s p – Page 26 – Dielli

GAZETA “DIELLI”, GËZUAR DITËLINDJEN E 117-TË

February 15, 2026 by s p

Sokol Paja/

Gazeta me kontributin më të madh në historinë kombëtare, gazeta më e fuqishme dhe më jetëgjatë e diasporës shqiptare, “Dielli” i Vatrës, “Dielli” i shqiptarëve të Amerikës, “Dielli” i Rilindjes Kombëtare, “Dielli” i botës shqiptare, “Dielli” i shpirtit shqiptar, “Dielli” i mërgatës përtej Atlantikut, “Dielli” i kombit shqiptar sot feston ditëlindjen e 117-të. Që prej 15 Shkurtit 1909, Gazeta “Dielli” – “Nderi i Kombit” është gazeta më e vjetër në botën shqiptare, regjistri, arkiva, historia, krenaria, identiteti, lavdia, trashëgimia, përshpirtshmëria dhe vazhdimësia e Vatrës, vatranëve e shqiptarëve të Amerikës.

Gazeta “Dielli” është institucion atdhedashurie, shkollë gazetarie, referencë historie, pasuri kombëtare dhe identitare shqiptare. Gazeta “Dielli” është dritë që do ndriçojë përjetë qiellin e shqiptarisë. “Dielli” është e shkuara e tashmja dhe e ardhmja e mërgatës shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Gazeta “Dielli” është një dëshmi autentike e përpjekjeve të shenjta për shqiptarinë prej patriotëve, atdhetarëve e veprimtarëve të shquar të çështjes kombëtare.

Media më e fuqishme dhe më e rëndësishme për ndërkombëtarizimin e çështjes shqiptare në arenën ndërkombëtare, promovuese e vlerave shqiptaro-amerikane, “Dielli” u shndërrua në një xhevahir të çmuar të mendimit politik, eseistik, kritik, atdhetar, komunitar e kulturor shqiptar në diasporën e Amerikës.

Mbrojtëse dhe promovuese e gjuhës shqipe, historisë, frymës atdhetare e identitetit kombëtar, pasqyrë e shpirtit shqiptar, frymëzuese dhe përbashkuese e komunitetit shqiptar në mërgim, Gazeta “Dielli” është fillimi i shekullit të dytë të frymëzimit kombëtar, ruajtjes, trashëgimit dhe konsolidimit të vlerave më të çmuara të kombit tonë.

Gazeta “Dielli” është pasuri e çmuar historisë së lavdishme të kombit tonë, gjuhës, kulturës, medias, traditës dhe identitetit kombëtar të shqiptarëve të Amerikës dhe mbarë trojeve shqipfolëse. “Diell”, ndriço, qëndro, shkëlqe e vezullo në shekuj të shekujve.

Mirënjohje përjetë editorëve të “Diellit”, kryetarëve të “Vatrës”, çdo vatrani e patrioti për mbështetjen, përkrahjen dhe dashurinë ndaj gazetës më të shquar të botës shqiptare në mërgim.

Ushtria Çlirimtare e Kosovës lindi në një moment historik për t’i dalë zot Kosovës

February 13, 2026 by s p

Prof.Asc.Dr. Gëzim MUSTAFAJ/

Duke marr shkas nga ajo që po ndodh në Hagë me luftëtaret e UÇK-së, po sjell disa fakte historike. Ushtria Çlirimtare e Kosovës lindi në një moment historik për t’i dalë zot Kosovës, për çlirimin e saj nga pushtuesit serbë dhe për të siguruar jetën e popullit të saj në trojet e veta shekullore. Aksionet e para të UÇK-së të organizuara në pikëpamje ushtarake i kanë fillimet në fundin e vitit 1992 dhe fillimin e vitit 1993, duke marrë përsipër përgjegjësinë e aksioneve luftarake kundër instalimeve serbe në Kosovë. Njësitë e para të armatosura u shfaqen në 1990. Në maj të vitit 1993 UÇK-ja u pagëzua për herë të parë me emrin që e njohim edhe sot. Aksioni i parë ku u shfaq UÇK-ja ishte në nëntor 1994 në Gllogovc, aksion pas të cilit u shpërnda një komunikatë ku UÇK-ja merrte përsipër të gjitha goditjet kundër policisë e ushtrisë serbe të bëra deri në atë kohë. Menjëherë Beogradi nxitoi ti quaj “forcë terroriste” si dhe një “grupim separatistesh”. Pas daljes hapur në opinion të pjesëtarëve të UÇK-së më 28 Nëntor 1997 në fshatin Llaush të Skënderajt, gjatë ceremonisë së varrimit të mësuesit Halit Geci, vrarë nga milicia serbe, ajo doli hapur me uniformen e saj, çfar tregon se nuk ishte një forcë terroriste, por një ushtri që lindi për t’i dalë zot Kosovës. Ajo kishte Misionin e saj kombëtar: Shporrja me luftë të armatosur dhe pa kompromis i të gjitha forcave ushtarako-policore serbe nga trojet e Kosovës, rikthimi i lirisë dhe i krenarisë së humbur të çdo qytetari dhe ndërtimi i një shteti demokratik e ligjor të standarteve Europiane në të ardhmen. Në mars 1998, vrasja e Komandantit legjendar Adem Jasharit shënoi pikën kulmore të rritjes së shpejtë e të menjëhershme të UÇK-së e cila tashmë nga njësitë e formacionet e vogla kaloi në formacione të mëdha luftarake. Duke qënë nën presion shumë të madh nga propoganda serbe e eila e quante atë, herë “organizatë terroriste”, herë “marksiste” dhe herë “fondamentaliste”, në maj të vitit 1998 u mor vendimi për krijimin e Drejtorisë Politike të UÇK-së, e cila do të ishte edhe busulla e kësaj ushtrie. Duke parë me vëmendje kronologjinë e ngjarjeve të mëvonëshme do të vëmë re se udhëheqja politike e UÇK-së kreu me sukses katër detyra mjaftë të rëndësishme, të cilat do t’i jepnin një shtytje jo vetëm opinionit brënda vendit, por do të sensibilizonin dhe faktorin ndërkombtar, si: Paraqitjen e misionit të saj si ushtri e rregullt. Bindjen e faktorit ndëkombëtar, se UÇK nuk ishte ashtu, siç e paraqisnin qarqet serbe. Sigurimin e mbështetjes së mundeshme nga Shqipëria duke shmangur përfshirjen e Shqipërisë në luftë. Sigurimin e mbështetjes Europiane, dhe NATO-s, me SHBA-në në krye.

Në qershor 1999 në Junik, Ricard Hollbruk u takua me përfaqësues të UÇK-së, ky ishte edhe një moment historik për vetë UÇK-në që shënon edhe njohjen e saj nga SHBA. Më tej pas takimit të 6 nëntorit të 1998 me Kristofer Hill (në atë kohë Ambasadori i SHBA në Maqedoni), Amerika dhe faktori ndëkombëtar e vlerësonin UÇK-në si një partner serioz në bisedimet për zgjidhjen e çështjes Kosovare. Veprimtaria rezultative në terren, veprimtaria diplomatike e politike, si dhe mbështetja e panderprerë e SHBA, sollën Rambujenë. Në këtë proces të vështirë e intensiv një rol të padiskutueshëm në njohjen e UÇK-së kanë luajtur SHBA me diplomatet e tyre. Aq i fuqishëm ka qënë roli i SHBA dhe në mënyrë të veçantë i zonjës Ollbrajt në këtë luftë saqë operacioni i NATO-s në Kosovë shpesh u quajt nga shtypi i kohës edhe “Operacioni Ollbrajt”.

Në të njëjtën linjë me strategjinë politike ka qënë edhe strategjia ushtarake e UÇK-së. Fillimisht ajo u shfaq si një luftë guerile deri në kalimin në luftë të përgjithëshme por pa vijë fronti. Në këto kushte UÇK-ja organizoi edhe operacione si ai “shigjeta”, beteja e Llapushnikut, apo ndonjë tjetër. “Shigjeta” është një operacion historik për vetë faktin se ai zhduku njëherë e mirë kufirin midis shqiptarëve. Në fjalët e Gjeneralit Amerikan Uesli Klark dallohet lehte se si po ecte UÇK-ja, kur ai theksonte: “në kohën kur përpjekjet diplomatike po lëviznin përpara, unë me komandantët po përcillnim se si javët e fundit Ushtria Çlirimtare e Kosovës ngadalë po ringjallej”. Presidenti Klinton ka shprehur hapur simpatinë dhe vlerësimin e tij për UÇK-në, kur thotë “Megjithëse Milosheviçi, ka dëbuar me qindra mijëra shqiptarë kosovare nga shtëpitë e tyre, ai nuk ka mundur të eleminojë UÇK-në. Madje radhët e saj po shtohen dita ditës, ajo ka filluar të ndërmarrë ofensiva kundër forcave serbe, të cilat fshihen skutave për t’u shpëtuar goditjeve”. Ja si e përkufizon Mira Milosheviç, një gazetare serbe që jeton në Spanjë rolin e UÇK-së: “ Gandi i Bailkanit” (kështu e quan ajo Rugovën) ka njëzet vjet që denoncon gjëndjen e shqiptarëve të Kosovës, porse këtij problemi ju kushtua vëmendje vetëm kur u shfaq Ushtria Çlirimtare e Kosovës”.

Deri në mesin e viteve 1998, UÇK-ja kontrollonte gati 80% të territorit të Kosovës. Ne luftë e sipër ajo bashkoi vullnetarizmin popullor me përpjekje të suksesshme për përgatitjen dhe veprimet luftarake, jo vetëm në shkallë taktike e operative, por edhe në shkallë strategjike. Tashmë e parë në këndvështrimin strategjiko-politik, UÇK-ja ishte përcaktuar për “lufte të armatosur dhe pa asnjë kompromis në çlirimin e Kosovës”. Ajo vijoi të organizohej në shumë njësi të reja, brigada dhe zona operative, dhe, në të gjitha nivelet, u krijuan komandat eprore. Gjatë kësaj periudhe u afirmuan aftësitë komanduese të Shtabit të Përgjithshëm të UÇK-së, dhe hap pas hapi u krijuan shërbimet e specializuara. Nga shumë studjues pranohet se gjatë fushatës ajrore të NATO-s kundër Millosheviçit, Ushtria Çlirimtare e Kosovës jo vetëm që ishte aleate e NATO-s, por edhe realizoi misionin e saj si forcë tokësore e Aleancës. Në radhë të parë ajo ndihmoi NATO-n në sigurimin e të dhënave për objektivat që do të goditeshin si dhe të dhëna të tjera zbulimi mbi lëvizjet dhe dislokimin e forcave serbe.Bashkëpunimi i UÇK-së me NATO-n u vu re në mënyrë të veçantë me fillimin e mësymjes së UÇK-së në malin e Pashtrikut, ku NATO siguroi asistencën e saj nëpërmjet sulmeve ajrore kundër forcave serbe që vepronin në këtë rajon. Aviacioni i NATO-s ishte mbështetja ajrore e Brigadës që sulmoi në këtë rajon. Drejtuesit e lartë ushtarakë të NATO-s e quajtën të rëndësishëm këtë sulm dhe e mbështetën atë. Duke folur për këtë sulm, gjenerali Klark, Komandanti Suprem i Forcave Aleate në Europe, thotë se “unë e kuptova plotësisht se çfarë do të thoshte për ne sulmi i Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Nëse ajo do të ishte e suksesshme, ajo do të tërhiqte disa batalione serbe në fushë të hapur, ku ne mund ti sulmonim”.

Paralajmërimin amerikan dhe komunitetin ndërkombëtar Millosheviçi, asnjëherë nuk i mori seriozisht, përkundrazi intensifikoi dhunën dhe represionin në Kosovë, duke çuar kështu në rritjen e revoltës së shqiptarëve, fillimin e konfliktit të armatosur dhe së fundi në ndërhyrjen e NATO-s me operacionin Forca Aleate. Më 22 mars, në përgjigje të paralajmërimit, Millosheviçi vazhdoi represionin duke i bërë një sfidë të hapur përpjekjeve diplomatike amerikane e ndërkombëtare. Brutaliteti i veprimeve të policisë, ushtrisë dhe forcave paramilitare është i paimagjinueshem. Operacionini “Patkoi”, të parapërgatitur që më parë për zbrasjen masive dhe të menjëhershme të Kosovës e tregon qartë këtë. Situata humanitare ishte dramatike. Kishte një shpërngulje masive të popullsisë nga Kosova për në Shqipëri e Maqedoni. Shumica e popullsisë, rrethë 1.6 milion shqiptarë, ishin shpërngulur nga shtëpitë e tyre. Qytete e fshatra të tëra zbrazen. Në fundin e muajt Mars të shpërngulurit drejt Shqipërisë arrijnë në rreth 1 miljon banorë. Gjatë dëbimit me forcë të tyre, bëhet ndarje e detyruar e meshkujve të moshës së ushtrisë, dhe ata ekzekutohen në vend, kjo në të paktën 20 qytete e fshatra. Më 30 Mars forcat serbe grumbullojne me forcë në kompleksin sportiv të Prishtinës 10.000 shqiptarë etnikë për t’i mbajtur në izolim, kurse mbi 20.000 banorë të tjerë vihen në marshim të detyruar nga fshati Çirëz drejt Skënderajt, ku izolohen në një fabrikë. Të dëbuarit me forcë për herë të parë tregojnë për ekzistencën e varreve masive në Drenicë, Malishevë e Pagarushë. Në Drenicë ishin zbuluar rreth 150 kufoma, kurse në Malishevë 34 të tillë. Në një fshat të Drenicës, forcat serbe kishin djegur të gjallë një familje. Po në brendësi të Kosovës, por të shpërngulur nga shtëpitë e tyre ndodhen rreth 700.000 veta. Mbi 3.200 shqiptarë u ekzekutuan. Këto dhe shumë të tjera janë dëshmi e gjallë e asaj çfar ka ndodhur në Kosovë.

Mbas këtij evolimi të situatës, Këshilli i Atlantikut Veriut (NAC) i dha Sekretarit të Përgjithshëm Solana autoritetin të urdhërojë një operacion të Aleancës me faza. Më 23 mars Hollbruku iku nga Beogradi pa marrë ndonjë konsesus nga Millosheviçi. Solana urdhëroi Gjeneralin Klark të fillonte operacionin “Forca Aleate” mbi ish- Jugosllavi. Fushata ajërore nuk kishte si objektiv as shkëputjen e Kosovës nga Serbia me forcë, as mbështetjen e UÇK-së dhe rrëzimin e Milosheviçit nga pushteti. Duke folur per nevojën e kryerjes së këtij operacioni dhe duke argumentuar se pse duhej që NATO të ndërhynte në Kosovë Lordi Robertson, në atë kohë Sekretari i Pergjithshëm i NATO-s thekson: “For ajo (Lufta në Kosovë kundër forcave serbe) gjithashtu ka implikime për vlerat tona. Në qoftë se do të lejonim këtë pastrim etnik të shkonte më tej, ne do të kishim një grryerje fatale të komunitetit modern euroatlantik të cilin ne po mundohemi ta ngremë, pikërisht tani që po hyjmë në shek.e XXI me të vërtetë ne duhet që kurrë më të mos lejojme rikthimin e Holokaustit.”

Sot të përpiqesh të barazosh xhelatin me viktimën është jo vetem e turpshme por edhe mizore. Prandaj kam bindjen se gjykata do i jap fund akuzave të turpshme të prokurorëve dhe do ketë liri për çlirimtaret.

New York Shkurt 2026

THE CANBERRA TIMES (1971) / PRIMITIVIZMI DHE ZYMTËSIA E MBAJNË SHQIPËRINË TË MBËRTHYER

February 13, 2026 by s p

Burimi : The Canberra Times, e hënë, 3 maj 1971, faqe n°6

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 11 shkurt 2026

“The Canberra Times” ka botuar, të hënën e 3 majit 1971, në faqen n°6, shkrimin e reporterit Herbert Schmitt rreth situatës së brendshme asokohe të Shqipërisë komuniste, të cilin Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

Primitivizmi e mban Shqipërinë të mbërthyer

Nga Herbert Schmitt, në Shqipëri

Shqipëria komuniste ka filluar planin e saj të pestë pesëvjeçar ekonomik. Vizitori i rrallë perëndimor mund të pyesë veten se çfarë ndodhi me katër të parët.

Ky vend i vogël malor ndodhet mes Jugosllavisë, Greqisë dhe Detit Mesdhe. Ai shfaq një prapambetje të pakrahasueshme me çdo vend tjetër evropian.

Dy milionë shqiptarët duken pothuajse të pavetëdijshëm se janë pas kohës. Përjashtuar një grup elitar funksionarësh të partisë dhe shtetit, shqiptari mesatar nuk ka asnjë mënyrë për të krahasuar gjendjen e tij me kushtet e jetesës diku tjetër. Gazetat dhe revistat e huaja nuk janë të disponueshme. Pak librari në kryeqytet mbajnë disa kopje të pluhurosura të literaturës marksiste në frëngjisht ose italisht në vitrinat e tyre.

Udhëheqësi i fortë i Shqipërisë, shefi i partisë 62-vjeçar Enver Hoxha, sundon vendin me grusht të hekurt. Aleati i tij i vetëm i huaj, Kina komuniste, mban një ambasadë të madhe në Tiranë. Megjithatë, gjatë tre ditëve në kryeqytet, një vizitor pa vetëm katër kinezë, të gjithë të veshur me uniforma blu dhe gri të stilit Mao. Kinezët duket se preferojnë të qëndrojnë pas mureve të kompleksit të ambasadës së tyre të ruajtur rreptësisht, me antena të larta radioje.

Kina ndërhyri pasi Bashkimi Sovjetik ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Shqipërinë në dhjetor 1961. Që atëherë, udhëheqësit sovjetikë janë cilësuar si “revizionistë, devijues nga linja e vërtetë marksiste-leniniste dhe lakej kapitalistë” në gjuhën zyrtare shqiptare. Fyerjet vazhdojnë pa pushim.

Gazetarët sportivë gjermanoperëndimorë, që shoqëronin ekipin kombëtar të futbollit në Tiranë, gjetën në dhomat e hotelit kopje në gjuhën angleze të një buletini që përmbante një sulm të ashpër kundër “revizionistëve sovjetikë, shpërndarësve të opiumit fetar”. Artikulli pretendonte se kishte zbuluar “shenja të pabesueshme se feja gëzon mbështetje dhe inkurajim të hapur” nga shteti sovjetik.

Shqiptarët e mbështesin këtë qëndrim sfidues me ndihmën e Pekinit dhe një ushtri prej 50 000 vetësh. Ashtu si ushtria kineze, edhe ushtria shqiptare ka hequr të gjitha shenjat e gradave.

Sa ndihmë ekonomike vjen realisht nga Kina është e pamundur të vlerësohet pas një vizite të shkurtër dhe të kontrolluar rreptësisht, e cila përfshinte një udhëtim mbresëlënës 33 milje me autobus përmes maleve drejt Elbasanit. Një rrugë e ngushtë e asfaltuar gjarpëron mes vreshtave dhe plantacioneve të frutave, duke kaluar Qafën e Krrabës (3 583 këmbë) për të arritur në Elbasan, një qendër industriale me fabrika druri, nafte, çimentoje, duhani dhe metali. Popullsia e qytetit është 40 000 banorë.

Hoxha është i kudondodhur. Emri i tij, ose slogani “Lavdi Enverit”, dallohet në kodra, i gdhendur në gur gëlqeror ose i formuar me kujdes nga gurë të bardhë përgjatë rrugëve. Slogane që nënkuptojnë “Lavdi Partisë së Punës së Shqipërisë” shihen gjithashtu kudo — të pikturuara në muret e shtëpive, në postera të mëdhenj dhe në tabela neoni mbi ndërtesat qeveritare.

Tirana, me një popullsi prej 170 000 banorësh, ka tre bulevarde të gjera që çojnë në sheshin kryesor. Bulevardi i shkurtër i Dëshmorëve të Kombit, që shtrihet drejt jugut deri te Universiteti i Tiranës, mund të strehojë lehtësisht gjashtë ose tetë korsi trafiku. Megjithatë, këmbësorët e përdorin pa rrezik ditë e natë. Makina, autobusë, qerre me kuaj dhe biçikleta kalojnë rrallë; të pakta makina që shihen janë kryesisht të markës Fiat.

Në këtë bulevard, Shqipëria ruan edhe një kujtim nga ditët kur marrëdhëniet me Moskën ishin të ngrohta — ndoshta i vetmi monument i Stalinit në Evropën Lindore. Ai është dhjetë këmbë i lartë. Një guidë shqiptare tha: “Ai ishte një njeri i madh. Ne jemi krenarë për monumentin e tij dhe do ta mbajmë përgjithmonë.”

Edhe parqet e mirëmbajtura, bulevardet e pastra dhe disa ndërtesa universitare mbresëlënëse nuk e kapërcejnë përshtypjen e përgjithshme të zymtësisë. Ngjyrat mbizotëruese të veshjeve janë blu e errët, gri e errët dhe kafe e errët. Mushamat plastike me ngjyrë të errët krijojnë një uniformitet në rrugë.

Pengesa gjuhësore dhe mbikëqyrja policore dekurajojnë kontaktet mes vizitorëve perëndimorë dhe shqiptarëve. Kur yjet e futbollit gjermanoperëndimorë, zyrtarët dhe gazetarët sportivë u përpoqën të shpërndanin çokollata dhe portokalle për një turmë fëmijësh dhe të rriturish të mbledhur pranë hotelit të tyre, shqiptarët u tërhoqën në heshtje, pa thënë asnjë fjalë.

Një shëtitje nëpër rrugët e errëta të Tiranës gjatë natës është njëkohësisht zbuluese dhe dëshpëruese. Mungesa e trafikut krijon një heshtje të frikshme, e ndërprerë herë pas here nga zhurma e motorit të një autobusi të vonë.

Vitrina e një dyqani mekanik shtetëror shfaq një biçikletë të prodhimit kinez që shitet për 925 lekë (69 dollarë me kursin zyrtar). Një karrocë fëmijësh e palosshme dhe e prodhuar lirë kushton 400 lekë (29 dollarë). Përballë, një dyqan tekstilesh shfaq kostume për burra me prerje të vjetëruar, që shiten për rreth 50 dollarë, ndërsa këmishat e bardha kushtojnë nga 5 deri në 6 dollarë.

Paga mesatare mujore e një punëtori industrial është rreth 600 lekë (44–64 dollarë), tha një guidë. Ushqimet bazë janë relativisht të lira: një bukë dykilogramëshe thekre të errët kushton rreth 14 cent; mishi shitet rreth 54 cent për kg; dhe një paketë me 20 cigare kushton afërsisht 27 cent. Guidat pohuan se nuk ka racionim të ushqimeve apo mallrave.

Sipas shifrave zyrtare, më shumë se 60 për qind e fshatrave shqiptare tani kanë energji elektrike, dhe prodhimi bujqësor vitin e kaluar ishte rreth 75 për qind më i lartë se në vitin 1965. Tani ka 10 000 traktorë, krahasuar me vetëm 10 në vitin 1945.

Në fund të Luftës së Dytë Botërore, 75 për qind e popullsisë nuk dinte as të lexonte e as të shkruante. Vitin e kaluar, sipas qeverisë, rreth 500 000 fëmijë dhe të rinj — një e katërta e popullsisë — ndoqën shkollimin e detyrueshëm ose ishin të regjistruar në universitete dhe kolegje. Analfabetizmi, sipas saj, është pothuajse zhdukur.

Nga Galeritë e Trepçës te Pavarësia e Kosovës – Shkurti 1989 si akti i parë i shtetësisë

February 13, 2026 by s p

Kur minatorët mbrojtën Kushtetutën, dinjitetin dhe të ardhmen e një kombi.

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Shkurti që ndryshoi historinë. Ka muaj në historinë e kombeve që bëhen epoka.

Shkurti i vitit 1989 është një i tillë për Kosovën.

Në thellësitë e minierës së Stantërgut, 1,300 minatorë zbritën jo vetëm në galeritë e tokës, por në themelet e historisë. Ata hynë në grevë urie për të mbrojtur autonominë kushtetuese të Kosovës, të garantuar nga Kushtetuta e vitit 1974, e cila po shuhej nën presion politik dhe institucional.

Ajo që ndodhi në Trepçë nuk ishte një akt i zakonshëm sindikal. Ishte një akt i ndërgjegjshëm politik, një reagim qytetar ndaj rrënimit të rendit kushtetues dhe një paralajmërim se një popull nuk mund të zhveshet nga subjektiviteti i tij politik pa rezistencë.

Kur qytetarët bëhen mbrojtës të Kushtetutës

Në doktrinën moderne të së drejtës kushtetuese pranohet se kushtetuta nuk është vetëm një tekst normativ, por një kontratë shoqërore që mbështetet mbi legjitimitetin dhe vullnetin e qytetarëve.

Kur procedurat formale përdoren për të shkatërruar thelbin e saj, lind e drejta morale dhe politike e rezistencës.

Minatorët e Trepçës vepruan pikërisht në këtë frymë. Ata u bënë mbrojtës materialë të rendit kushtetues, duke dëshmuar se dinjiteti njerëzor dhe barazia politike nuk janë privilegje të dhëna, por të drejta që kërkojnë qëndresë.

Në atë shkurt, në heshtjen e galerive, u artikulua një mesazh i qartë: autonomia nuk ishte një dhuratë administrative, por shprehje e vullnetit politik të një populli.

Akti i parë i ndërkombëtarizimit

Greva e Trepçës shënoi fillimin e një procesi që do ta çonte çështjen e Kosovës në arenën ndërkombëtare.

Parimet e Kartës së OKB-së dhe të pakteve ndërkombëtare për të drejtat e njeriut njohin të drejtën e popujve për vetëvendosje. Kur kjo e drejtë cenohet sistematikisht, çështja nuk mbetet më e brendshme – ajo bëhet çështje ndërkombëtare.

Nga viti 1989 e deri te ndërhyrja e vitit 1999 dhe shpallja e pavarësisë më 2008, ekziston një vijë historike dhe juridike që fillon pikërisht në Trepçë.

Opinioni Këshillëdhënës i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë (2010) e konfirmoi se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk kishte shkelur të drejtën ndërkombëtare. Por rrënjët e këtij procesi qëndrojnë në momentet kur një popull ngriti zërin për të mbrojtur të drejtat e tij themelore.

Një solidaritet që u bë simbol

Greva e Minatorëve të Trepçës nuk mobilizoi vetëm punëtorët dhe qytetarët, por edhe elitën kulturore dhe intelektuale shqiptare, duke krijuar një solidaritet të rrallë në historinë moderne të Kosovës.

Ndër aktet më domethënëse të asaj kohe ishte qëndrimi i aktorit të madh të kinematografisë botërore, Bekim Fehmiu, një figurë me reputacion ndërkombëtar, i cili në shenjë proteste dhe solidariteti me popullin shqiptar të Kosovës dhe me minatorët e Trepçës, vendosi të tërhiqej nga skena dhe nga jeta publike artistike në ish-Jugosllavi.

Ky vendim kishte një peshë të jashtëzakonshme simbolike. Bekim Fehmiu nuk ishte thjesht një artist i njohur; ai ishte një personalitet që kishte arritur kulmet e kinematografisë evropiane dhe botërore, duke përfaqësuar një figurë që tejkalonte kufijtë kombëtarë dhe ideologjikë. Për këtë arsye, akti i tij nuk ishte vetëm një gjest individual proteste, por një formë e fuqishme e rezistencës morale dhe qytetare.

Deklarata e tij e njohur, “Fati i kombit tim është fati im”, përbën një nga formulimet më të fuqishme të përgjegjësisë qytetare dhe të identifikimit moral të intelektualit me fatin e popullit të vet. Kjo thënie nuk ishte një shprehje emocionale e momentit, por një qëndrim i vetëdijshëm etik, që pasqyronte bindjen se arti dhe kultura nuk mund të qëndrojnë indiferente përballë padrejtësisë dhe shkeljes së të drejtave themelore.

Në historinë e kombeve, janë pikërisht këto akte solidariteti që e bëjnë një rezistencë të përjetshme në kujtesë.

Nga errësira në dritë

Sot, më shumë se tri dekada më vonë, Greva e Minatorëve të Trepçës nuk është thjesht një kujtim historik.

Ajo është simbol i rezistencës kushtetuese.Është dëshmi e manifestimit të së drejtës për vetëvendosje.Është akti i parë i shtetësisë moderne të Kosovës.Sepse shtetet nuk lindin vetëm me deklarata formale; ato lindin me sakrifica, me ndërgjegje dhe me qëndresë.

Në shkurtin e vitit 1989, në errësirën e galerive të Trepçës, minatorët ndezën një dritë që do ta udhëhiqte Kosovën drejt lirisë, ndërkombëtarizimit dhe shtetësisë. Dhe ajo dritë vazhdon të ndriçojë edhe sot.

Libra nga autorë të Kosovës, me banim në Londër, bëhen pjesë e projektit mësimdhënës nga mësuese Anila Kadija

February 13, 2026 by s p

Për të dytin vit, projekti “Rrënjët në Kosovë” i mësueses Anila Kadija sjell libra nga autorë të Kosovës në zemër të mësimit në Londër, duke lidhur nxënësit me gjuhën amtare, identitetin dhe kujtesën kombëtare përmes letërsisë, historive personale dhe shembujve frymëzues.

Për të dytin vit radhazi, projekti mësimor “Rrënjët në Kosovë”, nën drejtimin e mësueses së gjuhës shqipe Anila Kadija, vjen si një udhëtim i emocional drejt identitetit, gjuhës dhe kujtesës sonë kombëtare. Ky projekt, i cili nga viti në vit po merr forma të reja dhe përmbajtje të pasuruar, mbetet i lidhur fort me thelbin e tij: Atdheun dhe rrënjët që na mbajnë të lidhur me të, pavarësisht se ku jetojmë.

Projekti i këtij viti përfshin vlerën e librave fizik në shqip nga autorë nga Kosova, të cilët i janë kushtuar edhe gjuhës amtare shqipe.

Aktiviteti i tyre letrar dhe artistik është një pasuri e madhe jo vetëm për lexuesin, por edhe për nxënësit tanë. Ata njihen me veprat e tyre, firmën e tyre si autorë, profilin e tyre si përfaqësues, ata njihen me shembullin e tyre.

Në shkollën “Ardhmëria Westminster”, grupet e moshës 5-10 vjeç u prezantuan me një vajzë të re me emrin Amina Nuraj, e cila ka botuar një libër interesant në vitin 2025 për rrënjët e saj në Kosovë, të titulluar “Une, bija e Atdheut”. Kjo vajzë është një shembull i bukur dhe domethënës edhe për nxënësit tanë, pasi ajo ka lindur dhe është rritur në Londër dhe flet e shkruan në gjuhën amtare. Libri me kujtimet e saj, historitë familjare dhe personale, përvojat që ajo i ka shkruar me aq sinqeritet në shqip është një frymëzim për breza të tërë. Leximi i një pjese të shkurtër. Njohja me portretin e kësaj vajze. Shfletimi i librit, pasi ka shumë foto të vjetra interesante, të zonës së Sanxhakut, nga e ka prejardhjen Amina.

Shikimi i fotove ngriti gjithashtu edhe shumë pyetje, në lidhje me kostumet popullore të zonës, mënyrën se si ndërtoheshin shtëpitë, për portretet e ndryshme të banorëve, etj.

Në shkollën “Ardhmëria Chiswick”, ku grupmosha është 10-15 vjeç, e zgjeruam fokusin letrar duke promovuar letërsinë e autorëve: Ibrahim Kadriu, Sami Islami, Aidan Hehir dhe ilustruesin David Frankum, Isuf Bytyçi, Ragip Kçiku dhe të tjerë në vijim.

U njohëm me biografitë e tyre, lexuam disa rreshta simbolikisht për t’u njohur me stilin e veprës së tyre letrare – gjuhësore.

Qëndruam pak më gjatë te veprat e autorëve që jetojnë në Londër, siç është profesori irlandez Aidan Hehir, në Universitetin “Westminster”, Londër dhe ilustruesin David Frankum.

Nxënësit e rritur e gjetën librin shumë interesant dhe të veçantë, në dy gjuhë njëkohësisht.

Një histori që i kushtohet, me Lulet e Srebrenicës, fakteve reale dhe dëshmive të një udhëtimi personal.

Një libër për ta konsideruar vërtetë pasuri në bibliotekat tona. Shfletuam librin e kritikut dhe hulumtuesit për gjuhën shqipe autori Sami Islami. U ndalëm te disa theksime gjuhësore që ai bën me aq saktësi, në librin e tij “Për gjuhën”. Lexuam poezi nga autori Sherif Bllaca të marra nga libri i tij “Le ta dëgjojnë kohërat këngën time”. Si kujtesë.

Vitin e kaluar, forma e këtij projekti ishte një histori personale nga mësuesja Vlora Vojvoda për qytetin e Vushtrrisë dhe mësuesja ndihmëse Alije Krasniqi për fshatin Smallushë në komunën e Lipjanit.

Kujtime të fëmijërisë, përshtypje nga shkollat që vazhdonin atje, familja, tradita ku zhvilloheshin edhe dasmat në Kosovë, fakte dhe ngjarje nga lufta çlirimtare, kthimi në atdhe dhe përjetime të bukura në kohën e tashme.

Ato kanë treguar fakte shumë të vlefshme të dedikuara për vendlindjen e tyre dhe kanë ndarë me ne foto, video, orendi, punë dore, harta apo pjesë përmbledhëse ligjëruese.

Projekti do të vazhdojë gjatë gjithë shkurtit, duke e pasuruar atë, çdo të shtunë me rrënjët në Kosovë.