Mevlan Shanaj/

Besoj jo vetëm në përshtypjen time të hershme nga vitet 60 po te çdo shqiptar tjetër Ndreka vinte me pamjen e një malësori të fortë. Krijimtaria e tij në fillimet i dha një ngjizje me publikun dhe gjatë gjithë jetës vetëm e përsosi jo vetëm mjeshtërisht, por edhe si burrë me temperament të fortë imponues. Kam bërë një dokumentarë për të, por mjerisht shumë vite pasi kishte ikur paqësisht pas një kthimi të zakonshëm me dy bukë në dorë, një për familjen dhe një për komshijen e moshuar. U ul në divan për të mos lëvizur më. Sa shumë do të doja sot ta çoja vetëm një minut dhe ti tregoja për fëmijët. Rozafën që e kishte pikë të dobët dhe krenari: Rozafa , more, me tana dhjeta në medicinë…. Dhe në tregim e sipër kontrollonte Xherxhin! Xherxh more dreç, ku po shkon! Ky dreç është shumë trazavaç. Ja pra Ndreka shikoje Rozafën me klinikë mjeksore në USA dhe në majë të New Yorkut ndërsa Gjergji sot është i famshëm në tërë Shqipërinë me biznesin e tij. Mimi ende ashtu e bukur elegante! Kujtoj , më 1975 ishim në Korçë pasi na kishin dhënë dietat u fute në lojë, poker, i humbe të gjitha si do bëje për 15 ditë?! Të nesërmen pagatori po nisej për Tiranë dhe unë të them, jepi autorizim të tërheqi rrogën! Ti më the: Je i marrë a si?! Nuk e kisha kuptuar këtë, dhe ja them Mimit, kur po bëja dokumentarin që Ndreka druhej nga ti? Mimi , më thotë , nuk e ulte hundën para meje, ndaj ka thënë ashtu! Ky Ndreka në dukje kaq i vrazhdë më ka çuditur, kur isha në vilën e Gjergjit me pushime në Greqi , në raft të librave së bashku me Natashën u befasuam nga shënimet e Ndrekës mes botimeve në italisht të mendimeve të përzgjedhura. Dija nga Mimi se kishte pasion për muzikën klasike! Kujtoj një natë erdhi me Mimikën në shtëpi dhe direkt pa hyrje dalje më tha: Jam munduar për Gjergjin me Shokun Anastas, Shokun Foto, nuk më kanë bërë gjë, ma kanë caktuar në Estradën e Lushnjës, ti ke mundësi të ma sjellësh djalin në Tiranë dhe me gjithë vrullin e tij gjatë bisedës që nuk u ul as një minut lëvizte nëpër shtëpi dhe nuk i dilte inati apo fyerja që atij Ndrekë Lucës, ja kishin çuar djalin jashtë Tirane ,jashtë shtëpisë. Ndodhi siç Ndreka donte, së bashku me Ylli Kokonën nisemi në Lushnje dhe gjeta mirësinë e kryetarit të Komitetit që quhej edhe ai Gjergji!Erdhi Luca i vogël në TVSH e mora si asistent! Gjithë jetës më ishte mirënjohës ! Në dasmën Gjergjit sigurisht e bëri të njohur mes njerzëve që ishim në një tavolinë! Ndodhi që në ditën e ikjes , unë nuk isha në Shqipëri, por i biri më lajmëroj me telefon. Nga Ndrekë Luca ruaj kujtimin më të bukur të profesionit. Ishte autori dhe regjisori i vetvetes. Krijonte shtesa për rolin , ishte aktori që i vinte rëndësi të madhe krijimit të karakterit nga ana e jashtme. Ai po thuaj çdo karakter e krijonte në dhomën e grimit edhe duke vendosur si me dhunë shtesa të dukshme në portret por në fund i rezultonin me sukses. Nuk ka portret normal në krijimet e tija, por së bashku me të vetë ndjerit i jepte karakterit vulën Ndrekë Luca! Ishte aktor i madh dhe mbeti i pavdekshëm në koshiencën e çdo shikuesi! Çuditesha me energjitë e tija. Rikardi më patë thënë: Çuditërisht hante shumë pak! Ndër porositë e tij i kish thënë të birit: Po të le të varfër , por me faqe të pastër.

Ata të dy…

Ata të dy, ishin të dashur dhe aktorë,

Të drithëronin zërat e tyre, simfoni,

Auditori në heshtje lotonte prajshëm,

Trandej skena nga Hamlet dhe Ofeli!…

Mes duartrokitjesh, ra Marrshi Funebër,

Ra dhe perdja e kuqe n’heshtjen prore.

Kërcitën takat shkallëve të mermerta,

Dhe ikën larg, skenave botërore!

Ajo, kthehet aty, pas shumë vitesh,

Gjurmëve, në atë skenë dramatike,

Gjithçka ka vdekur, si në një libret,

Kur luanin shfaqje – fantazmagorike…

Xhamava të teatrit prajshëm bije shi,

Akustika, përcjell në ind shijen mall!

Hije matan xhamit dhe ecje hapash,

Dhe gurgullimën e zërit të tij, kristal!…

————————————————–

Ç’natë groteske

Tutje shtyn fshesat e erës, vjeshta,

Oborrin nga gjethet, sikur e pastron,

Tundet në gardh një shami me hojna,

Si flamur i bardhë, sikur paqe kërkon.

Një degë arre më troket në xhame,

Zgjohem e trembur dritaren e hap,

Shoh vjeshtën nudo veshur nallane,

Çative, sokaqeve natës me vrap!

Rreth strehës stuhia shkulmat vërtit,

Aty sikur shfryn e derdh gjithë inatin,

Lotojnë qiejve e s’gjejnë rehat fletët,

Dhe tokën mbulojnë, si fletë kalendari!

I xhindosur lumi përmbyt vreshtat…

Merr para deg’ e fletë… kuturu,

Tutje pyllit e trembur struket vjeshta,

E mbytur në lot fshihet diku!

Ç’natë groteske, kjo natë e ujshme,

Kullojnë gjinjtë e qiejve nën astar,

Hëna si magjistrickë e padukshme,

Në degën lakuriqe të arrës u var!

——————————————————–

Vizitë surreale në Muzeun Picasso

E pash të dal’ me një penel nga korniza,

Natyrisht, Picasso s’mund t’rrinte aq gjatë,

Hodhi syt’ rrotull kryeveprave, dhe pa se;

Qeshnin e qanin, “Dora Maar” e tër’ gratë!

Druajtur e pyeta: – ç’janë këto lunatike, psh;

“Les Demoiselles d Avignon” me cepa ylli,

Këto shkaravina e kuba të çuditshëm?

E drejtë – më tha – s’bëj art për lisa pylli!

Iku, s’di ç’ngatërronte me të dashurat,

A, ndoshta i ndërtonte artit, tjetër shtrat!

Ai s’ishte, si të gjithë lumenjtë e rrëmbyer,

Që dalin nga shtrati e kthehen atje prap’!

Për të gjthçka ish relative, përveç relatives!

Jeta e dikurshme boheme, i ndrinte syve.

Ai s’ishe as matematikan, as filozof,

Por ishe një gjeni, përzierje e të dyve!

E pash tek ecte i lirë, me pëllumb në sup,

Tek kaloi rrugën, po jo në vijat e bardha,

Hapat e tij marroke kapërcyen kohët,

Dhe mbetën penelata risish të arta!

Ai, ia rrëmbeu kohës, trofeun e lavdisë,

Rebeluar kaloi kufirin, pa vul’ të doganës,

Dhe iu ngjit majës së malit Everest,

Në gjunjë nguli flamurin e Spanjës!

Kryetari i deges Vatra Manhattan Agustin Mirakaj e hapi fjalën duke thënë se E kaluara nuk mund të fshihet ajo duhet te kujtohet. Krimet që komunizmi bëri ndaj popullit, ndaj intelektualëve, ndaj atyre që frymëzuan vizionin e lirisë duhet të dalin në dritë.

Kujtesa është çelësi që hap dyert e së shkuarës, kujtesa bën të mundur ringjalljen e intelektualëve Shqiptarë.

Unë sot shpreh keqardhjen që sot ajo e keqe nuk është hequr ende nga vendi ynë. Sot komunistët mburren në televizione dhe kuvend me krimet e baballarve të tyre.

Regjimi i kaluar ishte një regjim terrorist dhe ne duhet të kërkojmë që krimet e komunizmit dënohen e të mos harrohen. “ATA” duhet të sillen para drejtësisë nëse ka një të tillë. Të çohet në Hagë dhe të dënohet për krime kundër njerëzimit.

Sakrificat e atyre që ranë gjatë diktaturës duhet të shkojnë në vend. Sot ne jetojmë në liri nga ata kolosët që dhanë jetën, sakrifikuan dhe luftuan terrorin komunist me penë e pushkë.

Sot është përvjetori i pushkatimit të dy poetëve Genc Leka dhe Vilson Blloshmi, të pushkatuar më 17 korrik 1977 për poezitë që mbanin në fletore. Shpreh respektin tim më të thellë për veprën dhe sakrificën e dy poetëve të rinj të pushkatuar nga regjimi komunist për idealet e tyre të lirisë dhe veprat e tyre letrare.

Guximi për të kërkuar liri është sakrific – am!

Më tej në mledhje foli edhe nenkryetari i VMB Eduart Aranitasi.

Sot përkujtojmë dy poetët Vilson Blloshmi dhe Genc Leka të pushkatuarë 45 vjet më parë nga diktatura komuniste . Dy poetët u pushkatuanë pas një ”gjyqi ” fallco dhe me akuza të montuara nga Komiteti Partisë së Librazhdit dhe kupola e keimit në Tiranē .

Vilsonin e arrestuan më 5 Gusht 1976 dhe e derguan në Tiranë në një birucë te ” Mine Peza ” e turturuan aq shumë sa u paralizua nga rurturat çnjerzore në hetuesi .

Vilson Blloshmi dhe Genc Leka u pushkatuan në 17 Korrik 1977 në Librazhd me akuza te sajuara dhe “gjyq” farsë për të vetminë “faj” sepse ishin poet dhe i kenduanë liris .

Eshtrat e martirve u gjetën falë punës së pa lodhur të Bedri Blloshmi dhe ky i denuarë me 25 vjet burg politik . Pas nje pune të palodhshme kërkimesh, në vitin 1994 Bedriu arriti t’i gjëj eshtrat e martirëve të groposur në një humnerë.

Të dy poetët në Bërzhesht të Librazhdit, Genci ne vitin 1941 kurse Vilsoni në vitin 1948. Të dy ishinë mësues poetë por ishin dhe kusherinj, fëmijë familjesh të cilsuara armike për të vetminë arsye se të paret e tyre ishin nacionalistë dhe kishin dhën nje kontributë të çemuarë për atëdheun dhe çeshtjen kombëtare . Për ktë arsye u ndaluan të punonin mësues . Genc Leka u dërgua të punoj në ndërtim kurse Vilson Blloshmi në minjerë, regjimi sllavokomunist nuk u mjaftua me kaq. Nuk mund ta duronte lirinë e mendimeve dhe vargjeve e poetve të rinj duke i egzekutuar . Është merita e vëllait Bedri Blloshmi që nxori nga arkivat e sigurimit të shtetit të krijimeve të dy poetve martirë të cilët ai i publikoj ne disa botimesh me profesorin Sadik Bejko .

Genc Leka dhe Vilson Blloshmi kanë lënë një trashgimi më të shkëlqyerat në letërsinë tonë.

Askush gjer sot nuk e ka paraqiturë shqipërinë e diktaturës sic ka bër Vilson Blloshmi te ” Saharaja ” dhe Genc Leka me poezit e tij .

I përjetshem qoftë kujtimi dy poetve martirë Genc Leka dhe Vilson Blloshmi – VMB

VATRA Manhattan Branch