë punë dhe të mos ndaleni kurrë pasi është gjuha juaj amtare, janë rrënjët tuaja që s’duhet të harrohen kurrë.

Programi për Koncertin në festat e fundvitit akademik 2023-2024

Programi u hap me Himnet kombëtare shqiptare dhe amerikane, Himnin e Shkollës Shqipe “Gjuha Shqipe Gjuha Jonë” si dhe me Këngën e Alfabetit Shqip. Nxënësit në Online si Brendon Grada me mësuese Gresila Basha intepretpoi mjeshterisht: Himni i Flamurit me saksofon, shoqëruar nga Henri Koldashi.

Nxënësit e grupmoshës se më të vegjëlve me mësuese Albana Lazri interpretuan poezitë: si Besa Bexheti “Viti I Ri”, Iris Veliu “Ja po vjen dhe Viti I Ri”, Glauk Ujkaj: “Viti I Ri”, Mark Lazri: “Në Dhjetor”, Emili Arifaj: “Viti i Ri”, Noel Volaj “Viti i Ri”, Kloart Luka “Dhjetori”.

Nxënësit e grupmoshës 7 vje ç deri në 9 me Mësuese Helena Ujkaj intepretuan si:

Lorenc Përgjegjaj: Dimri Plak, Emma Maleshka: Harabeli i vogël, Leonis Përgjegjaj: Viti i Ri, Marlisla Smajlaj, Nikolla Smajlaj: Babagjysh i Vitit të Ri, Klesta Xama: Abetarja, Ema Bulica: Viti i Ri, o Viti i Ri, Antonio Lazri: Gëzuar Festat, Ilirida Lajqi: Mirë se vjen o Viti i Ri, Lorena Përgjegjaj: Dimri Plak, Emma Maleshka: Harabeli i vogël, Leonis Përgjegjaj: Viti i Ri, Marlisla Smajlaj, Nikolla Smajlaj: Babagjysh i Vitit të Ri

Nxënësit e klasës së më të rriturve të mësuese Kade Lajqi interpetuan si: Eliona Shala Babagjyshi i Vitit të Ri, Venera Burgaj, Sa të dua o Shqipëri, Asdreni, Elisabeth Palaj, Libri, Adelina Mamaqi.

Një falënderim i veçantë shkon për këtë program për ndihmën e dhënë nga mësuese Mehrije Shala, Mirela Arifaj dhe Merita Sinanaj.

Pas përfundimit të programit nga secila shkollë nxënësit kënduan të gjithë bashkë: Këngën e Vitit të Ri dhe interpretuan Vallen e Tropojës përgatitur nga dy asistentet Edona Gjidija dhe Erlinda Shala.

Nga zyra e kabinetit të Assemblymember, John Zaccaro, Jr. Assembly District 80, zonja Ornela Beshiri shpërndau dhurata për nxënësit. Mirënjohje për këtë politikan që gjithmonë e ka mbështetur Shkollën Shqipe “Alba Life”.

Sipas traditës u nda torta e festave të fundvitit ku mësues, prindër, nxënës, staf uruan njeri tjetrin plot mirësi dhe dashuri.

Gëzuar nxënës dhe mësues të dashur, gëzuar dhe ju prindër të mrekullueshëm që bashkëpunoni aq ngushtë me këtë Institucion prestigjioz për t’ju mësuar fëmijëve Gjuhën Shqipe, indentitetin e shqiptarëve.

Gëzuar bashkatdhetarët tanë dhe të gjithë miqtë e Shkollave Shqipe “Alba Life” Ambasador i Kombit!

Ndihmuan per regjistrime dhe foto Gjergj Shuku, Mehrije Shala dhe Merita Sinanaj.

Aktiviteti së shpejti do të transmetohet në kanalin 27, TV Alb.

16 Dhjetor, 2023

Staten Island, New York

Shoqata Shqiptaro-Amerikane “Skenderbej” Inc., në 6 vjetorin e themelimit të saj

December 13, 2023 by s p

Me datӫn 10 Dhjetor, 2023, anӫtaret e shoqatӫs Shqiptaro-Amerikane “ Skenderbej” Inc., u mblodhӫn sӫ bashku, nӫ Manhattan, pӫr tӫ pӫrkujtuar 6-Vjetorin e themelimit tӫ Shoqates, si edhe pӫr t’u argӫtuar sӫ bashku, nӫ atmosferat mbresӫlӫnӫse tӫ fundvitit , nӫ zemӫr tӫ New York-ut, nӫ Manhattan. Takimi ishte i pӫrzemӫrt dhe atmosfera e krijuar ishte vӫllazӫrore! Bisedat ishin të sinqerta rreth veprimtarisë së shoqatës, si dhe vazhdimit të aktiviteteve në të ardhmen. Gjate vitit 2023, kryesia dhe anӫtaresia e shoqatӫs pӫrballuan njӫ sfide tӫ ish- drejtuesve tӫ shoqatӫs , nӫ pӫrpjekje pӫr tӫ tjetӫrsuar pӫrmbajtjen dhe funksionimit e saj. Ata dolӫn hapur kundӫr statusit tӫ saj, i cili pӫrbӫnte bӫrthamӫn ligjore tӫ funksionimit tӫ shoqatӫs dhe rregullave tӫ saj. Kryesia dhe Kuvendi, nuk pranuan ndryshime apo shkelje tӫ statusit. Ata nuk lejuan tӫ krijohen organe drejtuese paralele, tӫ cilat, e dëmtonin strukturen ligjore tӫ organizatӫs, tjetërsonin pӫrmbajtjen e saj, dhe linin hapӫsirë pӫr kontroll nga njӫ apo njӫ grup personash, mbi organet e zgjedhura.

Shoqata, vazhdoi me sukses, aktivitetet e saj, sipas planifikimeve dhe programeve tӫ miratuara nga kryesia. Aktiviteti më i rëndësishem ishte më datӫn 26 Nӫntor, 2023 ku shoqata festoi me madhӫshti, 111 vjetorin e Shpalljes sӫ Pavarӫsisӫ sӫ Shqipӫrisӫ. Vitin e kaluar, kryesia, organizoi festӫn Jubilare tӫ 5- Vjetorit tӫ krijimit tӫ shoqatӫs. Ajo u festua me madhӫshti e pӫrkushtim nga cdo anӫtar i saj , nӫ Bronx, New York. Kӫtӫ Vit, u mendua qӫ pӫrvjetori i saj i 6-të, tӫ pӫrkujtohet nӫ njӫ formӫ tjetër, me një takim shoqӫror, nӫ Manhattan, si edhe e shoqӫruar me njӫ pjesӫmarrje tӫ pӫrbashkӫt nӫ njӫ shfaqje baleti. Anӫtarët e saj zgjodhӫn tӫ shikojnӫ sӫ bashku, baletin Arrӫthyesi (Nutcracker), tӫ kompozitorit Çajkovski. Balerinӫt pӫrformues ishin Klevis Tafaj dhe Bianka Skӫnderi, tӫ dy anӫtarӫ të shoqatës. Nӫ kӫtӫ takim mori pjesӫ, kryetari i shoqatӫs Shqiptaro-Amerikane “Skenderbej” z.Imer Laçaj, sekretarja e kӫsaj shoqate, znj. Alketa Veshi, koordinatoret ,znj. Majlinda Tafaj dhe znj. Geltjana Bulku, anӫtarӫ tӫ tjerӫ tӫ shoqatӫs me familjet e tyre.

Anӫtarӫt e shoqatӫs u priten me shumӫ dashamirӫsi nga trupa e kӫtij baleti, nga si edhe drejtorja dhe koreographja e kӫsaj trupe, znj. Chiara Ajkun. Arrethyesi, na con me historine e tij, nӫ viset Gjermane tӫ viteve, 1816. Arrӫthyesi, (Nutcracher) sipas kӫsaj tradite, konsiderohej si njӫ simbol fati apo siç mund tӫ quhet nӫ mӫnyre tjetӫr, symbol i rebelimeve tӫ qeta. Ky balet ӫshtӫ kryesisht njӫ sekuence ӫndrrash. Valset, ngjyrat piktoreske tӫ melodive tӫ bukura tӫ Çaikovskit, ndiqnin pa fund skena tӫ ndryshme. Kӫto ishin festa tӫ pӫrbashkӫta tӫ tӫ gjithӫ personazheve, njӫ magji ӫndrrash tӫ pafundme. Kostumet e shumӫllojshme, skenat e panumӫrta, dritat dhe efekte tӫ tjera skenike, teknika e lartӫ e balerinӫve, unifikimi i lӫvizjeve tӫ tyre nӫ grup, meloditӫ e pafundme tӫ cilat varionin çdo dy minuta,( tipike tӫ Çajkovskit) , e mbajtӫn spektatorin tӫ mbӫrthyer nӫ emocion dhe vemendje. Shpesh, salla shpӫrthente nӫ duartrokitje, drejtuar momenteve tӫ bukura artistike tӫ grupit apo teknikës sӫ pӫrkryer tӫ balerinӫve, nӫ rolet kryesore. Orӫt kaluan pa u kuptuar.

Nӫ fund tӫ shfaqjes, znj. Chiara Ajkun, i ftoi pjesӫmarrӫsit tӫ takoheshin me interpretuesit. Anӫtarӫ tӫ trupӫs së baletit dolӫn nӫ sallӫ me gota shampanje duke sӫrvisur spektatorӫt. Momentet e bukura pӫrshendetӫse mes tyre, u shoqӫruan me foto. Balerini Klevis Tafaj, u pӫrshendet, nga të pranishmit, jo vetӫm pӫr interpretimin e tij tӫ shkӫlqyer por edhe pӫr punӫn e palodhur, pӫr të sjellӫ nӫ kӫtӫ skenӫ, balerinӫ tӫ tjerӫ me origjinӫ Shqiptare. Ishte emocionues fakti qӫ kӫsaj rradhe nӫ tӫ njӫjtӫn shfaqje u gjendӫn 4 balerinӫ ( dy prej tyre ) vogӫlushe, Anja dhe Emma me origjinӫ Shqiptare. Zonja Bulku, ngriti dhe valӫviti flamurin kuq e zi, i cili jo vetӫm emocionojӫ zemrat e shikuesve shqiptarӫ por u admirua edhe nga qytetarӫ dhe interpretues tӫ tjere të trupës së baletit. Mbremja u mbyll me falenderime dhe premtime pӫr t’u parӫ sӫrish nӫ aktivitete tӫ tjera tӫ bukura artistike tӫ qytetit tӫ New York-ut.

Shoqata Shqiptaro-Amerikane “Skenderbej” Inc. i uron balerinӫve, suksese nӫ punӫn e tyre artistike. Ajo shpreh mirӫnjohjen pӫr kontributin qӫ ata japin nӫ pӫrçimin e vlerave artistike tek qytetarӫt e New York-ut, nӫ ndihmӫn qӫ ata japin pӫr ta parӫ botӫn me emocion dhe kuptuar atӫ, si njӫ, dhe tӫ pӫrbashkӫt. Shoqata gjithashtu i uron çdo anӫtari dhe familjeve tӫ tyre: Gezuar 6-Vjetorin e themelimit tӫ saj , si edhe festat e fundvitit.

Suksese nӫ aktivitete tӫ tjera!

Shoqata Shqiptaro-Amerikane “Skenderbej” Inc.

Staten Island, New York,

12 Dhjetor, 2023

Advocating for Change to Counter Gender Based Violence, F’Oda Holds NY Rally for Liridona Ademaj

December 11, 2023 by s p

Rafaela Prifti/

In the aftermath of the killing of Liridona Ademaj in Kosova in a case of domestic violence, a rally was called on Saturday at corner of 42nd Street and 2nd Ave by F’Oda, a Women’s Advocacy Group. As the public outrage has cut across demographics and geographic locations, organizers in New York aim to bring change to the entrenched issue of gender based violence. President of F’Oda, Djellza Pulatani addressed the crowd on Saturday by first talking about Liridona, an accomplished woman, mother of two small children, reportedly killed in an alleged murder-for hire-scheme by her husband, Naim Murseli. In her remarks at the rally, Djellza reflected on the gender social norms that result in “being treated as a secondary being” – a citizen of a lesser social status assigned to women in a patriarchy which consequently subjects them to violence. To drive the point further Dita Dreaj, F’Oda partner and podcast host of Vajza + Gra, recited a poem she dedicated to the fear associated with “just being a woman.”

Gender based violence is not an Albanian issue. Community activist Beti (Bedrije) Tola put it in the context of Albanian gender norms and the social stigma surrounding divorce. According to police and news reports, Liridona Ademaj had filed for divorce from her husband, Naim Murseli, currently in the custody of Kosova Police. From the time of the Albanian traditional Code of Ethics, Kanuni, Albanian men are perceived as protectors of the family. “The acts of violence suffered by Albanian women at the hands of their life partners and spouses are incomprehensible in that context,” said Gjek Gjonlekaj, former VOA correspondent, Albanian Language Service.

Kosova Police have been commended for acting swiftly in making four arrests in the case. Bringing the perpetrators to swift justice is seen as a measure that serves as a deterrence. Yet organizers believe the issue goes beyond justice in the strict legal sense. It links directly to gender equality and social justice. The case of Liridona Ademaj is not an isolated case of gender based violence but rather reinforces the importance of a global conversation, that speakers like Dora Nano, one of the F’Oda partners, believe is starting to gain some traction. “It is within our collective voice that we find the strength for change,” said Dora, NYU Film and Documentary senior student.

In June, UNDP published a report showing that gender biases remain entrenched in the last decade. The severe under-representation of women and “a broken link between women’s progres in education and economic empowerment,” are the causes of the stagnation cited in the agency’s report. Authors write that “Despite the continued prevalence of bias against women, the data shows change can happen.” Fordham students and United Student Government Representatives Fiona Shehu and Desara Murati expressed the view that “Liridona could have been any of the women in our lives” and “the way to address the issue is to focus on being advocates of change.”

A number of speakers pointed out at the stark contrast between Albanian women with incredible achievements in the music and tech/AI world, and the violent murders like Liridona Ademaj’s that has jolted the community. Harnessing public and personal outrage in order to encourage change in and around us was a view shared by protestors who joined the rally from all Albanian lands and all age groups. Lorik Berisha, Medical Student at New Jersey Medical School said that “we need to go from this senseless act to actively championing gender equality.”

Former NYC Council member and leading community activist, Mark Gjonaj energized the crowd with his remarks and chanting “We are few but speak for many.” “Today, we give voice to the voiceless and stand up for those who suffer in silence,” said Gjonaj.

“Advocacy work for all women and girls is the purpose of F’Oda – an initiative that was put in motion by six girls who came together last year,” said Djellza Pulatani. In the face of severe inequality, there are some encouraging sings “as the narrative is shifting and the conversation on gender based violence is gaining momentum,” she added.

F’Oda will host its second Summit for High School students in the summer of 2024. As the group continues to fight against all forms of gender inequality, its mission centers in empowering girls as well as equip them with resources and connections to empower others.

Photo Credit F’oda

Për Nolin në SHBA

December 9, 2023 by s p

Rafaela Prifti/

Bashkësia shqiptare amerikane ka mundësinë ta vlerësojë këtë vigan që pati fatin e madh ta ketë kombi shqiptar me një sërë projektesh që mund të nisin nga vendosja e një mbishkrimi pranë ish-banesës së tij në Boston, një dhomë studimi me emrin e tij në Universitetin e Harvard-it, një bust në bibliotekën e Bostonit, një pllakë përkujtimore në ish-shtëpinë e tij në Fort Lauderdale, një dedikim në sallonin e hyrjes të Konservatorit të Nju Ingland (The New England Conservatory of Music), një shkollë me emrin e tij dhe shumë të tjera. Një prej ideve mund të ishte kërkesa për ta përjetësuar në një pullë postare. Mund të mos jetë akt aq i pabujshëm sa kthimi i eshtrave, por ka domethënie dhe vlerësim të thellë njësoj me ndjesinë që përjetojmë kur shohim pullën me portretin e Nënë Terezës.

Filatelia e Shqipërisë e ka nderuar Fan Nolin me rastin e njëqind vjetorit të lindjes në vitin 1982. Ky është një shembull brenda vendit por edhe jashtë kufijve të Shqipërisë. Shtete si Maqedonia e Veriut i kanë dhënë vend në koleksionin e pullave të tyre për figura historike dhe personalitete të shquara. Komuniteti shqiptar në Nju Jork arriti të përuronte rrugën Fan Noli në Bronx vitin e kaluar, çka ishte një fillim i mbarë për ta pasur atë më të pranishëm në mesin tonë në Amerikë.

Propozimi për ta çuar Nolin në Shqipëri është i hershëm. Kërkesën e parë për kthimin e trupit të Nolit në Shqipëri e ka bërë qeveria shqiptare më 15 mars 1965, dy ditë pas njoftimit të vdekjes së Nolit, me anë të një telegrami drejtuar Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë. E njëjta ide ka qarkulluar herë pas here dhe u paraqit si kërkesë në periudhën e kthimit të eshtrave të Faik Konicës në Shqipëri. Argumentet e atëhershme vlejnë edhe sot.

Përkrahësit e propozimit thonë se riatdhesimi i Nolit është kundërvënie ndaj Kryepeshkopit Janullatos. Kjo nuk qëndron, sepse ata nuk kanë të njëjtin status në kontekstin kishtar. Veç të tjerave, të drejtat ekskluzive mbi eshtrat e Fan Nolit i përkasin Kryepeshkopatës Ortodokse Shqiptare në Amerikë. Dhe nëse keni kureshtje të dini se ku prehen kryepeshkopët e parë të Kishës Autoqefale në Shqipëri nuk do ta dëshironit kthimin e Nolit në Shqipëri.

Pse nuk qëndron argumenti “fetar” për kthimin e eshtrave të Nolit në Shqipëri për të eklipsuar Kryepeshkopin Anastas Janullatosin? Përpara njohjes së Autoqefalisë, Kryepeshkopi i parë ishte Visarion Xhuvani. Nga viti 1929 në 1937 ai ishte Kryepeshkopi i Tiranës, Durrësit dhe të gjithë Shqipërisë, ose thjesht Kryepeshkopi i Shqipërisë, i cili është njëherit edhe Kryepeshkop i Kishës Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë, duke qenë gjithashtu kryetar i Sinodit të Shenjtë të kishës. Ndërsa Fan Noli ka status të veçantë. Si themelues i Kryepeshkopatës Ortodokse Shqiptare në Amerikë, të drejtat ekskluzive mbi trupin e tij i takojnë këtij institucioni.

Ku kanë përfunduar eshtrat e kryepeshkopëve të parë të Kishës Autoqefale në Shqipëri? Varri i Visarion Xhuvanit*, ish-Senator i Elbasanit, Kryepeshkop i Shqipërisë, Peshkop i Beratit dhe Dëshmor i Besimit dhe i Ndërgjegjjes, gjendet në fshatin Shijon, në Elbasan, në një rrëpirë rrethuar nga ferrat dhe balta. Pas njohjes së Autoqefalisë më 1937, Kryepeshkopi tjetër ishte Kristofor Kisi+ nga viti 1937 deri më 1948. Pas tij, ishte Paisi Vodica+ i cili shërbeu nga 1948 deri më 1966, dhe i fundit përpara mbylljes së Kishës ishte Damian Kokoneshi për periudhën 1966-1973.

Përse ka rëndësi? Autoqefalia, e cila është një nga sukseset e punës atdhetare të Nolit e ka gjenezën në Shtetet e Bashkuara, pikërisht në Ohio. “Krijimi i një juridiksioni të Ortodoksisë Shqiptare nuk mund të ndodhte gjatë periudhës së Luftës Ballkanike. Patriotët shqiptarë i përqëndruan përpjekjet në Amerikë. Theofan Noli nën udhëheqësinë e të cilit ishte krijuar “Vatra” në Boston arriti një fitore diplomatike duke ia paraqitur personalisht kërkesat e Shqipërisë Presidentit amerikan Udrou Uilson. Ai hartoi një memorandum të nënshkruar nga priftërinjtë ku kërkonte përkrahjen e Presidentit si dhe refuzimin e pretendimeve se shqiptarët ortodokse janë grekë.

Me synim që të krijonte fronin episkopal në atdhe, Noli dhe i Përndrituri Vagjel Çamçe shkuan në Kongresin e Metropolitanës Ruse në Ohio, në mars 1918. Ortodoksët shqiptarë dhe rumunë, të persekutuar nga kishat e tjera, kishin gjetur përkrahjen e Patrikanës së Moskës në kërkesën për të krijuar dioqezën e tyre. Kongresi e pranoi kërkesën por e vonoi vendimin duke pritur dhënien e lejes nga Patriarku i Moskës. Pavarësisht nga kjo pengesë, Kongresi mori vendim më 24 mars 1918 që të krijohej Misioni i Ortodoksisë Shqiptare në Amerikë nën drejtimin e Të Përndriturit Theofan Noli. (Fragment nga libri The Albanian Orthodox Church, A Political History, 1878-1945, Ardit Bido* p. 56) Dekreti shënon pikënisjen e Kishës Autoqefale Shqiptare.

Kush e ka kërkuar së pari kthimin e trupit të Fan Nolit në Shqipëri? Qeveria shqiptare më 15 mars 1965, dy ditë pas njoftimit të vdekjes së Nolit, kërkonte kthimin e trupit të tij në Shqipëri me anë të një telegrami drejtuar Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë. Tirana u shprehte ngushëllime “gjithë vëllezërve patriotë për humbjen e rëndë të atdhetarit të madh dhe luftëtarit të zjarrtë e të paepur për pavarësinë dhe lulëzimin e Shqipërisë…” dhe me këtë rast përçonte dëshirën në emër të popullit shqiptar, që trupi i Nolit “të sillet e të prehet përjetë në atdheun e tij të shtrenjtë…”

Autori Shefqet Salihu shkruan në librin “Mërgata legjendare e Amerikës” se “një kërkesë e tillë, sado e drejtë dhe legjitime që dukej, ndeshi në pengesa e kundërshtime dhe krijoi probleme. Vetë Noli nuk kishte shprehur ndonjë dëshirë të dokumentuar për vendvarrimin, aq më tepër për t’u varrosur në Shqipëri. Por më e rëndësishme ishte se, mes shqiptarëve të Bostonit, e sidomos në Këshillin e Peshkopatës dhe nga vetë “Vatra”, u shfaqën mendime dhe qëndrime të ndryshme, duke e kthyer këtë kërkesë në një problem të nxehtë politik. Një palë mendonte se Noli duhej të varrosej në Shqipëri, kurse pala kundërshtare, kërkesën zyrtare të Tiranës e konsideronte si shkelje dhe ndërhyrje në punët e brendshme të SHBA-së.”

Në datën 20 mars 1965 pas kryerjes së riteve fetare kushtuar një kleriku të lartë, u mbajt mitingu mortor me pjesëmarrjen e afro 2000 vetëve. Si në fjalën panegjerike të Ikonomit Sokrat Sotiri në gjuhën shqipe edhe në atë të Atit Sotir Dilogjika në anglisht, u përçua “dhembja e gjithë shqiptarëve për humbjen e prijësit të tyre të madh… popullariteti i të cilit vjen i dyti pas Skënderbeut”, thanë ata. Përcjellja në varrezat kryesore në anën jugore të Bostonit u përmbyll me fjalët lamtumirëse të ndarjes nga Imam Vehbi Ismaili dhe Baba Rexhepi që e quajtën Nolin “kalorës të fundit të epokës… që u shkëput prej gjirit tonë për t’u përkitur kohëve, për t’u bërë histori”.

A duhet të cënohet simbioza Noli dhe Kisha Ortodokse Shqiptare në Amerikë? Një mbishkrim që ruhet në këtë kishë, të cilën Noli e themeloi në 1908 dhe së cilës i shërbeu deri sa u nda nga kjo botë në 1965 shpreh në mënyrë të thukët simbiozën e tyre: “Nga të gjithë aktivitetet e mia, dashuria ime e parë është kisha. Hyrja ime e parë në lëvizjen shqiptare ish leximi i Dhjatës së Re të përkthyer nga Kostandin Kristoforidhi në shqip kur unë isha dhjetë vjeç’’.

A duhet të shkojë Fan Noli 7,000 kilometra larg Bostonit? Vendprehja e fundit e Nolit dallohet nga bazorelievi në varrezat Forest Hills, Boston. Në një pllajë të valëzuar ngjitur me Nolin është varri i Peshkop Stefan Laskos, pasardhësit të tij besnik, i cili gjithmonë i qëndroi pranë kryezotit të vet shpirtëror. Pranë tij prehet një tjetër mik i vjetër e bashkëkohës besnik që iu gjend në krah në ditë të vështira, At Arallam Dode.

Pse nuk është jetësuar ky propozim i paraqitur herë pas here? Një propozim i paraqitur në muajin nëntor 2015 për riatdhesimin e Nolit u botua në faqet e Gazetës “Dielli” të muajit dhjetor. Kryeeditori i gazetës Dielli, i ndjeri Dalip Greca shkruante se “situata e sotme në Shqipëri nuk është e përshtatshme për transferimin e eshtrave të Imzot Nolit.” Kryesia e atëhershme e “Vatrës” e ka marrë në konsideratë këtë ide fillimisht të përmendur me rastin e riatdhesimit të eshtrave të Faik Konicës në Shqipëri, sipas disa kujtimeve të ish-Sekretarit të Vatrës Naum Prifti. Siç është dokumentuar në shkëmbime dhe komunikime, procedura kërkon koordinim mes Kishës Ortodokse në Shqipëri, Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë si edhe autoriteteve zyrtare.

Kryetari i atëhershëm i Vatrës, z. Gjon Buçaj, ka pasur konsultime me At Artur Liolinin dhe i ka shprehur mirënjohje për informimet dhe sqarimet me rëndësi rreth argumentit. Gjashtë vjet më pas propozimi për kthimin e eshtrave të Fan Nolit në Shqipëri filloi të qarkullonte përsëri. Në gusht 2021 unë kam biseduar me administratoren e Katedrales së Shën Gjergjit në Boston si edhe me Kancelarin e atëhershëm të Përndriturin At Artur Liolin. Për çështjen e riatdhësimit të Nolit, ai përsëriti se imzot Noli nuk e ka lënë këtë amanet dhe nuk ekziston dokumentacion ku të jetë shprehur kjo dëshirë nga ana e tij.

Pse riqarkullon edhe sot e kësaj dite ideja e riatdhesimit? Çështja e juridiksionit të eshtrave ka specifikat e veta të cilat duhet të kuptohen dhe shtrohen për diskutim. Tani ne kemi mundësi të bashkojmë forcat të arrijmë atë që kemi mundësi ta bëjmë. Një prej tyre mund të nis me kërkesën për një pullë postare amerikane.

* Ardit Bido – Autor, Drejtor në Drejtorinë e Përgjithshme të Arkivit, Tiranë dhe lektor në Universitetin Metropolitan të Tiranës

* +Kristofor (Kisi) Kryepeshkop i Kishës Ortodokse Autoqefale Shqiptare (1937-1949), Vendi i Prehjes në varrezat e fshatit Tufinë, Tiranë.

* +Paisi (Vodica) Kryepeshkop i Kishës Ortodokse Autoqefale Shqiptare (1949-1966), Vendi i Prehjes në varrezat e fshatit Sharrë, Tiranë.

Albanian Brain drain! Human Capital Flight!

December 7, 2023 by s p

“Largimi i Trurit” nga Shqipëria, arsyet, pasojat dhe zgjidhjet e mundshme. Dje, në emër të Diaspora për Shqipërinë e Lirë, kam pasur privilegjin të marr pjesë në Konferencën e Parë Ndër-universitare për Rininë, Edukimin dhe Kërkimin, e mbajtur në Kombet e Bashkuara, N.Y. Diskutimi im në panel u fokusua në çështjen e rëndësishme të “Largimit të trurit nga Shqipëria” duke eksploruar arsyet, pasojat dhe zgjidhjet e mundshme. Ç’ka më bëri pështypje gjatë konferencës ishte fakti se vendet e Amerikës Latine, quajtur ndryshe “Republikat e bananeve”, përballen me sfida të ngjashme në fushën e arsimit dhe kërkimit shkencor. Ky diskutim synon të hedhë dritë mbi rëndësinë e marrjes së masave për ikjen e trurit nga Shqipëria dhe zgjidhjet e propozuara nga Diaspora për Shqiperinë e Lirë.

Rëndësia e Arsimit dhe Kërkimit:

Diaspora për Shqipërinë e Lirë vlerëson se, një sistem arsimor i fortë është themeli për edukimin e brezave që vijnë dhe e udhëheqësve të ardhshëm, shumë të nevojshëm në zhvillimet e vendit. Është alarmante të analizojmë statistikat në të cilat individë të talentuar po largohen nga Shqipëria në kërkim të mundësive më të mira jashtë vendit.

Në statistikat mbi këtë fenomen, Shqipëria renditet në krye të listës, jo vetëm në Europë, por në nivel botëror. Gjatë vitit 2022 në burimin e mëposhtëm, kryeson Samoa, Jamaica, Palestina, Micronesia, Somalia, Eritrea, El Salvadori dhe në vend të tetë është Shqipëria.

Source: Fund for Peace, World Bank Official Boundaries

*Borders based on official boundaries shown by World Bank

Europa ka një % të moderuar të largimit të profesionistëve.

Mesatarja e 41 shteteve Europiane është 3.66. Sido në aspektin ndërkombëtar nuk është shifër e ulët, por sërisht ka raport të zhdrejtë në vende të ndryshme të Europës.

Sipas statistikave, Shqipëria kryeson listën në Europë me këtë index në vlerën 8.3 pikë, ndërkohë vendet që e vuajnë shumë pak janë: Suedia me 0.6 dhe Norvegjia 0.7 pikë.

Ky largim i profesionistëve, apo “ikja e trurit”, jo vetëm që e privon vendin tonë nga kapitali njerëzor i çmuar, por gjithashtu pengon zhvillimin e sektorëve të arsimit dhe kërkimit shkencor.

Arsyet dhe Pasojat:

Arsyet e largimit të trurit nga Shqipëria janë të ndryshme.

Faktorë si perspektivat e kufizuara në karrierë, pagat e ulëta, infrastruktura e pamjaftueshme dhe mungesa e investimeve në kërkim dhe zhvillim, korrupsioni, shërbimi shëndetësor i dobët, mungesa e shërbimeve sociale, sistemi i drejtësisë me probleme etj., kontribuojnë në eksodin e individëve të talentuar.

Pasojat janë të shumta, duke prekur ekonominë, inovacionin dhe zhvillimin e vendit.

Në sistemin e edukimit, ky element nuk mund të nënvlerësohet, pasi humbja e profesionistëve të aftë çon në mungesë të ekspertizës dhe një rënie të standardeve arsimore.

Gjatë konferencës, bëhej e qartë se vendet e Amerikës Latine përballen me sfida të ngjashme në sektorin e arsimit dhe kërkimit. Konferenca ishte një mundësi e mirë për diskutime, bashkëpunim dhe ndarje të njohurive.

Diaspora për Shqipërinë e Lirë propozon disa zgjidhje të mundshme për të zvogëluar largimin e profesionistëve nga Shqipëria:

1. Përmirësimi i Infrastrukturës Arsimore: Investimi në infrastrukturën arsimore do të tërheqë dhe do të mbajë individë të talentuar, duke u siguruar burimet e nevojshme për të shkëlqyer në fushat e tyre.

2. Stabilizimi i Kërkimit dhe Zhvillimit: Zgjerimi i mundësive dhe burimeve për iniciativat e kërkimit dhe zhvillimit do të nxisë inovacionin dhe do të krijojë një mjedis që inkurajon studiuesit të qëndrojnë në Shqipëri.

3. Promovimi i Bashkëpunimit: Ngritja e partneriteteve me universitetet dhe institucionet e kërkimit në vendet e huaja ku studentët shqiptarë preferojnë të studiojnë, do të lehtësonte shkëmbimin e njohurive, inkurajonte projekte të përbashkëta të kërkimit dhe do të krijonte mundësi për studiuesit shqiptarë të kontribuonin në përparimin botëror.

4. Krijimi i Stimujve: Ofrimi i pagave konkurruese, bursave, granteve dhe stimujve të tjerë do të inkurajonte individët e talentuar të qëndronin në Shqipëri dhe të kontribuonin në zhvillimin e saj.

Përfundim:

Konferenca e Parë Ndër-universitare për Rininë, Edukimin dhe Kërkimin ofroi një platformë për të adresuar çështjen kritike të edukimit dhe kërkimit shkencor.

Në këtë kohë kur teknologjia zhvillohet me ritme të shpejta, nevojitet të studiohet modeli arsimor, duke mos i futur të gjithë nxënës/studentë në një “palë këpucë” dhe duke përzgjedhur spektrin e metodologjisë, si dhe gjithëpërfshirjen.

Diaspora për Shqipërinë e Lirë mbetet e përkushtuar në përmirësimin e sistemit arsimor në Shqipëri, duke e njohur atë si një përbërës të rëndësishëm në edukimin e brezave dhe udhëheqësve të ardhshëm. Duke zbatuar zgjidhjet e propozuara dhe duke krijuar një mjedis mbështetës, mund të zvogëlojmë largimin e profesionisteve dhe të hapim rrugën për një të ardhme më të ndritshme për Shqipërinë.

Bashkë, le të punojmë për të krijuar një sistem arsimor dhe kërkimor që jo vetëm të mbajë individët e talentuar Shqiptarë, por gjithashtu të tërheqë më të mirët dhe praktikat me eficente nga e gjithë bota.

Përgatitur dhe referuar;

Marjola Bejkollari

Anëtare kryesie e Diaspora për Shqipërinë e Lirë