s p – Page 2891 – Dielli

NË PRIZREN PËRMBYLLET DOKUFEST

August 15, 2021 by s p

-Kryeministri Kurti në ceremoninë përmbyllëse të Dokufest, ndau çmimin për filmin në garën kombëtare/

-Festivali Ndërkombëtar i Filmit Dokumentar dhe të Shkurtër, DokuFest, e nisi udhën e tij në vitin 2002, me shfaqjen e një numri të madh filmash dhe me pjesëmarrjen e një publiku të gjerë, artistësh nga rajoni dhe bota, duke e shndërruar qytetin historik të Prizrenit, më të madhin jugor të Kosovës pranë kufirit me Shqipërinë, edhe në një kryeqytet filmi çdo verë/

Gazeta DIELLI nga korrespondenti në Kosovë Behlul Jashari

PRIZREN, 14 Gusht 2021/ Në qytetin e Prizrenit u përmbyll sonte edicioni jubilar i 20-të i festivalit të filmit dokumentar dhe të shkurtër DokuFest. Për një javë rresht në këtë festival u shfaqën rreth 200 filma e dokumentarë nga e gjithë bota, ndërsa qyteti i Prizrenit u bë vendtakim i dhjetëra mijëra vizitorëve. Kryeministri i Kosovës Albin Kurti mori pjesë edhe në ceremoninë përmbyllëse të tij, me ç’rast ndau çmimin për filmin në garën kombëtare.

Filmi “Mardhë” nga regjisorja Flaka Kokolli mori mirënjohje speciale, kurse filmi “Një fëmijë” nga regjisori Bekim Guri u zgjodh filmi më i mirë kombëtar. Në fjalën e tij të shkurtër gjatë ndarjes së çmimeve Kryeministri Kurti ua uroi të pranishmëve dhe organizatorëve 20-vjetorin e DokuFest-it, ndërsa shtoi se ky festival, i cili u ngrit e edhe sot mbështetet në punën e palodhshme të vullnetarëve që ndihmojnë në realizimin e tij, është rritur shpejt dhe shumë si pak çka tjetër në Kosovën e pasluftës. Festivali Ndërkombëtar i Filmit Dokumentar dhe të Shkurtër, DokuFest, e nisi udhën e tij në vitin 2002, me shfaqjen e një numri të madh filmash dhe me pjesëmarrjen e një publiku të gjerë, artistësh nga rajoni dhe bota, duke e shndërruar qytetin historik të Prizrenit, më të madhin jugor të Kosovës pranë kufirit me Shqipërinë, edhe në një kryeqytet filmi çdo verë.Ndërsa para 22 viteve, në 15 Korrik 1999, në qytetin historik të Lidhjes Shqiptare, Prizren, ishte aktiviteti i parë i përbashkët kulturor Kosovë-Shqipëri i pas luftës – një koncert i artistëve shqiptarë për festimin e arritjes së lirisë së Kosovës.

Kosova do të jetë në anën e humanizmit, paqes e demokracisë*

August 15, 2021 by s p

Më 16 korrik, pak ditë pasi bota, e sidomos ne në Kosovë shënuam Ditën Botërore të Refugjatëve, jam kontaktuar nga Ambasadori i SHBA-ve në Kosovë, Philip Kosnett, i cili përcillte një kërkesë nga Presidenti Biden dhe Sekretari i Shtetit Blinken. Kërkesa kishte të bënte me strehimin e përkohshëm të afganëve, civilë të pafajshëm, të cilët tani ishin në shënjestër të Talibanëve, vetëm sepse kishin qëndruar në anën e aleatëve tanë, në anën e paqes e demokracisë, në anën e barazisë e të drejtësisë. Ata ishin punëtorët lokal që kishin punuar bashkë me forcat amerikane, si dhe familjet e tyre, përfshirë fëmijë. Pa asnjë hezitim apo kushtëzim të vetëm, kam dhënë pëlqimin tim për një operacion të tillë humanitar, duke u nisur së pari nga parimi njerëzor se nuk i mbyllen dyert atyre që pa fajin e dëshirën e tyre janë të detyruar të lënë vatrat e tyre për t’i ikur përndjekjeve dhe për të shpëtuar jetë; së dyti, për shkak se si anëtare e denjë e komunitetit të shteteve të lira, Kosova e respekton të drejtën ndërkombëtare dhe obligimin që rrjedh nga ajo për mos t’i mbyllur derën refugjatëve; dhe e treta, për shkak se ne duhet t’u qëndrojmë miqve tanë, e sidomos Shteteve të Bashkuara në krah, ashtu siç na qëndruan ata neve në të mirë e në të keq. Qytetarët afganë do ta kenë të kryer të gjithë vlerësimin e sigurisë nga ana e Shteteve të Bashkuara, sepse ata edhe ashtu do të qëndrojnë vetëm përkohësisht në Kosovë deri sa të rregullohet dokumentacioni i tyre për vizat e emigrimit për në SHBA ku do të vendosen pastaj. Qeveria e Kosovës, menjëherë pas kërkesës dhe diskutimit e dakordimit institucional, ka formuar grupin punues që merret me cështjet organizative bashkë me partnerët tanë amerikanë. Ka qenë kërkesë e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, që kjo çështje të mbetet konfideciale për arsye të sigurisë dhe të procesit të largimit të qytetarëve afganë nga Afghanistani. Si të tillë, ne e kemi respektuar këtë kërkesë, por punën nuk e kemi ndalur.
Të dashur qytetarë,
Askush më mirë se ne nuk e di çka do të thotë të dëbohesh e të largohesh me dhunë nga vendi ku je rritur, të ndahesh nga më të dashurit, të detyrohesh të ikësh për të shpëtuar jetën. Atëherë, shumë vende anembanë botës, hapën dyert për ne pa asnjë kërkesë e asnjë kusht. Na shpëtuan. 22 vite pas atij tmerri, tani Kosova do të dëshmojë se ne kurrë nuk e humbim njerëzoren brenda nesh. Populli ynë i urtë thotë: ‘Shtëpia është e Zotit dhe e Mikut”. Me këtë mirëseardhje ne duhet t’i presim miqtë tanë për të shpëtuar jetë, ashtu siç na shpëtuan ne bota demokratike, kur patëm më së shumti nevojë. Kosova gjithnjë do të jetë në anën e humanizmit, paqes e demokracisë.

Fjalim nga Presidentja e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani.

DOKUMENTARI PËR MARJAN CUBIN, SHFAQJE E FESTË NË KOSOVË

August 14, 2021 by s p

DON LUSH GJERGJI: MARJAN CUBI – NJERI I BISEDIMIT, DIALOGUT DHE KOMUNIKIMIT

-“Marjan Cubi – urëlidhës mes Kosovës dhe Amerikës”, dokumentari i ardhur nga Nju Jorku shfaqet në Prishtinë, në sallën e Katedralës Shën Nënë Tereza. Është histori e njeriut e patriotit shqiptar, e atdheut shqiptar, e mërgimtarit shqiptar, e familjes dhe e rrënjëve shqiptare…/

-Agim Rexhaj, President Nderi i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, përkujtoi se bashkë me Marjan Cubin, tani anëtar i Kryesisë e arkatar i VATRËS, ishin edhe në festën kur gurthemeli i Katedrales Nënë Tereza në Prishtinë është vënë nga Presidenti historik i Kosovës Dr. Ibrahim Rugova në 26 Gusht 2005 për nder të 95 vjetorit të lindjes së Nënës Terezë…/

Gazeta DIELLI nga korrespondenti në Kosovë Behlul JASHARI

Fotografitë: Demë JASHARI

PRISHTINË, 14 Gusht 2021/ Dokumentari “Marjan Cubi – urëlidhës mes Kosovës dhe Amerikës” është histori e njeriut e patriotit shqiptar, e atdheut shqiptar, e mërgimtarit shqiptar, e familjes dhe e rrënjëve shqiptare…

Këto janë mendimet e përshtypjet derisa shikojmë shfaqjen premierë në Prishtinë të premtën e 13 Gushtit 2021 në sallën e Katedralës “Shën Nënë Tereza”, me fillim në orën 19:00, të filmit dokumentarpër Marjan Cubin që nga fëmijëria në vendin e lindjes në Drenoc të Klinës e deri në ditët e sotme.

Shqiptarë nga trojet etnike e nga mërgata, miqë të shumtë, të ardhur në promovimin e dokumentarit ka pritur e përshëndeturMarjan Cubi veprimtar i shquar i komunitetit shqiptaro-amerikan, anëtar i Kryesisë dhe arkatar i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, i shoqëruar si gjithmonë nga shoqja e jetës – bashkëshortja Dila.

Poashtu, Marjani dhe Dila Cubi janë pritur e përshëndetur ngrohtësisht nga të gjithë në festën e promovimit e shfaqjes së dokumentarit, pasuar edhe me koktej, që ka zgjatur deri në orët e vona të mbrëmjës së ditës së lume në kryeqytetin e Kosovës, e ku ishte edhe Ipeshkvi i Dioqezës Prizren-Prishtinë, Imzot Dodë Gjergji. Nga Dioqeza Prizren-Prishtinë Don Lush Gjergjiduke folur në promovimin e dokumentarit ka theksuar që në fillim se, Marjan Cubi është një mërgimtar shqiptar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, si njeri familjar, i krishterë, atdhetar, gjithnjë i frymëzuar dhe motivuar që të jetë vetvetja dhe jetën dhe veprimtarinë t’ia kushtonte Popullit tonë, nëpërmjet bisedimit, dialogut dhe komunikimit. “Marjan Cubit ia shprehim nderimet, falënderimet dhe urimet tona, që i përcjellim me uratë dhe dashuri, duke i dëshiruar atij, si dhe miqve dhe bashkëpunëtorëve, shëndet të mirë, vullnet të fortë, frymëzim, mbi të gjitha shumë lumturi dhe Dashuri”, ka thënë Don Lush Gjergji. Në tribunën e ceremonisë festive të promovimit të dokumentarit për Marjan Cubin ka folur edhe miku i tij i shumë viteve Agim Rexhaj, President Nderi i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës VATRA, i cili ka përshëndetur edhe në emër të Kryetarit të VATRËS Elmi Berisha e të gjithë vatranëve, si dhe të gazetës së VATRËS – DIELLIT – editorit të saj mëse 12 vjet Dalip Greca dhe editorit të ri Sokol Paja. Agim Rexhaj ështëi dekoruar nga Presidenti i historik i Kosovës Dr. Ibrahim Rugova në Prill 2004 dhe Nderi i Kombit – i dekoruar nga Presidenti i Shqipërisë Nishani në 24 Nëntor 2014 gjatë një ceremonie të veçantë të zhvilluar në Institucionin e Kreut të Shtetit. “Është ajo dekorata e dytë Presidenciale, e para ishte nga Presidenti historik i Kosovës, Dr. Ibrahim Rugova”, më thoshte Agim Rexhaj të dielën e 7 Gushtit 2016 në Pejë – qytetin e tij në Kosovë, ku kishte ardhur për pushimet e verës nga qyteti i Nju Jorkut -Shtetet e Bashkuara të Amerikës. “Zotit Agim Rexhaj me nderim të madh për punën që ka bërë në SHBA për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës. Ibrahim Rugova 8.11.2005 Prishtinë Kosovë”. Këtë dedikim e ka shkruar me dorën e vet Presidenti historik i Kosovës Dr. Ibrahim Rugova në një komplet veprash në tetë vëllime. “Për Z. Agim Rexhaj nga Presidenti i Kosovës Dr. Ibrahim Rugova Prill 2004, USA”, shkruan në flakërim ari dedikimi te Vula e Presientit të Kosovës, me shqiponjën dykrenare – të Flamurit të Dardanisë, me yllin gjashtëcepësh nga Flamuri i Skënderbeut.

Agim Rexhaj,pjesë e lëvizjes e luftës për lirinë e pavarësinë e Kosovës, mik e bashkëpunëtor i afërt i Presidentit historik Dr. Ibrahim Rugova, themelues e udhëheqës i LDK-së në SHBA, për shumë vite vatran, edhe në fjalën e tij në promovim, si edhe në dokumentar, kujton edhe takimet me Presidentin Rugova bashkë me Marjan Cubin. “Marjan Cubi, besnik dhe përkrahës i madh i Presidentit historik të Kosovës Dr. Ibrahim Rugova, mik dhe zbatues i filozofisë Rugoviane… Marjani ka kontribuar dhe për UshtrinëÇlirimtare tëKosovës… Marjan Cubi është patriot dhe atdhetar i shquar”, shprehet Rexhaj, Presidenti i Nderit i Vatrës Shqiptare në Amerikë.Agim Rexhaj përkujton se bashkë me Marjan Cubin ishin edhe në festën kur gurthemeli i Katedrales Nënë Tereza në Prishtinë është vënë në 26 Gusht 2005, për nder të 95 vjetorit të lindjes së Nënës Terezë, nga Presidenti historik i Kosovës Dr. Ibrahim Rugova, Ipeshkvi i Ipeshkvisë së Kosovës Imzot Mark Sopi dhe Kardinali i Uashingtonit Teodor Mekkerik. “Sot është një ditë e madhe për kryeqytetin dhe për gjithë Kosovën, sepse po e bekojmë gurin e themelit të një tempulli të shenjtë, që i kushtohet Nënës së dashur shqiptaro-kosovare dhe Nënës së Njerëzimit – të lumturës Nëna Tereze – asaj që lartësoi nderin e Kosovës dhe të shqiptarëve në gjithë planetin duke i afirmuar vlerat tona dhe duke ndihmuar gjithë njerëzimin”, shprehej gjatë ceremonisë Presidenti Rugova. “Papa Gjon Pali i Dytë e ka përkrahur personalisht ndërtimin e kësaj Katedraleje”, theksonte Presidenti Rugova. Në vitin 2003, më 19 Tetor, Presidenti Ibrahim Rugova në Vatikan ka marrë pjesë në ceremonitë e lumturimit të Nënës Tereze, misionares shqiptare Gonxhe Bojaxhiu me origjinë nga Kosova, lindur në Shkup. Para më se gjysmë milioni njerëzve, në sheshin Shën Pjetri në Vatikan, Papa Gjon Pali i Dytë ka lumturuar Nënën Terezën, së cilës Vatikani iu referohet si “Nënë Tereza e Kalkutës”. Në Vatikan, në 20 Dhjetor 2003, ditë e shtunë, Ati i Shenjtë Papa Gjon Pali II-të e priti në audiencë Presidentin e Kosovës, Dr. Ibrahim Rugovën. Audienca, që zgjati rreth 20 minuta, ishte shumë e përzemërt. Në fillim Presidenti Rugova e falënderoi Papa Gjon Palin II për beatifikimin e Nënës Tereze. Pastaj, Presidenti Rugova e njoftoi Atin e Shenjtë me progresin që është arritur në Kosovë në të gjitha fushat e jetës. Presidenti kërkoi nga Ati i Shenjtë që që të lutet dhe të ushtrojë ndikimin e tij për njohjen formale të pavarësisë së Kosovës. Presidenti Ibrahim Rugova e njoftoi Papa Gjon Palin II me përgatitjet që po bënte Ipeshkvia e Kosovës për ndërtimin e Katedrales në Prishtinë. Ati i Shenjtë e vlerësoi progresin që është arritur në Kosovë dhe shprehu interesimin e tij për shumë çështje të zhvillimeve pozitive në Kosovë. Gjatë audiencës, Ati i Shenjtë e përmendi edhe Gjergj Kastriotin – Skënderbeun, Heroin Kombëtar të Shqiptarëve. Presidenti Rugova ia uroi Papës Gjon Pali II Këshëndellat dhe Vitin e Ri, duke i dëshiruar shëndet dhe jetë të gjatë. Poashtu, edhe Ati i Shenjtë i uroi Presidentit të Kosovës Kërshëndellat dhe Vitin e Ri. Në fund të audiencës, Presidenti Rugova i dhuroi disa dhurata Papës Gjon Pali II: Medalonin e Nënës Tereze, Medalonin e Lidhjes së Prizrenit, si dhe kristale të çmueshme të Kosovës. Ati i Shenjtë i dhuroi Presidentit Rugova Medalje Papnore të punuara me rastin e 25 vjetorit të shërbimit të tij si Papë…E, Shugurimi i Katedralës Nënë Tereza në Prishtinë u bë në 5 Shtator 2017, në ditën e 1 vjetorit të shenjtërimit e të 20 vjetorit të kalimit në amshim të Shenjëtëreshes Shqiptare. Shumë solemne dhe madhështore ishte festa, mesha e shugurimit të Katedraljes-Shenjtërores Shën Nënë Tereza në Prishtinë nga i Dërguari i Posaçëm i Papa Françeskut, Kardinali shqiptar Ernest Simoni – Troshani, e me pjesëmarrje edhe shqiptarësh-vatranësh nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, të cilët edhe u vlerësuan e falënderuan për kontributet. Madje, ishte edhe pjesë e celebrimit në meshën solemne të shugurimit Marjan Cubi, anëtar i Kryesise së Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra, njëherësh arkëtar si dhe kryetar i Komisionit për mbledhjen fondeve për ndërtimin e Katedrales, i cili kishte ardhë në Kosovë bashkë me bashkëshorten Dila. Shqiptarët nga Amerika – Këshilli i Fondacionit për ndërtimin e Katedralës Nënë Tereza në Prishtinë, në Nju Jork dhe rrethinë, kanë kontribuar për mëse 9 vite me 2 milionë dollarë, që janë mbledhur dhe janë dorëzuar. Brenda Katedralës në meshën solemne të shugurimit nga vatranët e SHBA ishte edhe Zef Balaj, anëtar i Kryesisë së Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra, që kishte ardhë në Kosovë bashkë me bashkëshorten Lina, anëtari i Këshillit të Vatrës, Lek Përlleshi, me bashkëshorten Vera, anëtari i Komisionit për mbledhjen fondeve për ndërtimin e Katedrales, Fran Marku, si dhe Nue Balaj, nip i Zefit, Tomë Paloka që do e botonte së shpejti librin “Shqiptarët më të mirë në Amerikë që i njoha unë”…Në 31 Gusht 2017, Ipeshkvi i Ipeshkvisë së Kosovës, Imzot Dodë Gjergji, vatranët nga Amerika i ka pritur në takim në Ipeshkvi dhe i ka shoqëruar në vizitë Katedrales. Mbrëmjen e 4 Shtatorit 2017, pas meshës Lutja e Mbrëmësores me Lutjet e Nënë Terezës në Kishën e Shën Ndout në kryeqytet, Ipeshkvia e Kosovës ftoi edhe në darkën e falënderimit për donatorët e ndërtimit të Katedrales Nënë Tereza në Prishtinë. Edhe në ditën e 16 Gushtit 2016 një delegacion i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra në Ipeshkvinë e Kosovës dhe në Katedralen Nëna Terezë në Prishtinë u prit plot përzemërsi, repekt e vlerësim nga Ipeshkvi Imzot Dodë Gjergji. Në delegacionin e shqiptarëve të ardhur nga SHBA ishin Agim Rexhaj, zv/kryetar i Vatrës, Marjan Cubi – arkëtar i Vatrës dhe kryetar i Komisionit për mbledhjen e fondeve për ndërtimin e Katedrales Nënë Tereza në Prishtinë, si dhe Laura Rexhaj, Dila Cubi, Fran Marku, Mhill Gjuraj, Pashk Maksuti, Mëhill Velaj. Gjatë gjithë kohës isha edhe unë – korrespondent në Kosovë i Gazetës Dielli – organ i Vatrës. Ipeshkvi i Ipeshkvisë së Kosovës, Imzot Gjergji falënderoi dhe vlerësoi lart të gjitha kontributet dhe njoftoi delegacionin e Vatrës me të gjitha punët e kryera në Katedralen Nënë Tereza. Ipeshkvi Imzot Dodë Gjergji vlerësoi lart organizimin dhe kontributet e Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra, të gjithë vatranëve. “E vlerësoj veçantë mënyrën e organizimit tuaj, të Vatrës, nga të gjitha trojet shqiptare së bashku…Vatra është edhe vatër e të mirave dhe kontributeve të mëdha për kombin”, u shpreh Ipeshkvi i Kosovës. Në vitin 2017, që në nisje të “Ditëve të Nënë Terezës” në 26 Gusht, në Katadrale, si dhe në ekspozitën “Shenjtorja shqiptare nga Shkupi – korrespondenca”, të hapur në Bibliotekën Kombëtare në Prishtinë, ishin të pranishëm edhe vatranë të Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës Vatra, mes të cilëve i ardhur enkas bashkë me bashkëshorten Dila, Marjan Cubi, anëtar i Kryesise së Vatres. Ipeshkvi i Ipeshkvisë së Kosovës, Imzot Dodë Gjergji në fjalën përshëndetëse në hapje të “Ditëve të Nënë Terezës” vlerësoi lart të gjitha kontributet, ndërsa takoi e falënderoi vatranët edhe gjatë koktejit.

“Dua me këtë rast të falënderoj të gjithë donatorët, që na kanë ndihmuar për ndërtimin e kësaj Kishe, ata që janë sot prezentë e ata që do të jenë me 5 Shtator”, u shpreh Ipeshkvi Gjergji.

“Do të vazhdojmë me kontributet”, shprehej vatrani Zef Balaj, biznesmen e donator, si edhe veprimtar i çështjes kombëtare, derisa shihte se ende punohej në Katedralen Nënë Tereza.

Nën një nga dritaret e Katedrales, në kornizë, shihte të shënuar emrin e tij, i vinte mirë për këtë që është edhe si shenjë mirënjohje, ndërsa thoshte se nuk është vetëm ai kontribues, se do donte të jenë edhe emrat e vëllezërve: Gjelosh, Pjetër e Zef Balaj.

Te dritaret e Katedrales ka edhe emra të tjerë kontribuesish, vatranësh nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, mes të cilëve: Ilir Marjan Cubi… Ilir Cubi, djali i Marjan Cubit edhe në dokumentarin e shfaqur në Prishtinë flet me mburrje për babain e tij dhe historinë e famijes së madhe e atdhetare Cubi.

Ilir Cubin me zonjën e tij dhe fëmijtë e tyre në 29 Korrikun e verës së viit 2019 i takova në Aeroportin e Prishtinës, të sapoardhur nga Nju Jorku, prej nga për mua – korrespondentin në Kosovë kishin sjellë shpërblimin e përvitshëm nga Federata Gjithë-Shqiptare e Amerikës VATRA dhe organi i saj Gazeta DIELLI në vitin e jubileut të 110 vjetorit të më të herëshmes gazetë shqiptare në gjithë botën.

Vatranë, shqiptarë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, që tradicionalisht verave vijnë në Shqipëri, Kosovë e viset tjera shqiptare, ka vite që priten e i takojmë edhe në Katedralen Shën Nëna Terezë në Prishtinë. Në Katedrale në 1 Gusht 2018 Kisha Katolike në Kosovë organizoi Ditën e Diasporës, ku erdhën edhe vatranë nga Nju Jorku – bashkë me bashkëshorten Dila erdhi Marjan Cubi, si githnjë të mirëpritur nga Ipeshkvi i Kosovës, Imzot Dodë Gjergji, i cili i priu Meshës solemne në bashkëmeshim me meshtarët dhe misionarët që shërbejnë në diasporën shqiptare, si edhe nga Vikari Gjaneral, Mons. Lush Gjergji dhe të gjithë…

E, në këtë verë të vitit 2021 dokumentari “Marjan Cubi – urëlidhës mes Kosovës dhe Amerikës” me regji të Ilir Buçpapajt, gazetarit të njohur të Radio Televizionit Shqiptar, erdhi në Prishtinë nga Nju Jorku, ku më parë është shfaqur të dielën e 13 Qershorit 2021 në Qendrën Kulturore “Nënë Tereza” pranë Kishës Katolike Shqiptare “Zoja e Shkodrës”. Ceremoninë e promovimit në Kryeqytetin e Kosovës, ku ishte edhe Konsulli i Përgjithshëm i Kosovës në Strugë Agim Krasniqi,e moderoi gazetari i njohur Lekë Musolli. I ardhur në vendlindje në Kosovë nga Zvicëra Demë Jashari, i cili në vitet e lëvizjes e luftës për lirinë e pavarësinë e Kosovës ishte edhe bashkëpunëtor me shkrime gazetareske për media të Kosovës, në festën e promovimit të dokumentarit për Marjan Cubin bëri fotografitë për Gazetën Dielli – për këtë shkrim të vëllait të tij korrespondent në Prishtinë.

DON LUSH GJERGJI: MARJAN CUBI – NJERI I BISEDIMIT, DIALOGUT DHE KOMUNIKIMIT

Marjan Cubi është një mërgimtar shqiptar në SHBA-në, si njeri familjar, i krishterë, atdhetar, gjithnjë i frymëzuar dhe motivuar që të jetë vetvetja dhe jetën dhe veprimtarinë t’ia kushtonte Popullit tonë, nëpërmjet bisedimit, dialogut dhe komunikimit. Nga jeta e bujshme dhe me shumë sfida, batica dhe zbatica, unë do të theksoj këto veçori dhe virtyte:

Njeri familjar, që kurrë nuk e harroi familjen, vendlindjen, Popullit tonë ilir, arbëror dhe shqiptar, duke tejkaluar shumë vështirësi në një botë të madhe dhe mozaikë nga vendet dhe popujt e ndryshëm. Ai krijoi familje duke pasur në mend dhe zemër vlerat dhe virtytet tona: Shtëpia është e Zoti dhe mysafirit; Bukë, kripë dhe zemër, dhe S’ka shtëpi pa pleq dhe fëmijë. Për Marjanin familja ishte dhe mbeti gjëra më e shenjt dhe e çmuar, ku jetohet, veprohet, bartet tradita, kujtohet e kaluara, jetohet e tashmja dhe projektohet e ardhmja e lirë dhe më e mirë, njerëzore, demokratike.
Njeri i krishterë, që në Zotin, në Kishën Katolike, në bashkësinë e krishterë, gjente energji dhe frymëzim për t’i mbetur besnik historisë, traditës, kulturës, qytetërimit të krishterë, qysh prej Shën Palit deri me sot. Në Kishën Katolike ai gjete “Mësuesen dhe Nënën” e kujdesshme, e cila i përkrahte nevojat, kërkesat, dëshirat, synimet e Popullit tonë. Këtu duhet përmendur Papën Shën Gjon Palin e II, mikun e madh të Popullit tonë, Shën Nënën Tereze, imzot Nikë Prelën dhe shumë të tjerët, që për Marjanin ishin dhe mbesin shtylla, frymëzim, mbi të gjitha siguri për të tashmen dhe të ardhmen tonë më të mirë.
Njeri atdhetar, familja, Kisha, feja e krishterë, ishin për Marjan Cubin rrënjë të forta dhe të pathyeshme të atdhedashurisë, sipas shembullit të historisë tonë të përgjakshme dhe të lavdishme, që sintetizohet në këtë binom të shenjt: Për Fe dhe Atdhe. Edhe Marjani kurrë nuk i ndau fenë prej atdheut dhe anasjelltas, por në harmoni dhe përkushtim, shërbeu Zotin, Kishën, me angazhime të ndryshme, si besimtar i mirë, si Kryetar i Këshillit të Kishës katolike shqiptare “Zoja e Këshillit të Mirë” në Neë York. Në Dr. Ibrahim Rugovën ai ka njohur dhe takuar vizionarit dhe vegimtarin tonë, presidentin tonë historik, me të cilin pati bashkëpunim të ngushtë dhe shumë frytdhënës. Ai denjësisht dhe urtisht na mbrojti dhe paraqiti para Amerikës dhe botës mbarë, si popull i lashtë, me traditë, kulturë dhe qytetërim të krishterë dhe evropian. Me një mënyrë mund të themi se Marjani ynë ishte nxënës dhe ndjekës besnik i Dr. Ibrahim Rugovës në SHBA-në dhe kudo gjetiu. Dhe nuk ishte mashtruar.
Njeri i frymëzimit dhe motivimit, që Marjanin e përcolli gjithnjë dhe në vazhdimësi, duke jetuar dhe vepruar jo vetëm sido, por gjithmonë me fyrmzim dhe motivim, që e mbante dhe i jepte hov, krah, fuqi dhe energji të pashoqe. Sot, ndoshta si kurrë më parë, çdo shqiptar, në trojet tona, apo në diasporën evro-ameriane, kemi nevojë për frymëzim, që na bënë të afërt dhe të bashkuar, të vëllazëruar, për të pasur shije dhe kuptim jeta dhe veprimtaria jonë. Ky frymëzim dhe motivim e ka bërë atë veprimtar të shquar dhe të dalluar në grumbullimin e mjeteve për ndërtimin e Katedrales dhe Shenjtërores “Nëna Tereze” në Prishtinë, por edhe gjetiu, ku shqiptarët pa kurrfarë dallimi shteti, feje, përkatësie, dhanë “pjesën më të mirë të vetvetes”, zemrën, dashurisë, mundin dhe jetën e tyre, duke dëshmuar që rreth dhe me Nënën tonë Tereze, jemi më tepër së kurrë bijë dhe bija shpirtërore të saj.
Njeri i bisedimit, dialogut dhe komunikimit, që ishte strategjia e tij jetësore. Në bisedime i hapur, i palodhshëm, urëlidhës, njeri me mendje të ngritur dhe me zemër të hapur dhe të ngrohtë. Në dialog, besnik, në kërkim te të mirës, të drejtës, të vërtetës, të jetës dhe të dashurisë. Bisedimi dhe dialogu ia mundësojnë atij që në komunikim ndërpersonal, ndërfamiljar, ndërfetar, ndëretnik, të jetë i palodhshëm, shembull dhe dëshmi, që me ndihmën e Zotit dhe me përkrahjen vëllazërore, asgjë nuk është e pamundshme.

Marjan Cubit ia shprehim nderimet, falënderimet dhe urimet tona, që i përcjellim me uratë dhe dashuri, duke i dëshiruar atij, si dhe miqve dhe bashkëpunëtorëve, shëndet të mirë, vullnet të fortë, frymëzim, mbi të gjitha shumë lumturi dhe Dashuri.

Zoti të shpërbleftë për çdo flijim dhe shërbim, me shumë hire dhe bekime!

Ad multos anos – për shumë vjet.

Prishtinë, 13. 08. 2021 Don Lush GJERGJI

DHE SHQIPËRIA ZBARKOI NË BARI

August 14, 2021 by s p

Tridhjetë vite më parë u bregëzua në Puglia anija “Vlora” me

njëzet mijë të mërguar në bord.

Nga GIAN ANTONIO STELLA

“Un limuzinë!”thirri atë ditë nëatë turmë të pabesueshme, i çmëndur nga gëzimi, njëri ndër djemtë shqiptarëtë qullur deri në palcë, që duke rrezikuar zverkun ishin hedhur në det për t’arritur ledhin e portit të Barit. “Un limuzinë” Ajo ishte ëndrra e tij, të hiqteleckat e trupit dhe këpucët e grisura, të gjente ndonjërin që t’a ndihmonte, të fitonte pasuri, të blente një makinë të bukur për t’a treguar një ditë kur të kthehej në Vendin e tij Shqipeve.

Njëëndërr e marrë, e njërit që kishte shikuar fshehurazi (ishte tepër i ndaluar) shumë seri të televizionit italian, më gazmoret e më të lehtat si Drive-in, Ata të natës, Tele Mike dhe ishte gënjyer se Italia ishte vëndi i bollëkut, ku me një të kërcitur të gishtave e me pak fat mund t’i mblidhnje paratë me lopatë. Pak a shumë si gjyshërit tanë, të bindur se rrugët e New Yorkut, shkruante Çarles Dickens,ishin të shtruara me ar.

Ishte 8 gushti 1991. Atë ditë të tridhjetë viteve më parë shfaqja e papritur dhe mbresëlënëse eVlorës, e mbuluar nga një qylym prej njëzetmijëburrash, grash, djelmoshash që kishin rrëmbyer anijen në Durrës për të zbarkuar në Puglia, shënoi për Italinë një kthesë epokale. Kalimin përfundimtar nga Vend emigracioni, nga i cili ishin larguar në një shekull e gjysmë, më shumë se 27 milionë njerëz, në Vend pritjeje i një mërgimi të fuqishëm. Sigurisht kthesa “teknike” (një i ikur më pak në ikje, një më shumë në mbrritje) ishte bërë prej pesëmbëdhjetë vitesh. Madje në marsin e atij 1991 kishin arritur në Brindizi pesë anije dhe dhjetë varka për një shumë prej 23.000 të mërguarish në një qytet prej 80.000 banorësh, të cilët duke lexuar në sytë e shqiptarëve urinë, shpresën, pështjellimin e atyre që dilnin nga një Vënd të katandisur në mjerim prej 41 vitesh nën diktaturën buro-komuniste të Enver Hoxhës, ishin bërë më katërsh për t’i ndihmuar të gjithë. Duke mbetur të turbulluar: ishin shumë të gjithë së bashku. Vlora më pas qe një fshikullim kamxhiku.

Në janar, më të parët reportazhe nga Tirana, ndërmjet të cilëve një i Rai-t i Isabella Stasi Castriota Skanderbeg (që mbante në vetë mbiemrin lidhjen shekullore me heroin kombëtar shqiptar Gjergj Kastriotin Skënderbeun, i vdekur më 1468, mbasi ishte përpjekur t’i kundërshtonte pushtimit të turqëve), kishin treguar një Shqipëri të raskapitur. Një palë këpucë kushtonin një javë pune, një kostum një muaj (70 mijë lira italiane të epokës, 68 euro e pak qindarka të sotmet), një televizor gjashtë muaj. Reformat e trashëgimtarëve të despotit komunist, megjithëse kishin kaluar gjashtë vite nga vdekja e tij, ishin aq të ndrojtura saqë ishte hapur vetëm një restorant privat veç ndonjë qebaptorje shëtitëse. I liruar mbas njëzetegjashtë vitesh burgimi për krime të opinionit, shkrimtari disident Fatos Lubonja jetonte së bashku me pjesën tjetër të familjes “në shtëpinë e vjetër të gjyshit”, ish funksionar, një kohë besnik i regjimit: “Banonim të gjithë së bashku: xhaxhai im me gruan në një dhomë; biri i tyre në një dhomë tjetër së bashku me gruan dhe tre fëmijë, babai imdhe nëna ime në dhomën e tretë; vëllai im me të shoqen dhe dy djem në koridorin e shtëpisë, i mbyllur si një dhomë. Për mua dhe familjen nuk kishte më vënd, pra u vendosëm në qilar. Gjithsej ishim shtatëmbëdhjetë vetë”. Quheshin me fat. Të tjerë ishin më keq.

Italia për shqiptarët qe një zgjedhje e natyrëshme. Ishte larg në rrugë detare sa Venediku nëGrado, kishte një prodhim të brëndshëm për frymë prej 21.956 dollarë amerikanë (të dhënat e bankës botërore), kundrejt 336 të shqiptarëve, por mbi të gjitha Jugu i ynë strehonte nga shekulli XV një bshkësi të fuqishme arbëreshësh, të vendosur në brigjet tonapikërisht mbas pushtimit turk të Shqipërisë. Një lidhje shumë e fuqishme. Aq sa njëri ndër më të mëdhenjtë poetë në gjuhën shqipe ishte Jeronim de Rada dhe Risorgimento italian pa shqiptarët ndërmjet aktorëve kryesosë. Ishte arbëresh Agesilao Milano që i bëri atentat mbretit borbonas të Dy Siçilive, Ferdinandi II, arbëresh udhëheqësi i ardhshëm i së majtës historike, Francesco Crispi, arbëresh zëvendësi i Giuseppe Garibaldit Domenico Damis, arbëresh gjimnazistët e kolegjit shqiptar të Shën Dhimitër Koronës, të cilët u bashkuan të dalldisur duke valëvitur trengjyrëshin me garibaldinët në kalimin e tyre drejt Napolit.

Të mbërriturit e rinj, të plumbosur në masë e n’atë mënyrë në Vendin tonë qenë një goditje për një pjesë të madhe të italianëve. Nuk dukej se vinin nga pak milje detare, por nga një Itali mjerane e shekullit të mëparshëm, asaj të përshkruar nga Stefano Jacini nëHulumtimin parlamentar mbi mjerimin: “Në luginat e Alpeve e të Apenineve, dhe në fushat, veçanërisht të Italisë Jugore, madje edhe në disa provinca ndër më të kultivuarat të Italisë së Epërme, ngrihen kolibe të tymosura e pa ajër e dritë në të cilat jetojnë së bashku njerëz, dhi, derra e pula. Të tilla shkatërrina numërohen ndoshta me qindra mijra.” Një Itali e herëshme dhe e dhunëshme e parë nga “e reja” me tromaksje e mospranim.

Aq sa qeveria e Giulio Andreottit, i shtati i serisë, nuk gjeti tjetër alternativë veçse të kthente sa më shumë shqiptarë që ishte e mundur mbrapsht atje nga kishin ardhur. Qe tejet e lodhëshme marrëdhënia e fillimit. Gjatë viteve u ashpërsua edhe për gabimet e pafalëshme të shumë të mërguarve që, të mjerë, anarkistë dhe të shtazëruar nga një diktaturë e veçuar nga bota, në të cilën çdo ligj binte erë shtypjeje e padrejtësie, dukeshin shpesh kryeneçë kundrejt normave më fillestare. Deri sa të tërhiqnin mbi vetefushata urrejtjeje të skajshme, që arritën kulmin në një thirrje të legistit Marco Formentini në zgjedhjet vendore të 1997: “Një votë më shumë për Formentinin, një shqiptar më pak në Milano”. Për disa vite u takuan në pjesë bijve të Vendit të Shqipeve, të gjitha sharjet, mallkimet dhe paditë më poshtëruese që një shekull më parë ishin hedhur nga ksenofobët zviceranë, britanikë, francezë, amerikanë, australianë atyre gjyshërve tanë që kishin bërë më shumë mundim për t’u futur në Vendet në të cilët kishin mërguar.

Tridhjet vite më pas atij zbarkimi të paharruar vetë numërat (sipërmarrës të suksesëshëm, punonjës privatë me llogari Iva, studentë universitarë, pashaporta italiane, dërgim parash jashtë shtetit, prania në burgjet e rënë në 11%…..) mjaftojnë për të thënë se sa shqiptarët janë futur në realitetin italian më mirë se të tjerët dhe për të përgënjeshtruar shumë prej stereotipeve të hershme. Si ka përfunduar ai djali që ëndërronte limuzinën nuk e dijmë. Por ndoshta, kush e di, mund t’i ketë shkuar mirë edhe atij.

“Corriere della Sera”, 7 gusht 2021 Përktheu: Eugjen Merlika

Ëndrrën e Demokracisë Amerikane të Branko Merxhanit për Shqipërinë e përjetuan vajzat e tij me familjet e tyre

August 14, 2021 by s p

Nga Pertefe Leka/

Pjesa 1

Nga jeta me shumë të panjohura e një mendimtari evolucionist, Aleksandër Branko Merxhani nga Çamëria.

Në vitin 1932, Merxhani shkroi tregimin” Gëte si një përrallë”. Po të hedhësh një vështrim nga jeta e tij mund ta përshkruash edhe jetën e tij si një përrallë. Duke parë se po zbulohen të dhëna të reja nga jeta dhe familja e tij besoj se është me vlerë për studiuesit që të vazhdojnë kërkimet , edhe në Turqi, atje ku ka jetuar para vitit 1926 edhe 40 vjet, pas largimit nga Shqipëria me 1939. Atje ku ka botuar pjesën më të madhe të shkrimeve. Këto thërrime të mbledhura nga bashkëkohësit e tij, personalitete të njohura, nga Vajzat e tij Afrodita,Eleftheria dhe nipërit e saj ,po i plotësojnë sado pak të panjohurat rreth jetës së tij. Babai i Branko Merxhanit, ishte nëpunës (gjykatës) i Perandorisë turke në Nish. Atje u martua me një vendase, Shqiptare, ku kishin hedhur kthetrat serbët. Ai vetë ishte nga Sopiku I Pogonit, Çam I krishterë, vend,ku pretendohej prej grekërve, ndaj dominonte greqishtja. Kjo ishte fillimisht familja e Brankos me Nënë Shqiptare nga Nishi, e cila me përkëdheli e therriste Branko dhe me baba nga Sopiku I Pogonit, I cili e kishte pagëzuar djalin me emrin Aleksandër. Atje ku Aleksandri I Madh e kishte origjinen, nga Epiri, ku shtriheshin Mollosët, Çamëria e sotme(një fis i madh Pellazgo Illir, ku lindi nëna e Aleksandrit Madh.)

Foto Gasper Kici, bashkëshorti i Afrodita Merxhani Kici

Politika antishqiptare Greko-Sllave,dominonte në të dy ekstremet e Shqipërisë dhe vazhdon edhe sot për të tjetërsuar popullsinë autoktone mijëra vjeçare. Kur familja e Brankos u transferua në Turqi, i jati e regjistroi në një shkollë priftërinjsh gjerman në Bursa. Atje u dallua për zgjuarsi dhe përvetësues shumë I mirë I gjuhëve të huaja. Për këte drejtori I shkollës e përdorte si (Dragoman),përkthyes dhe shoqërues të vizitorve të huaj që vinin nga Gjermania në këte shkollë. Këte e spjegon Branko më së miri në tregimin “Gëte si një Përrallë “shkruar me 1932…”Një ditë më kishte thërritur drejtori si dragoman I një profesori Gjerman …..Pas 3 ditë …ditën që do të ikte nxori nga valica një libër të vogël.. Dhe shkroi : “Këte libër të vogël t’a fal për mundimin t’and dhe sjelljet e tua të fisme, miku im i vogël, po këndo-e vetëm kur të bëhesh i madh “…. Bursa 1910, Dr.Kerschen-Steiner, (Manchen)…”. Ishte Faust”-i …..Në vazhdimësi të edukimit shkollor Merxhani ndoqi jetën universitare në Turqi e Austri për filozofi, histori turke e sociologji .Kur u kthye pas studimeve në Turqi me një bagazh diturishë, u bë shpejt I njohur në rrethet e gazetarisë turke, si qytetar modern me kulturë evropiane, duke u bë kështu edhe njeriu më I afërt I Ata Turkut. Besimi që pati Ata Turku, në personalitetin dinjitoz të Merxhanit, i ngarkoi një detyrë të rendësishme që të hulumtonte disa dokumentenë arkivat austriake. Këte ftesë, e kemi mësuar nga një shkrim i Dr.Milajt shkruar në gjuhën italiane…(inviato da Mustafa Qemal a Vienna per indigare all’archivio famoso austriaco i dokumenti che avevanno revoluzioni con il governo turko.Ma verso 1926 lui si esprime solo verbalmente o per iscritto contro Ataturk per le pronuncioni gravi dati del capo della stato alkune personalita che nei primi anni della revoluzione erano stati amici fedeli del loro Comandante.Il governa di Ancara, appena informato Aveva deciso di condannare Branko…(.këte shkrim e kam marrë me fax, 1993 nga Dr.J.Milaj)
Dokumenti I gjetur nga ana e Merxhanit, për të cilin shprehet verbalisht, bën fjalë për besniket e Ataturkut të cilët kishin përgatitur grusht shteti kundër Komandantit tyre.Për këte zbulim, qeveria e Ankarasë vendosi denimin e Brankos. I ndodhur në këto rrethana, i jati, njeriu i drejtësisë, e këshilloi të birin që të mos kthehej në Turqi, por të shkonte në Shqipëri, Gjirokastër,të kërkonte për një pronë, që kishin në Sopik dhe të qëndronte atje.
Me 1926, Branko u kthye nga Austria dhe u vendos në pronën e paraardhësve të tij. Atje u martua me një vendase grekofone, të dy bashkëshortët nuk e flisnin gjuhen shqipe.
Nuk vonoi shumë, pasioni i gazetarisë nuk e la të qëndronte larg atij investimi që kishte bërë ndër vite, prandaj gjeti një lidhje me gazetën “Demokratia “ të Jorgji Meksit dhe Vangjel Koça. Edhe pse nuk dinte shqip, artikujt që shkruante, ia përkthenin miqtë e bashkepunëtoret e gazetes duke përfituar prej tyre mësimin e gjuhës shqipe që e përvetësoi në një kohë rekord.Ai shihte shumë mangësi në veten e tij që të ishte një shqiptar i vërtetë,
Prandaj shkruan : “Edukatën e parë e mora në një shkollë të priftërinjve, në Bursa.U rritëm pa gjurmën më të vogël të kulturës kombëtare dhe krejt antikombëtarisht. Duhet të përpiqemi që t’i mbushim këto të meta “…”Demokratia” 23 korik 1932. Me një vullnet të çeliktë,Branko, kërkonte nga vetja të plotësonte ato që i kishin munguar gjatë edukimit shkollor në shtete te huaja,ndaj shkruante: “Mos e humb besimin në qoftë se t’është shkrirë idea atdhetare në zëmrën t’ënde as që mund t’a besosh më, prap mund të jesh një njeri i drejtë mjaft t’i mbetesh besnik Atdheut t’ënd dhe të mos të vijë turp të përmendësh emrin e tij, Një Fe është edhe kjo. Ndërgjegjja kombëtare që të rritet dhe të ngjallet kërkon përpjekje të reja, do vepra të reja”.B.M. Ato që nuk i mësoj për vendin e vet, kur ishte jashtë Shqipërisë u përpoq t’i kompensonte me studime të thelluara në historinë e paraardhësve të tij mijëra vjeçare dhe ndjente dhëmbje për trojet shqiptare të coptuara. Branko e shikonte vetë sa pak territor I kishte mbetur Shqipërisë, edhe ate pjesë pjesë me popullsi të asimiluar nga fqinjët grabitqarë. I kuptonte dhe I shikonte synimet armiqësore të fqinjëve për të përvetësuar toka të tjera. Branko e ndiente thellë në shpirt përçarjen që kishin sjellë fqinjët: Nena shqiptare nga Nishi fliste sllavisht, babai nga Sopiku, zonë shqiptare e minuar nga greqishtja. Familja që krijoi me Zonjën nga Sopiku dhe vajzat që erdhen më pas nuk e flisnin shqipen….Për këte I vuri detyrë vetes të evidentonte këto padrejtësi. Plotësimin e tyre e shihte vetëm te përhapja e shkollave shqipe ndaj shkruante: “Një luftë ka filluar në fundin e shekullit të kaluar dhe një nga fitoret më të rëndësishme të kësaj lufte ka qenë shkolla e parë shqipe në Korçë….Një ditë erdhi lajmi se në Stamboll rron …Naim Bej Frashëri, që do të shkruaj shqip dhe që thërret të bashkohen nën një flamur, gjithë shqipo-fonët e Shqipërisë tej e përtej pa bërë asnjë dallim feje. Në Qesorat rronte Koto Hoxhi që ishte takuar në Stamboll me Naimin dhe u kthye me mendime të reja: Nuk jemi grekër,__thoshte __ jemi shqiptar, flasim shqip. Jemi shumë milion n’Epir, Labëri, në malet e Korçës, në fushat e Myzeqesë,lart Alpeve të Shkodrës dhe tutje deri në thellësirat e kufirit serb. Me grekërit na ndan, gjëja, gjuha, gjaku, lebërit janë vëllezërit tanë … Merxhani e shikonte pengesen e qeverisë turke dhe greke per hapjen e shkollave shqipe, megjithate shkruante :” shkolla normale greke “Ta Zografia “ mblodhi 200 nxënës të Llunxhit,Dropullit,Pogonit, dhe të Labërisë orthodokse e myslimane ….kjo normale në zemër të labërisë dhe Zosimea në Janinë, në qendren e Epirit përhapnin gjuhën greke dhe mbillnin farën “Megali-Idheu-së” nën hijën e kryqit t’ orthodhok-së …por nga Zosimea e Janinës ashtu edhe nga Normalja greke e Qesoratit duallën edhe : Pandeli Sotiri, Petro Luarasi që e vazhdoi për 25 vjet rrugën e të Parit… për hapjen e shkollave shqipe, që mbaheshin nga shoqëria Drita e Bukureshtit që kryesohej nga Nikollë Naçi.Aktivitetin e tyre e përshkruan gjatë, si u flijuan për gjuhën shqipe te Illyria,Nr,42.1936 “Jemi Nacionalista !”
Në Tiranë, qendra kryesore, ku ishte përqëndruar elita intelektuale, tërhoqi edhe Brankon, të bashkëpunonte me gazetën “Illyria” ku u miqësua me Petro Markon,..i cili shkruante :”E admiroja Brankon për karakterin,kulturën e gjerë dhe penden e tij. Ai u bë mësuesi im.. Ai mendonte për një revistë që të bëhej “shkollë”për rininë e etur për dije kështu lindi revista e përmujshme “Përpjekja shqiptare” ku bashkëpunëtorët ishin intelektualët më të shquar përparimtarë të kohës: A.Xhuvani,Lumo Skendo,S.Luarasi, L.Poradeci, Eqrem Çabej, Ernest Koliqi, N.Hakiu, V.Kokona, Sh.Musaraj……Personaliteti shumë dimensional I letrave shqipe
Atë Gjergj Fishta, kishte shprehur kënaqësinë që ishte takuar me Brankon, në Stamboll 1930. Për Brankon, ishte një takim historik, një vlerësim, që kishte marrë, prej Atë Fishtës. Fjalët që kishte shprehur Ati i Shejtë, në ate takim, Merxhani i kishte ngulitur në kujtesë duke I lënë të shkruara : “Ah, ju jeni, pra, Zoti Merxhani ? Sa doja t’ju njihja, veçanërisht, Patër Anton Harapi shumë herë m’ka folë për ju dhe për “Demokracinë “ do t’i shkruej që ju takova .Sa do të kënaqet”…( marrë nga artikulli i K.Shtembari, 1999 “Kush ishte B.Merxhani”)
Sa më e madhe filloi të rritej fama e Brankos aqë më shumë e shoqëronte varfëria ekonomike. Merrte shumë pak para nga shteti për revisten që botonte, të gjitha i plotësonte vetë, bënte jetë modeste, kishte raste që i shiste edhe vetë gazetat për mbijetesë…më thoshte Prof.N.Hakiu (kolegu im në Gjimnazin Kristoforidhi) Varfërinë ekonomike të tij e pohojnë edhe Dh.shuteriqi te “Ditari”, Dr.Milaj, K.Shtëmbari,Prof Fadil Repishti etj.
Nuk kishte asnjë mundësi ekonomike të merrte në Tiranë gruan me dy vajzat, sepse s’kishte me çfarë t’i mbante, prandaj ata u rriten me ata pak të ardhura që mund të siguronte Zonja Merxhani nga prona familjare. Viti 1939 ishte ditë e zezë për gjithë shqiptarët, e pritën më armë në dorë. Ata që ishin aktiv në organizimin e demostratave u internuan
nga fashistët. Një pjesë u larguan, po përmend ata me të cilët u takua Branko, gjatë rrugëtimit në emigracion pasi historitë e tyre ishin shumë të ngjashme: Ishin Mirash Ivanaj me të vellanë, Martinin të parët që kërkonin armë për t’u organizuar në luftë kundër pushtuesit. Si kundërshtarë të fashizmit ikën, por gjithmonë me mendimin se do të ktheheshin për t’i shërbyer vendit vet.Duke qenë financiarisht pa të ardhura, Martini u sëmur rëndë dhe ndërroi jetë,1940. Mirashi punoi për pak kohë me Brankon në një radio – stacion në Egjipt, për Zërin e Amerikës(.Kur Mirashi u kthye në Shqipëri, për t’i shërbyer arsimit u burgos nga diktatori dhe vdiq në burg). Pas emigrimit të Ivanajve në shtëpi mbeti gruaja e Martinit, porfesoresha G.Polgioti me vajzën 6 vjeçare ,Drita. Kështu veproi edhe Branko Merxhani, i cili e mori vendimin për t’u larguar , sepse qeveria fashiste ia konfiskoi numrat e fundit të revistës “Përpjekja Shqiptare“. Ata e detyruan që ta zëvendësonte,”Përpjekja Shqiptare” me revistën “Përpjekja fashiste “. I ndodhur përpara këtij presioni Branko si shumë të tjerë ( së bashku me Inxh.Qemal Butka,Dr.D.Zavalani) u largua duke lënë në Sopik, gruan me dy vajzat e mitura, më e madhja Elefteria ishte 8 vjeçare. Ishin kohë të turbullta kur ikën, por edhe ata vetë nuk e dinin se ku do të përfundonin. Fashistët filluan hakmarrjen ndaj familjeve të tyre. Ata e bastisën shtëpinë e Ivanajve dhe Zonja Ivanaj e mbetur pa asnjë përkrahje u detyrua të largohej me të bijën në drejtim të Italisë te prindërit e saj. Po këte fat pati edhe zonja Merxhani, kur filloi lufta Italo- Greke në jug te Shqipërisë dhe luftimet po ashpërsoheshin , ajo e ndodhur pa përkrahje mori dy vajzat dhe u nis drejtë Italisë, ku u strehuan në një kamp refugjatësh në Ostia afër Romës. Atje vajzat u shkolluan, fituan gjuhën dhe kulturën italiane. Qëndrimi 15 vjeçarë në Itali bënë që vajzat të krijonin shoqëri të reja, ku u njohën me dy djem nga Shkodra, që më vonë u bënë bashkëshortet e tyre. Eleftheria ( Licia, dt.1931) u martua me Adalbert Fëkeçi kur ajo ishte 19 vjeç dhe pas 5 vjetësh lindën vajzën Cristina në prag të krishtlindjeve të vitit 1954 dhe djalin Willfrid 1958. Kur çifti Fëkeçi emigruan në Sh.B.A.Monterey, California, morën me vete nënën, Zonjën Merxhani, dhe motrën Afrodita,(Afro)me bashkëshortin e saj, Gaspër Kici. Të dy dhëndurët e njihnin Brankon për emrin e mirë që kishte në Shqipëri dhe e quanin veten me fat që kishin marrë vajzat e tij. Adalbert J.Fekeçi (lindur .1918, në Shkodër me baba austriak, Josif Fëkeçi dhe me nenë nga dera e Boriçve e besimit katolik në shkodër ) kishte mbaruar për Jurisprudencë në Torino, ishte edhe studiues dhe përkthyes i gjuhës shqipe. Bashkë me Gasprin,bashkshorti I Afroditës jepnin mësime shqip në “Albanian at the Defense Language Institut” në Monterey. Adalbert u bë i njohur me përkthimin në shqip të veprës së Nermin Vlorës “E nesërmja e kohës” (Romë biblioteka Casa Museo Angelo di Mario).Atë kohë N.Vlora fitoi dy herë çmimin letrar Viareggio. Me romanet Bivio dhe Ex duke themeluar kështu letërsinë feministe në gjuhën italiane dhe këto të përkthyera nga Adalbert F. Vepra e N.Vlorës “Il signore del Tempo”(“Zotëronjësi I kohës”) ishte përkthyer mjeshtërisht prej tij……Adalbert, si atdhetar nacionalist kishte marrë pjesë me “Ballin Kombëtar” ku kishte bashkëpunuar me Prof. Nexhat Pëshkëpia.Duke e pasë mik për zemër për 30 vjet , ishte pikëlluar shumë për vdekjen e tij . Pas pjesëmarrjes në ceremoninë mortore i dedikoi shkrimin “ Nje Yll Që Ndriçoi Dhe u Shua “ ku ndër të tjera e cilëson si njeri të virtytshëm shpirtmadh dhe i përvujtë por që gjenë më të shtrejtë kishte Lirine,Atdheun,Bashkimin,Vellazërimin dhe Urtësinë për ushqim shpirtëror. “Vdekja e rrembeu Nexhatin:Edukatorin,humanitarin,poetin shkrimtarin,Idealistin…” Adalbert shkruante bukur me ndjenje,por si përkthyes ishte i talentuar. Ndërsa i vëllai ,Anton Fëkeçi (dt.1917,Shkodër )nuk e ndoqi Adalbertin në emigrim, sepse nuk ishte përfshirë në ndonjë organizatë politike si i vëllai te” B.Kombëtar”.Ai ishte mësues i italishtës në Gjimnazin e Tiranës. Megjithate, Antoni nuk i shpëtoi terrorit komunist, pa mbaruar lufta e dytë botërore, mori dënimin kapital si filoitalian së bashku me vëllezërit Kokalari e shumë intelektualë të tjerë…..Vajza tjetër e Brankos, Afrodita(Afro) e martuar me Gaspër Kici nga Shkodra, jetuan disa kohë në Monterey dhe pastaj u transferuan në Washington ku Gaspri u mirëprit te “Zeri Amerikës”. Gaspër Kici si studiues -albanolog së bashku me Hysni Aliko kishin punuar për fjalorin ‘ “Albanian English Dictionary ,English Albanian”.Ai punoi me përkushtim si shefi i shërbimit në gjuhën shqipe te VOA, ku I ndihmoi shumë gazetarët e rinj dhe i mbështeti me dashuri atdhetare pasuesit e tij, si Elez Biberaj,Frank Shkreli ,Izabela Çocoli …. Me Afroditën jam njohur në vitin 1995, kur gazeta Illyria, botoi një shkrim timin”Vizionet e një publicisti të viteve 30të” Ajo më telefonoi e entuziazmuar sapo kishte lexuar artikullin në fjalë dhe më tha:Jam vajza e Branko Merxhanit.Që nga ajo ditë kemi këmbyer mesazhe me Afron prej së cilës kam mësuar shumë të reja që nuk diheshin më parë, as edhe nga studiusit e veprimtarisë së Merxhanit. Prej saj mësova emrin e vërtetë të babait saj,Aleksandër, të cilin Nena e tij me origjinë nga Nishi e thërriste Branko. Prej saj mësova se nëna e Afros ishte nga ekstremi tjeter i Shqipërisë nga Sopiku i Pogonit. Të dyja si gjyshja e Afros (nëna e Brankos ) nga Nishi , nga ekstremi verior dhe nëna e Afros nga Çamëria ishin asimiluar nga politikat shoveniste të fqinjëve barbar . Kur ia dërgova Afros letren e Dr.Milajt, të shkruar italisht,”Cenni Biografici di B. Merxhani “ajo u habit kur mësoi shkakun e ardhjes të Brankos në Shqipëri, kur Ai ishte ithtar i Ataturkut, dhe që kishte shkuar disa herë në Turqi edhe pas kësaj ngjarje?! ( Hello Pertefe, thank you very much for this prompt delivery of the document of Zoti Milaj As i mentioned yesterday on the phone, most of it is new to me. I always thought that he, my father admired Mustafa Kemal than how could back to turkey shortly after he came to Albania while he was in danger, condannato on his return) Me të drejtë Afro e shpreh habinë për këte dokument, por edhe kjo do të marri rrugën e zgjidhjes pozitivisht si shumë të panjohura të tjera që ishin enigëm deri tani. Këto që janë shkruar më sipër,kanë pak rëndësi, përpara trashigimisë që ka lënë në publicistikë për albanologjinë, jashtë Shqipërisë, të cilat akoma nuk janë përmbledhur. Sipas N.Alpan janë me vlera bashkëkohore dhe udhërrëfyes për njësimin e Shqipërisë me vendet e qytetëruara. Publikimi I të dhënave nga Afro dhe dokumenti i Dr. Milajt më lidhën me shumë studentë të U.Sh.T. po përmend ato me të cilat kam komunikuar me email si Besmira Pelushaj Pelinçi e cila kishte si Temë “Veçoritë gjuhësore në shkrimet e B.M…..”. VIJON NESËR