(𝐍𝐢𝐬𝐦𝐚 𝐞 𝐊𝐨𝐧𝐠𝐫𝐞𝐬𝐦𝐞𝐧𝐢𝐭 𝐉𝐨𝐞 𝐖𝐢𝐥𝐬𝐨𝐧 𝐧𝐣𝐞̈ 𝐭𝐡𝐢𝐫𝐫𝐣𝐞 𝐞 𝐝𝐮𝐡𝐮𝐫)
𝙉𝙜𝙖 𝙄𝙣𝙙𝙧𝙞𝙩 𝙃𝙖𝙢𝙞𝙩𝙞
Vendimi se ku do të zhvillohet sesioni vjetor i Asamblesë Parlamentare të Organizatës për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) në vitin 2027 nuk është një çështje protokolli apo komoditeti logjistik. Ai është një vendim me peshë të madhe politike dhe simbolike. Vendi pritës i një forumi të tillë nuk ofron vetëm salla konferencash dhe infrastrukturë; ai përfaqëson vlerat mbi të cilat është ndërtuar vetë organizata.
Pikërisht për këtë arsye, iniciativa e Kongresmenit amerikan Joe Wilson, e mbështetur nga 41 ligjvënës republikanë dhe demokratë, që sesioni i ardhshëm i Asamblesë Parlamentare të OSBE-së të zhvillohet në Charleston të Karolinës së Jugut dhe jo në Beograd, meriton vlerësim dhe mbështetje. Është një nismë në mbrojtjen e kredibilitetit të institucioneve euroatlantike.
Mesazhi i Joe Wilson është shumë më tepër sesa një kundërshtim ndaj një vendndodhjeje gjeografike. Ai është një paralajmërim se organizatat ndërkombëtare nuk duhet të dërgojnë sinjale të gabuara në një kohë kur rendi ndërkombëtar përballet me sfida të paprecedenta. Në deklaratën e tij, Wilson rendit një sërë shqetësimesh serioze: marrëdhëniet e ngushta të Serbisë me Rusinë dhe Iranin, bashkëpunimin ushtarak me kundërshtarët e SHBA, lidhjet strategjike me Moskën, si edhe retorikën revizioniste dhe relativizimin e krimeve të luftës. Thelbi i mesazhit të tij është i qartë: një forum ndërkombëtar i sigurisë nuk duhet të organizohet në një vend, orientimi strategjik i të cilit vazhdon të ngrejë pikëpyetje serioze.
Po aq domethënës është fakti se kjo nuk është një nismë personale e një kongresmeni. Mbështetja nga 41 ligjvënës amerikanë, që vijnë nga të dyja partitë kryesore politike, tregon se shqetësimi për politikën e jashtme të Serbisë nuk është një debat partiak, por një vlerësim që gëzon mbështetje të gjerë në Uashington. Në një kohë kur konsensusi politik në SHBA është gjithnjë e më i rrallë, ky bashkim rreth kësaj çështjeje duhet të lexohet me seriozitet.
OSBE-ja u krijua për të promovuar paqen, sigurinë, respektimin e sovranitetit të shteteve, të drejtat e njeriut dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Për këtë arsye, vendi që pret një aktivitet të tillë duhet të mishërojë këto parime jo vetëm në dokumente zyrtare, por edhe në praktikën e tij politike.
Serbia, fatkeqësisht, vazhdon të ndjekë një politikë të dyfishtë. Nga njëra anë deklaron se synon anëtarësimin në Bashkimin Evropian; nga ana tjetër ruan marrëdhënie të privilegjuara me Federatën Ruse dhe nuk është bashkuar me sanksionet evropiane kundër Moskës pas agresionit ndaj Ukrainës. Në të njëjtën kohë, ka zgjeruar bashkëpunimin ushtarak dhe teknologjik me kundërshtarët e SHBA, ndërsa vazhdon të kultivojë marrëdhënie me aktorë që shpesh janë në kundërshtim me interesat strategjike të Perëndimit.
Kjo politikë e “ulur në dy karrige” nuk mund të mos ketë pasoja politike. Askush nuk i mohon Serbisë të drejtën sovrane për të ndërtuar marrëdhënie ndërkombëtare sipas interesave të saj kombëtare. Por po aq legjitime është edhe e drejta e aleatëve perëndimorë për të vlerësuar nëse një shtet përfaqëson vlerat që duhet të mishërojë një forum ndërkombëtar i sigurisë.
Një tjetër element që nuk mund të injorohet është politika e vazhdueshme e Beogradit ndaj Kosovës. Serbia vazhdon të mos njohë pavarësinë e saj, ndërsa tensionet periodike në veri të Kosovës dhe retorika nacionaliste vazhdojnë të cenojnë stabilitetin rajonal. Edhe pse dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës duhet të vazhdojë, nuk mund të anashkalohet fakti se sjellja e një shteti duhet të merret në konsideratë kur ai kërkon të jetë mikpritës i një organizate që promovon sigurinë dhe bashkëpunimin.
Prandaj pyetja që ngre Joe Wilson është plotësisht legjitime: çfarë mesazhi dërgon komuniteti euroatlantik nëse zgjedh si mikpritës të një konference të sigurisë një shtet që vazhdon të mbajë një pozicion strategjik të paqartë ndaj aleancës perëndimore?
Ky është një debat për standardet. Organizatat ndërkombëtare e ndërtojnë autoritetin e tyre mbi koherencën. Nëse ato kërkojnë nga shtetet respektimin e demokracisë, të drejtës ndërkombëtare dhe solidaritetit me aleatët, atëherë edhe vendimet e tyre duhet të jenë në përputhje me këto parime.
Për Shqipërinë dhe Kosovën kjo çështje ka një rëndësi të veçantë. Të dyja vendet kanë zgjedhur qartë orientimin euroatlantik dhe kanë dëshmuar në mënyrë të vazhdueshme solidaritet me politikat e NATO-s dhe të Bashkimit Evropian. Shqipëria është rreshtuar pa ekuivok me sanksionet kundër Rusisë dhe ka mbështetur çdo iniciativë të aleancës për mbrojtjen e rendit ndërkombëtar. Në këtë kontekst, organizimi i një forumi të rëndësishëm të sigurisë në një vend që nuk ndan të njëjtën qartësi strategjike do të krijonte një kontrast të vështirë për t’u justifikuar.
Mikpritja e një sesioni të Asamblesë Parlamentare të OSBE-së nuk është një e drejtë automatike; është një privilegj që duhet të reflektojë besueshmërinë dhe përputhjen me vlerat që organizata përfaqëson.
Historia na ka mësuar se siguria kolektive nuk ndërtohet vetëm me deklarata politike apo konferenca ndërkombëtare. Ajo ndërtohet mbi besimin, mbi aleancat dhe mbi koherencën ndërmjet fjalëve dhe veprimeve. Pikërisht këtë kujton nisma e Kongresmenit Joe Wilson. Ajo është një mesazh në mbrojtje të integritetit të institucioneve ndërkombëtare.
Në fund të fundit, një organizatë që mbron sigurinë duhet të jetë po aq e kujdesshme në zgjedhjen e simbolikës së saj sa edhe në përmbajtjen e vendimeve që merr. Sepse vendi ku mblidhen përfaqësuesit e demokracive nuk është thjesht një pikë në hartë; ai është një deklaratë politike.
Dhe në kohë sfidash globale, deklaratat politike kanë rëndësi.