Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

FESTIME MADHESHTORE PER 100 VJETORIN GA SHQIPETARET E AMERIKES

by

SHBA: Kudo manifestime madhështore me rastin e 100 Vjetorit të Pavarësisë së Shtetit Shqiptarë/

Nga BEQIR SINA, New York/

Interesim i madh i shqiptarëve të Amerikës për të festuar të përbashkuar 100 Vjetorin e ngritjes së flamurit të Pavarësisë së Shtetit Shqipëtarë në Vlorë më 28 Nëntorë 1912

NEW YORK : Duke iu rikthyer historisë bashkësia shqiptare në Amerikë këtë 100 – Vjetorë të Ditës së Flamurit – Shpalljes së Pavarësisë, kudo në qëndrat më të populluara me shqiptarë në Amerikë, këtë ditë të shejtë – 28 Nandori – 1912-, është përgatitur për t’a shënuar me një madhështi të pashoqe.

Në Amerikë ka ditë që kan filluar përgatitjet e medha – ato i sheh me një interesim të jashtëzakonshëm kudo në klubet shqiptare, shoqatat dhe organizatat shqiptare në Amerikë. Kudo dhe për çdo ditë në vigjilje të festës ka lajme se janë mbajtur aktivitete në nderë të këtij 100 vjetori.

Të cilat janë paraparë të kulmojnë në 28 Nëntorë në zemër të Nju Jorkut – me ngritjen e flamurit dhe një koncert të madh festivë në qendër të qytetit sheshin e famshëm Times Square. Si dhe me veshjen vetëm kuq e zi të çdo rruge dhe sheshi , shtëpie apo biznesi , veture apo klase ku jetotojnë e punojnë shqiptarët e Amerikës.

Një delegacion i gjerë nga shqiptarët e Amerikës, 100 patriot, atdhetar dhe veprimtarë të dalluar të bashkësisë shqiptare në Amerikë, niset këto ditë, për të marrë pjesë si një qind vjet më parë në Vlorë, i ftuar nga qeveria shqiptare, dhe personalisht Kryeministri Berisha, në festimet madhështore që do të organizohen në Shqipëri.

Ata janë gati të shkojnë si 100 vjetë parë, kur u ngritë në Vlorë – flamuri dhe nga shoqata PanShqiptare e Amerikës VATRA, që u themelua gjashtë muaj më parë se të Shpalljes Pavarësia e Shqipërisë, dhe dha sinjalin e saj të parë se Pavarësia e Shtetit Shqiptarë po vinte-
Përkujtimi i ngritjes së Flamurit Kuq e Zi me shkabën dy krenare, në Vlorën historike,me dinjitet e krenari të lart kombëtare, do të festohen edhe në Toronto – Kanada – Bashkëatdhetarët tanë atje shoqatat, organizatat dhe grupe të tjera kanë përgatitur një koncert të madh festivë me disa nga këngëtarët, aktorët, dhe personalitetet më të shquara nga komuniteti dhe nga vendlindja.

Gazetat e komunitetit Illyria, Bota Sot, dhe Dielli janë duke u përgatitur për daljen me numra special kushtuar 100 Vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë.

Njëhereshit, masat janë marrë edhe për ngritjen e flamurit shqiptarë në shtizën e Bashkisë së Torontos si në New York, dhe në Boston – Uster Massachusetts në Stamford dhe Waterbury të Connecticut, dhe qytetet e tjera në SHBA. Kisha Katolike Shqiptare Zoja e Shkodrës në Kumbonën e saj sipas traditës bënë ngritjen e flamurit kuq e zi dhe do të mbaj meshën e Pavarësisë. Sikurse, edhe Kisha Katolike Shqiptare Zoja Pajtore dhe Shën Palit, në Michigan do të mbajë meshë të veçantë me rastin e 100 Vjetorit të Pavarësisë. Edhe Teqeja Bektashiane dhe Xhamitë do të kenë veprimtari me rastin e Pavarësisë.

Padyshim, që kulmi i këtyre festimeve mendohet se do të jetë kryeqendra e re shqiptarëve të Amerikës, Tre- Shtetshi, New Yorku, New Jersey, Connecticut – zona ku mendohet se jetojnë rreth 150 mijë shqiptarë.

Në Boston dhe Uster Massachusetts në Stamford dhe Waterbury të Connecticut do të ketë darka, koncerte dhe pjesë teatrale si dhe do të bëhet ngritja e Flamurit Kuq e Zi me shkabën dy krenare në majën e shtizës së bashkisive të këtyre qyteteve.

Në New York, “kryeqyteti” i Shqiptarëve të Amerikës, shqiptarët do të jenë të përbashkuar nga të gjitha trojet, Shqipëria, Kosova, Kraja Ulqini, Plavë – Gucia, Presheva, Bujanovci e Medvegja, Tetova e Gostivari, Struga, Kumanova e Dibra, Preveza, Filati – Çamëria, të përbashkuar rreth shoqatave dhe organizatatve të tyre do të festojnë në mënyrën më madhështore. Në çdo shoqat, organizat dhe grupe shqiptarësh ka një interesim të jashtëzakonshëm në mesin e shqiptarëve këtu. Kudo ndihet atmosfera e festës së 100 vjetorit të Shtetit Shqiptarë i lirë, sovranë dhe i pavarur.

Në kryeqendrën e festimeve madhështore për 100 – Vjetorin e Pavarësisë së Shtetit Shqiptarë, Federata PanShqiptare Vatra, e cila ishte e para që 100 vjet më parë solli lajmin e Pavarësisë në Amerikë, bëri thirrje që të festojmë të përbashkuar dhe i kujtojë edhe një herë Bashkësisë shqiptare se me 25 Nëntor, ora 7:00 e mbrëmjes, në lokalin e njohur në Bronx – New York, “Maestro”s”.

Federata Panshqiptare e Amerikës së bashku me Bashkësinë shqiptare dhe Shërbimet Diplomatike Shqiptare(Kosovë e Shqipëri) në SHBA, festojnë 100 vjetorin e Pavarësisë. (Argëtojnë: Grupi i mjeshtërve të muzikës popullore shqiptare bilbili i këngës së “Shqipërisë së Mesme ” Merita Halilit me frizamonicistin e mrekullueshem Raif Hysenit si dhe këngëtarë të tjerë të komunitetit. – I ftuar special është këngëtari i ri i talentuar: Bledar Maqellara dhe Haxhi Dauti i cili ka bërë dy këngë enkas për këtë 100 vjetor një për Pavarësinë e Shqipërisë dhe një për Vatrën.

Anëtari i Asamblesë së New Yorkut, bashkëatdhetari ynë Mark Gjonaj i dalluar si veprimtarë dhe aktivist i komunitetit në këtë zonë, dhe një zë i fuqishëm për komunitetin shqiptar në këtë lagje të qytetit Bronx-it, i cili ka popullsinë më të madhe të emigrantëve shqiptarë, nga Kosova, Shqipëria, dhe viset shqiptare, e dyta ose e treta për nga numëri në shetin e New Yorkut, për 28 Nëntorin Ditën e Flamurit tonë Kombëtarë,, me shpenzimet e tij e zbukuron qytetin e Bronxit me flamujt kuq e zi, duke bërë që që flamuri ynë kombëtarë të valvitet në çdo rrugë e shesh të këtij qyteti me dy milion banorë.

Në Michigan – Detroit, duket se çdo gjë do të kulmojë në ““The Imperial House” me pronarë shqiptarë zotin Ndue Ftoni, i cili ka deklaruar se :” Me shume se 1000 vetë janë pjesmarresit që do të festojnë me 28 nentor 2012 ,ditën e 100 vjetorit të shpalljes së Pavarsise Kombetare dhe krijimit të shtetit tonë- në lokalin e tij ku gjithëka do të jetë gratis- falas”.

Ky lajm bëhet i ditur nëpërmjet dekleratave të pronarit të saj Ndue Ftoni dhe stafit organizativ të festes ku thuhet se se hyrja e më shumë se 1000 vetëve do të jete falas – ushqimi dhe vera në tavolinat e pjesmarrësve do të jetë falas po nga pronari Ndue Ftoni, shkruajn mediat shqiptare nga Detroiti.

Sipas tyre në këtë “dasmë” të madhe shqiptare do të kete fjalime të rastit si dhe do të marrin pjesë, përfaqesues nga shteti i Michiganit,drejtues te qyetit ku ka veprimtarinë e tij “The Imperial House” dhe biznesi i Ndue Ftonit.Grupe me kengetarë dhe valletar,të ftuar nga Shqiperia do të krijojnë një atmosferë festive” shkruajn protalet shqiptare nga Michagani.

Por, në Michigan nga pamundësia për të mbledhur të gjithë shqiptarët bashkë ngaqë ka një interesim të jashtëzakonëshëm në këtë komunitet ashtu si dhe në vëndbanimet e tjera me shqiptarë në Amerikë, shoqatat, organizatat dhe grupe të tjera do të organizojnë manifestime të mëdha në kudarin e 100 Vejtorit të Shtetit Shqiptarë, me koncerte, fjalime dhe darka argëtuese.
Në Atlanta të Gjorgjisë, Grinsboro të Karolinës së Veriut dhe Roanoke të Virxhinisë, Bashkësitë shqiptaro-amerikanë të këtyre tri shteteve Ditën Pavarësisë dhe të Flamurit tonë kombëtar, do t’a shënojnë përmes manifestimeve kulturore artisitke, që do të organizohen me këtë rast.

100 Vjet Pavarësi është titulluar manifestimi i madh me shqiptaret që do të mbahet në Madison Wisconsin- Kremtimi i 100 Vjetorit të pavarësisë!!!! Kryesia e komunitetit shqiptaro amerikan për Madison, Wisconsin do të organizoje manifestimin madhështor, thonëtë ky komunitet shqiptarësh.

100 Vjet Pavarësi edhe në Florida me muzikë nga Shqipëria dhe Kosova e të gjitha trevat shqiptare.

Darke Festive për 100-Vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë në Massachusetts organizon edhe Shoqata shqiptaro-amerikane e Masaçusetsit “Besa”, e cila ka ftuar në festimin e madh të 100 vjetorit të Pavarësisë të gjithë shqiptarët.

Mbremje Madheshtore per 100 Vjetorin e Pavarsise edhe në shtetin e New Jerseyit – nga Fondi
i Përbashkët Shqiptarë i Patersonit – Xhamia dhe shoqatat dhe organizatat e tjera tjer atje të gjitha janë bërë gati për koncertin madheshtor me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë për komunitetin shqiptarë, në shtetin e New Jersey-it.

Festa madhështore ka mbrritur edhe në Los Angelos të Kalifornnisë me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë thuhet në një njoftim të këtij komuniteti. Komuniteti shqiptarë ka “hapur” dyert e festës edhe për shqiptarët atje.

Festa e Flamurit 100 vjet Pavarësi do të kremtohet edhe në Pennsylvania – Festojm 100 vjetorin e pavarësise të Kombit shqiptare, në Restorantin King’s Caterers të dielën në 25 Nëntorë nga ora 5pm deri në 11pm thuhet në një njoftim të tyre.

Mbremje e Madhe Shqipetare në Tennessee e kan quajtur manfestimin e tyre komuniteti shqiptarë në Nashville ku njëjta madhështi mbizotronë edhe në të gjitha mjediset shqiptare në Illinoi shtetin fqinjë .Organizatorët atje kanë disa festime të përbashkëta në baza shoqatash, organizatash dhe grupeve të ndryshme në komunitet, Ndërkohë që njëri prej festime të shumta mbahet në nder të 100 vjetorit të pavarësis së Shqipëris në Marriott hotel me orkester dhe kengetar Shqipetar nga Chicago

Kremtim i 28 Nëntorit- 100 vjet Shtet Shqiptar, pritet me gëzim të madh edhe në North dhe South Carolina, Washington, Dallas – Texas, Feniks – Arizona, dhe deri në Alaskën e largët – ku ka njoftime se grupe shqiptarësh kan lajmëruar se me rastin e 100 vjetorit të Pavarësisë së Shqipërise do të organizoin një manifestëim madhështor dhe që do të mbahet mend gjatë, në Alaskën e largët dhe ku jeton një komunitet i vogël shqiptarësh kryesisht i ardhur nga Dibra e Madhe.

E njëjta atmosfer festive ndihet në çdo mjedis në mesin e shqiptarëve në New York, Çikago, Nju Jersi, Miçingan, Florida, Arizona, Teksas, Kaliforni, Karolina e Jugut dhe e Veriut, Uashington , Pensillvenia e Kenektiket, ku janë më të përqendruar shqiptarët.

Shqiptarët, në New York, sipas forumeve elektronike, po kërkojnë nga komuniteti që të ndriçojnë në ngjyrë të kuqe, njërën prej ndërtesave më të lartë në qytet – gradacilen – Empire State Building e cila është një 102-katëshe – rrokaqielli vendosur në Manhattan Midtown, New York City, në kryqëzimin e Fifth Avenue dhe West 34 Rruga dhe është simbol i ngjarjve të veçanta në qytet.

Të gjithë janë bashkuar dhe do t’a festojnë këtë festë të bashkimit me moton: Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë, vazhdim i natyrshëm i Bashkimit tonë Kombëtarë, ëndrrës së kahëmotshme të të gjithë shqiptarëve – deri në bashkimin me të gjitha trojet tona Etnike.

Bashkëpatriotët, tanë ku nuk munguan edhe delegatët nga Shqiptarët e Amerikës 100 – Vjet më parë më – 28 Nëntor 1912 -, në qytetin e vjetër të Vlorës, kur ngritën Flamurin kombëtar kuq e zi, thonë se këtë 100 Vjetor me mënyrën e të festuarit, në bazë grupesh të ndryshme, klubesh, shoqatash, organizatash, dhe shoqërive, do ti japin të kësaj feste kombëtare, e cila mbahet si një arritje e madhe në bashkësinë shqiptare në Amerikë, një madhështi të pa parë ndonjëherë në historinë e shqiptarëve të Amerikës.

Kudo kësaj feste është duke iu kushtuar një rëndësi e madhe, dhe intersim i jashtëzakonëshëm e cila padyshim është e vetmja festë kombëtare, që i bashkon shqiptarët ngado, pa dallime fetare, krahinore apo ideologjike, e partiake. Dita e Pavarësisë, në bashksinë shqiptare në Amerikë, shënohet në mbarë vendbanimet shiptare, me darka solemne, koncerte festive, mafistime të ndryshme festive dhe me aktivitete të tjera.

AUTORI DHE AUTORITETI

by

* Është turp them të ndodhen njerëz të lindur shqiptarë që përpiqen të pakësojnë fytyrat që i dhanë shkëlqim Shqipërisë, në vend që të përpiqen të rrëfejnë se fajet e atyre fytyrave ishin fajet e asaj kohe, po vlera ish vlera e tyre.(FAIK KONICA ME 1902)/

* MESAZH I LENE NGA IBRAHIM RUGOVA: Ose refuzimin estetik ose shkrimtar oborrtar, ose prijës i popullit./

SHKROI: SABRI HAMITI
I. PARANTEZA E PARË: SHPATA E LIBRI

Në 100 vjetorin e Pavarësisë së Shqipërisë, u tha, do të sillen (për pak kohë) në Tiranë Shpata e Skënderbeut nga Vjena dhe Meshari i Gjon Buzukut nga Vatikani, si dy shenja të identitetit shqiptar. Të dy shenjat, kaq të rëndësishme, qëndrojnë për shekuj jashtë tokës shqiptare, andaj bartja e tyre në Tiranë do të dukej një ngjarje. Ngjarje, më duket mua kujtesa e Shpatës dhe e Librit, për të dëshmuar jo një histori, po një përhershmëri të shenjave dalluese të një identiteti, që shkon domosdo përtej një përvjetori politik nacional. E pra, shenjat themelore: Shpata e Gjergjit dhe Meshari i Buzukut, po kthehen për të riaktualizuar një identitet, që lidh polin e veprimit dhe polin e meditimit në botën shqiptare. Edhe më tepër, për të theksuar modelin kulturor të Kastriotit e të Barletit, model i zhvilluar e i plotësuar nëpër shekuj deri më sot. Ky model kulturor e nacional, patjetër ka dhe protagonistët e vet në kohë e në rrethana të mëvonshme.

II. PARANTEZA E DYTË: PAGËZIMI E MALLKIMI

Shenja, më mirë, qenia identitare themelore e shqiptarëve, shqipja, është dëshmuar dhe shkruar relativisht vonë, në fillim me dy formula elementare gjuhësore e shkrimore: Formulën e Pagëzimit dhe Formulën e Mallkimit. Formula e Pagëzimit ndodhet në një letër qarkore në latinisht, e nënshkruar nga Pal Engjëlli, arqipeshkv i Durrësit, më 1462, dhe ka këtë trajtë:
Un te pagezonj p’r emni (t’) Atit e t’Birit e t’Shpertit Shenjt

Formula është në dialektin gegë.
Formula e Mallkimit shfaqet në trajtë replike, në një tekst dramatik, në komedinë Epirota, të autorit Tommaso de Mezzo, shkruar e botuar në Venedik në vitin 1483, ku personazhi (epirot) e mallkon veten për humbjen. Formula del në trajtën:
Tràmburë të kloftë golja [T’u dridhtë goja]
Është e vitit 1483 dhe është në dialektin toskë.
Dy formulat e para të shqipes së shkruar duken shenja domethënëse e përcaktuese për dy momente të jetës së njeriut. Formula e Pagëzimit lidhet me lindjen, nisjen e jetës shpirtërore, kurse Formula e Mallkimit lidhet me sprovat e jetës, mallkimin e saj, vetëmallkimin. Njëra e shkruar në Mat e tjetra në Itali, e para në gegnisht, e dyta në toskërisht. E para është kanonike e shpirtërore, me nocione fundamentale: Ati, Biri e Shpirti; e dyta është jetësore, ka mbrenda tronditjen individuale dhe është fryt i një formulimi popullor.

Paranteza për dëshmitë e para shqipe të pagëzimit e të mallkimit, mbaron pa u ngutur të pohohet se jeta e shqiptarit zhvillohet ndërmjet pagëzimit e mallkimit, duke u parë si variante e procesit mbijetues, që kalon nga njëra formulë në tjetrën.

III. HOMO POETICUS/HOMO POLITICUS

Formulimi: Njeriu krijues thyer për njeriun veprues, që në nismë, shenjon dy gjendje si dhe procesin e kalimit nga njëra gjendje në tjetrën. Njeriu krijues me Njeriun veprues ballafaqon dy gjendje të individit, atëherë kur është i vetmuar dhe atëherë kur realizohet në komunikim me të tjerët. Edhe shkallët e komunikimit me të tjerët krijojnë variante të sjelljes individuale e kolektive; sjellje nëpërmjet komunikimit të veprës (artistike) dhe sjellje nëpërmjet veprimit konkret. Pra, ndeshja ka dy nivele të dramatikës, një herë në rrafshin e krijimit letrar, herën tjetër në rrafshin e veprimit shoqëror. Homo poeticus është krijues, krijues botësh, meditant, prodhues idesh, njeri civil; Homo politicus është veprues, drejtues botësh, militant, zbatues ideologjish, njeri politik.

1. Auctori e Auctoriteti

Në fusha kaq të ndryshme të krijimtarisë e të veprimtarisë njerëzore, përcaktohen statuset e funksionet e Auctorit e të Auctoritetit, të lira apo të lidhura njëra me tjetrën.
Nocioni Auctor del nga folja augendo (duke shtuar/rritur), ngase ky, autori me penën e vet shton faktet, të dhënat ose mendimet e të tjerëve. Auctori është ai që bëhet garant i veprës. Auctori është ai që nëpërmjet veprës mban autoritetin. Në Mesjetë Auctori tregon pasionin që është në të njëjtën kohë shkrimtar e autoritet, shkrimtar që jo vetëm lexohet, por edhe respektohet e botohet. Në këtë vështrim të gjithë shkrimtarët nuk janë autorë, ngase autori është shkaku i parë apo shkaku kryesor i një gjëje. Që në Antikë (450 vjet para Krishtit) shfaqen nocionet poíètes dhe poíèsis, duke dalë nga forma: poíèn (bën, prodhon). Nisur nga kjo, Poíètes është prefigurim i nocionit të autorit, tash me vështrimin e kreatorit, krijuesit. Pikërisht këtu shfaqet si nocion plotësues inspirimi (frymëzimi krijues), që në greqisht del si manía; në latinisht si furor; në Renesancë në trajtën furor poeticus, në frëngjisht: folie në vështrimin e marrëzisë apo çmendisë poetike. Çështja është: a është kjo maní që bën përdallimin ndërmjet shkrimit poetik e shkrimit politik, ndërmjet shkrimit pasionant e shkrimit militant; për ta karakterizuar dyzimin e Auctorit, me gjithë madhështinë e forcën e tij, në autor të pasionit e në autor të misionit; duke e pasur të parin, që e kthen botën kah vetvetja, kurse të dytin që e kthen vetveten kah bota. Për rrjedhojë auctori bëhet autoritet duke u nisur nga individualja, ndërsa autoriteti në shoqëri niset nga perceptimi kolektiv, kur individualja pretendon të bëhet e përgjithshme. Atëherë auctori bëhet protagonist: protagonist në letërsi (Konica); protagonist në shoqëri (Naimi), sikur që protagonisti shoqëror bëhet protagonist në letërsi (Gjergj Kastrioti).
Homo poeticus e homo politicus janë dy gjendje autoriale që lidhen ndërvete në një proces të kapërcimit, duke kaluar herë nëpër pasion, herë nëpër mision. Ky kapërcim ka një dramatikë kur ndodh në letërsi, e dramatikë tjetër kur ndodh në shoqëri.

2. Dramatika në letërsi

Grindja e ideales me realen mund të bëhet doktrinë e konfliktit edhe mbrenda në letërsi, madje mbrenda veprës së një autori. Të kujtohet si duket shqiptari në veprat e Fishtës Lahuta e Malcís dhe Anzat e Parnasit. Tjetër është kur shkruhet e pretendohet letërsi e pastër si te Lasgushi, Camaj a Anton Pashku, ku mungon tendenca. Tjetër është kur shkruhet letërsi me tendencë dhe lexohet me tendencë, mbështetur në një tendencë letrare e përtejletrare, për të prodhuar letërsi doktrinare, misionare, të rrethanave, të angazhuar apo qëllimore. Sepse, letërsia qëllimore, e mbështetur në të bërat e Personazhit dhe në Diskursin e autorit, zakonisht përfundon në format dominante të Utopisë apo të Distopisë (Antiutopisë), për të marrë fund në Ideologji. Një letërsi e paqëtimit fillestar, që përfundon në një letërsi të konfliktit midis reale e ideales: se në një anë është doktrina krijuese e mbështetur në të pamundshmen, fantastiken, imagjinaren, ndërsa përballë është doktrina vepruese, arti i të mundshmes, maturia, maturimi, realja. Ende jemi në mesin e fenomenit krijues letrar, pra mbrenda dramatikës së krijimit të veprës së artit, dhe në dramatikën e auctorit – krijues letrar. Sepse, rrëshqitja në një gjendje krejt tjetër është kur auctori bëhet krijues i shkrimit doktrinar politik, madje ideologjik. Kjo rrëshqitje e vetëdijshme njihet e dallohet te autorët shqiptarë, që nga Barleti e këndej. Tanimë zhvendosja autoriale është e madhe, e dallueshme, dhe dramatika e hartimit letrar merr qetësinë e njëtrajtshmërinë, ku diskursi letrar vihet tërësisht në shërbim të idesë e të ideologjisë.
Të sjellim ndërmend Doktrinën kryengritëse të Budit e të Bogdanit, Testamentin politik të De Radës, Dëshirën e shqiptarëve të Naimit, Të vërtetën e shqiptarëve të Pashko Vasës, Shqipërinë e Samiut, Shqipërinë e Konicës, Identitetin shqiptar të Kadaresë, Çështjen e Kosovës të Ibrahim Rugovës.

3. Dramatika në shoqëri

Është një situatë e re kur autori bëhet autoritet, dhe si i tillë hidhet në veprim shoqëror. Tanimë edhe shkrimi i tij merr karakterin jomeditant, merr karakterin militant të veprimit. Veprimi bëhet themel i ndodhisë së pritme në shoqëri, prandaj gjithë fenomeni është shoqëror, qoftë me pretendime krijuese artistike. Forma dominante është shkrimi politik, madje shkrimi ideologjik i kurorëzuar me ideologji, e cila don një zhvillim të pritshëm të utopisë, e cila më vonë mbaron në antiutopi. Ndërsa Auctori, duke u shndërruar në Auctoritet shoqëror, merr ngadalë karakterin autoritar, me premisat e diktatorit e të diktaturës në shoqëri. Kështu hyhet në arenën e betejës së madhe e të egër ideologjike e pushtetore. Në këtë betejë letërsia është përfundimisht humbëse. Nuk njihet ndonjë autor shqiptar të ketë krijuar kryevepra letrare, mbas angazhimit të madh politik e ideologjik. Pra, në të tilla rrethana, mbrenda Auctorit si Auctoritet, Ideologjia e mund Poezinë.
Secili pushtet apo pushtetar, që letërsinë e përdor si propagandë (qoftë propagandë të absolutit të përparimit), autorin e konsideron vëlla të vogël ndihmëtar, porse Auctorin si Auctoritet e koncepton si rival për pushtet dhe të pabesueshëm. Prandaj, ekziston një raport kaq i dysishëm e i ndërliqshëm ndërmjet autorëve e autoriteteve pushtetore, jo vetëm në kohën e diktaturës, por në të gjitha kohët e botës shqiptare. Se frika e lakmia nuk mund të prodhojnë asnjëherë dashurinë; ato mund ta prodhojnë mosdurimin e urrejtjen. Sepse dijetarët e dinë, madje diktatorët janë të bindur, që vetëm autorët e prishur mund të bëhen militantë, kurse militantët e prishur nuk bëhen kurrë autorë, prandaj donë t’i kenë pranë, për t’i pasur në kujdes, ndërsa kur i kanë kundër, nuk pushojnë t’i vënë në rrezik të përhershëm.
E pra, çka i shtyn autorët të dalin nga bota e tyre krijuese, ndërsa nëpërmjet statusit të autoritetit t’i shtrohen rrezikut të pushtetit? Çështja është universale, po në botën e në historinë shqiptare lidhet me dysinë fillestare të kulturës: shpatë e shkrim (penë), një model kulturor që luftëtarin e shkrimtarin i ka pranuar si autoritete, madje duke i mitizuar.
Modeli i veprimit politik i shkrimtarit shqiptar kalon nëpër disa trajta themelore: kritikë pushtetit; tallje me pushtetin; portretim i pushtetit, lavdërim i pushtetit. Dramatika rritet kur shkrimtari i paparashikueshëm bëhet pragmatik në politikë. Qoftë i shpallur disident apo defetist, autori është i detyruar (si qenie shoqërore e politike) të jetë ose jashtë pushtetit, ose kundër pushtetit ose në pushtet. Kjo nuk ka të bëjë me maksimën e gjetur të Ibrahim Rugovës: kush nuk mund ta bëjë refuzimin estetik ose “bëhet poet i oborrit”, ose “prijës i popullit”. Prijës i popullit, zgjedhje e mirë dhe e guximshme, krahasuar me poetin e oborrit; mirëpo edhe ky bëhet status i shërbyesit, që domosdoshmërisht shpie te pushteti.

IV. PËRVOJA E PROVA SHQIPTARE

Në kulturën e në botën shqiptare, shkrimtarët (e njohur) janë ngritur në nivelin e autoritetit, të vlerësuar, madje të adhuruar, deri në rrafshin e luftëtarëve të lirisë. Nëse këta të dytët janë pranuar heronj, ata të parët janë konsideruar heronj të kulturës. A nuk janë ngritur në nivelin e një binomi përgjithmonë Gjergj Kastrioti e Marin Barleti? Duke jetuar një jetë paralele ndërmjet krijuesit individual e vepruesit politik e atdhetar, shkrimtarët kanë kaluar nëpër procesin e kapërcimit nga një situatë në një situim: duke provuar procesin e alteritetit e të tjetërsimit, kalimin nga krijuesi te vepruesi, nga kontestuesi te pranuesi, nga rebelimi te përshtatja, nga krijuesi te njeriu civil, mandej te militanti politik Kjo e bën të vështirë trajtimin estetik të veprës së tyre pa e lidhur me trajtimin e veprimit të tyre. Ata janë dashur e padashur homo poeticus edhe homo politicus. Madje, statusi i dysishëm i prek edhe në procesin e veprimtarisë qytetare. Do ta provojmë këtë dysí duke trajtuar shkrimtarë të njohur, të lidhur me periudha të ndryshme të historisë, në ballafaqim të parë me aktualitetin e kohës së tyre.

1. Kryengritësit: Budi, Bogdani

Në ballë të shkrimit doktrinar e të shkrimit poetik në shqip qëndrojnë Pjetër Budi e Pjetër Bogdani.
Pjetër Budi, mbasi e ribëri Doktrinën e krishterë të shkrueshme e të lexueshme në shqip, hartoi vjersha doktrinare në shqip me fjalor e kadencë popullore, duke ndërfutur aty tema shqiptare, qoftë në trajtë të lutjes hyjnore, qoftë të mjerimit tokësor. Duke kërkuar komunikimin shqip të doktrinës, Budi u rebelua kundër klerikëve të huaj në botën shqiptare, gjest që e pagoi me jetë kur u përmbyt në lumin Drí. Mirëpo, rebelimi i tij kishte ambicie të rritej në kryengritje kundër turqve, që dëshmohet me letrën dërguar kardinalit Gocadini: një program rajonal për kundërvënie, i strukturuar nëpërmjet përshkrimit historik e gjeografik të tokës shqiptare, për të artikuluar domosdonë e lirimit të kësaj toke.
Pjetër Bogdani shkroi veprën monumentale Cuneus Prophetarum, si doktrinë të krishterë në shqip e italisht, dhe mbrenda saj thuri kulturën retorike e filozofike të kohës. Në strukturën e kësaj vepre hartoi shtesën poetike, me këngët e Sibilave si parathënëse të botës së Krishtit si flijim e si dashuri. Shtesa tjetër përtej tekstit doktrinar merr trajtën e fakteve e të informatave për botën shqiptare, duke theksuar durimin e qëndrueshmërinë e Malësorëve.
Pjetër Bogdani, mbas botimit të veprës së vet kulturore e letrare, vitet e fundit i shkoi duke përgatitur kryengritjen antiturke në truallin e Kosovës. Në valën e kryengritjes ai vdes. Hakmarrja e kundërshtarëve mori trajtën barbare të zhvarrimit të tij në Prishtinë.
Pra, kryengritja e Budit ishte ide e mbetur në tentativë, kurse kryengritja e Bogdanit u bë vepër. Të dytë e paguan veprimin e vet me jetë. Prandaj, Budi e Bogdani kanë në veprën e tyre tharmin poetik e tharmin politik, si dhe heroizmin kulturor e kombëtar.

2. Misionarët: De Rada, Pashko Vasa, Naimi, Samiu

Këta janë apostujt e shqiptarizmit dhe themeluesit e letërsisë kombëtare shqipe. Të rrokur nga vala e Romantizmit, këta autorë zbuluan të kaluarën për të krijuar vizionin e të ardhmes, mohuan të tashmen, për të krijuar kombin e vendin e lirë. Zbuluan subjektivitetin si mirasin e përjetshëm për të krijuar letërsi. Dhe, në fund a në fillim, në shkrime kombëtare-politike prodhuan ideologjinë nacionale shqiptare. Si personalitete secili në mënyrën e vet ishin të ndërgjegjshëm që kishin në vete dhe në krijimtari pasionin e misionin përnjëherësh. Zbuluan heronjtë kombëtarë, dhe më të njohurin e tyre Gjergj Kastriotin – Skënderbeun; artikuluan heronjtë letrarë autobiografikë të ideologjisë së vet.
Jeronim de Rada krijoi Milosaon, poemën brilante të rinisë, me shkëlqimin e artit poetik arbëresh; hartoi gjithë jetën poemën Skënderbeu i pafanë, me pretendimin për të krijuar epopenë e identifikimit etnik; dhe më në fund, në muzgun e jetës së vet, vetëm pak muaj para se të shkonte botoi Testamentin politik, mbasi kishte mbaruar Autobiografinë, si kronikë të ndodhive të një jete si pasqyrë të zjarrmisë krijuese poetike.
Pashko Vasa, me një përvojë të madhe krijuese në italisht (Burgimi im e Trëndafila e gjemba) e në frëngjisht (Bardha e Temalit), shkroi në shqip poemën kushtrimore O moj Shqypni, duke përmbyllur homo poeticusin e vet. Njëkohësisht ai veproi e shkroi tekste doktrinare nacionale në shqip e në frëngjisht, si thirrje për shqiptarët e si njohje e informacion për botën tjetër. Te ky destinimi i tekstit e përcakton strukturën e argumentin e tij. Kur shkruan shqip (Shqypnia e shqyptart), teksti mbështetet në figurë e në ndiesi; kur shkruan në frëngjisht (La vérité sur l’Albanie et les Albanais) teksti mbështetet në arsye e në argumentim.
Naim Frashëri, poeti më i madh i romantizmit shqiptar, shkroi utopinë e vet nacionale me poemën Bagëti e Bujqësia, një Shqipëri të ëndrrave. Mandej botoi lirikat personale të dhembjes e të zjarrmisë duke synuar bukurinë ideale në trajtën e dashurisë; këndoi kalueshmërinë e kohës, duke artikuluar dhembjen personale e universale. Naimi një poet i gjuhës së zjarrtë shqipe. Po, Naimi poet, nuk u pranua mëkot apostull nacional qysh për të gjallë, qoftë me mësimet (moralizimet) kombëtare mbrenda veprave poetike. Edhe më: Naimi shkroi në greqisht (Dëshirë e vërtetë e shqiptarëvet) dhe në shqip (Ligj’ e përjetshim’ e shqipëtarëvet), tekste me karakter formues, informues e militant.

Sami Frashëri, meditant e militant, dijetar e shkrimtar, shkroi në turqisht (Enciklopedi, teatër, roman) i vlerësuar si transformues i kulturës së re turke. Po, vepra e tij më e madhe në shqip, Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do bëhetë, si lloj shkrimi është një utopi, kurse si qëllim ka transformimin e botës shqiptare, duke marrë karakterin e tekstit ideologjik dhe utilitar. Është vlerësuar si kurorë e shkrimit letrar e programatik të romantizmit shqiptar: për liri, pavarësim e zhvillim të vendit e të kombit.
Pra, nëse Naimi ka krijuar utopinë letrare të Shqipërisë, Samiu ka krijuar utopinë sociale e politike të Shqipërisë.

3. Kritikët: Fishta, Konica, Noli

U bë Shqipëria, a u bënë shqiptarët? Do të shtrojnë pyetjen e vështirë kritikët. Duke u kaluar modeli himnizues i kulturës e literaturës (pra himnizim për së mbrendshmi e kundërshtim për së jashtmi), tashti hyhet në diskutimin kritik të mbrendshëm me shumë pikëpyetje e dilema. A është deklarimi i pavarësisë pavarësi dhe a është realja shqiptare në grindje të fortë me idealen? Është brezi i shkrimtarëve e kritikëve që rrok këto probleme të vështira, duke i shtruar në vepra letrare, në vepra kritike, madje dhe në veprime konkrete pushtetore në Shqipëri.

Gjergj Fishta gjithë shekullin e vet krijues e bëri në Shqipëri. Si besimtar, ky autor e fshehu lirikën intime me hijeshi në gjirin e shkrimit doktrinar të përshpirtshëm. Krijoi veprën poetike monumentale Lahuta e Malcís, si vepër identitare shqiptare, me një fundament të trashëgimit historik të idealizuar. Mirëpo, Gjergj Fishta krijoi dhe vepra poetike të humorit e të satirës përmbysëse për botën shqiptare, pikërisht kur i referohet realitetit të kohës, dhe pikërisht në kohën kur u bë përfaqësues i popullit dhe nënkryetar i Kuvendit të Shqipërisë. Gomari i Babatasit e Visku i Babatasit janë satirat e tij për Shqipërinë e mbrendshme, ndërsa melodrama Jerina ase Mbretnesha e lulevet është përgjigje mohimeve të jashtme të identitetit kulturor të Shqipërisë.

Faik Konica, si modeluesi i shkrimit kritik, pëlqimin apo kundërshtimin shkrimor e ngriti në nivel të polemikës. Nuk kurseu askënd, madje as mitet letrare, si Naimi. Dhe krijoi përjetë moskuptime për shkrimin e vet me temperament. E madhe qe ndeshja: ndërmjet modelit himnizues (të vetvetes nga shqiptarët), që në trajtën e ideales jetonte ende te personaliteti i Konicës, dhe modelit kritik për shqiptarin real e Shqipërinë reale. Konsistenca kritike e Konicës rri e figuruar edhe në vepra letrare si Një ambasadë e Zulluve në Paris, Dr. Gjilpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurrasit edhe në esetë kritike Shqipëria si m’u duk dhe Shqipëria kopshti shkëmbor i Evropës Juglindore. Konica deshi të bënte një kirurgji të jetës shoqërore, kulturore e politike të shqiptarëve, në një orë anatomie, ku duhej të qërohej levantinizmi, që kishte pushtuar këtë botë. Edhe Konica, si përfaqësues shteti u bë bipolar, sidomos përballë fenomenit pushtetor të Ahmet Zogut.

Fan S. Noli trajtohet si ideolog i Revolucionit të viteve njëzet, dhe kjo pranohet nga ai vetë (në Autobiografi), Më parë është bërë autoritet moral: prift, mandej deputet, mandej kryeministër, pastaj autor dhe autoritet letrar. Prandaj, duket rast i veçantë në modelin e kritikëve. Për këtë shkak veprat e tij letrare, sidomos veprat poetike (Albumi), në thelb, në zënie, janë derivime të ndodhive politike e pushtetore, kështu që modeli i tij ka një përmbysje nga modeli fillestar. Ai tani duket: Homo politicus/Homo poeticus. Letërsia e tij postpolitike (Albumi) ka element themelor idenë, madje ideologjinë. Kjo duket në diskursin e tij poetik dhe politik, që në mënyrë konstante kërkon veprimin apo lamenton mosveprimin, kurse folja e ligjëratës së tij politike e poetike është në mënyrën urdhërore; ligjërata mbështetet në kontraste të forta dhe vepra merr shpesh ton satirik, përjashtues e kryengritës.

4. Autorët në diktaturë: Demaçi, Kadare, Qosja

Autorët shqiptarë në kohën e diktaturës komuniste lindore e shqiptare kanë kaluar nëpër raporte tepër të ndërlikuara me pushtetin, duke u ndodhur ndërmjet unit kreativ individual dhe pritshmërive (apo obligimeve) ndaj kolektivitetit. Kjo gjendje është artikuluar në mënyra të ndryshme, qoftë në strukturat letrare, qoftë në raportet qytetare: herë si përshtatje, herë si rebelim, e më rrallë edhe si kryengritje. Është fjala për ata që më parë janë bërë autorë e autoritete e më pas objekte dhe subjekte të politikës.
Adem Demaçi në moshë të re botoi romanin Gjarpijt e gjakut, një vepër kult të letërsisë së re shqipe në Kosovë. Pra, si djalosh u bë autor dhe autoritet, prandaj i rrezikshëm për pushtetin. Edhe më tepër kur krijoi organizim politik klandestin për lirinë e popullit të vet. Ndëshkimi ishte i tmerrshëm, 28 vjet burg. Romani Gjarpijt e gjakut si metaforë nuk ishte rrezik për pushtetin, rrezik ishte ideja e lirisë dhe veprimi për këtë ide. Mbas burgut, Demaçi rebelimin e vet e çoi deri në nivelin e kryengritjes e të luftës për çlirim. Dhe vazhdoi të shkruante letërsi, vetëmse letërsia e tij e mëvonshme, e përshkuar me më shumë militantizëm të afishuar, nuk e ka kaluar nivelin e romanit të parë as të adhurimit për të. Demaçi mbetet i rebeluari i përjetshëm politik, porse ky rebelim nuk përkthehet përherë në vlerë të njëjtë artistike.
Ismail Kadare shkëlqen në letërsinë shqipe në mënyrë të pazakontë, ngase nis të botojë veprat poetike në një ambient kulturor e ideologjik kur metoda e kodifikuar e realizmit socialist, në fakt është një detyrim për shkrim letrar doktrinar. Nuk ka dyshim që Kadare (me vepra të njohura) është i rebeluari i metodës. Këtu hyn romani Kronikë në gur, si sagë e fëmijërisë për qytetin e lindjes; kështu dhe romani Pallati i ëndrrave, i shkruar si një antiutopi e diktaturës, madje e tiranisë. Mirëpo, shkrimit tendencioz ose shkrimit me tezë, ky autor nuk i shpëton në vepra si Dimri i vetmisë së madhe, ku, duke e bërë referencë letrare aktualitetin, e krijon kryepersonazh ideologjik kreun e pushtetit. Edhe vetë i zgjedhur në pushtet më parë, Kadare më vonë racionalizon se qëndrimi pranë pushtetit ishte tagër për të shpëtuar autorin, që do të thotë letërsinë e tij; homo poeticusin kërkon ta shpëtojë homo politicusi.

Shkrime me tezë janë edhe veprat që shpalojnë apo afishojnë identitete shqiptare. Kadare mbas rënies së diktaturës, kërkimin identitar të shqiptarëve, e vijon me vepra eseistike si: Identiteti evropian i shqiptarëve dhe Mosmarrëveshja.

Rexhep Qosja, e nis krijimtarinë si kritik dhe vazhdon si shkrimtar, ndryshe nga autorët e brezit. Autori kritik, që në fillim rrok tema letrare e përtej letrare: shoqërore, kritike mbrenda sistemit, politike. Artikulimi i fortë i idesë, i qëllimit dhe qëndrimi bëhen shenjat e para dalluese të këtij diskursi, që për pasojë prodhojnë një kritikë për apo kundër, që shkon në kufi të polemikës. Prapëseprapë, vepra e tij kryesore studimore është Historia e letërsisë shqipe, Romantizmi, e cila vlerëson letërsinë dhe ideologjinë nacionale, kurse vepra e tij kryesore letrare është Vdekja më vjen prej syve të tillë, që tematizon lirinë individuale e nacionale. Me pasionin e kritikut dhe kredon e ideologut, Qosja hyn në lëvizjen politike të Kosovës dhe konkurron në zgjedhje politike. Po, ky pasion bëhet ngarkesë për veprat letrare të pastajme që tematikisht rrokin aktualitetin. Shkrimi militant kudo, e sidomos te shqiptarët, prodhon mospajtime e moskuptime.

V. IKONA RUGOVA

Ibrahim Rugova duket rast i veçantë për ngrehinën e tij kulturore e letrare dhe për ngrehinën humanistike, liberatore e nacionale.
Në kulturën shqiptare mbetet kritik e teorik i letërsisë. Madje, në fillet e tij militante theksoi: “Do të kujtohem për ato që kam shkruar”, që është rezonim i krijuesit.
Për veprimin lirimtar e humanist, për punën e prijësit, për peshën e Presidentit të vendit, është krahasuar me Vaclav Havelin e me Gandin; madje është quajtur Kolosi i brishtë.
Rugova, krijues e mendimtar, e shihte kalimin nga homo poeticus në homo politicus si një ndërrim të statusit, një proces të tjetërsimit, qoftë kjo si zgjedhje (e mbrendshme) apo si detyrim (i jashtëm).
Ai e bëri kalimin e tillë, duke kërkuar lirinë e Kosovës, si prijës. Sa kishte këtu pasion e sa mision, sa kishte dhembje e shpërblim, do ta bëjë evidente historia.
Rugova duket i veçantë edhe për dy gjëra, për të cilat dëshmoj:
E para: pasi hyri në politikë, Ibrahim Rugova nuk shkroi më letërsi;
E dyta: më tha një herë: “Nuk ishte dëshira as zgjedhja ime t’i bie pashë më pashë kënetës politike. U ndodha aty. Hëngra gurë të nxehtë. Po e dhashë gjithë vuajtjen time”.

VI. PARANTEZA E TRETË: PO TI?

Rugova krijues ka përsëritur: ose refuzimin estetik ose shkrimtar oborrtar, ose prijës i popullit.
Ose? Ose?
Këto tema e dilema mbeten të hapura kur trajtohet raporti homo poeticus/homo politicus në historinë e në botën shqiptare.
Po të rimarrim dy parantezat e fillimit, mësimi është frapant:
E nëse është fatum i kulturës shqiptare të ketë pranë e pranë shpatën e penën;

E nëse formula e pagëzimit është bekim për homo poeticus të imagjinojë e fantazojë, të krijojë të bukurën;
E nëse formula e mallkimit është kob për homo politicus, që luan me jetën e përqafon vdekjen;
Mea culpa, mea maxima culpa!
Konica i prerë e me temperament, në këtë pikë sikur maturohet, kur shkruan më 1902:
Është turp them të ndodhen njerëz të lindur shqiptarë që përpiqen të pakësojnë fytyrat që i dhanë shkëlqim Shqipërisë, në vend që të përpiqen të rrëfejnë se fajet e atyre fytyrave ishin fajet e asaj kohe, po vlera ish vlera e tyre.

FEDERATA VATRA PROMOVON LIBRIN E JUSUF BUXHOVIT ”KOSOVA”

by

                          NJOFTIM I VATRES/

Federata Panshqiptare e Amerikës “VATRA” njofton se me 1 Dhjetor, ora 11 am- 3 pm, organizohon promovimin e librit”Kosova” në tre vëllime i autorit të njohur JUSUF BUXHOVI.

  Promovimi organizohet në Royal Regency Hotel, që ndodhet në adresën:

165 Tuckahoe Rd, 10710 Yonkers, NY .

Në promovim do të jetë i pranishëm edhe autori JUSUF BUXHOVI.

                 REFEROJNË

   Frank Shkreli, Sinan Kamberaj, Idriz Lamaj, Dalip Greca dhe autori Jusuf  Buxhovi.

         “KOSOVA”- libri voluminoz historik, me rreth 2100 faqe, i botuar nga Shtëpia Botuese”FAIK KONICA” në Prishtinë, ka në përbërje tre libra” Kosova-Antika dhe Mesjeta; Kosova-Perandoria Osmane dhe ; Kosova- Nga Konferenca e Londrës deri tek Protektorati ndërkombëtar.

    Është libri më i plotë për historinë e Kosovës i bazuar në dokumentacion të pasur historik arkivor, dhe më i polemizuar jo vetem prej shqiptareve, por edhe prej kritikëve serbë dhe Akademisë Serbe të Shkencave, për shkak të vërtetave të dokumentuara historike, që rrëzojnë pretendimet e Serbëve për Kosovën.

Ejani bëhuni pjesë e aktivitetit të Vatrës!

 KOMISIONI

 AGIM ALICKAJ/ BESIM MALOTA /ZEF BALAJ/IDRIZ CELAJ

 

 

FESTIVAL POETIK:”ATDHEU NE VARGJET E POETEVE”

by

Nga Gezim LLOJDIA/

 Në kuadër të 100 vjetorit të Pavarësisë Klubi i Shkrimtarëve “Petro Marko” Vlorë zhvilloi Festivalin e Poezisë : “Atdheu në vargjet e Poetëve”.
Veprimtaria ishte e përfshirë në kalendarin e aktiviteteve festive dhe nën kujdesin e Bashkisë.
          Veprimtaria u zhvillua në ambjentet e bukura të Universitetit “Pavarësia”. Morën pjesë poetë vlonjat, brenda e jashtë Atdheut si dhe talentet e reja të shkollave të mesme të qytetit.
           Në këtë veprimtari ishte i pranishëm nënkryetari i Bashkisë, z.Ilir Banushi dhe sekretari i përgjithshëm i Prefekturës z.Kasem Cenaj të cilët përshëndetën dhe uruan pjesmarrësit dhe organizatorët.
Dekori i këndshëm dhe infrastruktura funksionale e ideuar dhe drejtuar nga drejtori i bibliotekës së Universitëtit, z. Gëzim Llojdia i dha dritë e gjallëri kësaj veprimtarie.

Për pjesmarrësit u ndanë çertifikata mirënjohje dhe statujë mermeri e obeliskut te flamurit.
             Në përfundim juria e Festivalit vlerësoi më çmime e diploma fituesit:
Çmimi i tretë për poetët Anila Toto dhe Nertesi Asllani.
Çmimi i dytë për poetët Klarita Selmani (Kretë) dhe Sinan Elmazi-Vlorë
Çmimi i Parë për poetët Albana Hodaj dhe Qerim Skenderaj (Firence)
Çmimi i Karierës poetit Hiqmet Meçaj dhe Vangjel Pici.
           Po ashtu Juria vlerësoi me çmime edhe nëxënsit e shkollave të mësme të cilët interpretuan krijimet e tyre poetike. Me çmim të parë u vlerësua shkolla “Aulona”, çmim të dytë shkolla “Perla” dhe “Ikea” dhe çmim të tretë shkolla “1 Maji”

 

“NËNË SHQIPËRI, GËZUAR 100 VJET PAVARËSI!”

by

Festime masive, në diasporën  shqiptare/

Nga MURAT  GECAJ/

 1.

Nuk është aspak e vështirë që, përmes faqeve të ndryshme të internetit, nga media e shkruar dhe ajo elektronike, të informohesh për gjallërimin e jetës kulturore e artistike, për festimet masive të bashkatdhetarëve tanë, në mbarë diasporën shqiptare. Me mallin e pashuar të emigrantëve, që janë me banim të përkohshëm në shtete të ndryshme të botës, ata i kanë zemrën, mendjen dhe sytë e përlotur drejt trojeve amtare. Jam njëri nga ata, që e pejetoj çdo ditë këtë dinamikë e, thënë sinqerisht, ndiej përmallim, kur lexoj për ato, që thashë më sipër. Megjithatë, nuk ka se si të mos ndjehem edhe krenar për bashkëkombësit tanë, të cilët jetojnë e punojnë kudo me dinjitet dhe dallohen ndër të tjerët, për atdhedashuri, zgjuarësi, sinqeritet, besnikëri, urtësi, dashamirësi e tjerë.

Kam mbledhur kaq shumë fakte e lajme, nga fesimet e këture ditëve në diasporën shqiptare, sa nuk di se cilët të përmend më parë. Megjithatë, duke kërkuar mirëkuptimin e bashkatdhetarëve tanë, po shënoj ndonjë prej tyre.

2.

Ja, një lajm i rrallë, tejet i veçantë dhe i gëzuar vjen nga Nju Jorku. Emigranti shqiptar Mark Gjonaj është shqiptari i parë, i cili u votua masivisht dhe fitoi gërën në zgjedhjet lokale aty, duke u bërë kështu anëtar i Asamblesë së kryeqytetit të Amerikës. Ndërsa në një lajm tjetër, po nga ai qytet i stërmadh, lexojmë këto radhë: “Edhe këtu në Nju Jork ndihet atmosfera e festes se 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë.  Në Bronks, në bllokun e banimit  “Dardania”, është vendosur një parullë shumë e madhe, e cila lexohet që nga larg dhe ku shkruhen këto vargje:

“Ma kanë mbjellur shekujt, tremijë vjet   Lirinë,/    që të luftoja për Shqipërinë./ Pritëm, tokë e Arberit, pritëm se po vij,/ pa Kosovë, jo, nuk ka Shqipëri!/ Tungjatjeta, vëllezër, djemtë e Dardanisë,/ jam ushtar Kavaje, balli i  trimërisë,/ vëlla’ i  Adem Jasharit, nip’ i Skënderbeut,/ neve do ta “qepim” vetë, hartën e Atdheut!”.

Ndërsa një koleg e mik i mirë, pjesëtar i Shoqatës atdhetare-kulturore “Bijtë e Shqipes”, në Filadelfia të Amerikës, pasi ka informuar për një veprimtari të bukur  festive dhe i jam përgjigjur me një mesazh, njofton plot  me emocione, për një fakt të rrallë: “I dashur Murat! Te falënderoj për fjalët e mira, që na adresoni! 100-vjetori i Pavarësisë do të na bashkojë të gjithëve. Të njoftoj me kënaqësi se, më 28 Nëntor 2012, do ta ngremë Flamurin tonë kuqezi, në qendër të Filadelfias, gjë që ndodhë për herë të parë në emigracionin shqiptar të këtij qyteti. Gjithçka  është miratuar dhe tani presim datën e shenjtë. Me respekt: Vlashi Fili”.

Ndërsa unë e ndieva detyrim ndaj bashkatdhetarëve tanë në Filadelfia, ku janë dhe miqtë e mi Sadik Elshani, Llazar Vero, Hysë Hasa, Ivzi Çipuri etj., që t’i përgjigjesha atij: “O, sa lajm i bukur dhe emocionues, i dashur Vlashi, si për ju dhe gjithë shqiptarët! Sigurisht, këtë gjë ju e meritoni dhe e keni arritur me përkushtim të vazhdueshëm atdhetar. Ju uroj nga zemra e ju përqafoj ngrohtësisht e miqësisht, nga Tirana! Me shume respekt dhe vlerësim të larte për të gjithë ju: Murat Gecaj”. Po bashkatdhetarët tanë të Shoqatës “Iliria”, me kryetare Ermira Zhurin, në Treviso të Italisë, çfarë kanë parashikuar për këtë festë madhështore?  Ka informime të shpeshta për këtë gjë. Por mendoj se është shumë domethënës  njoftimi-fotomontazh, që ata kanë përgatitur dhe po e bashkëngjes me këtë shkrim. Lexuesi e sheh qartë, se sa bukur e kanë menduar mbrëmjen  e tyre, me shprehjen e zemrave të bashkuara: “Nënë Shqipëri, gëzuar 100 vjet Pavarësi!”

Në një njoftim tjetër lexojmë edhe këto fjalë kuptimplote, për anëtarët e Shoqatës kulturore shqiptare “Mërgimtari”, në Gjermani:

“Ne, si komunitet, ju përshëndesim dhe ju ftojmë që, në qytetin  Kiel, në sallën e madhe të dhuruar nga Ministria e Arsimit Gjerman, duke filluar nga ora 17.00 deri ne 23.00, të jeni edhe ju pjesë e një shfaqjeje, që nuk besojmë se keni parë ndonjëherë te bashkëatdhetarët tanë. Është një shfaqje me të vërtetë shqiptare,  me rastin e Ditës së Flamurit, Ditëlindjes së Adem Jasharit, Ditës kur doli në skenë UÇK-ja, 100-vjetorit të Shtetit Shqiptar edhe pse ende të ndarë, e tëra e organizuar nga Shoqata Shqiptare “Mërgimtari”, e regjistruar në organet shtetërore gjermane”.

Më poshtë thuhet se do të krijohet një mjedis i mrekullueshëm, me kujdesin e Fatmir Krasniqit e Muharrem Durakut, me ketë këngë e valle dhe duke qenë të pranishëm artistë nga Elbasani, si dhe të ftuar nga Ambasadat e Shqipërisë e Kosovës, në Berlin.

Nuk mbeten prapa, në këto veprimtari të bukura dhe masive festive, as emigrantët shqiptarë në vende të tjerë, ndër ta, në Angli dhe në shtetet e Skandinavisë, si në Danimarkë, Norvegji e Hollandë. Ndërsa në Suedi, dallohet Qendra Atdhetare e Kulturore Shqiptare “Migjeni” e Borasit, me veprimtarin e njohur Sokol Demaku; po ashtu Lidhja e Shkrimtarëve, Artistëve e Krjuesve, me kryetar Hysen Ibrahimin. Aty bëjnë pjesë autorë të njohur e prodhimtarë, si Sadulla Zendeli-Daja, Zyrafete Kryeziu-Manaj, Bahtir Latifi,  Remzi Basha, Rizah Sheqiri, Fetah Bahtri, Hamit Gurguri, Murat Koci etj. Janë botuar ose janë gati të dalin nga shtypi disa libra të tyre, me temë atdhetare, kulturore e shoqërore.

Kuvendi i Shqiptarëve të Zvicrës dhe Universiteti Popullor Shqiptar i Gjenevës, në bashkëpunim me shoqatën e Autorëve Shqiptarë “Pranvera-81” dhe shoqatat tjera shqiptare në Nenshatel, i çelën festimet e 100-vjetorit të Pavarësisë, me orët letrare nga autorët e Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës, të kryesuar nga Adem Demaçi.

E  lashë për në fund këtë fakt të bukur: Dje, pra  më 19 nëntor 2012, një grup kolegësh nga Tirana ishim të ftuar në mjediset e shkollës 9-vjeçare “Demokracia” të Durrësit, me drejtor Abdyl Buçpapajn. Atje morëm pjesë në festimin e organizuar, nga mësues e nxënës, të 100-vjetorit të Pavarësisë. Të pranishëm ishin disa veta nga qyteti Boras  i Suedisë. Ndër ta, ishin emigrantët shqiptarë, mësuesit e shkrimtarët Sadulla Zendeli (Daja) e Sokol Demaku, si dhe drejtori i shkollës suedeze të qytetit të Borasit, “Fjërdingskolan”, Per Ketisen e mësuesja Sonja Persson, me të cilët kanë lidhje të ndërsjellta binjakëzimi. Gjithashtu, kishin ardhur disa të ftuar nga Kosova, shkrimtarë e mësues, si Adem Zaplluzha e  Kadrije Mëniqi.

Por, ajo që na tërhoqi vëmendjen të gjithëve, ishte se, bashkë me ne, aty ishte edhe mësuesi e shkrimtari Hamit Gurguri, emigrant në Suedi. Me një qeleshe me simbolin e flamurit në kokë dhe me flamurin kuqezi në dorë, ai po e vazhdonte udhëtimin e tij,  më këmbë, nga Drenica e Skënderajt të Kosovës, për në Vlorë, atje ku më 28 Nënntor 1912 u ngrita Flamuri ynë Kombëtar.  Të gjithë ne e përshëndetëm nga zemra  Hamitin dhe i uruam udhëtim të mbarë, bashkë me nismatarë të tjerë nga Kosova.

…Pra, përmbledhurazi, po nënvizoj këtu se shembujt janë të shumtë, entusiazmi është i papërshkruar edhe ndërmjet emigrantëve shqiptarë, në shtete të ndryshme të botës. Gëzimin e festës së 100-vjetorit të Pavarësisë së Shqipërisë, natyrshëm, ata e gërshetojnë me veprimtari masive, të zgjedhura e të bukura. Kështu, ata po e dëshmojnë veten, para komuniteteve të vendeve tjera, se shqiptarët janë njerëz të zhvillimeve të raja demokratike në botë, të lirisë dhe pavarësisë së popujve.

Tiranë, 20 nëntor 2012

FOTO:Nga e majta: S.Demaku, H.Gurguri, V.Kona, K.Hoxha, P.Kettisen, M.Gecaj e S.Persson (Durrës, 19 nëntor 2012)