ESSE – Page 321 – Dielli

Nuk vuaj nga sindroma e të të shpëtuarve

August 15, 2017 by dgreca

Shkruan: Shpend Sollaku Noè/

Krimin e padrejtësinë e kam luftuar qysh fëmijë/

Rebelimi im i parë?

Kur isha në klasë të parë jam arratisur prej dritares së katit të dytë të shkollës së vjetër «Kongresi i Lushnjes», pasi mësuesja D.G. më kish dënuar tʼë ndihmoja fëmijën e dikujt që kish ndikuar në dënimin e tim eti – një monarkist i lindur.Ai nxënës nuk e meritonte, jo vetëm si bir i njërit prej atyre që na lanë për rreth tetë vjet pa baba, por edhe sepse vetë ishte kokëderr, medjemadh dhe i trashë, nga ata që gjyshat tanë u thoshin «nuk ha pyka».

Nuk numërohen përjashtimet nga shkolla që kam pësuar, po aq edhe kërcënimet për të më vënë pas hekurash. Fati im i mirë, por edhe dinakëria, ka qenë se kam ditur gjithmonë të zgjedh shokë besnikë; nuk kam folur kurrë rëndë kur kemi qenë më shumë se dy vetë, sidomos në prani të tyre që mund të më dilnin dëshmitarë në gjyq.

Kështu kam shpëtuar i padënuar, por me punëra të rënda për 5 vjet nëpër bonifikime e në tunelet e Sazanit. Kur bijtë e tyre, me nota shumë më të dobëta se të miat, shkonin në universitet, mua më çuan në Sazan- tre vjet ushtri, edhe pse kisha mbaruar gjimnazin me dhjeta dhe kisha patur një aktivitet të rëndësishëm artistik e letrar deri në rang kombëtar, duke filluar në moshë mjaft të njomë. (Në moshën 7 vjeçare kisha rene tashme ne sy dhe kam qenë i ftuar nga Lushnja në Radio Tirana. Katërmbëdhjetëvjecar kisha filluar të botoj në organet kombëtare…

Unë e di çʼkam hequr për të mos humbur të ardhmen. Për tʼu shpëtuar atyre dhe bjerrjes së vetvetes.

Luftova shumë, ashtu si munda, dhe jam krenar që e kam berë. U vura pothuaj gjithmonë kundër interesave të mija, kundër edhe një pjese të mirë të rrethit miqësor, kundër edhe një pjese të fisit e të krushqisë. Dhe këtë e bëra në emër të progresit, të antikomunizmit, të demokracisë, të jetës sipas kritereve perëndimore.

Lufta ime nuk ka qenë asnjëherë për hakmarrje, por lufte principesh. Edhe pse më shkatërruan jetën; edhe pse vazhdoj akoma tʼi vuaj pasojat e persekutimit të tyre, edhe pse e di që kam për të vuajtur deri në shuarjen fizike.

Nuk kam bërë asnjë ditë burg. Nuk kam bërë asnjë ditë internim. E pastaj?

Duhet të ndihem në faj për këtë?

Aspak, përkundrazi, falenderoj zotin dhe them: Sa mirë që shpëtova, kështu kam mundur tʼi luftoj për një kohë më të gjatë, për gjithë jetën, të cilën shpresoj ta kem përtej kufirit të frymëmarrjes.

David Gjeçaj- REPUBLIKA E KUQE SA NJI GOGËL KA RA N’DASHNI ME VEDIN

August 13, 2017 by dgreca

Përsëri me David Gjeçaj, prifti katolik nga Thethi, që punoi 30 vjet në Radio Vatikani (seksioni shqip), i cili ka lënë pas diamante për kurorë. Ja një ese e mrekullueshme e shkruar jo në shqipen zyrtare, por në gegnisht. Megjithatë kushdo mund të gjejë aty ujin kristal të fjalëve, si në Thethin e tij të mrekullueshëm…

Përsiatje nga Xhevair Lleshi/

Atë republikë kisha, fillikate, siç më shprehej zemërndrydhëse nji za prej qielli. Ma tha edhe nji herë tjetër që t’i pastronim kokën se do të vinin vizitorë nga hapsina. Ç’me pastrue! E kishin pastrue ushtarë e oficerë, punëtorë e fshatarë, të rinj e pleq, po veç sa me e përkëdhelë: e kanë ndërru pastaj – nji kostum dopiopetë ceremonial, kravata e kuqe, thile e kuqe prej mëndafshi që të turbullonte… një palë këpucë të reja pa veshë kurrë nji herë, e ç’me kujtue tjetër… Republika ime e vogël, e vogël, e pastër, e pastër, si me hy në nji skenë ku luhet tragjedi… E vrej: ulet te karriga e vetme dhe sheh veten n’pasqyrë… ku ku, thashë paska ranë në dashni me vedin kjo zojë e plakun po me zemerek të ri dhe më erdhi me qeshë… ishte marre! Po unë shifsha krejt ndryshe, veshun ashtu tan’ zhele prej doku kinez… e hoqa sytë ka skena. Zdralja ime hallemadhe si thotë poeti, pothuaj e ngrehun përmi male, e bukur si ka kenë motit… e them dhe s’di në më kuptojnë krenat… Në atë kohë spektatori donte me e ditë në ishte e bukur republika jeme se mos nga syni e hajshin dreqnit! Pse me e mohue, e kam dashtë me loçkë të zemrës vendin tem dhe e due pa masë. E pse me e mshef? Republikën e kuqe, rrobën e hidhun të marrë hue, s’e simpatizoj, ashtu me goje plot edhe pse herë-herë po m’falënderon… anipse e dijsha se po turbullohej fort edhe nga fjalët e mia… Kisha kureshtje me ditë për intimitetet e republikës seme… Të brendshmet, ia pashë, të kuqe, tutlue me parfum, nji cen s’i dallojshe… M’lëndon kjo pamje, se republika asht’ femën… Asgjë të shkoklueme, as hidh e prit andej e këndej… Pastaj me dorën me gunga shkruan me fjalë florini, kështu me m’u duk… Ishte thjesht për mue. Po unë dijsha me i lexue ndryshe fjalët e saj: parullat i ktheja në lutje, horrjen në frikë, fërkimin e gishtave kërkesë të fshehun. Mos më prek… A ishte vërtet kjo? E marume asht’ e mjera, e lanme krejt… uf!… Tash po i them: mos u shih ma n’pasqyrë, po lun mendsh krejet… E kadalë tu ia prekë telat e zemres… Kush e di se mos shkrute ndonji fjalë ma hapun për ndonji send, nevojë a hall. Pasha Zotin e madh do ta shpërblej… Kjo m’vrau… s’kërkojsha kurrgjë nga republika eme e vorfën e me halle të pa përshkrueme, po veç një vështrim e aq zemra jeme bahej zog. Erdhe? më thoshte buzagaz me dhambët çataj e të krimbun nga pangranësia, por edhe, dreq o punë, edhe gjoksin drras’ e me synin zjarrm. Donte me u çue e me m’dhanë dorën e unë s’e lajshe. I qeshsha dhe unë me nji gaz që atë e ka habitë… Prita ma vonë mos e bante ma, mos më jepte shenj qysh atëherë kur i lajsha sytë me ujë burimi nga Alpet e nga Tomori, nga Korça e Prishtina, nga Arta e Durrsi e Shkodra loce dhe më tkurrej zemra nga gjaku… vuente e shkreta jeme… ishte sëmundë nga të pangranët… Përherë e lusja për diçka, edhe pare me i dhanë i jepja, edhe bukën teme, po asaj të mjerës kurrgja s’i hynte në sy… S’ka lanë asnji borxh republika e vendit tem (!), e kuqja flakëruese që shihet në pasqyrë, e dashnuar me veten, mos më keq… Ishte për t’u dashtë! Ia kam rujtë atë nur për nji kohë, por menjëherë u ba krejt ndryshe, nuk i hyjshin në sy hollësina të tilla. Po më frikësonte se mos vijshin dorë mbi skeletin e saj të marum, i futa në nji bohçë gjithë ç’kisha, dhe ia kam ngarkue me nji dorë në ajër… E kisha nji të dashtun aq të bukur e aq… e shikojsha kaiherë, e shikojsha e thojsha se shkojshim bashkë… e kur mora vesh se ishte po ajo, republika e vendit tem që lufton me perënditë dhe me superfuqitë. Sido – sido më pëlqen fort kjo sfidë, më këputet pastaj shpirti se çfarë desha. O Zot i madh, seç ndiej këtu mrena, kam qeshë e jam mahitë me veten… Në ndjesina të mshefta nuk u futa dot kurrë… Po republikën e vogël, të kuqen sa një gogël, që e donte aq shumë veten, nuk e dhashë… e kam respektue, ishte andrra e madhe… për çdo shqiptar! Dhe andrrat si andrrat ma!

1977

Fjala kërkon aromë

August 13, 2017 by dgreca

Nga Kaltrina HOTI/Ne flasim me njëri tjetrin. Kuvendojmë nëpër ndeja, shoqata, organizata, kuvende, ministri, qeveri… Ne flasim dhe me hijen tonë, që ecë përpara apo e kemi lënë pas. Kur them pas flasim atë që nuk e mendojmë, atë që krijon ndarje, dhe hija si e tillë është hidhëruar. Mënyra është se a e kemi veshur fjalën, a e kemi matur, a e kemi peshuar, a e kemi ajrosur që ajo të thithet, të kënaq tjetrin, një grup, një komunitet, një komb dhe më gjerë. Po për fund që të ketë shije, a e kemi kripur ashtu si ato plisat, se fjala pa shije të pështirosë. Dua të them së fjala që ka aromë shpërndahet shpejt, të ëmbëlson shpirtin dhe të buzëqesh në sy. E ç’duhet të bëjmë që të jetë e tillë?! E kaluara ka ikur, e sotmja ngutet, por që të mos na ikë e nesërmja sot ta lidhim fjalën e shpirtit që të peshojë nesër. E kaluara i mbetet për gjykim historisë, e sotmja është në tryezë, e nesërmja trokit në muret e së ardhmes. Ne që flasim gjuhën e moçme që e folën dhe perëndit, dhe pas gjithë sfidave arriti të mbijetoj, të shkruhet dhe të lexohet, ne për hir të së kaluarës që duhet vetëm ta marrim si mësim, ku fjala matej me fisnikëri, bujari e dinjitet duhet të kemi qëllimin e përbashkët, të kemi një ide para se të flasim. Ne që kemi një histori duhet të marrim forcë nga e kaluara, urtësi dhe maturi për të nesërmen. Ne që kemi kulturë të përbashkët, të lashtë e të stërlashtë, duhet të mos gjykojmë të kaluarën por të shtrojmë tryezën e përbashkët ku të kuvendojmë për bashkim resursesh njerëzore, intelektuale dhe ekonomike që ende janë në duar të huaja. Fjala jonë para se të dal nga ne duhet të matet me idenë, jo të pëshpëritet por jehona të marr malet, të futet nëpër kulla e Kështjella të rrënuara, që të zgjojë çdo gjak arbri, të trokas në çdo port me besë, për të sjellë liri, liri për të gjithë, që çdo filiz të rritet me buzëqeshje, në paq e liri. Po e gjithë kjo varet nga ndërtimi i identitetit tonë. Fjala jonë është e ardhmja jonë, e ardhmja është pa kufij. E neve ç’na duhet kufijtë që janë më gurë nga gjaku jonë dhe dora e huaj. Ne vetëm duke ushqyer një fjalë nga dita në ditë mund të bëhemi dritë e së ardhmes. Kujdes fjala bashkon, fjala ëmbëlson, fjala me aromë është shëndeti ynë. Fjala është fuqia me të cilin kemi ndërtuar identitetin personal, identiteti kombëtar fjalën pa peshë nuk ta falë. Ne vetë nuk jemi ndarë që të mos themi çdo ditë posa të zgjohemi “Mirëmëngjesi Bashkimi Kombëtar”.

Zgjohu!

August 10, 2017 by dgreca

Nga Kaltrina Hoti/

Është koha të zgjohemi së bashku nga vuajtja dhe dhimbja shpirtërore që na ka mbërthyer nga një stuhi e porositur për t’u gjunjëzuar. Të zgjohemi për hir të Atdheut, nuk kemi tjetër Mëmëdhe. Sot lapsi shqiptarë është më i fuqishëm se bomba atomike, këte e vërtetojnë veprat e shqiptarëve që kontribuojnë në zhvillimin e botës bashkëkohore. Derisa disa “shqiptare” i nënshtrohen fjalës së huaj dhe e mohojnë kombin e vetë duke pranuar vdekjen e tyre për së gjalli (e humbin të drejtën e jetesës së lirë ndër ferexhetë e huaja, që ende ndoshta mësohen si të vishen), shqiptarja tjetër pas aprovimit të teorisë për universin pretendente për Çmimin Nobel, është kjo, Laura Mersini. Emrin e mora vetëm si shembull që e tregon çfarë ndodh në mes të hapësirës së dy femrave shqiptare. Njëra e prek qiellin tjetra e varros veten me qiellin. Një fjalë e urtë kineze thotë; “të edukosh një mashkull e ke edukuar një person, të edukosh një femër ke edukuar tërë familjen”, e ç’duhet të bëjmë ne?! Fuqia e femrës është e pa prekur dhe pa kufi, e sidomos mund të them femra shqiptare është inteligjente, trimëreshë, punëtore, fisnike, bujare dhe mbi të gjitha një nënë e mirë. Edukimi është dritë e jetës, dhe ajo dritë shpërndahet nga shpirti i femrës. Mos u mashtroni, mos u frikësoni nga sfidat e armikut, kemi fuqi të pashtershme… Zgjohu motër shqiptare, zgjohu ta ndezim oxhakun e ardhmërisë… Shamia, ferexhetë janë të huaja, nuk na nderojnë, tek Zoti na afron nderi, shpirti i pastër, fisnikëria. Dija e dituria na nderojnë tek Perëndia, Zoti ynë i do të diturit. Zgjohuni dhe soditni botën, në cilën tryezë ka zënë vend hareje, gëzimi e lumturia, aty është Zoti. Hidhini e shkelmoni fjalët sunduese nga meshkujt që kanë humbur udhën në oborrin e vetë, ata nuk përfaqësojnë Zotin, ata nuk kanë të drejtë të sundojnë në emër të Zotit. Fjala e injorantëve që mohojnë gjuhën, kulturën, heronjtë, të kaluarën tonë le të bëhen pluhur që do ta shkundim nga flokët tona. Ecni t’i bashkohemi botës që na vlerëson dhe pret nga ne mësime të reja njerëzore, humanizëm dritë e dituri. Zgjoje fëmijën tënd, motrën, vëllain, mikun dhe ata që të xhelozoj për buzëqeshjen e hareshme “Mirëmëngjesi Bashkimi Kombëtar”.

Arti dhe kultura shtrat e tryezë kanë shpirtin e një populli!

August 5, 2017 by dgreca

Nga Kaltrina HOTI/Armiqtë e moçëm, të djeshëm dhe të sotëm duke e parë çfarë i dhurojmë botës nëpërmes të artit dhe kulturës nga dëshpërimi mundohen ta godasin frymën tonë letrare. Kultura dhe arti janë shpirti i popullit dhe ambasadori i tij që ne na bënë të nderuar në të gjitha skenat dhe tryezat ndërkombëtare.

Ne nuk kemi nevojë të dëshmojmë veten tonë në një tryezë tinëzare të armiqve tanë të përbetuar, ata përdorin të gjitha dredhitë që në mënyra të ndryshme të depërtojnë në radhët tona me qëllime të caktuara, që nga brenda ta rrëmbejnë atë që ne me shumë gjak e sakrificë e fituam.

Por ne e dimë një shkrimtar i vërtetë shqiptarë, poet, publicist nuk e merr lapsin për ta lënduar, poshtëruar e tradhtuar atdheun e vetë. Kam hasur në disa shkrime të çuditshme ku thonë: “s’kemi kulturë”, apo na quajnë jemi të urrejtjes sepse u çliruam nga zinxhiri i robërisë serbe.

Ata “ të kulturuar” kërkojnë nga ne të ulemi në sofrën e njëjtë me atë që janë hija e plumbit shekullor, që vranë fëmijën e njomë para se të hapë Abetaren në sy të nënës, që shqyen nënën shqiptare për t’ia nxjerr fëmijën nga barku, që dhunuan vajza e gra para familjeve, që vranë plakun e katundit pa mëshirë, që zienin e hanin mish fëmijësh…

Letërsia, arti, muzika e regjistrojnë kohën reale nëpërmes të ndjenjave. Kush janë ata “artdashës” që marrin guxim të na thonë ecni t’i shkëmbejmë vargjet tona me poetët serb. Ne jemi për paqe por kur një shkrimtarë serb del publikisht të na kërkon falje për plagët që na i dhanë.

Cili poet, shkrimtar, publicistë, artist serb u distancua nga krimet e gjenocidi shekullor serb që ne të marrim forcë e të ulemi në një sofër letrare. Disa shkrimtar, poet nga radhët tona paraqiten si të famshëm, të mëdhenj dhe ndërtojnë kinse tryeza të përbashkëta. Ku është qëllimi i tyre apo ne duhet t’i falim, të kërkojmë falje për veprat e tyre mizore, për lirin tonë!?

Ata që ulen në një tryezë kur ende kemi të pagjetur kufomat e luftës së fundit të masakruara nga “shpirti i tyre artistik” sigurisht që nuk kanë shpirt ose janë ulur në tryezën e shpirtit të tyre. Ju që krijoni disa vargje “abstrakte” dhe jeni ulur në një tryezë të përbashkët më fjalën vrasëse të sotme e të djeshme, se ata me vargjet e tyre, me artin e tyre rekrutuan egërsinë kundër indit shqiptar, bëhej sikur se dini, apo keni fituar bindjen se ata ndryshuan.

Ju shqiptar mos u lodhni shumë se gjuha e poetit, shkrimtarit të vërtetë ka shpirtin dha fjalën e vërtetët shqipe, ju nuk e përfaqësoni fjalën, vargun shqip, fjala e juaj se ka fuqinë e dhimbjes e pikëllimit të robërisë, dhe as peshën e gëzimit të lirisë. Mos u lodhni ju që lulëzuat nga e panjohura. Vargu lind nga ndjenja, përjetim jo nga tradhtia e fjalës. Buka me kripë nuk është shejë e varfërisë por e burrërisë, aty dëgjohet jehona e fjalës Mirëmëngjesi Bashkim Kombëtar. Zgjohuni nga tmerri i fjalëve tuaja se politika shitet por arti dhe kultura jo, ata kanë shtrat e tryezë shpirtin e popullit.

Nga Kaltrina HOTI/

Armiqtë e moçëm, të djeshëm dhe të sotëm duke e parë çfarë i dhurojmë botës nëpërmes të artit dhe kulturës nga dëshpërimi mundohen ta godasin frymën tonë letrare. Kultura dhe arti janë shpirti i popullit dhe ambasadori i tij që ne na bënë të nderuar në të gjitha skenat dhe tryezat ndërkombëtare.