Opinion – Page 164 – Dielli

“Kur Bota ish në gjumë”

April 24, 2023 by s p

Vepra poetike e dy poetëve martirë Vilson Blloshmi e Genc Leka “ Kur Bota ish në Gjumë “u promovua në Nju Jork për nder të Ditës Ndërkombëtare të librit në mjediset e Producers Club Theaters, në Royal theater duke bërë bashkë mjaft individualitete të spikatura shqiptaro-amerikane dhe shumë familjarë të afërt të familjes Blloshmi.

Veprimtaria e konceptuar si një homazh poetik u çel nga zonja Marjana Bulku e cila ndër të tjera falenderoi Vëllezërit Tollja ( Ernest dhe Alfred Tollja ) të cilët hapën dyert e teatrit për këtë event, gjithashtu ajo falenderoi Albanian Culture TV me drejtues ; Adem Dhe Mimoza Belliu të cilët e mbështetën të parët këtë organizim simbolik kushtuar poetëve martirë të pushkatuar nga diktatura komuniste .Pastaj ajo bëri një paraqitje konçize të jetës tragjike të poetëve të cilët u martirizuan për mendimin e lirë dhe vargun poetik që nuk i këndonte fitoreve imagjinare por realitetit të dhimbshëm e problematik.shqiptar.

Mjaft emocionues ishte mesazhi që Enrieta Blloshmi ( vajza e Vilson Blloshmit ) kishte shkruar enkas për këtë event .

Veprimtaria pati elemente të veçanta emocionuese, prganizative ku u alternuan informacionet letrare e analitike mbi veprën , me interpretimet magjepsêse të aktores Vilma Hodo e cila i dha ngjyra artistike mjaft të bukura veprimtarisë për nder të poetëve martirë.

Ajo interpretoi rreth 12 poezi duke shpalosur momente nga vepra por edhe kualitete artistike mjaft të larta që u pritën mjaft mirë nga të pranishmit.

Studjuesja e letërsise Zonja Arjeta Ferlushkaj bëri një veshtrim analitik mbi poezinë simboliste “ Saharaja” e cila mendohet të jete arsyeja e ndêshkimit të poetëve nga regjimi i kohës.

Emocionues dhe informues ishte materiali i sjellë nga studjuesi Mal Berisha, ish-ambasadori ynë nē Mbretërinë e Bashkuar dhe Irlandë.i cili e konsideron “gjumin” si një rrezik që i kanoset popujve që i dorëzojnë fatet e tyre regjimeve.

Botuesi i librit , profesor Bardhyl Musai kiishte pregatitur një material të plotë mbi veprën duke vlerat informative të kohës që sjell kjo lloj poezie e shkruar në terr.

Po sikur?! …ishte pyetësori dialogues që zonja Bulku zhvilloi me tri profesoret ; Mjaftime Brati, Mimoza Belliu dhe Drita Gjongecaj . Ato sollën qasjet e tyre intelektuale parë në prizmin një kohe tjetër ku liria e leximit , shkrimit, dëshirave ka dimensione lirie. Mjaf bukur ato sollën Vargjet e Saharasë në frengjisht dhe në anglisht .

Emocionet e kësaj veprimtarie ishin një konstante që buronin sa nga pesha e interpretimit poetik , po aq edhe nga interaktiviteti me të cilin Zonja Bulku e moderoi këtë event .

Në emër të familjes Blloshmi foli shkurt dhe fisnikërisht Ilirjan Blloshmi ,i lindur në internim por me shpirtin gjithmonë të lirë si poetët e gjakut të tij familjar .

Nuk mund të mungonte në këtë ngjarje libri Vatra e cila përmes Presidentit të Nderit zotit Agim Rexhaj shpalosi mesazhe njerëzore dhe institucionale në mbrojtje të fjalës së lirë dhe dinjitetit intelektual .

Fjalën e pasoi gazetari Beqir Sina i cili ftoi brezin e ri që të mësojë të shkuarën pêrmes këtyre dëshmive që përveç vlerave letrare kanë edhe vlërë historike.

Emocionet që solli Ilir Spata ishin surprizuese , ai recitoi vargje që ua kishte kushtuar poetëve martirë Vildon Blloshmi e Genc Leka.

Takimi u mbyll me interpretimin elegant dhe plot klass të artistes Vilma Hodo ecila i dha këtij homazhi poetik ngjyra përjetimitë paharruara

Marjana Bulku

************************************************

FJALËT PËRSHËNDETËSE TË AKTIVITETIT:

Të nderuar bashkëatdhetarë dhe pjesëmarrës të tjerë në homazhin poetik “KUR BOTA ISH NË GJUMË”

Fort e nderuar zonja Marjana Bulku, nismëtare dhe organizatore e këtij eventi.

Pak javë më parë përmes Face Book-ut lexova postimin e zonjës Bulku: “Kjo Ditëlibër 2023 vjen përmes lutjeve poetike që sjellin mes nesh pafajēsinë e dy shpirtrave poetikë që koha i shpalli Martirë të Demokracisë sepse i tillë ishte vargu i tyre; narrativë e një sistemi mëkatar që nuk duhet të përsëritet më.

Ju mirëpresim më 23 prill 2023 në një homazh poetik”.

Atë ditë kam përjetuar një nga emocionet më të fuqishme të jetës sime. Gjatë muajit mars isha e pranishme në Shqipëri në aktivitete promovuese të librit nën emërtimin: “Përkujtojmë poetët martirë”. Jam ndjerë shumë e vlerësuar dhe përjetova emocione. Kjo më dukej e natyrshme.

Po kur në New York, për nder të Ditës Botërorë të Librit, Albanian Culture TV organizon homazhin poetik, këtë nuk ma kish marrë mendja. Vilsoni dhe Genci, “kaluan”Oqeanin dhe mbrritën në Amerikë, në qendrën e botës. Për më tepër nderohen në një ditë të veçantë, atë të librit. Mahnitëse!

Jam e nderuar që t’iu përshëndes në këtë aktivitet mjaft dinjitoz, “homazh poetik”, për krijimtarinë letrare të Vilsonit dhe Gencit, të përmbledhur në botimin “Kur bota ish në gjumë”

Unë, vajza e Vilsonit dhe Eglantia, vajza e Gencit, ju falënderojmë pa masë dhe ju jemi mirënjohëse për këtënderim të veçantë që i bëni sot baballarëve tanë.

Unë, jetoj prej shumë vitesh në Itali, ashtu sikurse edhe juqë jetoni në Amerikë, e dimë se çfarë është emigracioni dhe malli për vendlindjen, për njëri-tjetrin. Në Itali kam ndërtuar familjen dhe karrierën. Jeta ime ka qenë e vështirë për shkak të rrethanave komplekse, por mëbesoni vitin e kaluar dhe tani, në dy ardhjet e mia nëShqipëri dhe kjo ditë e sotme, më bëjnë të ndjej emocionetë veçantë, që më ka bërë të hedh pas krahëve tëshkuarën e zymtë. Kjo për të vetmen arsye: nderimin që i bëni Vilsonit dhe Gencit me vlerësimin e krijimtarisë sëtyre letrare.

Të nderuar pjesëmarrës,

keni patur ndonjëherë momente të veçanta me babanë tuaj dhe ju ka munguar kaq shumë ajo kohë? Ne i duam baballarët tanë, por ndonjëherë nuk arrini t’u shprehnidashurinë, dhe kjo ndodh sepse është e vështirë të gjesh disa fjalë, veçanërisht kur përpiqesh t’i shkruash ato. Unë nuk kam qenë si ju. Fati im ka qenë krejt i veçantë, nuk arrita të shoh fytyrën e Vilsonit, e jo më buzëqeshjen dhepërkëdheljen.

Ju mund t’i tregoni dashurinë tuaj babait në shumë mënyra, sa kohë është gjallë, por për mua, është vetëm një: “Më mungon i dashur baba”.

Nëse do të mund të kthehesha pas në kohë kur babai im u largua nga kjo botë, do ta vonoja edhe pak, për të shijuar fjalët e tij të mençura që kurrë nuk i dëgjova.

Ne i njohëm baballarët tanë përmes poezive. Ato janë një mënyrë e shkëlqyer për të shprehur veten. Pavarësisht se ato shprehin gjendjen e tyre të trishtuar, brengat e mërzitjen sepse nuk ishin të lirë, por ato i kemi gjithnjë në dore që mund t’i përdorim si frymëzim, për të kuptuar kohën kur jetoi Vilsoni dhe Genci, që diktatura ua rrëmbeu jetën në moshën më të bukur.

Është e vërtetë se rëndësia e njeriut njihet më së miri vetëm në mungesë të tyre. Kjo ndodh edhe për baballarët tanë. Të kesh një baba të mrekullueshëm, si Vilsoni dhe Genci, është bekim në jetën tonë.

Kanë kaluar shumë vite që ata nuk janë më midis nesh, por jemi krenare që ata na kanë lënë një trashëgimi të pasur permes krijimtarisë letrare, e cila i ka bërë të përjetshëm. Unë kurrë nuk do të jem në gjendje të shpjegoj se sa shumë do të thotë për ne kjo.

Falemnderit organizatorëve dhe ju të pranishëm!

Mirënjohje e pakufishme!

Ju përqafoj me mall të gjithëve,

Eni

**************************************

23 prill Dita Botërore e Librit

“ Kur bota ish në gjumë “ dy të rinj edhe pse ëndërronin të ishin mësues nuk mund të bëheshin të tillë për shkak të bindjeve nacionaliste të parardhësve të tyre,

Bota ish në gjumë kur në një qytet të vogël por m’u në zemër të Europës së kësaj bote dy të rinj përndiqeshin vetëm pse mësonin frengjisht në mënyrë autodidagte dhe lexonin letërsi .

Kur bota ish në gjumë dy të rinj në kulmin e ëndrrave të tyre për jetën dënohen , pastaj burgosen e më pas pushkatohen sepse ishin të zgjuar , të drejtpërdrejtë, shkruanin poezi hermetike , simboliste ,ëndërronin liri në kohën kur edhe ëndrrat ishin të ndaluara.

Bota ish në gjumë kur bashkë me dy të rinjtë u varros edhe poezia e tyre realiste sepse ajo nuk i këndonte fitoreve imagjinare por realitetit të dhimbshëm.

Bota ish në gjumë, po po, se përndryshe kjo marrëzi nuk duhej të ndodhte.

Ishte gjumi i gjatë i letargjisë moniste .

Ishte letargjia që paralizonte intelektualizmin, të vërtetat vrastare që regjimet totalitare prodhojnë.

Është kaq tragjike që gjumi i heshtjes nuk e ndalon dot marrëzinë e shkrepjes së armës duke këputur në mes dy jetë, miliona ëndrra .

Duket se absurdi nuk ka limit në vendet ku fuqia e padrejtësisë nuk ka cak.

Kur bota ish në gjumë , në terrin e natës , dy të rinjtë pushkatohen përkrah njëri- tjetrit pa varr , në vetminë e netëve të territ të egër e të gjatë diktatorial…

Përse bota është në gjumë dhe hesht kur zinxhiri i padrejtësive mbyste pikërisht të diturit të pafajshmit , idealistët duke kërcënuar të brishtat liri prej të cilave lindin mirësi?!

Ne nuk pretendojmë që zgjimi të vijë nga kjo sallë e vogël e errët , por përmes lutjeve poetike ne të paktën mundemi të sjellim mes nesh pafajēsinë e dy shpirtrave poetikë që koha e padrejtë ua burgosi mendimin dhe ua ndërpreu padrejtësisht jetën e më pas i shpalli Martirë të Demokracisë sepse i tillë ishte vargu i tyre ; narrativë e një sistemi mëkatar që nuk duhet të përsëritet më .

Ka kaq shumë Hënë e yje në poezinë e tyre që pa frikë është drita e pashtershme që buron nga tharmi poetik që herë i ngjan qiriut që fiket e herë vullkanit që paralajmëron apokalipse.

Ndaj poetët nuk duhen neglizhuar , as harruar e kurrë jo vrarë , ky moment i risjelljes së vargut si kujtesë e homazh le të shërbejë si ndjesë e një ndjese që nuk ndodhi kurrë .

Si lexim i një vepre të zhvarrosur por jo të shfarosur .

Imagjinoni për një moment sikur e tërë kjo salle prej profesionistësh ti kundërvihej dikujt pse shkruan poezi , pse është i drejtpërdrejtë, pse mëson gjuhë të huaja, ç’tragjizëm i dyanshëm dhe çfarë gjygji apsurd do të ish!

Por kjo nuk duhet të ndodhi !

Mos ndodhtë kurrë më .

Marjana Bulku

******************************************

Veçori të botimit me krijimtarinë letrare të

Vilson Blloshmit dhe Genc Lekës

Përgatitur për aktivitetin për nder të Ditës Botërore të Librit

në homazhin poetik “Kur bota ish në gjumë”

New York, 23 prill 2023

40 vjet më parë nuk ma kish marrë mendja se një ditë si kjo e sotmja do të merresha me poezitë e Vilson Blloshmit dhe Genc Lekës dhe të kisha rastin dhe nderin të përshëndes në një aktivitet larg Shqipërisë në Amerikën e largët, në New York në këtë “Homazh poetik”.

Sot, në ditën Botërore të Librit, Vilsoni dhe Genci hyjnë triumfatorë në PRODUCERS CLUB Theatres me një buqetë të pasur poezish duke nderuar veten, ne bashkëkombasit e tyre, poezinë shqipe në tërësi.

E nderuar zonja Marjana Bulku, organizatore dhe drejtuese e këtij eventi

Të nderuar pjesëmarrës.

Zonja dhe Zotërinj,

Është privilegj i veçantë t’ju drejtohem sot, audiencës suaj të nderuar e t’iu bëj me dije se unë, bashkë me një ekip profesionistësh dhe artistësh, arritëm më në fund të realizojmë kërkesën e vajzave të Vilsonit dhe Gencit në një botim krejt të veçantë nga të derisotmit.

Vilsoni dhe Genci shkruan poezi për të qenë askush tjetër veç vetes së tyre – të lirë nga të gjitha llojet e shtypjes në epokën e trazuar të luftës së egër të klasave.

Vilsoni dhe Genci jetuan një jetë tragjike, u mbështetën plotësisht tek vetja për të kapërcyer të gjithë pikëllimin dhe zhgënjimin e tyre. Për Vilsonin dhe Gencin, poema ishte liria, revolucioni dhe ata vetë në të njëjtën kohë.

Poezitë i dhanë djemve normalistë nga Bërzeshta e Librazhdit guximin të refuzonin të bënin kompromis me botën. Ata na treguan rrugën për të dalë nga errësira.

Vilsoni dhe Genci dëshmuan se vetëm ata që jetojnë jetën e tyre në stilin e tyre mund të shkruajnë poezi të vërtetë, të pazëvendësueshme. Kjo ishte ajo që poetët kishin luftuar për të arritur gjatë jetës së tyre të shkurtër që xhelatët e diktaturës ja ndërprenë dhe bashkë me të edhe ëndrrat e tyre.

Ekziston një shprehje, sipas së cilës, nëse e do njeriun, lëre atë të lirë. Por diktatura dëshmoi se nuk e donin Vilsonin dhe Gencin, andaj nuk i la të lirë, por ua rrëmbeu egërsisht atë. Ata e dinin mjaft mirë se poetët mendonin ndryshe, ishin anti sistem dhe për këtë qëndrim të shprehur përmes poezive ata quheshin të fajshëm, por ishin krejt pa faj pasi nuk kryen asnjë veprim kundër regjimit.

Vilson Blloshmi dhe Genc Leka dhe sivëllezërit e tyre nuk kanë poezi të pafajshme, siç duan të thonë djallëzisht. Poezitë e tyre janë me mëkate para poemave që i këndonin sistemit vrastar, diktatorit, partisë-shtet. Poezitë e tyre janë ndryshe, në fund të fundit nderojnë poezinë shqipe – shprehet shkrimtari Visar Zhiti, ish i burgosur politik.

Vilsoni dhe Genci u trajtuan egërisht në birucat e diktaturës, ndonëse hetuesit ishin katilë dhe xhahilë, ata u detyruan të pohojnë se nuk kishin asnjë provë se Vilsoni dhe Genci kishin kryer sabotime apo agjitacion e propagandë kundër regjimit. Dikatura nuk kishte nevojë për krime të dukshme e prova, ajo duke dënuar mendimin ka dëshmuar një shembull unikal në historinë botërore, ku në vende të tjera janë dënuar poetë disidentë dhe anti sistem, por në asnjë vend të botës nuk janë vrarë poetët. Ky është turpi i turpit, mëkati i diktaturës që mbetet njollë e pashlyer në historinë e saj.

Botimi i librit “Kur bota ish në gjumë” me krijimtarinë letrare të Vilson Blloshmit dhe Genc Lekës shlyen një borxh që u kemi poetëve, por jo për t’i thënë lamtumirë atyre, përkundrazi për t’i dhënë përjetësinë. Mesazhi që na përcjellin Vilsoni dhe Genci përmes poezive është: Bëhu vetvetja dhe jeto jetën tënde!

Titulli i botimit shpreh një të vërtetë të pamohueshme. Diktatura, në vitet ‘70 e kishte ashpërsuar luftën e klasave dhe përpjekjet për “zbulimin e armiqve të brendshëm”. Propaganda shurdhuese, terrori, frika dhe skamja na kishin vënë në gjumë, por jo Sigurimin, nuk guxonim të shpreheshim, pavarësisht çfarë mendonim. Ndërsa Genci dhe Vilsoni ishin zgjuar, ata shkruanin poezi me vargje fshikulluese ndaj sistemit.

Deri më sot janë botuar disa libra dhe shkruar artikuj për poetët, por krahasuar me ato, ky libër nga fillimi e deri në fund, është i pasur me interpretime e komente të poezive të tyre, madje të shprehura edhe përmes gjuhës grafike, imazhit. Ky homazh poetik “Kur bota ish në gjumë”, që i referohet libri të porsabotuar, për nga përmbajtja, organizimi, interpretimet dhe paraqitja grafike, shënon arritjen më cilësore të botimeve kushtuar poetëve martirë.

Ky libër nuk ka renditje të thjeshtë të poezive, por ai është një mjet i arrirë didaktik për studim nga nxënës të shkollave të mesme, studentë, pasionantë të letërsisë dhe të interesuar të tjerë. Gjithçka që duam të kumbojë në këtë libër, që vjen me konceptim të ri dhe interpretime të tjera, ndryshe nga botimet paraardhëse, është jeta.

Kjo e bën botimin me vlera të shumëfishta që i jep kënaqësinë çdokujt që e mban në duar, e shfleton dhe e lexon.

Ky libër mundëson një komunikim të ri me lexuesit, të zhveshur nga kumti biografik që ka shoqëruar përherë interpretimin e krijimtarisë letrare të Vilsonit dhe Gencit. Ndaj poezitë e renditura në këtë botim të ri, shtyhen të ngacmojnë emocionet, ndjesitë, kujtimet, përmes fjalëve.

Duke ju uruar suksese në këtë event, për të cilin falënderime të veçanta shkojnë për zonjën Marjana Bulku, pasionante e kahershme e letërsisë dhe organizatore e homazhit poetik të sotëm, bashkëorganizatorëve si edhe juve të nderuar pjesëmarrës, ju përshëndes me shumë respekt,

Bardhyl Musai

*********************************************

FJALË E MBAJTUR NË DITËN NDËRKOMBËTARE TË LIBRIT NË MANHHATTAN, NEË YORK

Për librin “Kur bota ishnë gjumë” të autorëve Vilson Blloshmi dhe Genc Leka

23 Prill 2023

Të dashur pjesmarrës!

I nderuar zoti Agim Rexha, President Nderi I Federatës Pan Shqiptare të Amerikës, VATRA

E nderuar zonja Bulku, antare e Bordit drejtues te Federatës Pan Shqiptare të Amerikës VATRA dhe inisiatore dhe organizatore e këtij aktiviteti!

…………..

• Vetëm dy ditë para se të udhëtoja për në New Jork pata nderin dhe kënaqësinë të takoja vajzen e Vilson Blloshmit, Enin. Mu duk se në sytë e saj ende shikoja dhimbjen e një fëmijë të mbetur jetim, për shkak se diktatura vendosi që ajo të rritej pa baba, pasi e ekzekutuan atë, thjesht për atë që ne gëzojmë sot këtu:

Lirinë e të qenurit këtu ku jemi.

Në të vërtetë, aq sa është kënaqësi pjesmarrja në këtë takim, në Ditën Ndërkombëtare të Librit, po aq është edhe ndjenja e dhimbjes për autorët të cilët lanë jetën për letërsinë e Lirë.

Është një ditë kur e tërë bota I nderon poetët dhe shkrimtarët dhe e dini se përsë:

• Sepse ata janë pararoja e ndërgjegjës njerëzore.

Ata janë rrebelët, protestuesit, njerëzit që e kuptojnë më shpejt se të tjerët dhe e kundërshtojnë të keqen para të gjithëve.

Dhe e bëjnë këtë thjesht me shkrimet e tyre. Pa dhunë. Por me qëllimin e lartë të ndërgjegjësimit të atyre që i lexojnë, që ata të kuptojnë ku dhe si fshihet e keqja e imponuar nga diktatura.

• Mbase nuk është një rastësi që poetët dhe shkrimtarët më të mëdhenj janë ata të cilët janë ballafaquar me diktaturat, rregjimet repressive, me pushtetet e forta shtypëse të të drejtave të qytetarëve të vet.

Tashmë i kemi mësuar emrat e shkrimatërve tanë disidentë, Pjetër Arbnori, Visar Zhiti, Musine Kokalari, Kasem Trebeshina, Trifon Xhagjika, Adem Demaci, Isuf Gervalla…e sa e sa të tjerë që nuk mund t’i përmend të gjithë.

Siç mësuam edhe emrat e Henry Hajne, Anne Frank, Bertold Breht, Thomas Mann, Erih Maria Remark, Pastërmakut, Saharovit, Selzhenicinit, Vasllav Havelit, Nadezhda Mandelstam…etj, martirë të fjaslës së lirë nëpr diktaurat e shekullit të kaluar.

Emra të mëdhenje të letërsisë anti – rregjime, anti diktatura…

Midis tyre në epokën e errët të diktaurës sovjetike dalin emrat e të ekzekutuarve:

Arthur Koestler, Janosh Korçak, Andrei Platanov… për të përmendur vetëm disa prej tyre.

• Është një mrekulli që nëpërmjet të veprës së tyre të pavdekshmë po kujotjmë Vilsonin dhe Gencin

Sepsa ata na kujtojnë GJUMIN LETARGJIK që kemi jetuar dhe se si ata janë sakrifikuar dhe kanë shkuar vetë drejt gijotinës me ndërgjegje të plotë. Thjesht dhe vetëm që mos të konformohen me rregjimin dhe t’i binin një çange alarmi për zgjimin tonë nga gjumi letargjik.

Në këtë disidencë, shndrisin në qiell sot, të sakrifikuarit e kohës

Vilsoni dhe Genci, Martirë të Demokracisë, tashmë.

Në fakt libri I tyre KUR BOTA ISH NË GJUMË edhe pse Post Mortum, na bën të skuqemi që neve në atë kohë nuk e patëm as guximin, as zgjuarsinë as forcën që ta kundërshtonim atë rregjim.

• Në një rregjim aq të mbyllur, të izoluar neve NË GJUMË ISHIM pasi edhe pse ishim në moshë të maturuar dhe këto gjëra ndodhnin në mes të Shqipërisë, neve nuk dinim gjë se çfarë kishte ndodhur. Mbase në rrethinën e Librazhdit njerëzit e kanë ditur, por aspak më gjërë se aq.

• Është mirë që I kujtojmë sot, neve njerëzit e lirë, në këtë vend të lirë dhe nëpërmjet të veprës së tyre I mësojmë edhe brezin e ri me ato që kaluam neve.

Pasi historia që harrohet rrezikon të përsëritet.

Libri që kemi në dorë ka shumë vlera të spikatura.

• Vlera më e madhe e tij është që ata që I kanë shkruar këto poezi, janë martirë, heronjë, njerëz që nuk bënë kompromis me rregjimin;

• E dyta është se përmbajtja e jashtëzakonëshme protestuese, një thirrje që guxuan ti bënin njerëzve të asaj kohe, por që binte në vesh të shurdhër;

• E treta është stili, krejt I veçantë dhe eksperimentimi me fjalën artistike, madje me forma të cilat në atë kohë ishin heretizëm I vërtetë dhe konsideroheshin si cfaqje të huaja në letërsi;

• Së fundmi secila prej poezive ka një mesazh të fortë.

• Është një fat I madh që vepra e tyre ka shpëtuar dhe tanimë ajo është e e botuar dhe në dorën tonë.

• Me këtë rast dua të përshëndes pasardhëset e Vilsonit dhe Gencit si dhe njërëzit tyre të dashur këtu dhe kudo që janë. Vecanërisht ata që janë sot këtu me neve.

• Dua të përshëndes edhe botuesin e librit Prof Bardhyl Musajn;

• Një përshendetje të veçantë për zonjën Marjan Bulku për këtë organizim kaq të mrekullueshëm të këtij takim në një ditë shumë simbolike si kjo

• Kam edhe një përshendetje për ilustruesin e librit Piktorin Anasas Konstandini dhe Kritikut të veprës Eris Rusi.

• Duk e lexuar poezitë nuk iu shpëton dot komenteve të Dr. Eris Rusi, të cilin e konsideroj një njohës të jashtëzakonshëm të letërsisë. Këtë e ka dëshmuar në këtë libër.

Ai që në fillim iu referohet autorëvë më të mëdhenjë të të gjitha kohërave, disa prej të cilëve po i përmend këtu:

Albert Kamy, Dante aligeri, Kuinto Orakio Flako, Mondello, Emili Dickson, Tom Stpard, Italo Zevo, Carles Bukovskij, Frojdi , Aleksandër Bariko, Dino Buzati, Turkuato Tasso, Edmond De Amicis, Sergej Esenin, Andre Brink, Bertold Breht, etj

Librit i jep një vlerë të shtuar edhe shkrimi i shkrimtarit tonë të dashur e të nderuar dhe ish i vuajtur i diktaturës, diplomatit, Visar Zhiti, analiza e Primo Shllakut, Agim Vincës dhe Elida Qenamit.

Në mbyllja më lejoni të them se neve ende bajmë shumë pak për njohjen e autorvë tanë disidentë. Kjo veprimtari shkon në drejtimin e duhur dhe ky libër do të përdoret edhe ne shkolla. Me shpresë!!!

Por mos harroni, në makinën më të madhe kërkuese sot Artifical Intelegjence I gjen të gjithë emrat e shkrimatërve të ekzekutuar në diktaturat e shekullit të njëzetë, por nuk gjen dot as Vilsonin, as Gencin, as Avzi Nelën.

Dhe kjo sepse GJUMI YNË VAZHDON.

Le të jetë kjo ditë një zile zgjimi e kësaj dite të shënuar të librit.

Mal Berisha

*********************************************

Dr. Mjaftime Dushallari

PER NJE TABLO ME TE GJERE TE LETERSISE SHQIPTARE

Pershendetje te gjitheve!

Ndihem e nderuar qe marr pjese ne kete memorial poetik qe bart sa dhimbje aq dhe bukuri, qe buron nga vete jeta e shkurter, por plot endra, pasion, kulture, perpjekje e vizion te dy martireve te Demokracise, Vilson Blloshmit dhe Genc Lekes. Falenderoj sinqerisht z.Marjana Bulku, organizatoren e ketij takimi, per ftesen dhe me kete rast dua te pergezoj ate dhe stafin e programit televiziv Kultura Shqiptare qe ne Diten Nderkombetare te Librit organizojne kete takim serioz duke bere nje zgjedhje te mencur te krijimtarise cilesore dhe mjaft interesante te dy poeteve te viteve ’70 qe po e pasurojne mendimin tone per Letersine Shqiptare mbas gati gjysem shekulli.

Me qe jam e fushes se Letersise, do te me pelqente te vija ne kete takim pasi te isha njohur me permbledhjen e krijimtarise se dy poeteve per te dhene nje mendim me professional ndaj tyre, por kjo nuk me pengon te shpreh mendimin tim mbeshtetur ne njohjen e deritanishme.

Kur fillova te lexoj dhe te njihem me jeten e ketyre dy martireve te lirise, ndjeva nje lidhje te brendshme shpirterore me ta. Si dhe keta dy te rinj nga fshati Berzeshte i qytetit te Librazhdit, edhe une jam diplomuar ne shkollen e mesme pedagogjike te Elbasanit, shkolle me tradita ne pergatitjen profesionale te mesuesve te rinj. U deshperova kur mesova qe ketyre studenteve te shkelqyer te Normales se Elbasanit, qe ishin diplomuar disa vjet para meje, u ishte hequr e drejta e mesimdhenies. E pashe kete veprim, jo vetem si denim e demtim te ketyre individeve te afte qe s’e kishin filluar ende jeten, por dhe si dem dhe humbje per fshatin e tyre te dashur, si dem dhe humbje per sistemin arsimor shqiptar, pse jo dhe per vendin, kombin shqiptar.

Por Vilson Blloshmi dhe Genc Leka nuk u denuan si mesues. As si punetore te bujqesise, per sabotimin e se ciles u akuzuan. Ata u vrane moralisht, u pushkatuan fizikisht sepse ishin Poete, edhe pse veprat e tyre nuk ishin botuar. Ky ishte veprimi me makaber, me ekstrem dhe i palogjikshem ne vargun e poshtersive te atij sistemi diktatorial. Jo cdokush mund te behet Poet. Poeti ka shpirt te madh, te bute, te ndjeshem, fisnik, te lire ndaj do te shprehet lirshem. Poezia eshte produkt i nje shpirti pa pranga. Vilson Blloshmi dhe Genc Leka, edhe pse vinin nga nje fshat i nje qyteti te vogel, ishin te rinj me kulture, me interesa dhe aftesi te vecanta. Poezite e tyre, qe po i njohim shume vone, jane shkruar me nje shqipe te paster dhe pershkruajne realitetin shqiptar te atyre viteve me vertetesi. Ato s’jane moralizime bajate apo thjesht kunderparrulla. Ku hapur e ku permes metaforave te goditura, ato percjellin me art te lexuesi mesazhe te fuqishme. Poezite e Lekes dhe Blloshmit rrjedhin me mjeshteri, por dhe te befasojne me guximin rinor e njekohesisht burreror ne pasqyrimin e te vertetave te jetes. Ata e mendojne dhe fundin, edhe vdekjen, sic shprehen ne disa poezi te tyre, por ajo nuk i tremb dhe as i zbeh endrat dhe deshiren per nje jete me te mire. Poetet Leka e Blloshmi e dinin se s’kishin c’te humbisnin me, se ata ishin vrare qe ne veze. Fati i tyre ishte parashikuar nga biografia e tyre. Asgje s’punonte me per ta. Vetem shpresa per nje te ardhme me te mire ishte motivimi i tyre per te shkruar dhe per te jetuar. Aty buronte edhe guximi dhe forca e mendimit te tyre ne poezi.

Shoqeria shqiptare u detyrohet shume ketyre dy te rinjve me tipare dhe aftesi te rralla. Eshte bere dicka per vleresimin e tyre. Memoriali ne kujtim te Genc Lekes dhe Vilson Blloshmit ne qytetin e Librazhdit, eshte i nje lloji te vecante. Ai te dritheron po aq sa jeta dhe fundi tragjik i poeteve. Dy kokat e te rinjve, njeri ende sycelur e tjetri i vrare e i pergjumur, duket sikur therrasin fort per lirine qe s’e pane dhe as e gezuan. Ideja e memorialit ploteson bukur dhe deshiren e tyre qe aty jashte, ne ate reliev, dielli te mund t’i ngrohe me shume…

Ne vitet postkomuniste, keta poete jane vleresuar dhe me tituj nderi plotesisht te merituara.

Qe te kompletohet vleresimi i ketyre figurave, une mendoj qe institucionet perkatese ne Shqiperi, mund te kujdesen qe poezite me te spikatura te ketyre poeteve te talentuar, te zene vend ne programet e shkollave shqiptare te te gjitha niveleve. Keshtu, brezi i ri do te kete mundesi t’i njohe, t’i vleresoje dhe t’i perjetesoje keta intelektuale me kulture dhe vepren e tyre. Ne kete menyre, njekohesisht do t’i behet nje sherbim i vlefshem dhe Letersise Shqipe ne pergjithesi dhe vecanerisht asaj te viteve ’70, e cila eshte prezantuar dhe njohur ne vend e me gjere, vetem permes veprave te shkruara conform metodes se Realizmit Socialist. Nderkohe, qe cdo dite e me shume behet dhe me e qarte se, ne ato vite ne vendin tone ka ekzistuar, eshte levruar dhe nje lloj letersie tjeter thellesisht realiste, dhe pse ishte e pamundur te shihte driten e botimit. Keshtu tablloja e Letersise Bashkekohore Shqiptare do te jete me e plote dhe me prestigjioze.

Perulem me respekt ndaj vepres letrare te dy martireve te Lirise.

Gezuar Festen Nderkombetare te Librit!

””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””

Pertefe Leka

E di që do të ishte më mirë t’ i tregoja gojarisht por shenova dy tri episode të jetuara për t’ju pershtatur temës “ Kur vriten poetët …….A ngrenë zërin kundra poetët e tjerë?

Zonja Mariana ju përgëzoj për këto organizime, sa e nevojshme asht që të kemi moralin Shqiptar nga trashëgimia e mirë, Ju admiroj ….

Sapo fillova t’ju shkruaja ne atë ngushticën e telefonit për të justifikuar mungesen time, papritmas me iku shkrimi pa e përfundue, por qe nxitje qe ta vazhdonim komunikimin ne telefon. Në të njejten kohë , ju me dërguat shkrimin me poezine “Kur shteti vret poetët e vet,” Sapo e lexova me hapet një teme, që kam 33- vjet që e tratoj dhe s’ ka të mbaruar …. ndaj s’po dija së çfarë do t’ju shkruaja. U rrembeva nga emrat e poetve të vrarë ,ku më zgjuat kujtimet e kolegut tim Enver Draçini ,kur fillova mesuesine në Vrakë, 1960 ,ne shkollën ku kishte bërë mesim Migjeni. Ishte vëllai i poetit të vrarë , Qemal Draçinit, ishte vëllai i profesorit të Gjimnazit të Shkodrës dhe të “Donika Kastrioti”

Qemal Draçini, ishte poet, kritik,prozator,,perkthyes,hartues tekstesh shkollore,kontribues në fushën e teatrit, sekretar i të madhit Atë Gjergj Fishta Ishte ,vetëm 15 vjeç kur u ndikue nga idete komuniste prej profesorit tij Skender Luarasi në Gjimnazin e Shkodrës, burgoset për këto ide , me vonë burgoset si antifashisht, dhe ishte në listën naziste drejte Prishtinës…..por shpëtoi …Drejtoi revisten “Fryma “ ku nder të tjera shkelqeu vepra poetike e Migjenit me shumë personalitete tjerë … Burgut komunist nuk i shpëtoi … Poeti vdiq në tortura ….. Ishte vetëm 24 vjeç…… e ….sot nuk ka një varr ….Mbeti Martir I mendimit dhe fjalës lirë. Vëllai i tij Enveri ,kurrë nuk e përmendi , asgjë nuk mësova prej tij , heshtje . Heshtën edhe kur morën dekoratën “Martir i Demokracisë “ me 1992 , isha prezent në sallën e Gjimnazit Shkodër, i thanë jo urrejtjes , përsëri heshtje

Nuk po zgjatem per të ndjerin kolegun tim Enver Draçini sepse edhe Ai ishte nje enciklopedi me vetë. Duhet trajtuar se ka merita të veçanta Ai për 50 vjet ruajti në fshehtesi dorëshkrimet e vëllait të vrare dhe pas 90-tës i permblodhi në librin “Era”………..

Tema që po diskutohet “Kur vriteshin poetet “. Ç’ bëjnë poetet e atij shteti ? A Ngrene zërin. kundra ….? …A pikëllohen ndopak …..?… është për të gjithë , kjo këmbanë bie edhe për mua Qëndrimi im mbi 30 vjet mësuese e real socialist .

Po shenoj disa raste që më kanë ndodhur kur jepja mësimin e letersisë në Gjimnazin Kristoforidhi . E vetmja shkollë e mesme e përgjithshme pa shkëputja nga puna ne Tiranë pak metra larg Lidhjes së shkrimtarëve .

Kisha ne klasë një nxënës “ rrebel” që me “bezdiste “me pyetjen “ Pse nuk e mësojme Fishtën”. Ai e dinte që jam nga Shkodra dhe e perseriste radhazi . Pergjigjja ime ishte…..heshtje ….Nuk kishte gjë më të rendë për mua që të pakten të citoja vargje te shkeputura, aqë me shumë që isha rrite e edukue nga Im atë mësues me veprat apo me vargjet e Lahutës bile Im atë edhe i kendonte. vargje të muzikueme “ Bini toskë e bini gegë si rrfeja qe shkon tue djegë”……Unë isha një memece , vetëm heshtje

Për koincidencë pas disa ditësh arrestojnë brenda në shkollën tonë Profesorin e historisë Pal Doçi studiues. Ai bënte mesim në një shkollë dy vjeçare që per mungese lokali kur mbaronim ne mësimin në dreke vazhdonin Ata , pikërisht në klasën time demonstrohet ky veprim i shemtuar, shkaku ishte —-Pse citonte vargje nga Lahuta e Malcisë në orën e mësimit për te konkretizue luftëtarët e veriut .Nga këto ngjarje në shkollë më shkonte mendja për keq, me dukeshin si provokim , përseri isha gojëmbyllur por shpirtvrarë, e pikëlluar kur mendoja absurdin që për vargje patriotike të izolohen e

a të vriten njerëz të pafajshëm . Unë nuk guxoja te flisja një fjalë , vetëm heshtje …

Ajo që me ka vra shumë ishte kur me arrestuan një nxënës.ishte djalë i qetë , rrinte në fund të bankave ,nuk e njihja familjen e tij . Për këte rast na therritën në hetusi me kolegen time edhe ajo mësuese letërsie

Hetuesi një djalë i ri me tha —shikoji ato libra, janë gjetur në shtepine e nxënesit tuaj , janë libra të shkruar për Papet e Romes. një nga keta ia ka dhënë shokut tij …….Pyetja e hetuesit ishte —A ka sjellë libra në shkollën tuaj ,?! ….Për fat të mirë nxënesi kishte sjellë një libër të vjeter në shkolle “Lulet e Veres “të N.Frasherit dhe ishte në dollapin e klasës ku mbaja fletoret e hartimit …I fola per nxënësin tim, ashtu si e njihja, shumë pozitivisht. …Djalit i bënë gjyqin në lagje ,ku e mbrojtën të gjithë , siç tregonin …Ai nuk foli , u zbardh në fytyre ,i ra të fiket. e derguan ne spital …. Djalin e falen , por Ai nuk erdhi me në shkollë ….As unë nuk e pashë më kurrë … përsëri heshtje … Kisha menduar së Ai djalë kishte një brengë , vinte nga veriu , dhe duhet të kishte pasë lidhje me besimtarë të religjionit katolik , që trashëgonin bibloteka të pasura te cilët u persekutuan nga regjimi komunist . ….

Po shenoj edhe diçka ndryshe

Kur në mesim jepja Kategorite estetike …E bukura e shemtuara e madherishmja e tjerë

sipas librit të Alfred Uçit …Sado që thellohesha në studime nga perkthimet që bëheshin nga rusishtja nuk isha e qartë ,psh për karakterin klasor të së bukurës një nxënës më pyeti —-një vazo me lule në tavolinen e punëtorit është e bukur ,dhe po kjo vazo me lule në tavolinen e borgjezit është e shemtuar … ?! Për fat të mirë kisha një nxënës që e kishte nenen Punonjese ne lidhjen e shkrimtareve . Një ditë më thotë : Në sallën e Lidhjes po promovohet libri me poezi i një poet të ri ..Me që paradite vinin më pak nxënës, me lejen e drejtoreshes .mora një grup maturantësh e shkova. Lokali ishte shumë afer . Mbledhjen e drejtonte Sh.Musaraj .Poeti i ri lexoi poezitë , njera nga poezite i kushtohej “Lules” . Njeri nga të pranishmit u ngrit e tha — kësaj poezie i mungon karakteri klasor !! poeti shtangu !!! Shpejt nderhyri Sh. musaraj duke thënë — edhe ajo rregullohet —- I shtoni vargun “ O moj Lulja për merak , ruhu mos të kepusi ndonjë kulak “ ……dhe poezia kalon …..

Të gjithë qëndruan serioz, asnjë buzëqeshje… heshtje per ideologjinë e gabuar

Për mua si mësuese ishte ore mësimi . I thashe vetes …. eureka …… në raste të tilla thashë , gjejë një artific që të dalësh nga situata …..

Në këte gjimnaz kam pasë kolegë poetin Nexhat Hakiu ,shkrimtarë i viteve 30 .Loni Papa, i njohur me dramen Cuca e maleve . Xhevahir Spahiu I cili qëndroi shumë pak në shkollen tonë . Më ka mbetur në mendje pyetja e një nxënësi ndofta me naïviteit !! Për vargun e poetit “Pika e Lotit sa Pesha globit” Profesori siç e therrisnin nxenesit. ishte prezent me register gati për mësim ,evituam pergjigjen , vazhduam. punen mbeti pa fjalë….. . Kështu ishte kur letersine e drejtonte një ideologji që predikonte dhunën patjeter do të ballafaqohesh me të tilla të papritura

Nga prof. Nexhat Hakiu kam mësuar diçka që kurrë nuk do të më shkonte mendja .

per personazhet në romanin Para Agimi të Sh.M. Ai me tregoi se pas Ermira Velo dhe Zotit Bardhi në Roman ishin Musine Kokalari dhe Branko Merxhani, Menjëhere. fillova të kopjoj nga teksti pjesë ku behej fjalë për këto dy personazhe pasi e kisha shumë të njohur B.Merxhanin nga revista Perpjekja Shqiptare dhe gjithë këto vite. kam hulumtue për këto kontribues në letërsi e sociologji. Këto shenime i përdora pas 90 -tës Kur u thye heshtja e gjatë dhe fillova te shkruaj. Artikulli i parë 2 korrik 1990 Gazeta Drita “Mbi disa kufizime ideore në letërsi “ dhe i dyti “ Pse nuk jam marksist “ në Prill 1991 Shkrimin e dorëzova në redaksine e Gazetës Republika shkrimtarit të madh Petro Marko I cili me tregoj se kishte qenë Ai që kishte shtypur në makinë Kryeartikullin e B.Merxhanit” “Pse nuk jam marksist “ edhe pse nuk perputhej me idete e tij ….Ishte takimi i parë dhe i fundit me maratonomakun e vuajtjeve shkaktuar nga shoket e idealit komunist, Ndërroi jetë pas 6 muaj te takimit. ,Edhe kolosi i letrave nuk foli …Pas 90-es Foli me Vetvetën … (. E Kam trajtuar gjatë këte takim)

Kështu morën udhë shkrimet e mija ku sot janë permbledhur në tre volume me Titullin

“ Refleksione të një harrese te imponuar “ ku. jam. munduar. të ruaj me krenari Statusin Mësuese , sepse nuk bëra gjë tjetër veç. plotësova atë që nuk pata mundësi t’ia mësoja nxënesve te mi kur ndiqnin shkollën .

Zonja Marjana e dëshiroj takimin me ju me diskutue ne se mund te kontribojmë per heshtjen e gjatë që sot duhet parë në kuptimin filozofik dhe mendimin progresiv ….

Paçi mbarësi në këto sherbime per kulturën shqiptare .

Pertefe Leka

”””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””””

TË GJITHA FJALËT PËRSHËNDETËSE U DËRGUAN PËR BOTIM NGA MARJANA BULKU

#SiSot, më 22 prill 1865, lindi veprimtari i Rilindjes Kombëtare, Petro Nini Luarasi

April 22, 2023 by s p

Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave/

Mësimet e para në gjuhën shqipe i mori kur ishte nxënës në shkollën e Qestoratit nga mësuesi Koto Hoxhi. Në vitin 1887 hapi në Ersekë shkollën e parë shqipe dhe përgjatë vjetëve 1892-1893, shkollat shqipe në krahinën e Kolonjës dhe të Vakëfeve. Ishte mësues dhe drejtor i Mësonjtores Shqipe të Korçës (1893) dhe më vonë i shkollës së Negovanit (1909-1911).

Mërgoi në Amerikë dhe u bë nismëtar i shoqërive patriotike “Malli i Mëmëdheut” dhe “Pellazgu”. Ishte deleagat në Kongresin e Dytë të Manastirit. Bashkëpunoi me organet “Bashkimi i Kombit” (Manastir), “Drita” (Sofje), “Kombi” (Boston), “Iliria” (Selanik). Në veprën “Mallkimi i shkronjave shqipe dhe çpërfolja e shqiptarit” (Manastir, 1911) mbrojti të drejtat e popullit shqiptar për kulturë kombëtare, duke e quajtur dijen dhe kulturën “shpirtin e mëmëdheut”. Për shkak të veprimtarisë patriotike, arsimore, shoqërore dhe propaganduese, u përndoq nga Xhonturqit dhe Patriarkana e Stambollit. Vdiq i helmuar në Ersekë më 17 gusht 1911.

Mesazhi i Fiter Bajramit

April 21, 2023 by s p

Imam Shuajb Gerguri

Qendra Islame Shqiptare,

Detroit, MI/

Të gjitha lavdërimet i takojnë Allahut, Zotit të gjithësisë për bekimet e Tij.

Dhe paqja e bekimet mbi të gjithë të dërguarit e Tij të zgjedhur nga Ademi deri te Muhamedi, si dhe ata që ndjekin rrugen a tyre me sinqeritet deri në ditën e fundit.

Sot festojmë Fitër Bajramin; përjetojmë gëzim duke festuar arritjet tona shpirtërore të muajit të bekuar të Ramazanit. Ndjejmë gjithashtu një ndjenjë pikëllimi për largimin e këtij mysafiri të nderuar.

Duket se ishte shumë shpejt; sikur vetëm dje e mirëpritëm muajin e bekuar te Rmazanit dhe sot po i japim lamtumirën.

Kjo na kujton natyrën e shkurtër të jetës në këtë botë. Ne jemi udhëtarë këtu; së shpejti do të thirremi për të takuar Zotin tonë; koha, vendi dhe mënyra vendosen nga Ai që i vetëm ka pushtetin absolut mbi jetët tona.

Vëllezër dhe motra,

Le ta falënderojmë Zotin që na udhëzoi në rrugën e TIj, që na mundësoi të falemi, të agjërojmë dhe të kryejmë veprat e shumta të devotshmërisë në muajin e bekuar.

Le të lutemi që Ai t’i pranojë ato dhe të na falë të metat tona. Asnjë prej nesh nuk është i përsosur; prandaj le t’i drejtohemi Zotit me përulësi duke i njohur mëkatet tona dhe duke kërkuar mëshirën dhe faljen e Tij.

Duke i dhënë lamtumirën Ramazanit, ne duhet të reflektojmë mbi mësimet e nxjerra.

Ne duhet të rrënjosim në vetvete frymën e vërtetë të Islamit: frymën e devotshmërisë, vetëdisiplinimit, mëshirës, dhembshurisë, paqes dhe mirësisë.

Sot miliona njerëz në botë vuajnë nga skamja dhe uria. Nuk janë të pakët edhe në vendin tonë ata që vuajnë për nevojat elementare jetësore. Islami na mëson se nuk është besimtar ai që është i ngopur kur fqinji i tij ose i saj është i uritur. Ne kemi detyrim që të ndajmë bekimet që gëzojmë me ata që janë në nevojë.

Festimi i Bajramit është koha për të praktikuar mësimet e bukura të Ramazanit: mësimet e durimit, vetëpërmbajtjes, pergjigjen ndaj te keqes me të bukurën.

Profeti ynë i dashur e luftoi urrejtjen me dashuri dhe mesazhi i tij ishte:

“Fali ata që të ofendojnë; ruaj lidhjet me ata që ndërpresin marrëdhëniet me ju; Bëju mirë atyre që të keqtrajtojnë dhe flisni të vërtetën edhe nëse ajo të lëndon.”

Le të jetë kjo moto profetike formula jonë ndërsa luftojmë islamofobinë. Zoti na urdhëron ti kundërvihemi të shëmtuarës me atë që është e bukur.

“Por [meqenëse] e mira dhe e keqja nuk mund të jenë të barabarta, largoje të keqen me atë që është e bukur dhe do të gjesh që armiku yt të kthehet në mikun tënd besnik.” (Kur’an: 41:34).

Allahu na thërret që të bashkohemi me të gjithë, pavarësisht nga dallimet fetare për sa i përket drejtësisë, dhembshurisë dhe mirësisë. Ne jetojmë me njerëz të përkatësive të ndryshme fetare dhe ideologjike; ne duhet t’u bashkohemi atyre në gjithçka që është e mirë duke iu shmangur të keqes, veseve dhe korrupsionit.

“Jini gjithmonë të palëkundur në përkushtimin tuaj ndaj Perëndisë, duke dëshmuar të vërtetën me drejtësi; dhe kurrë mos lejoni që urrejtja ndaj askujt t’ju çojë në mëkatin e devijimit nga drejtësia. Jini të drejtë: kjo është më afër të qenit të devotshem.” (Kur’an: 5:8).

“Dhe ndihmojeni njëri-tjetrin në avancimin e virtytit dhe vetëdijes ndaj Zotit dhe mos e ndihmoni njëri-tjetrin në avancimin e të keqes dhe armiqësisë.” (Kur’an: 5:2).

Në këtë ditë feste lusim të Madhin Zot që t’i falë prindërit, gjyshërit, xhaxhallarët dhe tezet, vëllezërit e motrat që kanë ndërruar jetë.

I Madhi Zot atyre ua ndriçoftë varret e tyre dhe i ruajtë nga sprovat e varrit dhe zjarrit të xhehenemit dhe i pranoftë në xhenetin e begatshëm.

Lutemi që I Madhi Zot të zbresë shërim mbi ata që janë të sëmurë dhe vuajnë; ua lehtësoftë dhimbjet, ua largoftë vështirësitë nga jeta e tyre.

Ne lutemi që Zoti i Gjithmëshirshëm të jetë me ata që vuajnë nga forma të ndryshme okupimi, luftërash, gjenocidi, dhe çfardo lloj dhune.

I ndihmoftë ata që të rifitojnë dinjitetin, lirinë dhe të drejtat e tyre të dhëna nga Zoti.

Ne lutemi që Allahu t’i udhëzoj në Rrugën a drejtë ata që kanë devijuar nga rruga e Tij.

Urime festa e Fiter Bajramit dhe Zoti i Madhëruar e bëftë këtë Bajram ditë gëzimi për ne dhe muslimanët në mbarë botën. Amin

Imam Shuajb Gerguri

Qendra Islame Shqiptare,

Detroit, MI

21 prill 2023

EFEKTI I BILINGUALIZMIT TEK SHQIPTARËT

April 20, 2023 by s p

Helena Lubonja/

Hyrje

Dalja nga sistemi komunist solli për Shqipërinë ndryshime të thella politike, ekonomike dhe shoqërore dhe në këtë vorbull ndryshimesh u përfshi dhe problematika e gjuhës shqipe. Gjuha shqipe u përball me një mori gjuhësh pas largimeve të një pjese të konsiderueshme të popullsisë jashtë kufijve të Shqipërisë. Shqiptarët e larguar filluan të vënë në përdorim një gjuhë tjetër, atë të vendit ku zgjodhën të jetonin. Të tjerë përvetësuan gjuhë të tjera përmes arsimit duke e konsideruar mësimin e gjuhëve të huaja si një domosdoshmëri për kohën. Hyrjet dhe daljet, udhëtimet turistike apo ato për qëllime pune në vende të tjera i shtynë shqiptarët drejt mësimit dhe përvetësimit të gjuhëve të huaja duke bërë që bilingualizmi të zërë vendin e një fenomeni të zakonshëm dhe për rrjedhojë pjesa më e madhe e shqiptarëve të cilësohet bilinge. (Lloshi, 2011)

Emigrimi dhe bilingualizmi

Emigrimi, i trajtuar në kontekstin historik dhe atë politik, përjetohet si një eksperiencë e vështirë që sjell shumë ndryshime në familje, pasi anëtarët e një familjeje emigrantësh duhet që në mënyrë paralele të ruajnë elementët e kulturës së tyre të origjinës, gjuhën, zakonet dhe traditat si dhe të përvetësojnë një mënyrë të re të të folurit, të të menduarit, sikurse dhe vlera të reja, që i çojnë drejt ndryshimeve në mënyrën e organizimit familjar dhe mbi të gjitha të identitetit të tyre.
Emigrimi dhe vendosja e familjes në një vend të ri është një nga faktorët bazë që luajnë rol të rëndësishëm në zhvillimin e bilingualizmit si për të rriturit ashtu edhe për më të rinjtë. Forma që merr bilingualizmi i çdo brezi është e ndryshme, pasi studiohet në varësi të moshës së folësit në momentin e përballjes së tij me gjuhën e vendit pritës, në kushte të ndryshme të zotërimit të saj si dhe në përputhje me orientimin e ndryshëm socialokulturor të tij. McLauglin (1978), duke u bazuar në moshën në të cilën zotërohet gjuha e dytë dalloi bilingualizmin e njëkohshëm nga ai i njëpasnjëshëm, duke shpjeguar se bilingualizmi i njëkohshëm zhvillohet në disa raste: 1. kur fëmija, pas lindjes së tij është në kontakt me dy gjuhë njëkohësisht, 2. kur në familjen e tij fliten të dyja gjuhët dhe 3. kur të dyja gjuhët fliten përveç se në familje dhe në mjedisin përreth si p.sh në çerdhe, kopsht, shkollë. Edhe Hoffman (1991) mbron tezën se realizimi me sukses i bilingualizmit të njëkohshëm ndodh kur fëmija: 1. bën pjesë në një familje dygjuhëshe, 2. kur prindërit e fëmijës janë emigrantë në një shtet të huaj, 3. kur prindërit e fëmijës kanë emigruar përgjithmonë nga vendi i tyre, 4. kur fëmija ka kontakt të vazhdueshëm me tjetër grupim gjuhësor të shoqërisë shumëgjuhëshe ku jeton si dhe 5. kur fëmija studion në një kopsht apo shkollë dygjuhëshe (Triarchi-Herrmann, 2000).
Kështu që parë nga ky këndvështrim për fëmijët shqiptarë, të lindur në vende të tjera ose për të ardhurit në moshë të vogël përvetësimi i gjuhës së shumicës përbën domosdoshmëri për socializimin e tyre në një mjedis të ri, për vendosjen e kontaktit midis tyre dhe bashkëmoshatarëve të tyre, si dhe për arsimimin e tyre në çerdhe, kopshte apo shkolla. Sa më i ri të jetë folësi aq më i madh është ndikimi i gjuhës mbizotëruese. Ndërkaq ndryshueshmëri e madhe vihet re në performancat e personave që mësojnë një gjuhë të dytë pas moshës së pubertetit. Disa arrijnë të zotërojnë në mënyrë perfekte një gjuhë, sikur të ishte gjuha e tyre amtare, ndërsa të tjerë dominohen nga gjuha e tyre amtare gjatë gjithë kohës. (Klimi 2015) Përgjithësisht të rriturit, të gjendur në rolin e punëtorëve në një vend të huaj ndryshe nga fëmijët janë detyruar ta mësojnë gjuhën përmes komunikimit të përditshëm me folësit natyralë kryesisht në ambientet e punës ose nga stacionet televizive. Studimi paralel i gjuhës me metoda apo me frekuentim kursesh gjuhësore ka qenë për emigrantët pothuajse i parealizueshëm, pasi për ta mungonte faktori kohë. Ata ishin të kushtëzuar nga nevoja jetike, kështu që punonin me orare shumë të zgjatura dhe me lodhje të madhe fizike. Ndërkohë gjuhën amtare e përdornin kryesisht në familje, në festa apo grumbullime me bashkëpatriotët e tyre. Por edhe në këtë rast me kalimin e kohës gjuha e shumicës ka interferuar në gjuhën e pakicës duke e minimizuar përdorimin e saj.

Shqipëria dhe bilingualizmi

Edhe shqiptarët që jetonin e punonin në Shqipëri filluan të ndërgjegjësohen lidhur me mësimin e gjuhëve të huaja, përvetësimin apo përdorimin e tyre. Nevoja për të komunikuar me të huajt, dëshira për të njohur kultura të reja, për të vizituar vende të tjera (për arsye emigrimi apo udhëtime turistike), kërshëria për të admiruar nga afër një botë që për gati gjysëm shekulli iu ishte privuar i shtyu shqiptarët të tregonin interes të madh për gjuhët e huaja. Në një periudhe pak më të vonshme, kur shumë shqiptarë të ikur vetë, pa familje, po vendosnin të tërhiqnin edhe familjet e tyre në vendet ku jetonin familjarët e këtyre burrave (me pak grave apo burrave e grave) vendosën të mësojnë në vendin e tyre gjuhët e huaja, për të shkuar sa më të përgatitur në shtetet e tjera. Në këtë rast kuptohet, përdoret një mundësi me komode e mësimit të gjuhës, mësimi i saj me mësues, në shkolla apo kurse. Infrastruktura për t’iu përgjigjur këtij zhvillimi të ri u zhvillua shumë shpejt, u hapën disa shkolla private si dhe shumë kurse. Në fakt sot në Shqipëri ekzistojnë aq shumë kolegje dygjuhësh si p.sh shkolla franko-shqiptare, greko-shqiptare, gjermano-shqiptare, anglo-shqiptare, turko-shqiptare, italo-shqiptare etj., apo qendra për mësimin e gjuhëve të huaja sa mendojmë se janë treguesi më i qartë që thekson faktin se shqiptarët janë një popull që i admiron gjuhët e huaja dhe qe është i bekuar me dhuntinë për t’i përvetësuar ato shumë shpejt.

Emigrantët shqiptarë në Greqi

Përmbysjet politike të viteve 1990 të ndodhura në Shqipëri i drejtuan emigrantët ekonomikë drejt perëndimit, dhe një përqindje mjaft e madhe zgjodhi Greqinë. Këta njerëz u përballën më bilingualizmin, gjendjen e dygjuhësisë, ndërkohë që deri vonë ka pasur një prirje për ta quajtur situatën e monolinguizmit si më normalen.
Shqiptarët, në Greqi janë grupi më i madh i emigrantëve dhe nxënësit shqiptarë përfaqësojnë përqindjen më të lartë të nxënësve të huaj në sistemin arsimor grek. Sipas një studimi të kryer në Greqi, me 70 nxënës shqiptarë, në formën e një ankete me vetë-raportim, në lidhje me praktikat gjuhësore të nxënësve shqiptarë, u konstatua se nxënësit shqiptarë karakterizohen nga shprehi të dobëta në gjuhën shqipe dhe përdorim të kufizuar të saj. Rezulton mbizotërim i greqishtes ndaj shqipes, akoma dhe në rastet kur nxënësit shqiptarë dinë shqip përpiqen ta nënvlerësojnë këtë duke pretenduar se dinë shumë pak shqip apo nuk dinë fare. (Gogonas, 2009) Njohja e gjuhës së vendit si gjuha me peshën më të madhe, gjuha kryesore për të jetuar, punuar, për t’u bërë pjesë e shoqërisë është kthyer për ta në një domosdoshmëri duke lënë mënjanë gjuhën amtare. Për rrjedhojë, një pjesë e emigrantëve shqiptarë në Greqi dhe kryesisht të rinjtë nuk e zotërojnë mirë shqipen standarde. Madje nga një sondazh jo zyrtar rezultoi se ndër fëmijët nën 10 vjeç dy të tretat po e humbasin shqipen dhe asnjë prej tyre nuk ka bërë shkollë në Shqipëri. Kjo tregon se gjuha shqipe është shndërruar në një mjet të përdorur vetëm për jetën familjare duke rritur rrezikun që këta fëmijë të humbasin gjuhën amtare. (Lloshi, 2011)
Sipas opinionit tim shqipja e një pjese të konsiderueshme të fëmijëve të lindur në Greqi, apo e të ardhurve në moshë të vogël, pothuajse ka humbur funksionin e saj komunikativ. Ata janë në gjendje ta kuptojnë atë kur e flasin të tjerët, por vështirësohen kur duan të shprehin një mendim të tyre. Me kalimin e kohës, si rezultat i përfshirjes në një ambient gjithnjë edhe me më pak elemente shqip, ata harrojnë ta shkruajnë dhe ta flasin atë. Shqipja e këtyre individëve rezulton pothuajse e pambrojtur ndaj ndikimit të greqishtes duke bërë të depërtojë lehtësisht çdo ndërhyrje e tipit strukturor, leksikor apo gramatikor. Në fakt duke iu referuar studimeve dhe statistikave të mësipërme lind natyrshëm pyetja mos ndoshta këta fëmijë janë produkt i një bilingualizmi të çalë? Pra me kalimin e kohës gjuha e shumicës do të vazhdojë të interferojë në gjuhën e pakicës duke e minimizuar ose duke e zeruar përdorimin e saj, duke ndikuar dhe në asgjësimin e pjesshëm ose të plotë të njohjes së leksikut apo gramatikës. Për pasojë fëmijët shqiptarë të lindur në Greqi ose të ardhur në moshë të vogël do të humbasin pjesërisht apo plotësisht gjuhën amtare duke humbur në këtë mënyrë dhe nyjen lidhëse që i bashkon ata me vendin e origjinës. Një rol të rëndësishëm në parandalimin e këtij fenomeni luajnë pa dyshim prindërit e këtyre fëmijëve, familja e tyre në përgjithësi. Dhe në fakt rezulton një interesim i madh dhe shqetësim nga ana e prindërve emigrantë për të ardhmen e shqipes në brezat e rinj. Për kultivimin e shqipes prindërit shqiptarë i dërgojnë fëmijët e tyre në kurse të gjuhës shqipe, iu ofrojnë ndihmën e tyre gjatë përgatitjes mësimore, i këshillojnë dhe i nxisin të lexojnë libra shqip si dhe i mëshojnë faktit se në familje/në shtëpi duhet të flasin shqip.
Le t’i referohemi një studimi mbi qëndrimet e prindërve emigrantë (shqiptarë) në Greqi ndaj bilingualizmit të fëmijëve të tyre dhe anketimit të kryer në disa shkolla në Kretë dhe Selanik, ku studiojnë një numër i madh fëmijësh të ardhur nga Shqipëria. Sipas këtij studimi u konstatua se të mësuarit mirë të gjuhës greke konsiderohet prej shumicës si një gjë e rëndësishme duke e lidhur me kërkesat e realitetit të sotëm si arsimimi në shkollat greke, nevoja për komunikim, jeta e përditshme etj. Ndërsa një pjesë e mirë ka qëndrim pozitiv ndaj multilinguizmit në përgjithësi. Rëndësia e përvetësimit të gjuhës greke konsiderohet me peshë dhe nga një pjesë e vogël të cilët mendojnë të vendosen përgjithmonë në Greqi, ndërsa pjesa tjetër që dëshiron rikthim në atdhe mbron faktin se shqipja është simbol i identitetit kombëtar dhe kurrsesi nuk mund të lihet në harresë. (Chatzidaki-Qiriazi, 2008)

Bilingualizmi dhe të menduarit

Kur të menduarit e një fëmijë është kreativ, imagjinativ, fleksibël, i hapur dhe i lirë, fëmija konsiderohet «divergjent». Personat me aftësi njohëse divergjente preferojnë të japin përgjigje të ndryshme, në vend të gjetjes së përgjigjes së saktë dhe secila prej këtyre përgjigjeve mund të jetë e vlefshme. Janë bilingët ata që për çdo objekt apo ide kanë dy apo më tepër fjalë dhe bilingualizmi është fenomeni që rrit rrjedhshmërinë, fleksibilitetin, origjinalitetin dhe kompleksitetin e mendimit.
Bilingët kanë fjalor mjaft më të pasur dhe aftësi të admirueshme shprehëse për të treguar histori të ndryshme në krahasim me monolingët. Si rezultat i zotërimit të dy gjuhëve bilingët dallojnë emrat nga objektet. Shumica e studiuesve gjykon se ekzistojnë lidhje pozitive midis bilingëve dhe aftësisë konjitive, pra bilingët kanë disa avantazhe konjitive krahasuar me monolingët. (Baker, 2001)
Aftësia e fëmijëve bilingë për të gjykuar drejt në kushtet normale është më e madhe se e fëmijëve monolingë. Fëmijët bilingë fitojnë një epërsi intelektuale dhe janë të prirur që më shpejt se monolingët t’ia dalin në mësimin e rregullave të matematikës, që do të thotë se ata shquhen nga fuqia e tyre e të menduarit.
Të qenët biling është me rëndësi edhe në aspektin e krijimit të një ekuilibri emocional ndaj përkatësisë kulturore-gjuhësore, pra të identitetit. Disa nga avantazhet e bilingualizmit janë: fleksibiliteti mendor, mobiliteti konceptual, të arsyetuarit abstrakt rreth fjalëve, ndërtimi i koncepteve, inteligjenca verbale, të menduarit kreativ, ndjeshmëria në të komunikuar, aftësia për të zgjidhur problemet e rëndësishme, performancat në perceptimin hapësinor, aftësitë në fushën e matematikës. (Tahiri 2014)

Roli i bilingualizmit në arsim

Kur flasim për arsimimin dygjuhësh nënkuptojmë mësimdhënien në dy gjuhë, të cilat përbëjnë mjetin për arritjen e qëllimeve të caktuara didaktike në procedurën arsimore. Programet dygjuhëshe synojnë në nxitjen e aftësive gjuhësore të nxënësve gjatë gjithë arsimimit të tyre, në mënyrë që ata të zhvillohen si individë bilingë ku të dyja gjuhët të jenë në ekuilibër.
Tre janë faktorët që luajnë rol të rëndësishëm në rezultatet e paraqitura nga nxënës bilingë: koha që nevojitet për zotërimin e gjuhës akademike, në mënyrë të tillë që fëmijët të jenë pjesë aktive e procesit mësimor në shkollë, vlerësimi i çdo lloj dijeje të mëparshme të nxënësve dhe roli i gjuhës së parë përgjatë procedurës së mësimit të së dytës.
Koha që nevojitet për zotërimin e një gjuhe në të gjitha format e saj është e ndryshme. Për t’u aftësuar në komunikimin e përditshëm fëmijët nuk kanë nevojë për shkollën. Mjafton që të komunikojnë me individë të mjedisit që i rrethon për të zhvilluar gjuhën e tyre pavarësisht nëse është gjuhë e parë apo e dytë. Fëmijëve bilingë, nuk do t’u duhej një periudhë e gjatë kohore për të mos i dalluar nga vendasit e së njëjtës moshë. Mjafton që ata të luajnë dhe të përfshihen në aktivitete të ndryshme me individët vendas. Por kjo nuk mjafton për një pjesëmarrje aktive në mësim. Shkolla pretendon që të gjithë folësit të përdorin gjuhën zyrtare me rrjedhshmëri, pra gjuhën akademike ose gjuhën e shkollës. Kjo formë e gjuhës nuk zhvillohet as me shpejtësi dhe as drejtpërdrejt nga komunikimi i përditshëm, por kërkon zgjedhjen e një fjalori specifik dhe procedurë mësimdhënieje. Ndërsa për të folmen e përditshme nevojiten deri në dy vjet që një fëmijë biling të arrijë nivelin e zotërimit të gjuhës të një monolingu të së njëjtës moshë, për gjuhën akademike duhen 5 deri në 7 vjet. (Cummins, 2000)
Që të ecë para procesi i të mësuarit duhet një mbështetje që do të sigurojë një urë lidhëse midis institucioneve apo vendeve të përdorimit të gjuhës. Kryesisht duhet të sigurohet një urë lidhëse midis vendeve kryesore të përdorimit të gjuhës për fëmijën domethënë midis familjes dhe shkollës. Por kjo është e realizueshme nëse familja ndihmon në ndërtimin e kësaj lidhjeje dhe nëse mësuesi duke njohur zakonet kulturore të familjes garanton vazhdimin për nxënësit.

Konkluzione

Fëmijët bilingë vendosen në një nivel superior, në krahasim me bashkëmoshatarët e tyre monolingë. Bilingët arrijnë të mësojnë dy gjuhë në një periudhë kohore gjatë së cilës monolingët mësojnë vetëm një. Bilingualizmi paraqet tek fëmijët normalë dhe në situata jokonfliktuale të dygjuhësisë përfitime të tilla si zotërimin e shpejtë dhe të kënaqshëm të dy gjuhëve në të njëjtën mënyrë, si dhe të dy sistemeve kulturore e të qytetërimeve dhe i çel fëmijës një hapësirë të gjerë. Është konstatuar se fëmija është në gjendje që të mësojë paralelisht dy gjuhë, pa pasur ndonjë problem në inteligjencën e tij apo stabilitetin psikik. Bilingualizmi jo vetëm që nuk ndikon negativisht në suksesin e fëmijëve në shkollë, por dhe e rrit atë. Fëmijët që njohin mirë gjuhën amtare janë më të suksesshëm në mësimin e gjuhës tjetër dhe anasjelltas ata që janë të shkëlqyeshëm në gjuhën e dytë, janë të suksesshëm edhe në gjuhën amtare. Mësimi i një gjuhe të dytë nuk nënkupton në asnjë rast ndalimin e gjuhës së parë. Gjuha amtare duhet të ruhet, sepse ajo përbën identitetin tonë kulturor, një trashëgimi familjare që transmetohet brez pas brezi.

Nënshkruhet vendimi për liberalizimin e vizave për Kosovën

April 19, 2023 by s p

Strasburg, 19 prill 2023/

Pas shumë viteve pritjesh, në një ceremoni të organizuar në Parlamentin Evropian në Strasburg, u nënshkrua zyrtarisht vendimi për liberalizimin e vizave për Kosovën. Vendimi u nënshkrua nga përfaqësuesit e dy institucioneve të BE-së, Parlamentit Evropian dhe Këshillit, respektivisht nga Presidentja e Parlamentit Evropian, Roberta Metsola dhe Jessika Roswall, Ministrja për Çështje Evropiane e Suedisë. Prezent në këtë ceremoni ishte dhe zëvendëskryeministri i parë për Integrim Evropian, Zhvillim dhe Dialog, i Republikës së Kosovës, Besnik Bislimi dhe ministrja e Punëve të Jashtme dhe Diasporës, Donika Gërvalla.

Vendimi i nënshkruar sot, do të publikohet në gazetën zyrtare dhe hyn në fuqi 20 ditë pas publikimit. Sipas këtij vendimi, qytetarët e Republikës së Kosovës do të mund të lëvizin pa viza në zonën Schengen nga data 1 janar 2024.

Liberalizimi i vizave ishte një proces i gjatë dhe i vështirë, i cili më në fund u arrit të përmbyllej me sukses. Kosova ishte vendi i fundit në Ballkan që akoma kishte regjim të vizave. Kosova i përket Evropës dhe tashmë qytetarët tanë do mund të ndihen evropianë.

Në këtë link mund të gjeni fotografitë: https://we.tl/t-hoyybvYlLK