Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Komisioni Përgatitor i Kuvendit të Vatrës njofton degët, vatranët dhe publikun mbi afatet dhe veprimtarinë përgatitore të Kuvendit të Vatrës që zhvillohet në New York më 25 Prill 2026

by

1. Deri në datë 1 Mars 2026 të gjitha degët të depozitojnë me postë në Selinë Qëndrore të Federatës Pan-shqiptare të Amerikës Vatra: Vatra – 2437 Southern Blvd, Bronx, NY 10458 : a. Listën e Anëtarësisë, b. Listëpagesat e Anëtarësisë

2. Deri më datë 15 Mars 2026 Komisioni Përgatitor i Kuvendit verifikon anëtarësinë dhe pagesat dhe u kthen përgjigje Degëve të Vatrës mbi gjendjen e Anëtarësisë dhe Pagesave.

3. Nga data 1 Mars 2026 deri me datë 15 Mars 2026 Kandidatët që dëshirojnë të kandidojnë për Kryetar të Federatës Vatra të depozitojnë pranë Komisionit Përgatitor të Kuvendit: a.Platformën e kandidimit, b.Jetëshkrimin personal

4. Deri më datë 20 Mars 2026 Komisioni Përgatitor i Kuvendit verifikon kandidaturat për Kryetar të Vatrës dhe shpall zyrtarisht kandidatët zyrtar për Kryetar të Vatrës dhe hapjen e fushatës zgjedhore e cila përfundon më 20 Prill 2026.

5. Deri më datë 25 Mars 2026 degët e Vatrës depozitojnë pranë Komisionit Përgatitor të Kuvendit listën e delegatëve për Kuvendin e Vatrës.

6. Deri më 30 Mars 2026 Komisioni Përgatitor i Kuvendit verifikon Kredencialet e Delegatëve të propozuar, njofton degët dhe bën shpalljen zyrtare në gazetën Dielli emrat e të gjithë delegatëve të Kuvendit dhe emrat ia kalon sekretariatit teknik për plotësimin dhe përgatitjen e dokumentacionit personal të punimeve të Kuvendit të Vatrës.

7. Më 25 Prill 2026 Kuvendi i Federatës Vatra.

Shënim: Ju lutemi të jeni korrekt me afatet. Tagrin e njoftimit zyrtar dhe publik për çdo vendim e ka vetëm Komisioni Përgatitor i Kuvendit i cili e depoziton për shpallje e publikim në gazetën Dielli.

Me respekt

Komisioni Përgatitor i Kuvendit:

Mondi Rakaj – Kryetar

Bashkim Musabelliu – Nënkryetar

Mirela Kanini – Sekretare

Ilir Cubi – Anëtar

Anton Raja – Anëtar

Për çdo sqarim kontaktoni:

Mondi Rakaj

Cel: +15867099517

Email: mondirakaj@gmail.com

Inteligjenca Artificiale, Manipulimi i Realitetit dhe Kapja Digjitale e Shtetit Shqiptar

by

Opinion  nga Rafael Floqi

Shqipëria po hyn në epokën e inteligjencës artificiale pa debat serioz publik, pa një strategji kombëtare të miratuar dhe, mbi të gjitha, pa mekanizma realë kontrolli demokratik. Ndërkohë që në Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Europian, veçanërisht pas vitit 2019, inteligjenca artificiale është futur zyrtarisht në dokumentet e sigurisë kombëtare dhe strategjitë e mbrojtjes, në Tiranë ajo vazhdon të paraqitet kryesisht si sukses administrativ dhe narrativë propagandistike për “shtetin digjital”, pa një analizë të thellë të rreziqeve që ajo mbart.

Në mars të vitit 2021, Komisioni Europian publikoi dokumentin “Artificial Intelligence Act”, duke e trajtuar AI-në si teknologji me rrezik të lartë për të drejtat themelore dhe demokracinë, ndërsa në tetor 2022 Shtëpia e Bardhë shpalli “Blueprint for an AI Bill of Rights”. Këto dokumente nuk janë deklarata formale, por reflektim i frikës reale se AI, nëse lihet pa kontroll, mund të shndërrohet në instrument autoritar. Në Shqipëri, në të njëjtën periudhë, debati institucional mbi inteligjencën artificiale ka qenë praktikisht inekzistent.

Në thelb, inteligjenca artificiale nuk është thjesht teknologji. Ajo është fuqi. Fuqi për të kontrolluar informacionin, për të ndikuar perceptimin publik dhe për të ndërtuar realitete politike alternative. Pikërisht këtu qëndron rreziku për një vend si Shqipëria, ku centralizimi i pushtetit është rritur ndjeshëm pas vitit 2017 dhe ku transparenca institucionale është dobësuar, sipas raporteve të vazhdueshme të Freedom House dhe Transparency International.

Fenomeni “Diella”

Në diskursin ndërkombëtar, pas vitit 2020, po përdoret gjithnjë e më shpesh termi që analistët e quajnë fenomeni “Diella”, një fazë e re e manipulimit digjital ku inteligjenca artificiale nuk shërben më për të analizuar informacionin, por për ta prodhuar atë. Deepfake-t, zërat sintetikë dhe përmbajtja e gjeneruar automatikisht janë tashmë të dokumentuara gjerësisht nga Europol dhe NATO StratCom Centre of Excellence, të cilat në raportet e viteve 2021–2024 paralajmërojnë për rrezikun e “realiteteve të fabrikuara” në shoqëritë demokratike. Diella shërbeu vetëm si mjet vetpromovimi i kryeministrit Rama por nuk mund te zgjidhë korrupsionin siç tregoi rasti Akshi

Në Shqipëri, shenja të këtij fenomeni janë vërejtur qartë gjatë fushatave zgjedhore të viteve 2019, 2021 dhe më pas në debatin publik online, ku u evidentua përdorimi masiv i llogarive anonime, videove të montuara dhe amplifikimit të koordinuar të mesazheve politike. Edhe pse institucionet nuk kanë pranuar zyrtarisht përdorimin e mjeteve të bazuara në AI, fakti që këto praktika nuk janë hetuar seriozisht ngre dyshime legjitime mbi tolerimin ose paaftësinë institucionale për t’i adresuar.

Rreziku i luftës hibride. Sulmi iranian

Rreziku i luftës hibride nuk është më abstrakt për Shqipërinë. Në korrik dhe shtator të vitit 2022, institucionet shqiptare u goditën nga sulme kibernetike të drejtpërdrejta të atribuuara zyrtarisht Republikës Islamike të Iranit, si hakmarrje për vendimin e qeverisë shqiptare të viteve 2013–2016 për të strehuar opozitën iraniane MEK. Ky fakt u konfirmua publikisht nga Kryeministri Edi Rama më 7 shtator 2022 dhe u mbështet nga deklarata zyrtare të Departamentit Amerikan të Shtetit, i cili e cilësoi sulmin si akt shtetëror. Ky ishte momenti kur Shqipëria u fut hapur në hartën e konfliktit kibernetik global, duke treguar se shtetet e vogla janë objektiva të drejtpërdrejta në epokën e AI-së dhe luftës hibride.

Në këtë kontekst, Ballkani dhe Shqipëria rrezikojnë të shndërrohen në terren testimi për teknologji dhe metoda manipulimi, jo sepse kanë kapacitete zhvillimi, por sepse importojnë teknologji pa standarde dhe pa mbikëqyrje. Inteligjenca artificiale këtu nuk shfaqet si inovacion futurist, por si instrument monitorimi dhe kontrolli.

Survejimi me kamera si mjet kontrolli

Një shembull domethënës është procesi i monitorimit me kamera dhe përdorimi i sistemeve inteligjente nga Policia e Shtetit, veçanërisht pas vitit 2020, kur u shpallën projekte për zgjerimin e kamerave inteligjente në qytetet kryesore dhe akset rrugore. Edhe pse Ministria e Brendshme i ka justifikuar këto masa si luftë kundër kriminalitetit, deri më sot nuk ekziston një ligj i posaçëm që rregullon përdorimin e inteligjencës artificiale në survejim, as një raport publik mbi mënyrën e ruajtjes dhe përpunimit të të dhënave biometrike, gjë që bie ndesh me standardet e përcaktuara nga Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut në vendime të viteve 2018–2022.

Në qendër të kësaj arkitekture digjitale qëndron Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI), e cila pas vitit 2018 ka marrë kompetenca gjithnjë e më të gjera mbi sistemet kritike të shtetit. Raportime të vazhdueshme mediatike, përfshirë investigime të publikuara ndër vite, kanë ngritur pikëpyetje mbi procedurat e prokurimit, mungesën e konkurrencës reale dhe rolin dominues të disa operatorëve privatë në projektet digjitale. Në mungesë të auditimeve të pavarura dhe të publikuara, çdo pretendim për modernizim digjital mbetet i pambështetur nga transparenca.

Call centrat mashtruese 

Një tjetër plagë e hapur që lidhet drejtpërdrejt me inteligjencën artificiale është fenomeni i call centerave mashtruese, i dokumentuar nga autoritetet italiane dhe gjermane që prej vitit 2018. Operacione të përbashkëta policore, përfshirë aksione të viteve 2020–2023, kanë treguar se nga territori shqiptar operojnë struktura që përdorin teknologji të avancuara, përfshirë skripte të automatizuara dhe mjete të bazuara në AI, për të mashtruar qytetarë të Bashkimit Europian. Këto raste kanë dëmtuar seriozisht imazhin e Shqipërisë dhe kanë ngritur dyshime mbi tolerancën institucionale ndaj një aktiviteti që sjell përfitime ekonomike afatshkurtra, por pasoja strategjike afatgjata.

Paradoksi është i qartë: nga njëra anë, shteti shqiptar investon në survejim dhe kontroll digjital të qytetarëve të vet; nga ana tjetër, dështon të kontrollojë ose të çrrënjosë përdorimin kriminal të teknologjisë për mashtrime ndërkombëtare. Ky kontrast e kthen inteligjencën artificiale nga mjet modernizimi në simbol të kapjes institucionale.

Një fasadë moderne mbi një realitet klientelist

Kryeministri Edi Rama e ka promovuar digjitalizimin si një nga arritjet kryesore të qeverisjes së tij, veçanërisht pas vitit 2019, duke e lidhur atë me integrimin europian. Por digjitalizimi pa strategji për inteligjencën artificiale, pa ligje të forta për mbrojtjen e të dhënave dhe pa kontroll real parlamentar rrezikon të mbetet një fasadë moderne mbi një realitet klientelist.N

Në këtë tablo mungon edhe diaspora shqiptare, e cila në SHBA dhe BE përfaqëson një potencial të madh ekspertize në AI dhe siguri kibernetike, por që nuk është përfshirë në asnjë strategji shtetërore të miratuar deri më sot.

AI nuk do presë Shqipërinë

Epoka e inteligjencës artificiale nuk do të presë Shqipërinë. Pyetja nuk është nëse teknologjia do të përdoret, por si dhe nga kush. Nëse ajo përdoret pa transparencë, pa ligj dhe pa kontroll demokratik, inteligjenca artificiale nuk do të forcojë shtetin, por do ta bëjë atë më të mbyllur, më të rrezikshëm dhe më të pambrojtur për qytetarët e vet. 

Në fund të fundit, epoka e inteligjencës artificiale nuk do të presë që Shqipëria të zgjidhë problemet e saj strukturore. 

Pyetja që shtrohet është brutale, por e domosdoshme: a do të përdoret teknologjia për të forcuar demokracinë dhe transparencën, apo për të sofistikuar kontrollin dhe manipulimin? Nëse kjo pyetje nuk merr përgjigje politike sot, ajo do të marrë përgjigje teknologjike nesër. 

Dhe historia ka treguar se algoritmet nuk votojnë, nuk protestojnë dhe nuk mbajnë përgjegjësi.

GJEOGRAFIA IMAGJINARE DHE PERANDORIA LETRARE NË PROZËN E ISMAIL KADARESË

by

Në 90-vjetorin e lindjes së Ismail Kadaresë.

(Në dialog me interpretimin e Ndriçim Kullës në shkrimin me titull “Perandoritë letrare të veprave të Ismail Kadaresë”)

Besim Muhadri, Nju Jork

Photograph: Murdo Macleod/The Guardian, 2005

1. Proza e Kadaresë dhe problemi i hapësirës

Në studimet mbi prozën e Ismail Kadaresë, hapësira narrative është trajtuar kryesisht si vend i historisë kombëtare ose si terren alegorik i pushtetit totalitar. Megjithatë, një lexim më i thelluar i veprës së tij tregon se hapësira nuk funksionon thjesht si sfond i ngjarjeve, por si strukturë aktive e kuptimit. Në këtë kuadër, interpretimi i Ndriçim Kullës mbi konceptin e “perandorive letrare” ofron një këndvështrim të vlefshëm për të kuptuar logjikën e brendshme të zgjerimit hapësinor në prozën kadareane.

Kulla, duke u mbështetur në reflektimet eseistike të vetë Kadaresë, e sheh veprën e tij si ndërtim të një gjeografie imagjinare që i kapërcen kufijtë realë të Shqipërisë, pa e humbur lidhjen me përvojën historike të saj.

2. Shkrimtari nën diktaturë dhe strategjia e zhvendosjes hapësinore

Një element thelbësor për të kuptuar prozën e Kadaresë është konteksti i diktaturës komuniste, brenda së cilës ai krijoi pjesën më të madhe të veprës së tij. Siç vëren Kulla, shkrimtari nën diktaturë gjendet përballë një raporti të dyfishtë pushteti: nga njëra anë, pushteti politik real; nga ana tjetër, pushteti i brendshëm i artit.

Në prozën e Kadaresë, ky tension përkthehet shpesh në zhvendosje hapësinore: Perandoria Osmane (Pallati i Ëndrrave), Mesjeta ballkanike (Kështjella), Italia pasluftës (Gjenerali i ushtrisë së vdekur), apo hapësira mitike dhe atemporale (Kronikë në gur). Këto zhvendosje nuk përbëjnë ikje nga realiteti shqiptar, por strategji estetike për ta universalizuar përvojën e shtypjes dhe për ta mbrojtur diskursin kritik përmes alegorisë.

3. Perandoria letrare si strukturë narrative

Sipas konceptit të “perandorisë letrare”, madhështia e një vepre nuk matet me shtrirjen e saj gjeografike reale, por me koherencën dhe intensitetin e botës narrative që ajo krijon. Në këtë aspekt, proza e Kadaresë shfaq një ambicie të qartë për ndërtimin e një universi të vetin, ku hapësirat historike dhe gjeografike funksionojnë si variante të së njëjtës matricë pushteti.

Ndryshe nga perandoritë historike, perandoria kadareane nuk ndërtohet përmes pushtimit fizik, por përmes përshkrimit, simbolizimit dhe mitizimit të hapësirës. Kjo e afron Kadarenë me autorë si Kafka apo Orëell, por njëkohësisht e dallon prej tyre përmes përdorimit të historisë dhe mitit ballkanik si lëndë narrative.

4. Rreziku estetik dhe “dimri rus” i shkrimtarit

Kulla i jep rëndësi metaforës së Kadaresë për shkrimtarin si “Napoleon në dimrin rus”, duke e interpretuar zgjerimin hapësinor si rrezik estetik. Në prozën e Kadaresë, ky rrezik përballohet përmes disiplinës së rreptë narrative dhe ekonomisë simbolike. Hapësirat e largëta nuk përshkruhen kurrë në mënyrë etnografike apo turistike; ato shfaqen gjithnjë si skena të pushtetit, frikës dhe kontrollit.

Kjo e dallon Kadarenë nga autorë të tjerë që kanë tentuar zgjerimin global të hapësirës narrative, por kanë rënë në sipërfaqësi përshkruese. Tek Kadareja, çdo territor i ri i përket së njëjtës logjikë narrative.

5. Imagjinata si formë njohjeje: rasti i hapësirave të pashkelura

Një aspekt i rëndësishëm i analizës së Kullës lidhet me faktin se Kadare përshkruan me bindshmëri hapësira që nuk i ka përjetuar drejtpërdrejt. Ky fakt ka nxitur diskutime në kritikën letrare, por Kulla e interpreton atë si dëshmi të një imagjinate që funksionon si instrument njohjeje.

Rasti i Pallatit të Ëndrrave është paradigmatik: kryeqyteti osman shndërrohet në sintezë të çdo kryeqyteti totalitar. Po ashtu, në Gjenerali i ushtrisë së vdekur, Italia pasluftës shërben si hapësirë e kujtesës kolektive dhe e absurdit historik, më shumë sesa si vend konkret gjeografik.

6. Pozicionimi i këtij leximi ndaj kritikës ekzistuese

Në krahasim me kritikat ideologjike që fokusohen në marrëdhënien e Kadaresë me regjimin, qasja e Kullës – dhe interpretimi që buron prej saj – zhvendos vëmendjen drejt mekanizmave estetikë të veprës. Ndryshe nga kritika strukturaliste që thekson mitin dhe arketipin, këtu fokusi vihet te hapësira si formë pushteti narrativ.

Ky lexim gjithashtu plotëson qasjet komparatiste ndërkombëtare, duke e parë Kadarenë jo vetëm si shkrimtar të alegorisë totalitare, por si ndërtues të një universi letrar me ambicie perandorake.

7. Përfundim

Në përfundim, interpretimi i Ndriçim Kullës ndihmon për ta kuptuar prozën e Ismail Kadaresë si një projekt të qëndrueshëm estetik, ku hapësira, historia dhe pushteti ndërthuren në një gjeografi imagjinare të mirëstrukturuar. Brenda një studimi të gjatë mbi prozën kadareane, ky këndvështrim shërben si hallkë lidhëse midis analizave tematike, historike dhe teorike, duke e vendosur veprën e Kadaresë në një dialog të vazhdueshëm me traditën e letërsisë botërore.

Më gjerësisht, koncepti i “perandorisë letrare” lejon të shihet se universaliteti i Kadaresë nuk buron thjesht nga temat që trajton (tirania, frika, absurdi, kujtesa), por nga mënyra se si këto tema organizohen hapësinorisht në një sistem narrativ koherent. Hapësirat e tij, sado të largëta apo historikisht të ndryshme të duken, janë variante të së njëjtës arkitekturë simbolike, ku pushteti tenton të bëhet absolut dhe individi mbetet gjithnjë në gjendje pasigurie ontologjike dhe morale.

Në këtë kuptim, Kadareja nuk ndërton thjesht romane të veçuara, por një hartë letrare që zgjerohet gradualisht, duke përfshirë epoka, perandori, qytete reale e imagjinare, dhe duke i nënshtruar të gjitha të njëjtit regjim kuptimor. Kjo hartë nuk është neutrale: ajo është një mënyrë për ta menduar historinë nga perspektiva e viktimës, për ta demaskuar pushtetin përmes metaforës dhe për ta shndërruar përvojën shqiptare në një paradigmë të lexueshme globalisht.

Prandaj, leximi i Kullës nuk është vetëm një kontribut në kritikën kadareane, por edhe një ftesë për ta rimenduar marrëdhënien midis letërsisë dhe hapësirës si kategori estetike dhe politike. Ai na nxit të shohim se si, në kushtet e kufizimit ekstrem të lirisë, shkrimtari mund të fitojë një lloj sovraniteti tjetër: atë të krijimit të botëve, të perandorive simbolike që nuk i nënshtrohen dot as censurës dhe as kufijve gjeografikë.

Në këtë mënyrë, proza e Ismail Kadaresë shfaqet jo vetëm si dëshmi historike e një epoke represive, por si një formë rezistence estetike afatgjatë, e cila vazhdon të prodhojë kuptim përtej kontekstit që e lindi. “Gjeografia imagjinare” e tij mbetet, kështu, një nga shenjat më të dallueshme të modernitetit të kësaj vepre dhe një nga arsyet kryesore pse ajo vazhdon të lexohet dhe të rishqyrtohet në horizonte kritike gjithnjë e më të gjera.

KONGRESI I LUSHNJES NË EMISIONIN E  PULLAVE : “100 VJET PARLAMENTALIZËM SHQIPTAR”

by

Hysen S. Dizdari

RRETHANAT HISTORIKE KU U MBAJT KONGRESI I LUSHNJËS:

Kongresi i Lushnjës i zhvilloi punimet nga 21-31 janar të vitit 1920, në të cilin u miratua akti kushtetues për Pavarësinë e plotë të Shqipërisë si dhe zgjodhi Këshillin e lartë prej 4 vetash, që do të kryente funksionet e kryetarit të shtetit dhe një këshill kombëtar prej 37 vetash.

Kryeministër u zgjodh Sulejman Delvina.

Kongresi i  zhvilloi punimet në shtëpinë e patriotit lushnjar, Kaso Fuga.

Në atë Kongres morën pjesë delegatë të zgjedhur nga e gjithë Shqipëria. Qëllimi i Kongresit ishte studimi i situatës së brendshme dhe të jashtme të vendit dhe masat që duhet të merreshin për shpëtimin nga rreziku i copëtimit të Shqipërisë.

Delegateve u uroi  mirëseardhjen në Kongres patrioti, Ferit Vokopola , i cili ishte delegati i Prefekturës së Beratit, Lushnjës dhe Skraparit.

Pas Vokopolës, foli patrioti Aqif Pashë Elbasani.

Aqif Pasha iu përgjigj shkurt të gjitha pyetjeve të bëra nga delegatët duke mbyllur kështu ceremoninë e hapjes së Kongresit.

Mbas ceremonisë së hapjes, u bë ndarja e deputetëve nëpër grupe (komisione) të ndryshme, të cilat filluan nga puna menjëherë.

Në mbledhjen e dytë të këtij kongresit, e cila u mbajt më datën 24 janar 1920, u zgjodh si kryetar i Kongresit Aqif Pashë Elbasani.

Po atë ditë nga ana e delegatëve u mbajtën fjalime të ndryshme mbi vrasjen e patriotit Abdyl Ypi, i cili kishte qenë një nga iniciatorët e mbajtjes së këtij kongresi.

Patriotin Abdyl Ypin e vranë njerëzit e qeverisë së Durrësit, pak ditë përpara mbajtjes së mbledhjes me qëllim që të frikësoheshin delegatët për të mos marrë pjesë në Kongresin e Lushnjës.

KONGRESI I LUSHNJËS MORI KËTO VENDIME:

-Rrëzimin e qeverisë së Durrësit

-Zgjodhi përfaqësues legjitimë të popullit shqiptar në delegacionin e Konferencës së paqes në Paris: Imzot, Luigj Bumçin, Mehmet Konicën dhe Dr. Turtullin.

-Më datën 30 janar 1920 kongresi zgjodhi si anëtarë të Këshillit të lartë: Imzot Bumçin, Aqif Pashë Elbasanin, Abdi Toptanin dhe Dr. Turtullin.

-Kongresi i Lushnjës, zgjodhi  qeverinë e re, e cila kryesohej nga kryeministri, Sulejman Delvina.

Antarë të kësaj qeverie u zgjodhën: Ahmet Zogu, ministër i brendshëm, Mehmet Konica, ministër i punëve të jashtme, Hoxhë Kadria, ministër i drejtësisë, Ndoc Çoba, ministër i financave, Sotir Peci, ministër i arsimit, Ali Riza Kolonja, ministër i luftës, Eshref Frashëri, drejtor i përgjithshëm i punëve botërore dhe Idhomeni Kosturi.

-Në mbledhjen e datës 31 janar 1920 Kongresi zgjodhi anëtarët e Senatit dhe u vendos që delegatët të mos shpërndaheshin derisa qeveria të merrte në dorë frenat e shtetit.

Pas kësaj mbledhje, atë pasdreke të 31 janarit të vitit 1920-të, kongresi u dha fund punimeve, duke vendosur: Qyteti i Tiranës, të jetë  kryeqytet i Shqipërisë.

Kongresi i Lushnjës ishte në ngjarje me rëndësi të madhe historike në shkallë kombëtare dhe ndërkombëtare, sepse arriti të hedhë  themelet e shtetit shqiptare dhe  të pavarësisë, të arritur më 28 nëntor 1912 në Vlorë.

Kongres ishte një shprehje e vullnetit të popullit shqiptar, por  edhe  një akt i rëndësishëm guximi e trimërie në mes të dëshpërimit të vendimeve të pa drejta të Konferencës së paqes të  vitit 1919, i cili  u ndërmor nga  intelektualët dhe patriotët shqiptarë, në momentin e rreziku për pavarësinë e Shqipërisë.

Përfaqësuesit e të gjitha krahinave shqiptare u mblodhën në Lushnjë dhe vendosën të shpallnin Lidhjen e bashkimin kombëtar shqiptar me qëllim që  t’i jepnin fund anarkisë në vend dhe të vendosin të ndërtojnë një shtet shqiptar të pavarur dhe të mbështetur mbi  forcat e veta.

dhe filatelia shqiptare në  historinë e saj mbi 112 vjeçare ka dhënë  një  kontribut të  vyer në  edukimin patriotik dhe atdhetar  të  brezave të  rinj.

Një nga emisionet më të rëndësishme të pullave postare kushtuar Kongresit Lushnjës u emetua më 21 janar 2020.

Me rastin e 100 vjetorit të Kongresit Lushnjës, më 21 janar 2020, Posta shqiptare emetoi një emison me pulla postare të emertuar: “100 VJET PARLAMENTALIZËM SHQIPTAR”

Ky emision përmban një seri me pesë  pulla postare me vlerat: 20 lekë, 30 lekë, 40 lekë 60 lekë 200 lekë dhe zarfin e ditës parë, FDC.

Pulla me vlerë 20 lekë ka pamje të ndërtesës historike, ku zhvilloi punimet Kongresi i Lushnjës.

Një  karakteristikë e kësaj pulle është  se në pjesën e sipërme majtas kanë  të  vendosur shqiponjën dy krenare, mbi një  sfond ngjyrë  të  kuqe, ku është  shkruar me germa të  mëdha: “100 VJET PARLAMENTARIZEM SHQIPTAR”

Pulla me vlerë 30 lekë, paraqet një pamje të ndërtesës historike ku zhvilloi punimet Kongresi i Lushnjës nga viti 1920-1925.

Pulla me vlerë 40 lekë, paraqet në sfond, një  logo të  flamurit kombëtar shqiptar, ku mbi të shkruan 100 vjet, kurse në  pjesën e sipërme të  kësaj pulle shkruan me germa të  mëdha:

“100 VJET PARLAMENTALIZEM SHQIPTAR 1920 -2020”.

Pulla me vlerë 60 lekë paraqet  ndërtesën historike ku zhvilloi punimet Parlamenti  shqiptar në  Tiranë  pas vitit 1925-1944.

Sot kjo ndërtesë  shërben si Tetari i kukullave.

Pulla me vlerë  200 lekë, paraqet një  pamje ballore të ndërtesës ku  zhvilloi punimet Parlamenti shqiptare nga viti 1945-2020.

Të dhënat teknike të kësaj serie me pulla postare janë:
Përmasat e pullës: 44 x 34 mm
Kompozimi i tabakut: 4 seri në tabak
Data e emetimit: 21. 03. 2011
Tirazhi filatelik: 20 lekë,30 lekë,40 lekë,60lekë – 3000 pulla.
Tirazhi filatelik: 200 lekë -13000 pulla, FDC: 300 copë.

Tiranë më, 28 janar 2026

Mbështetja Shqiptare për Hebrenjtë gjatë Luftës së Dytë Botërore

by

Dr. Iris Halili/

Shqipëria, vendi ku nuk u dorëzua asnjë hebre dhe numri i tyre u shtua nga 200 në 1800!

“Në Shqipëri nuk ka asnjë gjurmë diskriminimi kundër hebrenjve, sepse Shqipëria është një ndër vendet e pakta në Evropë ku paragjykimi dhe urrejtja fetare nuk ekzistojnë, edhe pse vetë shqiptarët janë të ndarë në tri besime.” — Herman Bernstein, ish-ambasador i Shteteve të Bashkuara në Shqipëri (1930-1933).

Historia e hebrejve në Shqipëri gjatë periudhës zogiste dhe Luftës së Dytë Botërore është një nga kapitujt më unikal dhe më prekës të tolerancës dhe harmonisë fetare shqiptare. Ndërsa shumë vende evropiane institucionalizuan diskriminimin dhe shpesh morën pjesë në përndjekjet antisemitike, shqiptarët jo vetëm që mbrojtën hebrejtë vendas, por ata pritën edhe refugjatët hebrenj të huaj, duke rrezikuar kështu jetën e tyre dhe të familjeve të tyre.

Me pushtimin italian të Shqipërisë në prill të vitit 1939 dhe pse emigrimi i hebrejve të huaj që jetonin në Shqipëri u bë më i vështirë, sërisht asnjë hebre nuk u detyrua të largohej, dhe kjo në kontrast me shumë vende të tjera ballkanike.

Hebrejtë ndonëse u ndaluan nga aktivitetet politike, sociale dhe kulturore, ata serisht mund të praktikonin ritet e tyre fetare dhe në përgjithësi nuk provuan persekutim të ashpër. Pas kapitullimit italian në shtator 1943 dhe ardhjes së pushtuesve gjerman, autoritetet naziste kërkuan listat e hebrejve në Shqipëri, por kjo kërkesë u refuzua nga autoritetet shqiptare. Ky refuzim ishte vendimtar në mbrojtjen e hebrejve nga arrestimet dhe deportimet masive që po ndodhnin në pjesë të tjera të Europës.

Megjithë rreziqet, familjet shqiptare myslimane, ortodokse dhe katolike strehuan hebrejtë për muaj dhe vite, duke mos dorëzuar asnjë prej tyre tek autoritetet naziste. Nuk dokumentohet asnjë rast i një hebreu të tradhtuar në Shqipëri apo asnjë rast kur një familjeje pritëse të ketë kërkuar shpërblim për mbrojtjen e tyre. Ky fakt tregon qartë se tradita shqiptare e mikpritjes dhe besës ishte thelbësore në shpëtimin e hebrejve.

Sipas dokumentimeve historike, numri i hebrejve në Shqipëri jo vetëm që mbeti i paprekur nga Holokausti, por u rrit ndjeshëm për shkak të ardhjes së refugjatëve hebrenj nga Gjermania, Austria, Polonia, Serbia, Greqia dhe Jugosllavia. Numrat flasin vetë dhe fortë: Në vitin 1941 në Shqipëri numëroheshin /ishin rreth 200 hebrenj, ndërsa deri në fund të luftës numri arriti në rreth 1,800 hebrenj. Kjo përbën padyshim një rast unik në Europën e asaj kohe.

Një kontribut të rëndësishëm luajti këtu edhe Herman Neubacher, ish-kryebashkiak i Vjenës dhe përfaqësues special i Ministrit të Jashtëm gjerman Joachim von Ribbentrop në Shqipëri. Neubacher synonte të ruante “sovranitetin relativ” që kishte Shqipëria nën kushtet e okupimit. Kjo zgjidhje politike shpesh e shmangu çështjejen hebre duke mos e konsideruar atë urgjente.

Ndërkohë, situata për hebrejtë e Kosovës apo “Shqipëria e Re” sikur quhej gjatë luftës ishte më e ndërlikuar. Shumë hebrenj iu drejtuan Kosovës nga Kroacia dhe Serbia. Fillimisht ata u trajtuan mirë, por shumë u kthyen dhe u ekzekutuan në Beograd. Të mos harrojmë që Himleri krijoi në Kosovë Divizionin SS “Skanderbeg” , i cili arrestoi 281 hebrenj dhe i dërgoi ata drejt kampeve të përqendrimit, nga ku vetëm rreth 100 mbijetuan në Bergen-Belsen. Megjithatë, afro 60% e hebrejve të Kosovës gjithashtu mbijetuan periudhën e luftës dhe kjo falë strehimit që i bëri populli i Kosovës.

Motivimet: nga humanizmi te toleranca fetare

Motivacionet e shqiptarëve për të mbrojtur hebrejtë nuk mund të shpjegohen vetëm me mungesë kërcënimi. Ndër elementët vendimtarë ishte tradita shqiptare e mikpritjes dhe besa, e cila vendoste për detyrimin moral dhe shpirtëror për të mbrojtur mysafirët në rrezik. Përtej kësaj, Shqipëria shquhet për harmoni dhe tolerancë fetare të thellë;Sikur do të shkruante ambasadori Amerikan në Shqipëri (1930-1933) Herman Bernstein, “Asnjë shenjë diskriminimi ndaj hebrenjve nuk ekzistonte në Shqipëri”, edhe pse vendi ishte i ndarë në tri fe të mëdha.

Krenarë duhet të shprehemi se historia e hebrejve në Shqipëri gjatë periudhës zogiste dhe Luftës së Dytë Botërore është një dëshmi e jashtëzakonshme e tolerancës dhe humanizmit shqiptar si dhe besës shqiptare. Përmes veprimeve të guximshme dhe sakrificave personale, shqiptarët jo vetëm mbrojtën hebrejtë vendas, por edhe shpëtuan refugjatë të huaj nga persekutimi nazist.

Pjesë e shkëputur e studimit të Autores “Harmonia fetare në Shqipëri” -Dhjetor 2006.