s p – Page 33 – Dielli

PERSE SHQIPERIA MBYTET NE DIMER E DIGJET NE VERE?

January 19, 2026 by s p

Analizë, mendime, zgjidhje

Kemi disa dhjetra vjet që vetëm ankohemi, grindemi, digjemi, përbaltemi duke mbetur skllevër të këtyra bëmave të mbyllura në një rreth të çeliktë. Të tillë ‘’duke hedhur vallen e vdekjes,, brenda një metali të fortë rrjedhoj edhe e ndërgjegjes kulturës e zhvillimit ekonomik të prapambetur, shoqëruar me karakterin e fortë e të mbrapsht jashtë kohe të shqiptarit. Problemi hakmarrës i natyrës duhet gjykuar me gjakftohtësi duke analizuar faktorët natyrë – shoqëri – ekonomi. Dhe më tej politikën ekonomike, ekologjike e strategjitë e përdorura për të ruajtur natyrën, tokën si djepin e ushqimit dhe jetesës si dhe kulturën, të sjellurit e të vepruarit të çdo shqiptari ndaj natyrës e mjedisit ku jeton.

Shpopullimi i fshatrave, mbipopullimi i fushave bregdetare

Një sistem politiko – ekonomik ishte kalbur, mykur, po i gërryheshin themelet nga gabimet e shumta në qeverisjen e vendit. Dhe sigurisht erdhi përmbysja e tij e dhunshme, shkatrrimtare në të gjitha lëmërat, ekonomike, politike, institucionale, të natyrës etj. Një sistem i kundët për nga përkatësia e pronës, organizimit, shpërndajes të të ardhurave po lindte.

Në këtë kalim ndërrim pushtetesh, ekonomia u paralizua, populli mbeti i pa punë rrjedhimisht pa të ardhura financiare pa prodhime për konsum të përditshëm. Atëhere shqiptarët u shkëputën nga katundet e malsitë si shkëmbinjt nga veprimi agresiv i faktorëve klimatikë. Ato u larguan nga foletë e tyre u shpërndan me moton’’sejcili për vete zoti për të gjithë,, në ish fushat e kodrinat dikur toka buqësore, masivet e pemtoreve, vreshtave, në shtretërit e lumenjve e përrenjëve, në ish kënetat e dikurshme, në rrethinat e qyteteve, kryesisht në shqipërinë bregdetare. Ikja u kthye në apoteozë, qëllim në vetëvete nga viti 1990 e në vazhdim. Shteti nuk ishte, politikanët grindeshin qirreshin për karrike, për t’u pasuruar e dhjamosur me pasuritë e dikurshme, pa kurrfarë planesh, strategjish, ngritje strukturash ekonomike, shkencore etj.

Çfarë ndodhi në vazhdim?

Nuk do të merremi me historitë e përmbytjeve të 36 vjeteve të fundit, tranzicionit pa mbarim. Ne do të analizojm dy përmbytjet brenda katër muajve (Tetor 2025 – Janar 2026) për të zbuluar shkaqet objektive dhe subjektive dhe si mund të parandalohen pjesërisht. Dhe ja një ndër kronikat e fundit të muajit tetor të vitit që sapo lam pas. Lexojm. ‘’Rreth 100 banesa në Vaun e Dejës janë pushtuar nga uji si pasojë e rreshjeve të dendura të shiut në 24 orët e fundit. Shtëpitë e prekura janë në njësitë administrative Bushat, Vau Dejës dhe Hajmel. Kryebashkiaku i Vaut të Dejës, Kristian Shkreli, tha se shkak i përmbytjes është bërë dalja nga shtrati e përroit të Glinës, ku veç banesave, uji ka sjellur dëme edhe në bagëti, shpend e bletë.,, (TV. Bulqiza, 26.10.2025) Kuptohet se vetëm një degë e përroit të Gajadrit ka shkaktuar dame të tilla. E bafasishme, e habitshme, apo e çudiçme?

Tanima po paraqesim për lexuesin vërshimet e disa lumenjëve e përrenjëve në fillim të muajit janar 2026. Kjo për të argumentuar e nxjerrun në pah gabimet në admistrimin e qeverisjen e mjedist natyror, veprave hidroteknike krijuar nga njeriu, projektet e planimetritë e qyteteve e fshatrave të pa qena ndonjëhere. Dhe ja lexojm me kujdes gjeografinë e tyre. ‘’Shikoni çfarë po ndodh në Dukagjinin e Ri, Thumanë, nga çarja e argjinaturës të lumit Droja.,,(Kronikë 08.01.’26)

‘’Argjinatura e lumit Devoll vazhdon të jetë e çarë, duke bërë që rreth 3 600 hektar tokë bujqësore në fushën e Maliqit të jenë nën prezencën e ujit.,, (Sh com. 10.01.’26)

Zbresim në shqipërinë e mesme, dhe ja situata:‘’Pamje dramatike. Uji kalon mbi Urën e Mifolit (Lumi Vjosa S.M.) (Euronews-alabnia 08.01.’26)

‘’Lumi Semanit (degëzim i lumit të Devollit dhe Osumit) ka 2 orë që ka përmbytur 500 ha sera të Goriçanit. (I. Pilku, 08.01.2026)

‘’Report Tv ka sjell pamjet me dron nga zona e Mbrostarit ku qindra hektarë tokë bujqësore janë të mbuluara nga uji, si pasojë e daljes së lumit Seman nga shtrati. (11.01.’26)

Ngjitemi te lumi në afërsi të kryeqytetit dhe ja situata. ‘’Lumi i Erzenit përmbyt fshatrat Katundi i Ri, Rreshbullin, Sukthin dhe varrezat e fshatit Jubë. Janë larguar nga shtëpitë e tyre 667 banor. Janë përmbytur 2500 hektar (ha) pemtore.,, (Report TV. 09.01.’26)

Dhe tani ngjitemi për të kuptuar se si paraqitet gjendje në prurjet e lumit Drin. Lexojm: ‘’Hidrocentrali i Fierzës ka nisur shkarkimet e kontrolluara, pasi ka arritur kuotën maksimale prej 292.60 metrash. Fierza po shkarkon përmes portës së 3-të 50 m³ / ujë në sekondë, ndërsa po prodhon energji elektrike me 3 turbina.,, (Report TV. 11.01.’26)

I rikujtojm lexuesit se në shtratin e liqenit të Fierzës në me pak se një muaji dukeshin rrënojat e qytetit të vjetër të Kukësit, urat etj., tregues të defiçiteve marramendëse të sasive të uji. Natyrshëm lind pyetja. Cilët ishin faktorët që ndikuan në mbushjen kaq shpejt të zgavrës të stërmadhe, ndërsa tani derdhim ujin e tepërt për në liqenin e hidrocentralit të Komanit e njëkohesisht punojnë tre turbina?

Lexojm përgjigjen, shkurtimisht.

Maleve ju vërsulëm me huliganizëm duke i xhveshur nga veshja e gjelbërt me sopata e motorsharra pa udhëheqje silvoteknike. Dhe ja përse? Familjet më të mëdha ose në zona më të ftohta mund të përdorin edhe më shumë, dru zjarri deri në 10–12 m³ në vit. Në nivel kombëtar, përdorimi total i druve për ngrohje shkon rreth 2–2.5 milion m³ dru në vit për të gjithë vendin, Për një familje mesatare shqiptare që përdor dru për ngrohje, konsumi vjetor është rreth 5–6 m³ dru në sezonin e dimrit. Shfrytëzimi i te cilave është kryer dhe kryhet nga firma fantazma pa drejtimin silvoteknik, me motivin: të vjedhim, duke shkatërruar gjithe biomasën e gjallë e të gjelbërt. Nuk po ‘’shfletojm,, masakrën për të prodhuar trupa sharre, shtylla miniere, landë ndërtimi për ndërtimet e mijëra shtëpive etj. etj.

Si rrjedhoi ja dhe rezultati, një ndër ‘’sukseset,,. Në një studim të INSTAT, të vitit 2022, volumi i përgjithshëm i pyjeve ka rënë në 30.5%. Pa u zgjatur po marrim per tu bindur dy vite. U shfrytëzuan 73.1 milionë m³ në vitin 2010 dhe me një rënje të lehtë në 50.8 milionë m³ në vitin 2022.

Le t’i shumojm faktet për të krijuar te çdo lexues e studiues pemën e lulëzuar të bindjes. ‘’Sipas INSTAT, gjatë viteve 2018 – 2023 Shqipëria ka humbur 320 mijë hektarë pyje dhe kullota…nga të cilat 82 mijë ishin pyje “të pastër”. Dhe ja çfare shkruan, ‘’Global Forest Watch ‘’se vetëm në vitin 2023 janë zhdukur 2200 hektarë pyje. (Gazeta Telegraf 17.04. 2025)

Nga ky shkatërrim barabar pa udhëheqje teknike u u kthyen ne shkretëtira mijera hektar pyje ahu pishe, bredhi duke zvogëluar sipërfaqen e pyjeve të lartë në 32% duke mos marrun parasysh, relievin e theksuar malor dhe kodrinor të vendit tonë, faktorët klimatik që do të vepronin me agresivitet mbi këto shpate, kodrina, pellgje përrenjësh e lumenjsh. Të cilët do të vepronin pa mëshire pa kursim mbi sipërfaqen e tokës tani ma pa ‘’çadrën mbrojtëse biologjike,, duke zhdukur edhe atë pak bimësi të shpëtuar krejt rastësisht. Për rrjedhoji ujrat sipërfaqsore do të vërshonin turrshëm, duke marre me vete shtresën biologjike, pra humuesin të formuar në harkun kohor më shumë se pesëdhjetë vjeçar dhe gërryer tokën. Pikërisht këtë katastrofë mjedisore, bioekologjike, ekonomike e shoqërore e ndjejm e shikojm tani në vitin 2026 dhe jo vetëm. E parashikuar kjo nge profesor, doktora shkencash, teknik pyjesh së paku një çerek shekulli ma parë, dhe ja: ‘’Haraçin e këtij barabrizmi do ta paguajn ato që do të vijnë pas nesh dhe nuk do të lenë gjë pa sharë dhe urryer deri në mallkim.,, Shkruan Doc. B. Xheko në një letër dërguar Prof. M. Kotro në vitin 2007. Biles erdhi më shpejt se sa u parashikua.

Pastaj ju ndezëm zjarrin duke i shkrumbëzuar pyjet që mbetën

Pa pergjegjësia e qeverive të ndryshme, mungesa e organizimit inxhiniero teknik pylltar në adminsitrimin, ruajtjen e shtimin e pyjeve solli me vete ‘’krimin me barbar në pylltarinë shqiptare,, Vënja e zjarrve nga individe të veçantë për të fshehur vjedhjen e investimeve pa kryer as edhe një ndërhyrje teknike, njerëzit e semur psikologjikisht ose të etur për krime e hakmarrje etj. Dhe ja disa të dhëna për të krijuar një përfytyrim sa më real mbi krimet ekologjike në ekosistemet pyjore dhe konkretizuar veprimet barbare të sipër shkruara

Ju vihet zjarri duke i shkrumbuar disa mijëra hektar në vit. Dhe ja faktet kokëforte. Në vitet “normale” zhduken një herë e përgjithmonë mbi 40 – 50 mijë ha në vitë me zjarre. Pasoja, zhdukja krejtësisht e vegjetacionit drunor shkurror barishtor. Këto shifra përfaqësojnë vlerësime mesatare ose tipike në periudhën 2006 – 2025 (Të dhëna nga EFFIS) dhe ja katastrofa mbi pylltarinë shqiptare: janë përfshirë nga zjarre kurorash 247 432 hektar pyje të lartë e shkurre.

Nuk po japim shifra të tjera. Këto janë të mjaftueshme për argumentime e bindur mbi shkak pasojat. Xhveshja nga mbulesa e gjelbërt, nga shajaku natyror mbrojtës nga gërryerjet e disiplinimit të rrjedhjeve ujore nga rreshjet e rëna shpateve të malve, pellegjeve të përrenjëve e lumenjëve ju shtua me egërsi shkrumbimi, hirëzimi, saharizimi masiv i vegjetacionit bimor drunor, shkurror e barishtor nga zjarret. Objektivisht sollën, shkaktuan, pasoja katastrofike, përmbytjesh i të gjithë fushave, (ultësirën bregdetare S.M.) ish kënetave, fshatrave, stallave të bagetishìve, shtëpive të banimit, qindra hektar serash etj. Përse? ‘’Nga shiu që bie nga atmosfrat në pyll, ky mban 30% nga kurorat, ndërsa vetëm 5,0% rrjedh në sipërfaqe, një sasi uji shiu prej 10 % avullon duke ja kthyer atmosferës, sfungjeri biologjik lejon të hyjë në poret e tija 10% e rreshejeve, avullohet nga aparati gjethor rreth 30% e ujit të ramun ne forme shiu, e pas disa muajsh ujrat e shiut furnizojn kapilarët nën toksor me 15 % të rreshjeve, duke ua dhuraur atë bimeve, kafshëve nëntokrore e mbi tokë, njerëzve, burimeve nëntoksore përrenjëve, lumenjëve me një disiplinë të fortë në kohë e hapsire.,, Përfundimi:’’Zjarret janë çrregulluesit e rrjedhjev të ujrave dhe nxitës te agresivitetit të gërryerjeve.,,

Rreshjet me intensitet të lart për një kohë të shkurtër të shirave dhe shkrirja e borës krijuan rrëke e përroska dhe u rrëmbyen ish pyjeve të zhdukura shtresën biologjike duke shtuar prurjet e lumenjve, përrenjëve etj. Mjaft profesor e specialistë pyjesh e kanë shprehur se këto do të shkaktojn fatkeqëi të mëdha, mjedisore në tokat bujqësore, qendrat e banuara etj. Dhe ja: ‘’Veprimet shkatërruese që ju bënë dhe vijojn t’i bëhen natyrës sonë, sidomos nga prerja pa kriter dhe djegja e pyjeve, janë shoqëruar me erozione shumë të fuqishme me përmbytje masive të zonave fushore.,, (M. Metaj, H. Zoto, Gj. Fierza. ‘’Pylli dhe njeriu.,, f. 37. Tirane 2012)

Si përfundim mund të shtojm edhe këto faktor që ndihmuan në përmbytjen e fushave bregdetare etj. Ngrohja globale e klimës, shkaktoi ndër të tjera, ndryshime fenologjike në jetën e botës bimore, ndryshimet e stinëve, rreshjet e shiut me intensitet shumë të lart në një kohë të shkurtër. Marrja e materialeve të ndryshme në shtretërit e lumenjëve, si rërat, zhavorrin etj. duke shkatërruar shtretërit e tyre mijëra vjeçar. Dhe së fundit shteti sehirxhi e indiferent ndaj këtyre dukurive.

Ish kënetat dhe banoret e maleve

Individë të ndryshëm, pa u menduar e thelluar në faktorët natyror të ‘’ushqyer nga veprimet barbare të njeriut,, se do të përmbyteshin ish kënetat me vërshimet e fuqishme të përrenjve e lumenjve që ushqeheshin nga relievet tanima kthyer në thatina të maleve, kodrave pjesë të gjeografise të Shqiperisë. Ato ndërtuan teknikisht me gabime duke mos ndërtuar xoklature 1-1,5 metra mbi nivelin e ish kënetës. Gabim i cili ju solli fatkeqësinë brenda në shtëpitë ku jetonin. Dhe ja vetëm një shembull për të kuptuar atë që ka ndodhur këtë fillim janari e do të ndodh. Lexojm. ‘’… 851 qytetar të larguar nga shtëpitë ndërtuar në një fushë ish kënetë tani nen uje.,, (periferia e qytetit të Durrësit S.M) (Euronews Albania 10.01. ’26)

Kjo fatkeqesi ka patur edhe faktor të tjerë subjektiv individual, shtetëror sepse nuk janë riparuar ose ndërtuar argjinatura anash shtretëreve të përrenjëve: u lejua saharizimi i pyjeve në male e kodrina me prerje e zjarre masive, po nga qeverisja e keqe ekologjike; nuk u pastruan kanalet kulluese vazhdimisht e vendosur në punë hidrovoret; hedhja e mbeturinave të amabllazhimit te ushqimve etj. ku të mundin, kryesisht pyjeve, shpateve të ujembledhësve dhe shtretërit e përrenjëve, lumenjëve, liqeneve etj. dhe keq administrimi nga shteti i tyre, pa strategi, pa teknologji, pa rregulla administrimi, po kontrolle e teknologji rifutje në qarkullim. Ose investimet u gllabëruan nga hajdutët e kohëve moderne të të gjitha niveleve.

Rrëshqitjet, faktoret qe i shkaktojn, pasojat

Një problem tjetër që kërkon zbulim shkaqesh e marrje masash teknike e ndërhyrje bioekologjike janë rrëshqitjet e shpateve, çarjet e bazamntit te udheve të makinave, skrapatave të tyre, duke dëmtuar pjesërisht e izoluar fshatrat. Po japim për lexuesin disa fakte nga jugu në veri i Shqiperisë. Dhe ja lexojm:‘’Rrëshqitje në kodrinat e fshatit Maleshovë të Përmetit,, (Kronikë, 08.01.’26

‘’Qarkullimi i automjeteve në udhën e makinave Uji i Ftohtë-Tepelenë është bllokuar… nga rrëshqitjet e dherave, të cilat kanë zënë gati 70% të gjerësisë së rrugës në kryqëzimin tek Ura e Leklit.,, (Sh com, 10 01,’26)

‘’100 banorë të fshatit Bashaj në qarkun e Vlorës kanë mbetur të izoluar ditën e sotme si pasojë e një rrëshqitje masive dheu.,, Sh com 10.01. ’26) ‘’ Raportohet për 12 zona ku ka pasur rrëshqitje dherash.,, (Sh Com 10.01.’26) ‘’Moti i keq shkakton rrëshqitje dherash dhe gurësh në disa rrugë kombëtare dhe rurale në Kukës.,, (Të Paekspozuarit – TPZ.AL 10.01’26)

Kjo situatë e rënduar, burim fatkeqësish, vuajtjesh, shkaktar të nervozizmit, janë të lidhura me një seri shkaqesh. Formacionet gjeologjike u gjetën në ‘’befasi,, pas një thatsire të tejzgjatur, me mungesë rreshjesh shiu. Rënia e tyre me intensitet për një kohezgjatje të shkurter, mbushën poret e tokës dhe rezultat i peshës e shtimit të volumit, ndodhën rrëshqitjet. Hapja e udheve te ndryshme pa studime gjeologjike, gjeomorfologjike, pa mure mbajtëse dhe mbjellje drurësh e shkurresh në skrapata, si dhe djegja e prerja pa zbatuar silvoteknikën në shpate e kodrina ndikuan në rreshqitjet e shumta në Shqipëri, këtë fillim janari 2026.

Si mund të arrihet zvoglimi i katastrofave të përmbytjeve?

Për të krijuar një përfytyrim sa më të qartë, real, të besueshëm mbi përmasat e mëdha shkatrrimtare të rreshjeve të shirave, po japim më poshtë disa kronika në ultësirën prendimore. Dhe ja lexojm me vëmendje. Në Durrës. ‘’…dalja nga shtrati i lumit Erzen…janë larguar nga aty mbi 700 banorë… ndërsa janë 699 banesa të përmbytura. Në fshatrat Erzen dhe Fllakë raportohen rreth 1000 ha. tokë bujqësore të përmbytura, ndërsa në Sukth rreth 5000 hektar.,, (Sh com. 09.01.’26)

Në Fier. Lumi Vjosa ka përmbytur ’’Rreth 650 – 700 ha. tokë bujqësore…, ndërsa uji ka … hyrë brenda… në 80 banesa në Cerven dhe 75 banesa në Ferras të ndërtuara brenda dhe jashtë argjinaturës…(Sh com. 09.01.’26) Në Vlorë.‘’Rreth 20 banesa në Bishan janë të rrethuara nga uji.,, (Sh com. 10. 01.’26) ‘’Shërbimet e emergjencës thanë se po punonin për të larguar ujin nga rreth 800 shtëpi dhe ndërtesa, dhe për të strehuar rreth 300 persona në objektet e ushtrisë dhe policisë.,, (Kronikë 11.01.’26)

Sa investime duhen tani për të përballuar fatkeqësitë? Një mendim vetëm në ditët e para të përmbytjeve.‘’Eksperti i Bujqësisë, Ilir Pilku, ka përllogaritur se dëmi i shkaktuar nga përmbytjet e ditëve të fundit përllogaritet në mbi 150 milionë euro,, ( Kronikë 08.01.2026)

Për të parandaluar katastrofën ekonomike po shkruajm edhe një herë disa mendime e rekomandime. Të dhëna edhe disa vite e dhjetëvjeçar nga mjaft profesor, pedagog, inxhinera të fushave të ndryshme etj. Fatkeqësisht askush nga politikanët, deputetët, kryetar bashkishe, komunash as që i kane lexuar dhe jo ma diskutuar e vendosur në programe pune, rregullore, projekte, ligje etj.

– Rekomandojm një politikë ekologjike të mbështetur në specialistë përkatës në pylltarinë shqiptare, në qeverisjen e mbeturinave e ndotësve të ndryshëm të mjedisit, në përrenjtë, lumenjt e ujëmbledhësit e tyre, të liqeneve, të hidrocentraleve. Ne planin rregullues e sistemues të qyteteve e fshatrave të hartohen projekte e programe për zbatim sipas koncepteve të ekologjisë së sotme.

– Ndërhyrja me masa silvoteknike në sipërfaqet e ish pyjeve, pra të xhveshura nga petku i gjelbërt nga prerjet, djegjet e njëpasnjëshme, me mbjellje fidanash të drurëve pyjor ose ruajtur nga zjarret për të siguruar ripërtritjen natyrale, sistemime malore me prita me mure me llaç çimetoje, të thata ose me gardhe. Këto masa të fillojn së pari te përrenjt malor e deri ne zbritjen e tyre ne fusha me argjinatura të projektuara, studiuara nga institute studimesh. Sepse‘’Pyjet janë pjesë e një sistemi kompleks faktorësh në unitet, të cilët ndikojn drejtë përdrejtë në disiplinimin e rreshjeve mbi sipërfaqen e tokës.,, theksojn me forcë studiuesit italian F. Iovino, M. Borghetti, A Veltri në artikullin shkencor ‘’Foreste e ciclo dell’acqua.,, (‘’Ndikimi i pyjeve në qarkullimin e ujit të rreshjeve.,,)

– Ndalimi me ligj të posaçëm i ndërtimit të hidrocentraleve për prodhim energjie elektrike në shtretrit e përrenjëve e lumenjve. T’iu japim përparësi ndërtimit të rezervuarve të vegjël, në perrenj të ndryshëm malor e kodrinor, si masa bioekologjike, si rezerva uji, si prodhues oksigjeni dhe mbrojtës të tokave nga gërryerjet.

– Studimi sa ma shpejtë që të jetë e mundur për të hartuar projekte e dhanun investime për gazifikimn e qyteteve në fillim, pastaj të fshatrave.

Reformë e thellë dhe e gjërë mbi pronësinë mbi pasurinë pyjore, dhe një organizim i ri piramidal i qeverisjes e administrimit të pyjeve me specialistë përkatës.
Mirëadministrimi i mbeturinave me prejardhje të ndryshme, duke rekomanduar grumbullimin e diferencuar në fshatra e qytete, vënia në punë e teknologjive të reja në përpunimit e rikthimit në përdorim, në gjithë shqipërinë. Organizimi i një edukimi mbarë kombëtar sipas këshillës ‘’Respekto natyrën si shtëpinë tënde. Jep shembullin që do të doje të ndiqej. Natyra nuk është për t’u shfrytëzuar e dëmtuar, por për t’u ruajtur, gëzuar, respektuar dhe trashëguar.” (A. Z. Xhembulla‘’Jeto Gjelbërt,, Qershor ’25)

– Të organizohen në kohë e hapsirë nga komunat, bashkitë, mirembajtja e vazhdueshme e veprave bonifikuese egzistuse, të ndërtohen të reja të shoqeruara edhe me ndërhyrje biologjike, mbjellje drurësh etj. Gjithashtu të mbahen në punë duke u kontrolluar vazhdimisht gjithë motorpompat e hidrovoreve për të punuar në kohën e duhur me kapacitet të plotë.

– Të gjitha punimet në hapjen e udhëve të makinave, autostradave etj. duhet të paraprihen nga studime gjeologjike, gjeomorfologjike, ndërtimin e mureve mbajtës të skrapatave shoqëruar edhe me pyllëzime, sepse sistemi rrënjor i drurëve, shkurreve, mbështjell volume të medha formacionesh toke duke i përqafuar fort e ushqyer me ata.

-Gjithe këto projekte, ndërhyrje duhet të behen nga institute studimesh, projektimesh dhe ndjekës të zbatimit të tyre. Pra është e domozdoshme dhe sa ma shpejt e krijimit të Instituti studimeve dhe projektimeve të veprave të kullimit dhe ujitjes si dhe Instituti i studimit të tokave dhe pyjeve.

***********

Lind natyrshëm pyetja: A është në gjendje qeveria e sotme shqiptare të kryej gjithë këto ndërmarrje, punëra, reforma të fuqishme për të parandaluar edhe deri në 40 % ose 50 % të këtyre katastrofave natyrore? Sigurisht që me politikën e ndejkur deri më sot, kënetizimi i fushave bregdetare, xhveshjen e saharizimin pyjeve në male, shpate kodrina nga vegjetacioni bimor do të vazhdoi.

Po qe se nuk formohen institute, nuk vihen në administratën shtetërore, që nga ministrat, profesionistët, të shkolluarit, me tregues cilësor, popullsinë e ultësirave bregdetare do t’a shurdhojn ‘’simfonitë e kangëve,, të bretrkocave, ndërsa maleve, shpateve, kodrave, do t’iu ‘’dalin kockat,, duke shëmtuar peisazhet e kthyer në sipërfaqe tokash shterpa.

Këto do të ndodhin edhe nga një veçori e karakterit të shqiptarit, mbi të gjitha kur ngjitet në postet drejtuese. I zbuluar nga albanologu J. G. v. Hahn, ne vitin 1854 i cili ka shkruar ‘’Shqiptari ka një shtysë të brendshme t’i jap personalitetit të tij një vlerë të jashtme sa ma të madhe, asht ai i fuqishëm, atehere të gjithe përpjekjet dhe synimet e tij rrahin në pohimin dhe në zmadhimin e namit dhe të ndikimit të tij…,,

12.01.2026 Dr. Selman Meziu

Ohri dhe Diplomacia e Kosovës

January 19, 2026 by s p

Si Marrëveshja e vitit 2023 dhe koncepti i vetëmenaxhimit për komunitetin serb po formojnë sfidat dhe mundësitë e integrimit evropian, ndërsa reflektojnë perceptimet e opinionit publik në Kosovë.

Marrëveshja e Ohrit e vitit 2023 është një hap kyç drejt normalizimit të marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë, ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian. Një nga pikat më të diskutueshme është koncepti i “vetëmenaxhimit” për komunitetin serb, i cili synon të sigurojë pjesëmarrjen e pakicës në vendimmarrje dhe ruajtjen e identitetit kulturor dhe gjuhësor. Ky koncept mbështetet në standardet evropiane për të drejtat e pakicave. Megjithatë, interpretimi i tij ka ngjallur dilema dhe shqetësime në opinionin publik kosovar, sidomos përsa i përket kufijve të qartë të kompetencave dhe mundësisë që ato të perceptohen si një formë e strukturave paralele shtetërore.

Opinion publik ka reflektuar qëndrime të përziera. Një pjesë e qytetarëve e sheh marrëveshjen si një mundësi për stabilitet dhe integrim evropian, ndërsa të tjerë shprehin dyshim dhe shqetësim për sovranitetin territorial të Kosovës. Këto qëndrime lidhen jo vetëm me përvojën historike dhe tensionet në komunat me shumicë serbe, por edhe me mungesën e informacionit të qartë mbi mënyrën e zbatimit të vetëmenaxhimit. Në këtë kontekst, perceptimi i publikut nuk është thjesht pasiv; ai krijon presion mbi institucionet për të interpretuar dhe zbatuar marrëveshjen në mënyrë që ruhet ekuilibri midis të drejtave të pakicave dhe sovranitetit shtetëror.

Koncepti i vetëmenaxhimit dhe Marrëveshja e Ohrit janë gjithashtu pjesë e një procesi më të gjerë diplomatik. Standardet evropiane, si Konventa Evropiane për Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare dhe Kartat Evropiane të Gjuhëve Rajonale, synojnë të garantojnë përdorimin e gjuhës, pjesëmarrjen në vendimmarrje dhe ruajtjen e identitetit të pakicave. Bashkimi Evropian e ka vendosur zbatimin e Marrëveshjes si pjesë të procesit të integrimit rajonal, duke e lidhur atë me avancimin diplomatik të Kosovës dhe Serbisë. Në këtë mënyrë, vetëmenaxhimi shërben si një instrument për stabilitet dhe përputhje me standardet evropiane, por kërkon gjithashtu komunikim të qartë dhe edukim të opinionit publik, që të shmangen keqinterpretimet dhe tensionet sociale.

Marrëveshja e Ohrit dhe vetëmenaxhimi i komunitetit serb përfaqësojnë një kombinim të sfidave diplomatike dhe mundësive integruese. Për suksesin e saj, institucionet duhet të veprojnë me transparencë dhe dialog, duke e informuar qytetarinë dhe duke e përfshirë atë në proces. Opinioni publik nuk është thjesht një pasqyrë e shqetësimeve qytetare, por një indikator i qëndrueshmërisë së procesit dhe suksesit diplomatik të vendit. Vetëm përmes bashkëpunimit midis institucioneve, komuniteteve dhe qytetarëve mund të sigurohet që Marrëveshja të shërbejë si një hap i qëndrueshëm drejt stabilitetit dhe integrimit evropian të Kosovës.

Prof.dr.Nijazi Halili

DR. ATHANAS GEGAJ: GJERGJ KASTRIOTI-SKENDERBE

January 19, 2026 by s p

Shënim me rastin e ditës së kalimit në amshim të Krye-Heroit Kombetar (6 maj 1405 -17 janar 1468) – në kuadër Akademisë.

Përkujtimore, kushtuar Dr. Athanas Gegajt

Nga Frank Shkreli

Si çdo vit, më datën 17 janar, populli shqiptar, kudo, e përkujton Heroin Kombëtar, Gjergj Kastriotin, Skënderbeun (6 maj 1405 – 17 janar 1468), në ditën e kalimit të tij në amshim. Gjergj Kastrioti ndërroi jetë në Lezhë, më 17 janar 1468, në moshën 63-vjeçare. Eshtë figura më e shquar në historinë e shqiptarëve, Heroi i Përgjithmonshëm kombëtar i popullit shqiptar. Frank Shkreli: Gjergj Kastriot Skënderbeu, i përgjithmonshmi i fisit shqiptar | Gazeta Telegraf.

Me këtë shënim modest dëshiroj të lidhë, nëse mund t’ia dal pa bezdisur dhe pa konnfuzuar lexuesin: kujtimin e 17-Janarit, 1468 – ditës së ndarjes nga kjo jetë e Heroit Kombëtar të shqiptarëve, Gjergj Kastriotit-Skenderbe dhe, njëkohësisht, njërin prej autorëve të parë biograf shqiptar të Skenderbeut — Dr. Athanas Gegaj (1908–1989) dhe një nga historianët shqiptarë më seriozë të diasporës, por jo vetëm — i formuar në shkollën perëndimore të historiografisë, larg presioneve ideologjike të historiografisë komuniste. Emri i tij lidhet ngushtë me studimin monumental, mbi Gjergj Kastrioti – Skënderbeu (1405–1468) “Shqipëria dhe invazioni turk në shekullin e XV-të”, një vepër kjo themelore për albanologjinë dhe historiografinë mesjetare shqiptare. Peshkop Fan Noli, vet autor i një libri të rëndësishëm mbi Skenderbeun, botuar më 1949, e ka vlerësuar librin e Dr Athanas Gegajt, të shkruar frëngjisht, mbi Skenderbeun, si “më e mbaruara që kishte parë dritën gjer në vitin 1949, si nga forma, nga lënda dhe nga baza dokumentare”. Fjala është për veprën, “L Albanie et l’invasion turque au XV-e siècle’, ose “Shqipëria dhe pushtimi turk në shekullin e XV-të”, të Dr Athanas Gegajt.

Ndërkaq, jeta dhe veprimtaria e Dr Athanas Gegaj, ish-Editor i gazetës Dielli për më shumë se një dekadë, do të jetë në qëndër të diskutimeve nga disa ekspertë, njohës të mirë të Dr Gegajt, Search Results for “dr athanas gegaj” – Dielli | The Sun — më 25 Janar 2026 në Akademinë Përkujtimore, titulluar: “Athanas Gegaj – shembull i patriotizmit, shkencës dhe publicistikës”. Njoftohet se Fondi Humanitar “Trieshi” në Nju Jork, organizon këtë aktivitet të veçantë për të nderuar veprimtarinë dhe kontributin e Athanas Gegajt – malësorit nga Trieshi i Malësisë Madhe — në fushën e shkencës, gazetarisë, fesë e kulturës shqiptare. Kjo akademi përkujtimore do t’i kushtohet, pra, pikërisht Athanas Gegajt, birit të Trieshit, një prej personaliteteve më të rëndësishme jo vetëm të Malësisë së Madhe, por edhe të mbarë botës shqiptare. Sipas njoftimit të Fondit Humanitar, “Trieshi”, ai tubim do të trajtojë, në mënyrë të plotë, veprimtarinë e Dr Athanas Gegajt, duke vlerësuar — përveç dy veprave të tij të rëndësishme shkencore — edhe rolin e tij të rëndësishëm si editor i gazetës Dielli në Boston të Shteteve të Bashkuara dhe bashkëpunëtor i ngushtë më heret i revistës françeskane, Hylli i Dritës, në Shqipëri. Duke pasqyruar, gjithashtu edhe angazhimin e tij politik në mërgim dhe bashkëpunimin me figura të njohura shqiptare, si dhe kontributin e tij fetar si klerik françeskan dhe krijimtarinë e tij të gjërë publicistike.

Bravo i qoftë Fondit Humanitar “Trieshi”, që kujton dhe nuk harron këtë burrë të madh të Malësisë së Madhe e të Kombit shqiptar — Dr. Athanas Gegaj (1908–1989), njërin prej historianëve shqiptarë më seriozë të diasporës dhe më gjërë, por si shumë intelektualë të tjerë të kalibrit të tij të mërgatës shqiptare, gjithnjë i përjashtuar dhe i harruar për dekada të tëra nga historiografia zyrtare komuniste e deri në ditët e sotëme. Nga gjithë veprimtaria dhe kontributetet në fusha të ndryshme të dijes, gazetarisë dhe kulturës, Athanas Gegajt, vlen të ritheksohet, si më lartë, se emri i tij lidhet, veçanërisht, ngushtë me studimin monumental, “Gjergj Kastrioti – Skënderbeu (1405–1468)”, një vepër, që nga shumë ekspertë shqiptarë dhe të huaj, konsiderohet, gjithnjë edhe sot, si themelore për albanologjinë dhe historiografinë mesjetare shqiptare.

Patjetër që në këtë rast lind pyetja se si është e mundur që autori i një vepre të tillë të vlerësuar, ndërkombtarisht, mbi Heroin Kombëtar të Shqiptarëve, Gjergj Kastriotin Skenderbe, për dekada të tëra u mbulua në heshtje, u la në hije, jo vetëm gjatë regjimit komunist, por edhe këto 35-vjet tranzicion faqezi. Shumë mirë që Fondi “Trieshi”, kujton javën që vjen birin e tij të famshëm Dr Athanas Gegajn, pasi për arsye ideologjike, edhe ai si shumë të tjerë — viktima të përjashtimit komunist — mbetet i përjashtuar dhe i harruar, zyrtarisht, nga entet e larta akademike të Shqipërisë dhe Kosovës. Janë këto ente shtetërore të shqiptarëve të cilat do duhej që figura të Kombit si Athans Gegaj të kthehen, njëherë e mirë dhe për hir të së Vërtetës historike, në qëndër të debatit shkencor dhe akademik, jo vetëm si një përgjegjësi morale — por edhe si një detyrim akademik dhe kombëtar.

Atëherë, pse përjashtimi, pse heshtja, ke kanë frikë entet zyrtare akademike shqiptare dhe përfaqsuesit e tyre, që vazhdojnë të lënë në harresë, qëllimisht, figura si Dr Athanas Gegajn dhe veprat e tyre të vlerësuara, ndërkombtarisht, por të ndaluara dhe të përjashtuara në atdheun e tyre, nga ideologët e djeshëm komunistë. Por sot gjithnjë apologjetë të politizuar të atij regjimi barbar – gjithnjë benikërisht flasin dhe veprojnë në rolin e “historianëve” të oborrit ideologjik komunist? Pse vazhdon kjo sjellje e enteve shqiptare akademike si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë, edhe 35 vjet pas shembjes së komunizmit zyrtar, ndaj këtyre figurave më të njohura të mërgatës shqiptare të pas Luftës së II Botërore? Personalitete të nivelit dhe kapaciteteve por edhe kontributeve historike të Dr Athans Gegajt, Ernest Koliqit, Martin Camajt e shumë të tjerëve, Frank Shkreli: Fletërrufeja kundër Ernest Koliqit dhe Martin Camajt. Me këtë rast të kujtimit të jetës dhe veprimtarisë së Dr Athanas Gegajt në Nju Jork, iç kam pyetur shpeshherë edhe publikisht në të kaluarën: pse kjo vazhdimsi e turpshme përjashtimi të disa prej figurave më të dalluara të Kombit dhe kontributeve të tyre historike – nga të dy shtetet shqiptare, të cilat sot pretendojnë se janë “demokratike” dhe në rrugën euro-atlantizmit?

Margjinalizimi zyrtar i figurave kombëtare anti-komuniste si Dr. Athanas Gegajt, një nga historianët më seriozë shqiptarë të shekullit XX, ishte një padrejtësi e madhe historike e regjimit komunist të Enver Hoxhës. Heshtja zyrtare sot ndaj këtyre figurave pas shembjes së Murit të Berlinit dhe ndryshimeve madhore politike në Evropë pas vitit 1990, është një turp madhor kombëtar. Ju lutemi enteve zyrtare në Tiranë dhe Prishtinë: për derisa vazhdoni me këto qëndrime të politizuara zyrtare ndaj këtyre figurave të mëdha të Kombit, mos na flisni për shkencë, për histori e drejtësi. Se historia nuk mund të përdoret si instrument politik, në shërbim të një dogme ose një tjetre! Heshtja e vazhdueshme nuk u bën nder!

Urime e Fondit Humanitar, “Trieshi” për organizimin e kujtimit të Dr Athanas Gegajt! Uroj që Akademia Përkujtimore me 25 janar në Nju Jork, kushtuar jetës, veprimtarisë dhe kontributit të Dr Gegajt të jetë një konferencë e denjë dhe të jetë, njëkohsisht, edhe fillimi i një interesimi më të gjërë në trojet shqiptare për këtë figurë dhe të tjera personalitete të mërgatës antikomuniste shqiptare të pas Luftës së II Botërore, tani në amshim, të harruar dhe të përjashtuar. Me qëllimin e doemosdoshëm për të rivendosur, më në fund, Dr Athanas Gegajn dhe të tjerë si ai, në vendin që u takon në historiografinë zyrtare shqiptare, për fat të keq, gjithnjë të kontrolluar dhe të cunguar nga mbeturinat e një sistemi që vazhdojnë të përdorin historinë në interes të një narrative të caktuar të pushtetit.

Frank Shkreli

———————————

Cili do ishte sot mesazhi i Gjergj Kastriotit-Skenderbe për shqiptarët, sipas Dr Athanas Gegajt – marrë nga një intervistë e tij dhënë Zërit të Amerikës, me rastin e 500-vjetorit te vdekjes se Skenderbeu – Kjo intervistë është transmetua nga Zëri i Amerikës më 18 e 19 Janar të vitit 1968) Intervista e plotë në — ORA E SHQYPNISË: Athanas Gegaj Intervistë ne 1968 mbi Gjergj Kastrioti-Skenderbeun –

VOA: Sipas mendimit t’uaj, Zoti Gegaj, ç’kuptim ka, ose ç’kuptim duhet të ketë jeta e Skëndërbeut për Shqiptarët në kohë të sotme?

GEGAJ: Jeta e veprat e Skenderbeut janë një shëmbëll i pavdekshëm në gjiun e popullit shqiptar. Kujtimi i tij i drejtoi të gjitha luftat e orvatjet për liri, që bëri populli shqiptar gjatë shekujve të robërisë deri në ditën e indipendencës së tij.

Jeta dhe vepra e Skenderbeut janë të bazuara në bashkim të gjithë shqiptarëve. Si në kohëra të kaluara, ashtu edhe sot, jeta dhe veprat e Skenderbeut janë te bazuara mbi vëllazerim të gjithë shqiptarëve, mbi lirinë e vendit nga i huaji, mbi të drejtat e barabarta të çdo qytetari, mbi respektin e çdo shqiptari të ndershëm, dhe mbi ruajtjen e traditave tona, atë të besës, të burrërisë, të mikpritjes dhe të krenarisë kombëtare.

Për më tepër, Skenderbeu na mëson se shqiptari nuk do të kursejë gjësend për t’i ardhur në ndihmë një shqiptari tjetër dhe për të krijuar një atdhe të përbashktë shqiptar, ku secili të jetojë i lirë dhe të punojë për atë vend që na e lanë trashigim të parët tonë. Ky vend është Shqipëria e Shqiptarëve, ku secili është zot në shtëpi të tij dhe kërkon të jetojë me dignitet e në bashkim, ashtu siç na mësoi Skenderbeu. E ku na mësoi edhe një gjë tjetër: Shqipëria është e gjithë shqiptarëve. Këta do ta mbrojnë me çdo mjet e me çdo sakrificë për Atdheun e Shqiptarëve, dhe si vdiset për liri, pa u bë skllav i huaj, pa përulur karakterin burrëror të popullit shqiptar.”

Marrë nga intervista e Dr Gegajt me rastin e 500-vjetorit të vdekjes së Gjergj Kastrioti – Skenderbeu – transmetuar nga Zëri i Amerikës më 18 e 19 Janar të vitit 1968).

VENDI IM

January 19, 2026 by s p

7th Annual Gala Concert, a special evening celebrating Kosovo’s Independence and the Ancient Albanian Musical Heritage.

This concert is more than music, it is a tribute to freedom, identity, and the timeless melodies passed down through generations. Renowned Albanian-American artists come together in New York to honor our shared heritage and unbroken spirit.

Join us for an unforgettable night of tradition, remembrance, and celebration.

Tickets:

https://www.kaufmanmusiccenter.org/…/vendi-im-7th…

We would be honored to have you with us.

RUGOVA E SHNDËRROI DURIMIN STRATEGJIK NË MEKANIZËM SHTETFORMUES

January 19, 2026 by s p

Rumbullaksimi i çështjes së Kosovës kërkon rikthim substancial te doktrina e Rugovës: unitet të brendshëm pa përjashtime, dialog pa nënshtrim, paqe pa harresë dhe shtetësi pa kompromis mbi legjitimitetin. Vetëm duke u rikthyer te arkitekti moral i shtetit, Kosova mund ta mbyllë ciklin historik të saj dhe të sigurojë që shteti të mos mbetet formë juridike e zbrazët, por projekt i plotë politik, moral dhe ndërkombëtar.

Nga Prof.dr Skender ASANI

Koncepti shtetformues i Ibrahim Rugovës për Kosovën përbën një rast studimor të veçantë në teorinë bashkëkohore të ndërtimit të shtetit nën okupim dhe represion sistemik. Ai nuk ishte produkt i rrethanave të përkohshme, as i improvizimit politik, por rezultat i një vizioni të menduar me koherencë të brendshme, i ankoruar njëkohësisht në histori, moral politik dhe racionalitet ndërkombëtar. Rugova e konceptoi shtetin e Kosovës jo si produkt force, por si konstrukt legjitimiteti normativ, duke e ndërtuar atë si ide politike shumë përpara se të realizohej juridikisht. Në këtë kuptim, ai nuk ishte thjesht lider i rezistencës paqësore, por arkitekt i një modeli alternativ të shtetformimit në Evropën e pas Luftës së Ftohtë, në kundërshtim të drejtpërdrejtë me paradigmat dominante të dhunës në Ballkan.

Në kushtet e mohimit total të subjektivitetit politik të shqiptarëve dhe të represionit institucional serb, zgjedhja e rezistencës paqësore nuk ishte akt moralist apo shenjë dobësie politike, por strategji e ftohtë dhe e kalkuluar. Rugova e kuptonte asimetrinë e thellë të forcës dhe rrezikun e delegjitimimit ndërkombëtar të kauzës së Kosovës në rast të militarizimit të hershëm. Për këtë arsye, ai e shndërroi durimin strategjik në kapital politik dhe rezistencën civile në mekanizëm prodhimi të legjitimitetit. Institucionet paralele, zgjedhjet politike, referendumi për pavarësi dhe funksionimi simbolik i shtetit përbënin forma embrionale të sovranitetit, duke krijuar një realitet politik që ekzistonte përtej mungesës së njohjes formale.

Ky proces prodhoi një transformim thelbësor në perceptimin ndërkombëtar të Kosovës. Ajo nuk u shfaq më si hapësirë rebelimi etnik, por si shoqëri e organizuar, racionale dhe me aspiratë të qartë demokratike perëndimore. Pikërisht këtu qëndron themeli teorik i shtetit të Kosovës: jo në kontrollin territorial, por në legjitimitetin e ndërtuar gradualisht. Në doktrinën rugoviane, shteti u mendua dhe u ndërtua fillimisht si ide normative dhe projekt moral, përpara se të materializohej si entitet juridik.

Brenda kësaj arkitekture, Rugova inkorporoi me vetëdije diplomacinë simbolike si instrument të ndërkombëtarizimit. Dhurimi i kristaleve dhe gurëve nga nëntoka e Kosovës personaliteteve dhe burrështetasve ndërkombëtarë nuk ishte akt ceremonial apo folklorik, por gjest i kalkuluar politik. Këto objekte përfaqësonin territorialitetin historik të Kosovës dhe shndërronin pasurinë natyrore në gjuhë diplomatike. Përmes tyre, Kosova artikulohej si hapësirë me thellësi identitare dhe vazhdimësi historike, duke sfiduar drejtpërdrejt narrativën serbe të mohimit dhe përvetësimit.

Vizioni i Rugovës për pavarësinë mbështetej mbi tri shtylla strukturore: unitetin e brendshëm politik dhe shoqëror, legjitimitetin demokratik edhe në kushte okupimi dhe ndërkombëtarizimin sistematik të çështjes së Kosovës. Ai e identifikoi përçarjen e brendshme si rrezikun kryesor strategjik, sepse ajo e gërryen besueshmërinë e jashtme. Pa kohezion të brendshëm, shteti nuk mund të projektohet si partner i besueshëm në rendin ndërkombëtar.

Orientimi perëndimor, në doktrinën rugoviane, nuk ishte zgjedhje taktike apo aleancë e përkohshme, por identitet normativ dhe civilizues. Kjo u reflektua në ndërtimin e simbolikës shtetërore, veçanërisht në përdorimin e elementeve të identitetit dardan në stemën e Presidencës. Kjo simbolikë nuk synonte romantizëm historik, por ndërtimin e një narrative shtetërore që e vendoste Kosovën në vijimësinë evropiane para-moderne, si subjekt historik dhe jo si produkt i shpërbërjeve të fundit ballkanike. Në të njëjtën linjë, afirmimi i figurës së Pjetër Bogdanit përbënte zgjedhje strategjike kulturore, duke e lidhur identitetin kombëtar me traditën humaniste dhe intelektuale të Evropës.

Kulmi operacional i kësaj strategjie u materializua në Konferencën e Rambujesë. Qëndrimi i Rugovës atje nuk ishte kompromis i dobësisë, por akt i lartë racionaliteti politik. Rambujeja funksionoi si mekanizëm legjitimues për ndërhyrjen ndërkombëtare: Kosova u paraqit si palë konstruktive dhe e gatshme për paqe, ndërsa Serbia u ekspozua si faktor destabilizues. Pa këtë pozicionim, ndërhyrja e NATO-s do të ishte shumë më e vështirë të justifikohej juridikisht dhe moralisht.

Raporti i Rugovës me luftën dhe Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës kërkon lexim të çliruar nga narrativat reduktuese. Ai nuk e mohonte rezistencën e armatosur si pasojë të represionit, por paralajmëronte për rrezikun e militarizimit të politikës dhe transformimit të dhunës në burim delegjitimimi. Për Rugovën, lufta mund të prodhonte presion, por vetëm diplomacia dhe legjitimiteti ndërkombëtar mund të prodhonin shtet. Historia e konfirmoi këtë tezë përmes ndërthurjes së rezistencës në terren me kapitalin politik të ndërtuar prej vitesh.

Boshti strategjik i këtij projekti ishte miqësia me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Rugova e konceptonte Amerikën jo vetëm si fuqi ushtarake, por si garant të rendit liberal ndërkombëtar, ku shtetet e vogla mbrohen përmes ligjit, vlerave dhe aleancave afatgjata. Kjo miqësi u ndërtua mbi koherencë politike, maturi dhe refuzim të aventurizmit populist.

Në doktrinën rugoviane, dialogu me Serbinë nuk përfaqësonte akt teknik negocimi, por proces politik me dimension moral, juridik dhe ndërkombëtar. Bisedimet nuk mund të zhvillohen si menaxhim i konfliktit, por vetëm si mekanizëm për mbylljen përfundimtare të tij mbi bazën e legjitimitetit të fituar. Për Rugovën, dialogu ishte i mundur vetëm nëse ishte i zhveshur nga asimetria e imponimit dhe i ndërtuar mbi parimin e njohjes së realitetit politik të Kosovës si shtet. Normalizimi pa njohje përbën stabilizim të padrejtësisë, ndërsa dialogu pa barazi prodhon zgjidhje të përkohshme dhe të kthyeshme. Prandaj, zgjidhja përfundimtare e raportit Kosovë Serbi, në frymën rugoviane, nuk kalon përmes kompromiseve territoriale, autonomive etnike apo formulave kreative juridike, por përmes njohjes reciproke, pranimit të përgjegjësisë historike dhe integrimit të dy shteteve në rendin euro-atlantik mbi parime të qarta. Vetëm një marrëveshje e ndërtuar mbi legjitimitetin normativ, të garantuar ndërkombëtarisht dhe të pranuar nga shoqëritë përkatëse, mund ta mbyllë konfliktin si kapitull historik dhe jo ta mbajë atë të hapur si krizë të menaxhuar.

Pas vdekjes së Ibrahim Rugovës, termi “rugovist” u përdor gjerësisht në diskursin publik, por shpesh pa përmbajtje teorike. “Rugovizmi” u reduktua në etiketë nostalgjike ose ceremoniale, duke humbur dimensionin e tij si doktrinë shtetformuese. Në thelb, rugovizmi përfaqëson një koncept të shtetit si proces moral dhe politik afatgjatë, të ndërtuar mbi katër shtylla: legjitimitetin normativ, durimin strategjik, diplomacinë simbolike dhe orientimin e pakthyeshëm perëndimor. Pa këtë kuptim, përdorimi i termit mbetet i zbrazët dhe i instrumentalizueshëm.

Mungesa e vazhdimësisë konceptuale ka prodhuar një diskontinuitet strukturor ndërmjet trashëgimisë shtetformuese rugoviane dhe praktikës politike të pasluftës, duke krijuar një hendek me pasoja afatgjata për funksionalitetin e shtetit. Elitat politike, edhe kur e instrumentalizojnë referencën ndaj Rugovës si kapital simbolik, veprojnë shpesh në kundërshtim me logjikën e tij të legjitimitetit normativ dhe racionalitetit strategjik, duke relativizuar autoritetin institucional, duke zëvendësuar durimin politik me impulsivitet afatshkurtër dhe duke e reduktuar diplomacinë nga mekanizëm ndërtues në reagim reaktiv. Si rezultat, shteti i Kosovës ekziston dhe njihet juridikisht, por në sjelljen e tij politike vazhdon të manifestohet si një projekt i pambyllur, i ekspozuar ndaj erozionit të brendshëm dhe paqartësisë strategjike.

Arkitektura paqësore e Ibrahim Rugovës shfaqet jo vetëm si rrugë historike drejt pavarësisë, por si doktrinë e pazëvendësueshme për rumbullaksimin final të çështjes së Kosovës. Ky projekt shtetformues e ndërtoi Kosovën fillimisht si ide normative, si subjekt moral dhe si partner të besueshëm ndërkombëtar, përpara se ta shndërronte në realitet juridik. Çështja e Kosovës nuk përfundon me aktin e shpalljes së pavarësisë, as me njohje të pjesshme, por vetëm atëherë kur shteti funksionon me legjitimitet të brendshëm, koherencë institucionale dhe peshë të qëndrueshme në rendin ndërkombëtar. Çdo devijim nga logjika rugoviane e durimit strategjik, diplomacisë simbolike dhe orientimit perëndimor e rikthen shtetin në gjendje brishtësie politike dhe e ekspozon ndaj relativizimit ndërkombëtar. Prandaj, rumbullaksimi i çështjes së Kosovës kërkon rikthim substancial te doktrina e Rugovës: unitet të brendshëm pa përjashtime, dialog pa nënshtrim, paqe pa harresë dhe shtetësi pa kompromis mbi legjitimitetin. Vetëm duke u rikthyer te arkitekti moral i shtetit, Kosova mund ta mbyllë ciklin historik të saj dhe të sigurojë që shteti të mos mbetet formë juridike e zbrazët, por projekt i plotë politik, moral dhe ndërkombëtar.