Saimir Kadiu/
26 gusht 1910 – 5 shtator 1997 – Ka njerëz që hyjnë në histori përmes pushtetit. Ka të tjerë që hyjnë përmes pasurisë, dijes, artit apo lavdisë. Dhe ka disa, shumë të rrallë, që hyjnë në histori duke u përkulur mbi njeriun më të varfër, më të sëmurë dhe më të harruar. Nënë Tereza ishte njëra prej tyre. Sot, në 116-vjetorin e lindjes së saj, kujtimi i saj nuk më vjen vetëm nga fotografitë, filmat apo librat. Më vjen nga një dhomë në Tiranë, nga një takim i vitit 1995, kur pata privilegjin ta takoja në zyrën e ministrit të Shëndetësisë, Prof. Maksim Cikuli.
E mbaj mend si një grua trupvogël. Por ndoshta fjala “trupvogël” nuk mjafton për ta përshkruar. Sepse përballë saj nuk ndjeje vogëlsi. Përkundrazi. Ajo kishte një prani të jashtëzakonshme. Një zë disi burrëror, i thellë, që nuk kishte nevojë të ngrihej për t’u dëgjuar. Fliste anglisht, por kuptonte shqip. Dhe kishte dy sy të mëdhenj, tepër të vëmendshëm, sikur të shikonin jo vetëm fytyrën e njeriut, por edhe atë që fshihej pas saj.
Foli shumë pak. Por disa njerëz nuk kanë nevojë të flasin shumë. Ndonjëherë heshtja e një njeriu të madh është më e fuqishme se një fjalim. Atëherë, në vitin 1995, ajo nuk ishte më thjesht Nënë Tereza e Kalkutës. Ishte një nga figurat më të njohura të planetit. Në vitin 1979, Komiteti Norvegjez i Nobelit i dha asaj Çmimin Nobel për Paqen, duke vlerësuar punën e saj në shërbim të njerëzimit që vuante.
Por Nobeli nuk e krijoi famën e Nënë Terezës. Ai vetëm e vendosi mbi një skenë botërore atë që miliona njerëz e kishin parë tashmë në rrugët e Kalkutës: një grua që kishte zgjedhur të jetonte pranë njerëzve që shoqëria i kishte lënë në skajin e saj. Ajo kishte braktisur jetën relativisht të sigurt të një mësueseje dhe kishte zgjedhur rrugën e më të varfërve ndër më të varfrit. Në vitin 1950 themeloi Misionaret e Bamirësisë, kongregacioni që më pas do të shtrihej në dhjetëra vende të botës.
Fama e saj u bë planetare, por ajo vetë nuk u bë kurrë “planetare”.
Mbeti e vogël. E thjeshtë.
Me sandalet e saj, sarin e bardhë me vijat blu dhe duart që ishin mësuar më shumë të shërbenin sesa të përshëndesnin.
p
Dhe Shqipëria?
Për Shqipërinë, historia e Nënë Terezës ka një dhimbje të veçantë.
Ajo e kërkoi për vite të tëra mundësinë për të ardhur në vendin e origjinës së familjes së saj, për të parë varret e nënës dhe motrës. Përpjekjet e saj u kurorëzuan vetëm në fund të regjimit komunist.
Më 14 gusht 1989, ajo shkeli për herë të parë pas shumë dekadash në Shqipëri. Qëndroi deri më 17 gusht dhe vizitoi ndër të tjera varret e nënës dhe motrës, institucione shëndetësore, kopshte fëmijësh dhe institucione sociale.
Ishte një kthim i vonuar.
Një vajzë shqiptare që kishte ikur në moshën 18-vjeçare kthehej në atdhe në moshën 79-vjeçare.
Pesëdhjetë e një vjet largësi mes vajzës që kishte ikur dhe gruas që ishte kthyer.
Në dhjetor 1990 ajo u kthye përsëri, ndërsa Shqipëria po përjetonte tronditjet e fundit të sistemit komunist. Më pas u hapën shtëpitë e para të Misionareve të Bamirësisë në Tiranë dhe Shkodër.
Në vitet e para të tranzicionit, prania e saj në Shqipëri u bë gjithnjë e më e dukshme.
Në vitin 1993, ajo ishte në Shqipëri gjatë vizitës së Papa Gjon Palit II. Papa, në një nga momentet më simbolike të asaj vizite historike, e përshëndeti publikisht duke e lidhur drejtpërdrejt me atdheun shqiptar.
Dhe pastaj erdhi 1995-a.
Viti i takimit tim me të. E kujtoj atë zyrë.
E kujtoj figurën e saj të vogël. E kujtoj zërin.
E kujtoj sidomos sytë. Ishte një vështrim që nuk të linte indiferent.
Ndoshta sepse pas atyre syve kishte parë më shumë vuajtje njerëzore se shumica prej nesh mund të imagjinojë.
Kishte parë fëmijë të uritur. Të sëmurë pa njeri pranë.
Të vdekur të harruar në rrugët e Kalkutës.
Leprozë që shoqëria i kishte dëbuar.
Njerëz që nuk kishin as shtëpi, as familje, as shpresë.
Dhe kishte zgjedhur të mos kalonte pranë tyre.
Të ndalonte. Ndoshta kjo ishte e gjithë filozofia e saj.
Në një botë ku njerëzit nxitojnë të kalojnë pranë dhimbjes së tjetrit, Nënë Tereza ndalonte.
Në vitin 1995, ajo erdhi përsëri në Shqipëri edhe në një mision të vogël, por domethënës: të uronte vendin për anëtarësimin në Këshillin e Evropës. Dëshmia e Liri Berishës për atë vizitë përshkruan ardhjen e saj nga Kalkuta dhe takimin në Presidencë, ku ajo përcolli mesazhin se Shqipëria ishte “në rrugë të drejtë”, por se rruga do të ishte e gjatë dhe e vështirë.
Ajo e kishte parë Shqipërinë në dy skaje të historisë:
në heshtjen e komunizmit, dhe në zhurmën e tranzicionit.
Dhe ndoshta e kuptonte se liria politike nuk mjafton.
Një shoqëri mund të ketë parlament, zgjedhje dhe kushtetutë, por ende të ketë njerëz të vetmuar, të varfër, të sëmurë e të braktisur.
Prandaj mesazhi i saj ishte gjithmonë më i madh se politika: njeriu.
Nobeli i vitit 1979 e bëri Nënë Terezën një figurë globale. Por fama e saj nuk u ndërtua mbi fjalime të mëdha.
U ndërtua mbi një veprim shumë të vogël: t’i afrohesh një njeriu që të gjithë të tjerët e kanë braktisur.
Komiteti Nobel theksoi pikërisht këtë dimension: respektin për individin dhe dinjitetin e tij, veçanërisht për njerëzit më të vetmuar, më të varfër dhe më të braktisur.
Kjo është ndoshta arsyeja pse fama e saj kaloi kufijtë e fesë.
Ajo u bë një simbol botëror i bamirësisë.
Një grua shqiptare nga Shkupi, e cila jetoi pjesën më të madhe të jetës në Indi, u bë një nga fytyrat më të njohura të shekullit XX.
Dhe Shqipëria, një vend që për dekada kishte qenë pothuajse i panjohur për botën, kishte papritur një emër që bota e njihte kudo: Mother Teresa.
Sot, 116 vjet pas lindjes së Agnes Gonxhe Bojaxhiut, ajo nuk është më vetëm një figurë historike.
Është një pyetje.
Një pyetje që i drejtohet secilit prej nesh:
Çfarë bëjmë kur përballë nesh kemi dhimbjen e një tjetri?
A kalojmë tutje? A e shohim? A e mëshirojmë?
Apo ndalemi? Nënë Tereza u ndal.
Dhe ndoshta madhështia e saj nuk qëndron vetëm në mijëra shtëpitë e bamirësisë, në çmimet, në Nobel, në famën botërore apo në shenjtërimin e saj.
Qëndron në diçka shumë më të thjeshtë.
Ajo i dha fytyrë njeriut që bota nuk donte ta shihte.
Dhe sot, kur kujtoj atë grua të vogël në zyrën e ministrit Maksim Cikuli, me zërin e saj të thellë, fjalët e pakta dhe ata dy sy të mëdhenj e të vëmendshëm, më duket sikur e kuptoj më mirë se atëherë:
Njerëzit vërtet të mëdhenj nuk kanë nevojë të zënë shumë hapësirë.
Ndonjëherë mjafton një trup i vogël, një palë sy të mëdhenj, dy duar të gatshme për të shërbyer dhe një zemër që ka vend për gjithë botën.