Politike – Page 224 – Dielli

SHENJTORËT SI PROMOVUES TË FQINJESISË SË MIRË

June 27, 2022 by s p

Rast Studimi: NËNË TEREZA

Dr. Etleva Lala

Në datat 9-10 qershor 2022, Programi i Studimeve Shqiptare në Universitetin Eötvös Loránd (ELTE BTK), Budapest, dhe Ambasada e Republikës së Shqipërisë në Hungari organizuan Konferencën Ndërkombëtare “Shenjtorët si nxitës të fqinjësisë së mirë: Studim rasti: Nënë Tereza”, me një ligjëratë kryesore nga studiuesja e mirënjohur e Nënë Terezës, Prof. Dr. Ines Murzaku, e cila është profesoreshë e fesë, kryetare dhe drejtore e Departamentit dhe Programit të Studimeve Katolike në Universitetin Seton Hall dhe në Federatën Ndërkombëtare të Universiteteve Katolike dhe gjithashtu Drejtuese e Grupit Ndërkombëtar të Studimeve Katolike.

Shenjtorët shpesh nderohen përtej kufijve të tyre kombëtarë, territorialë, politikë e madje edhe fetarë, duke u bërë shembuj të gjallë se si të duash të tjerët, dhe si promovohen fqinjësia, madje dhe veçanërisht kur një fqinjësi e tillë duket të jetë e pamundur për natyrën njerëzore. Megjithatë, studimi i marrëdhënies me të mbinatyrshmen është ende një fushë kërkimi, e cila nuk ka tërhequr shumë vëmendjen e studiuesve në Ballkan, sidomos ndër shqiptarë, për arsye nga më të ndryshmet.

Studimi i rastit të Nënë Terezës, e cila lindi dhe u rrit jo vetëm në kohë trazirash, por edhe në një rajon ku vlerat etnike, fetare, ekonomike, kulturore dhe arsimore përplaseshin në mënyrat më ekstreme, është një përpjekje për t’iu qasur kësaj teme, marrëdhënia e njerëzve me të mbinatyrshmen, nga këndvështrimi i studiuesve.

Fuqia e një shenjtori shfaqet më shpesh në këto kohë dhe rrethana, pasi shenjtori bie më shumë në sy për shkak të paqes që sjell. Veçanërisht, përkushtimi ndaj shenjtorëve që jetonin në zona konflikti dihet se inkurajon unitetin dhe paqen. Në këtë konferencë synuam të tregojmë se si Nënë Tereza bashkon botën përmes dashurisë së saj për njerëzimin. Duke theksuar sa më shumë shpirtin e saj bashkues dhe paqeruajtës, ne eksploruam jo vetëm se si një person mund të ndryshojë botën, por edhe sesi njerëzit bashkohen dhe ndërveprojnë rreth shenjtorëve, duke përmirësuar marrëdhëniet e tyre me njëri-tjetrin.

Në ditën e parë të konferencës, më 9 qershor 2022, në orën 10:00, pjesëmarrësit e aktivitetit u përshëndetën ngrohtësisht nga znj. Gentiana Mburimi, e ngarkuar me punë e Republikës së Shqipërisë në Hungari dhe bashkorganizatore e konferencës, si dhe nga H. E. Gjeneza Budima, ambasadore e Republikës së Kosovës në Hungari. Z. Avni Hafuzi, Konsull Nderi i Republikës së Shqipërisë në Pécs, Hungari, e mbështeti konferencën me logjistikën e nevojshme gjatë pushimeve të kafesë, duke e bërë të këndshme për pjesëmarrësit vazhdimin e prezantimeve dhe të diskutimeve të tyre. Z. Hafuzi shpalosi edhe disa nga planet e afërta me këtë rast, ndër të cilat më e rëndësishme është vendosja e dy pllakave përkujtimore me himnin e Nënë Terezës në dy qytete hungareze: Pécs dhe Ajka.

Fjalimi plenar, u mbajt nga Prof. Dr. Ines Murzaku, i titulluar “Gratë ballkanike: Edukueset e Revolucionit të Brishtësisë të Nënë Terezës”, ofroi një pasqyrë të thellë se si Nënë Tereza mund të trajtohet jo vetëm si një shenjtore, por edhe si një grua ballkanase, e cila u ushqye nga tradita vendase dhe e ktheu atë traditë lokale në një traditë universale. Ajo u ndal veçanërisht te revolucioni i saj i brishtësisë, i cili ndryshoi botën jo me anë të pushtetit dhe dhunës, por me gjeste të vogla të bëra me dashuri të madhe, siç ishte buzëqeshja pesë herë në ditë, jo vetëm atyre që perceptohen si ‘të këndshëm’, por veçanërisht të tjerëve që nuk janë aq ‘të këndshëm’. Ky panel i Prof. Dr. Murzaku pasqyron shumë nga libri i saj “Nënë Tereza, Shenjtorja e Periferive”, botuar nga Paulist Press (New York/ Mahwah, NJ) në vitin 2021.

Akademiku Shaban Sinani, nga Akademia e Shkencave të Shqipërisë dërgoi punimin e tij “Disa të dhëna për Atdheun e Nënë Terezës.” Në kontributin e tij, Akad. Sinani u ndal te vizitat e Nënë Terezës në Shqipëri në fund të viteve 1980’.

“Në fund të viteve 1980 Nënë Tereza pati mundësinë të vizitonte Shqipërinë. Vizitat e para të saj janë përfolur me e pa të drejtë. Ka sunduar pikëpamja se Nënë Tereza nuk u prit mirë, nuk iu rezervuan nderet që meritonte, nuk iu dëgjuan këshillat dhe kërkesat e të tjera.

Në të gjitha këto ka të vërteta të pjesshme. Vetë fakti që Nënë Tereza nuk i ndërpreu më vizitat në Shqipëri qysh prej vitit 1989 tregon se kontakti i parë me këtë vend qe pozitiv. Por çfarë del prej burimeve? Me vizitën e parë të Nënë Terezës në Shqipëri edhe qendrimi i autoriteteve shtetërore të kohës reflekton ndryshime pozitive. Shprehje e këtij reflektimi është vendimi i këtyre autoriteteve për t’i propozuar Nënë Terezës dhënien e pasaportës së shtetit shqiptar. Sigurisht, kjo nuk ishte një çështje e lehtë as për t’u hapur dhe as për t’u zgjidhur. Nënë Tereza kishte, sikurse dihej botërisht, përveç pasaportës italiane, të Vatikanit, të Britanisë dhe Indisë, edhe pasaportë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Ndërkohë, shteti shqiptar, për afro një gjysmë shekulli, i kishte refuzuar asaj edhe hyrjen në tokën ku preheshin varret e prindërve dhe familjarëve.

Në fillim të vitit 1990, me iniciativën e ish-kryetarit të shtetit R. Alia, u bë përpjekja e parë për të marrë informacionin e nevojshëm nëse dhënia e një pasaporte shqiptare do të ishte një veprim i mirëpritur nga Nënë Tereza apo, përkundrazi, kjo mund të shkaktonte një problem tejet të ndërlikuar për gjykimin e raporteve të saj me Shqipërinë, më të ndërlikuar ngasa paraqite në debatet e tashme. Për këtë, nga ana e autoriteteve shtetërore të kohës, u kërkua ndihma e bashkësisë së krishterë San Egidio, e cila kishte raporte konfidenciale me Nënë Terezën dhe, në çdo rast, duke përfshirë edhe rastin më të keq, refuzimin, kjo mund të mbetej një çështje e trajtuar gojarisht.

Ashtu sikurse pritej, Nënë Tereza jo vetëm nuk e kundërshtoi marrjen e pasaportës shqiptare, por e konfirmoi menjëherë pranimin e saj. Duke qenë se një vizitë e rendit e Nënë Terezës në atë periudhë nuk dukej e afërme, u vendos që pasaporta t’i çohej dorazi në Itali, duke pasur gjithnjë ndërmjetësinë dhe mbështetjen e komunitetit të San Egidio-s.

Kështu, prej vitit 1991, Nënë Tereza zyrtarisht ka mbajtur edhe pasaportën shqiptare, krahas pasaportave të tjera të përmendura tashmë, të cilat nuk ishin rastësore. Pasaporta e Vatikanit dhe ajo e Italisë lidheshin me qendrën e krishtërimit perëndimor, rreth të cilit vepronte misioni i motrave të Nënë Terezës. Pasaporta britanike lidhej me qendrimin relativisht të gjatë të saj për shkollim e formim, deri në hyrjen në rrugën e misionit të bamirësisë dhe të humanizmit. Pasaporta e Indisë lidhej me kryeqendrën e shërbimit të saj. Pasaporta amerikane ishte shprehje e përmasës globale të saj si figurë. Ndërsa pasaporta shqiptare shprehte raportin me dheun e të parëve.

Pranimi i një pasaporte, në terma juridikë, do të thotë pranim i shtetësisë së vendit që e ka lëshuar atë, ashtu sikurse lëshimi i një pasaporte është akt juridik, që ka të bëjë me njohjen e shtetësisë dhe të detyrimit të mbrojtjes së shtetësisë. Nënë Terezës, nga autoritetet shqiptare, iu dha pasaportë diplomatike, shkalla më e lartë e identifikimit zyrtarshtetëror. Të gjitha këto veprime sigurisht kanë lënë gjurmët e veta në praktikën shkresore të institucionit të kryetarit të shtetit dhe të shërbimit konsullor. Ne nuk e dimë nëse Nënë Tereza pati rast ta përdorte ndonjëherë pasaportën e shtetit shqiptar. Dihet fare mirë se ajo nuk kishte kurrfarë nevoje për atë pasaportë. Vendimi për ta pranuar atë ishte vendim për të shprehur një raport specifik me Shqipërinë, raport që në një dokument pak më të hershëm ajo e ka shprehur në mënyrën më të qartë dhe më domethënëse.”

Në sesionin e pasdites, Arben Arifi, studiues nga Kosova, foli për ndikimin e traditës shqiptare në formimin e Nënë Terezës. E lindur në Shkup, në një familje katolike shqiptare, Nënë Tereza u përball me nivele ekstreme shoqërore mes të pasurve dhe të varfërve që në fëmijëri. Solidariteti, humanizmi dhe bamirësia që mbizotëronte te shqiptarët, sipas Arifit, ishte ajo që i hapi rrugëtimin që në fëmijëri. Tradita shqiptare nga erdhi Nënë Tereza, pasi prindërit e saj vinin të dy nga trevat e Kosovës së sotme, tregon se ajo vetë është shembulli më modern i atij përkushtimi që vinte nga tradita e krishterë shqiptare me rrënjë apostolike. Në seancën e pyetjeve u debatua për origjinën e prindërve të Nënë Terezës. Tashmë është një fakt i vërtetuar se babai i Nënë Terezës ka ardhur nga Prizreni, por nëse nëna e Nënë Terezës është me origjinë nga Bishtazhini apo Novosello, komuna e Gjakovës në Kosovë, kjo ndonjëherë është e diskutueshme midis studiuesve, dhe u diskutua edhe në këtë sesion.

Musa Ahmeti, studiues në Qendrën për Studime Shqiptare, Budapest, ka folur për disa letra të Nënë Terezës, të cilat hedhin dritë mbi vizitën e parë të Nënë Terezës në Shqipëri. Procès-verbali i vizitës së parë të Nënë Terezës ishte jashtëzakonisht interesant, pasi dokumentonte gjithçka që u bë në këtë vizitë. Letrat i janë dhënë dr. Ahmetit nga Kolec Çefa, një studiues shqiptar, i cili ka një arkiv të pasur në burime të shkruara dokumentare katolike gjatë komunizmit dhe në vitet pas rënies së komunizmit. Shumica e këtyre burimeve tani gjenden në arkivin dhe bibliotekën e Urdhrit Françeskan në Shkodër. Këto procesverbale dhe letra hedhin dritë mbi mënyrën se si Nënë Tereza u prit nga presidenti Ramiz Alia në vizitën e saj të parë dhe se si ajo i hapi rrugën tolerancës fetare në Shqipëri. Është interesante të shihet se ajo, Nënë Tereza, ishte jo vetëm e sigurt në marrjen e asaj që kërkonte, pra shtëpisë për motrat e saj në Shqipëri, por ajo po i sugjeronte edhe një mënyrë të re të menduari një shoqërie që e konsideronte fenë si sakrilegj.

Sokol Paja, kryeredaktor i gazetës më të vjetër shqiptare në SHBA “Dielli/The Sun”, prezantoi (përmes Paulin Markut) një kumtesë për vizitat e Nënë Terezës në Shqipëri sipas gazetës më të vjetër shqiptare “Dielli/The Sun”. Në këtë punim, jo vetëm që u informuam për të gjitha rastet kur Dielli raportonte për Nënë Terezën në përgjithësi, por edhe u analizuan këto raporte që nxisnin identitetin e shqiptarëve në SHBA, duke treguar rregullisht origjinën e Nënë Terezës, si dhe si lidhej ajo me shqiptarët.

Anthony Nicotera, JD, DSW, LSW, Asistent Profesor në Universitetin Seton Hall dhe drejtor i Programit të Certifikatave të PostMasterit në NYU në Spiritualitet dhe Punë Sociale, prezantoi punimin me titull “Ku është Dashuri? Akademia e Mendimit Social Katolik në Veprim të Nënë Terezës dhe Universitetit Seton Hall.” Në kontributin e tij ai përdori koncepte të zhvilluara prej tij si ‘Shih, Reflekto, Vepro, cikli i procesit të të kuptuarit’ si një mjet për të eksploruar mësimet e nxjerra rreth dashurisë dhe fqinjësisë së mirë, mësime këto të inspiruara nga koha e kaluar dhe e jetuar në Kalkutë me Shën Nënë Terezën dhe Misionarët e Bamirësisë. Interesimi i tij për këtë temë, filloi gjatë kohës që ishte në Kalkutë, kur Nënë Tereza e pyeti “Ku është dashuria?” I frymëzuar nga kjo pyetje, Dr. Nicotera, në bashkëpunim me Dr. Dawn Apgar dhe Prof. Dr. Ines Murzaku, bashkëthemeluan Akademinë e Mendimit Katoliko-Social në Veprim të Universitetit Seton Hall, një kryqëzim i Studimeve Katolike dhe Punës Sociale, e cila synon të promovojë spiritualitetin e dashurisë dhe të shërbimit, duke vënë në qendër ata që janë në periferi, në përputhje me këndvështrimin e shenjtë dhe profetik të Nënë Terezës, dëshmitar i së cilës ishte vetë.

Angazhimi dhe vizioni i Akademisë na bën thirrje sipas fjalëve të Nënë Terezës, të vëzhgojmë që “nëse nuk kemi paqe, ndodh sepse kemi harruar se i përkasim njëri-tjetrit”. Nëpërmjet shërbimit, kërkimit shkencor, mësimdhënies, bisedave, seminareve dhe konferencave, Akademia sfidon studentët dhe komunitetin e saj që të përqafojnë dinjitetin e natyrshëm dhe ndërlidhjen e të gjithë njerëzve, të të gjithë jetës. Në frymën e Nënë Terezës, Akademia bën thirrje për një pedagogji dhe praktikë të shenjtërisë, përkatësisë, komunitetit të dashur, ndërqenies, dashurisë revolucionare dhe një praktike të punës sociale shpirtërisht sensitive, shoqërore të drejtë dhe transformuese, e cila është zhvilluar edhe nga nstudiues si Murzaku ( 2021); Teresa, 1997, 2007), Dr. King (2000), Thich Nhat Hanh (1993, 2014) dhe Valerie Kaur (2020), Canda, (2020), Dudley (2016), Nicotera (2019, 2022), Pyles (2018).

I pyetur në sesionin e pyetjeve, nëse ishte i ndikuar nga Paulo Freire dhe “Pedagogjia e tij e të Shtypurve,” Dr. Nicotera konfirmoi se vepra e Freire kishte qenë një vepër themelore për kërkimin e tij shkencor dhe për punën e tij si edukator dhe aktivist, por sigurisht e përmirësuar përmes filozofisë katolike të Nënë Terezës.

Etleva Lala, drejtuese e Programit të Studimeve Shqiptare, Universiteti ELTE, Budapest, foli për mënyrën e fqinjësisë së Nënë Terezës ndryshe nga fqinjësia tradicionale në Ballkan. Në fillim, ajo foli për përvojën e saj me burimet e Penitencierisë së Shenjtë në Arkivin Sekret të Vatikanit dhe sesi Penitencieria e Shenjtë krijoi një kulturë të krishterë në Perëndimin Katolik, ku falja publike dhe harresa publike pozitive dhe e qëllimshme institucionalizohen në një mënyrë të tillë që individi të mos mund të përdorë ndjenjat e tij për të patur ndikim në paqen dhe kulturën e përbashkët të komunitetit.

Penitencieria e Shenjtë, Sacra Penitentiaria Apostolica (SPA) u krijua në shekullin e dymbëdhjetë nga Selia e Shenjtë dhe ishte par excellence instrumenti me anë të të cilit Papa jepte hirin e tij te ata që kishin më së shumti nevojë për të. Detyra e Penitencierisë së Shenjtë ishte të gjykonte lutjet me shkrim të atyre që kishin shkelur në çfarëdo mënyre normat fetare-kanonike dhe përfundimisht t’i falte ato. Në fillim, në Penitencierinë e Shenjtë aplikonin vetëm ata që dëshironin të fillonin një karrierë kishtare ose të ruanin statusin e klerikut, duke kërkuar të ndryshonin disa parregullsi në jetën e tyre si lindje të jashtëligjshme, defekte fizike, etj. ose të faleshin për një krim ose të merrnin një përfitim (përjashti nga agjërimi i detyrueshëm, leje për të kaluar nga njëri Urdhër monastik në një tjetër, etj.). Megjithatë, gradualisht kompetencat e Penitencierisë së Shenjtë u rritën në mënyrë që të përballonin kërkesa që vinin nga të gjitha grupet shoqërore dhe të përballeshin me shkeljet të llojeve të ndryshme. Detyra e Penitencierisë së Shenjtë ishte formuluar “sigurimi i ilaçit dhe mjekimit nga mëkatet” dhe duke qenë se pothuajse çdo devijim apo sjellje e keqe në Mesjetë perceptohej si mëkat, nga mesi i shekullit të gjashtëmbëdhjetë Penitencieria e Shenjtë zotëronte kompetencë juridike pothuajse universale duke u bërë një ndër tre instancat më të rëndësishme në botën e krishterimit perëndimor.

Arsyeja se pse Penitencieria e Shenjtë përmendet në kontekstin ballkanik është se Nënë Tereza ushqehej nga një traditë e krishterë katolike dhe për këtë arsye ajo ishte në gjendje të krahasonte ndikimin që falja publike dhe harresa publike kishin në jetën sociale të krishterimit perëndimor dhe veçanërisht në fqinjësi e mirë. Duke marrë përsipër përgjegjësinë për të trajtuar konfliktet dhe krimet, Peniteniceria e Shenjtë i ofronte shpengim gjithë shoqërisë, sepse pas faljes që ofronte Penitencieria e Shenjtë, krimet mund të faleshin dhe të harroheshin jo vetëm në qiell, por më e rëndësishmja në komunitet dhe sidomos në fqinjësi, gjë që normalisht është pothuajse e pamundur për t’u bërë. Me marrjen e faljes nga Penitencieria e Shenjtë, gjë që vërtetohej nëpërmjet indulgjencës (e cilat më vonë filloi të keqpërdorej pikërisht për shkak të pushtetit të madh të faljes që përmbante), askush nuk lejohej të përmendte mëkatin/krimin e kryer e që tashme ishte falur, sepse duke qenë se ai ishte trajtuar e falur nga Zoti, përfaqësuesi i të cilit, në këtë rast ishte Pentencieria e Shenjtë, asnjë person nuk do të guxonte të tregohej më i lartë se Zoti dhe ta përmendte atë që konsiderohej e falur dhe e harruar.

Në Kishën Lindore nuk ekzistonte asnjë institucion qendror që do të zëvendësonte Penitencierinë e Shenjtë, në kuptimin që ai ofronte falje për mëkatet dhe krimet e kryera dhe shpengimin jo vetëm për mëkatarin/kriminelin, por për të gjithë shoqërinë. Kisha Ortodokse Lindore nuk ka fuqinë institucionale për shpallur publikisht dhe universalisht faljen e një krimi, edhe kur e fal vetë kriminelin/ mëkatarin e penduar, por vetëm ta dënuar atë publikisht dhe të bëjë thirrje për t’u distancuar prej tij. Individi që kryen një krim, pra, jo vetëm dënohet zyrtarisht nga autoritetet në pushtet (laike ose fetare), si dhe nga komuniteti duke i atribuar atij një reputacion të keq, por ajo që është më fatale është se familja e viktimës kërkojnë të marrin çështjen në dorë, duke kërkuar shpagim apo hakmarrje ndaj një krimineli/ mëkatari të padënuar mjaftueshëm për sytë e tyre. Kujtimi i veprës së kriminelit/ mëkatarit vazhdonte dhe vazhdon të jetojë jo vetëm në kohën kur kryhet krimi, por përcillet edhe te brezat pasardhës, duke e kthyer atë një traditë të helmuar të mbushur me urrejtjeje, gjykime dhe paragjykime. Këto kujtime të vjetra krijojnë një fqinjësi, e cila nuk është kurrë aq e besueshme sa do të duhej të ishte.

Pamundësia për të njohur apo parashikuar qëndrimin e fqinjëve, duke mos njohur të kaluarën e tyre largët, nga njëra anë krijon një kulturë të fortë gojore që përpiqet të edukojë dhe të paralajmërojë komunitetin për burimet nga mund të vijnë rreziqet e mundshme, sigurisht duke forcuar këtu edhe paragjykimet për njërëz të caktuar apo familje të caktuara etj., nga ana tjetër krijon një sfond mosbesimi në lidhjen me fqinjët, gjë që shfaqet veçanërisht në kohë krizash dhe/ose luftërash. Në shumicën e rasteve, është fqinji që raportohet se është i tjetërsuar pa një arsye të dukshme apo të kuptueshme dhe që vepron më dhunshëm dhe më agresivisht se të tjerët, dhe kur pyeten për këtë sjellje, gjithmonë raportohen histori të vjetra që vijnë nga brezat e mëparshëm apo paraardhësit. Edhe sikur krimi të ishte kryer pa dëshirë dhe krimineli të ishte penduar, ajo që është bërë është e pamundur të zhbëhet, pra pothuajse e pamundur për të shpëtuar nga pasojat për të dhe për gjithë familjen dhe brezat e ardhshëm.

Përveç komuniteteve të krishtera (katolike dhe ortodokse), Shkupi kishte dhe vazhdon të ketë një komunitet të madh mysliman. Kur flitet për krimin dhe fqinjësinë, feja myslimane ka futur kurbanin dhe dhurimin e të mirave materiale, apo edhe udhëtimin për në Mekë si një rrugë shpengimi nga mëkatet, gjë që pranohet edhe nga komuniteti. Sa më i madh të jetë mëkati, aq më e madhe edhe sakrifica materiale që duhet të bërë, gjë që deri diku i sjell shpengim edhe komunitetit, edhe pse subjektiviteti me të cilën matet faji me sakrificën e bën këtë mjet të pasigurt sidomos kur bëhet fjalë për krime të rënda. Kujtimi i mëkatit mbetet në komunitet, me rrezikun që mund të dalë në sipërfaqe në rastin më të keq të mundshëm, dhe kjo është një bazë për mosbesim.

Nëse marrim parasysh një analizë vertikale në historinë e konvertimit mysliman, të paktën në Ballkan, një element tjetër mosbesimi mund t’i shtohet komunitetit myslimane, parë nga këndvështrimi i fqinjëve të krishterë. Sundimi osman nuk detyroi një konvertim me forcë në mysliman siç bëri krishtërimi në Perëndim me moton “Cuius regio, eius religio” (e kujt toka, e atji feja). Në fillim, sundimi mysliman iu qas individit si individ dhe jo si subjekt i një mbretërie që duhej qasur nëpërmjet konvertimit të mbretërve, siç bënte normalisht Krishëtrimi. Në këtë mënyrë individit iu dha liria që të qëndronte i krishterë dhe të paguante taksa ose të konvertohej dhe të jetonte pa taksa. Për këtë arsye, ata që u konvertuan në fenë myslimane ndaheshin në dy kategori nga këndvështrimi i të krishterëve ortodoksë: nëse individët i kishin mjetet për të paguar taksat, por megjithatë preferonin të konvertoheshin për të përfituar më shumë privilegje, ata bënin pjesë në grupin e oportunistëve. Grupi tjetër ishte ai që përbëhej nga njerëz që nuk i kishin mjetet për të paguar taksa për për këtë arsye ishin të detyruar të konvertoheshin në myslimanë, sepse kjo ishte e vetmja mënyrë për të mbijetuar materialisht. As i pari, oportunistët, dhe as i dyti, të varfërit, nuk gëzonte reputacion të mirë, sepse si ai që ishte i paqëndrueshëm nuk ishte i besueshëm, ashtu edhe ai që ishte i varfër, sepse varfëria konsiderohej si mungesë bekimi nga Zoti, nëse jo mallkim, që ishte e dukshme përmes kësaj gjendjeje. Të qenit i varfër në Perëndim u transformua në virtyt nga Urdhërat fetarë, sidomos nga mendikanët, por në Lindje nuk ishte virtyt.

Përveç myslimanëve të mirëfilltë, në Shkup ishin edhe bektashinjtë, një sekt mysliman i cili nuk pranohet nga feja myslimane. Bektashinjtë futën një dimension tjetër të perceptimit fetar të individit, përkatësisht moton “E mira dhe e keqja ekzistojnë brenda secilit prej nesh”. Ndërkohë që të gjitha fetë e tjera e luftojnë të keqen te çdo njeri dhe përpiqen t’i bëjnë njerëzit të distancohen jo vetëm nga e keqja si koncept, por edhe nga personi që ka shfaqur një shenjë të së keqes në vetvete, mirëkuptimi progresiv i bektashinjve për të keqen, duke e konsideruar atë pjesë të së mirës ekzistuese në çdo qenie njerëzore, si dy pjesë të pandashme të gjithçkaje që ekziston, sjell në një masë të madhe një relaksim jo vetëm te njerëzit me vetveten por edhe me fqinjët. Duke qenë se teorikisht të gjithë janë kriminelë potencial sipas bektashinjve, sepse e keqja ekziston tashmë tek secili prej nesh, ky perceptim i ri ofron një tolerancë të madhe për tjetrin jo vetëm brenda komuniteteve bektashiane, por për mbarë komunitetin sidomos atë shqiptar, pasi bektashinjtë u bënë drejtues të lëvizjes kombëtare në Shqipëri, duke promovuar “shqiptarizmin” mbi çdo fe.

Nënë Tereza, pra, e rritur në një mjedis të tillë, pasi Shkupi ishte një qytet multikulturor, me popullsi të ndryshme etnike dhe fetare, ishte njohur që e vogël me këndvështrimet e një fqinjësie të tillë e përbërë nga gjithë botëkuptimet e përmendura më sipër. Ortodoksët e pasur legjitimisht krenarë (mos harroni se ata kishin paguar taksa të larta te sundimtarët osmanë për të mbijetuar si ortodoksë) i shikonin muslimanët oportunistë apo të varfër, të cilët ose për shkak të varfërisë ose për shkak të lakmisë, kishin ndryshuar fenë dhe nga kjo pikëpamje nuk përfaqësonin fqinjësi të mirë për të. Nga ana tjetër, nomen est omen dhe duke qenë se ‘ortodoks’ që do të thotë ‘i drejtë’ ‘që kërkon Zotin sinqerisht’, ortodoksët, që të ndiheshin të pranuar nga Zoti, kërkojnë gjithmonë të shmangin mëkatarët që i shpie në mëkat, duke u distancuar prej tyre. ‘Katolik,’ nga ana tjetër, do të thotë ‘universal,’ gjë që shpjetohet edhe në moton sipas të cilëve jetojnë katolikët, një përpjekje e vazhdueshme për t’i folur botës dhe për të arritur të gjithë njerëzit për Krishtin duke u predikuar atyre dhe jo duke e shmangur atë. Kjo është arsyeja se përse katolikët kanë zhvilluar kaq shumë qasje shoqërore misionare, të cilat në raste ekstreme shkonin madje deri te kryqëzatat famëkeqe.

Nënë Tereza sigurisht që u përball shumë herët në jetën e saj me të gjitha këto kontradikta brenda qytetit të saj relativisht të vogël. Ajo ndoshta nuk ishte e vetëdijshme për rrënjët e këtyre forcave kundërshtare, siç u paraqitën më lart, por padyshim ishte e vetëdijshme për ekzistencën e tyre pasi situata ishte dhe është ende e dukshme edhe në ditët e sotme në Shkup. Nëse në lutjet e saj, ajo donte të dinte vendin e saj në këtë botë, ndjekja e Jezusit ishte padyshim përgjigja e të gjitha lutjeve të saj, pasi kjo gjë bëhet vazhdimisht e dukshme në veprimet e saj. Nëse Jezusi ndryshoi mënyrën e lidhjes së njerëzve me Zotin dhe me njëri-tjetrin, duke krijuar vlera të ndryshme nga ato tradicionale në komunitetin hebre, po kështu edhe Nënë Tereza krijoi vlera të ndryshme nga ato që gjeti. Ajo e kuptoi se është familja dhe fqinji ishin pikënisja e një shoqërie dhe ndryshimi fillonte aty, kështu që filloi të zbatonte misionin e saj atje ku ishte me atë që i ishte dhënë.

Fqinjësia e re e promovuar nga Nënë Tereza bazohej tërësisht në imazhin e Jezusit. Jezusi u lau këmbët dishepujve, duke ulur veten para tyre, dhe po kështu bëri edhe Nënë Tereza: duke ulur veten përpara njerëzve më të ulët dhe të parëndësishëm të shoqërisë ajo u shërbyer trupave të tyre tokësorë, duke i prekur, shërbyer dhe trajtuar. Jezusi ishte furnizues, sepse u ofronte ushqim të uriturve (peshk, bukë, verë), dhe po ashtu edhe Nënë Tereza: misionin e saj kryesor ajo e shihte në ushqimin që u jepte të uriturve dhe të varfërve. Jezusi nuk ushqeu vetëm me ushqim material trupat tokësorë, por edhe shpirtrat e tyre: ai u jepte paqe të frikësuarve (dishepujt në stuhi), të shqetësuarve për të ardhmen, lakmitarëve (taksambledhësit), të sëmurëve, të dobtëve dhe po kështu bëri dhe Nënë Tereza: krahas të mirave materiale, ajo jepte gjithmonë edhe një fjalë inkurajuese, e cila vlen edhe sot e kësaj dite për secilin prej nesh si dhe për motrat e saj. Ajo që është më e rëndësishmja, Nënë Tereza mendonte përtej normales, njëlloj si Jezusi: Jezusi bënte gjëra jotradicionale, të cilat e tronditën botën rreth tij: ai foli me një grua samaritane (e ndaluar për judenjtë), me një prostitutë, me një taksambledhës, e la veten të prekej nga një grua e ndotur (sepse një grua me menstruacione quhej e ndotur dhe ndoste këdo që prekte), madje edhe ponoi ditën e Sabatit, apo i vuri baltë apo i pështyu në sy një fukarai të verbër, gjëra skandaloze për çdo shoqëri. Nënë Tereza ishte gjithashtu shumë e guximshme dhe radikale në shumë mënyra, duke mos pasur frikë asnjë pushtet laik, por vetëm Zotin. Në këtë mënyrë, Nënë Tereza ndryshoi perceptimin për tjetrin, duke ndryshuar kështu edhe vlerat mbi të cilat bazohet fqinjësia.

Mëngjesin e së premtes, më 10 qershor 2022, konferenca filloi me një tryezë të rrumbullakët diskutimi me Motrat e Nënë Terezës në Budapest, të udhëhequr nga motra Bilung Mary Romana MC Leader dhe moderuar nga Prof. Dr. Ines Murzaku dhe Dr. Etleva Lala. Ishte një përvojë unike të kishe një njerëz kaq të mençur dhe paqedashës mes nes, të cilat duke rrëfyer për stilin e jetës dhe misionin e tyre si motra të Nënë Terezës, tregonin edhe për përvojat personale me vetë Nënë Terezën. Duke shfaqur një mençuri të thellë, të qetë, të pabujshme, mbresëlënëse, me siguri të fituar nga rregulli i Nënë Terezës, misioni i tyre shkonte dukshëm përtej dallimeve fetare. Ata synonin rikthimin e dinjitetin njerëzor individëve me të cilët takoheshin, e jo thjesht plotësimin e nevojave të tyre. Nëpërmjet shembujve ata treguan se si i trajtojnë njerëzit në nevojë pa i ngarkuar me mësime fetare, por duke i rikthyer fizikisht dhe shpirtërisht në versionin më të mirë të vetes së tyre dhe në të njëjtën kohë duke u lënë atyre lirinë për të bërë zgjedhjet e tyre në jetë. Pjesëmarrësit e konferencës patën rastin të bënin pyetje dhe madje të shkëmbenin përvoja personale që kishin të bënin me dallimet sociale, fetare, etnike, ekonomike apo të tjera me të cilat motrat e Nënë Terezës, ashtu si Nënë Tereza vetë, sfidoheshin në jetën e përditshme.

Besnik Rraci dhe Sadik Krasniqi, punonjës shkencorë në Muzeun Shtetëror të Kosovës, na përcollën shumë bukur kontributin e Shoqatës Humanitare të Nënë Terezës gjatë viteve 1990-1999 në Kosovë, gjë që shfaqi konkretisht frymën që Motrat e Nënë Terezës kishin përcjellë në mëngjes. Shoqata humanitare “Nënë Tereza”, e cila kishte funksionuar në vitet 1990-1999 në Kosovë e më gjerë, ishte bërë jashtëzakonisht me ndikim dhe përhapje te shqiptarët në Kosovë dhe jashtë saj, vetëm për shkak se u afrohej individëve pa marrë parasysh përkatësinë e tyre fetare. Shqiptarët në Kosovë përfituan shumë nga shërbimet e ofruara vullnetarisht nga profesionistë të ndryshëm brenda dhe jashtë Kosovës si dhe nga shumat e mëdha të parave të mbledhura nga shqiptarët jashtë vendit. Sistemi ishte aq mirë i organizuar dhe i dokumentuar saqë absolutisht nuk u regjistrua asnjë abuzim dhe nuk u përfol kurrë në këtë drejtim. Dokumentacioni i sjellë ishte shumë mbresëlënës, jo vetëm përsa i përket punës së bërë për mbledhjen e tij, por edhe për punën akoma më të madhe që është bërë për krijimin e tij.

E vetmja kandidate për doktorratë që patëm në këtë konferencë, Albulena Bilalli, foli për ngjyrat e Nënë Terezës, duke i prezantuar ato nga pikëpamja shkencore, pasi ajo është një shkencëtare e ngjyrave dhe dritës dhe hulumton efektin që ngjyrat e ndryshme kanë në psikologjinë e individëve dhe si mund të përdoren këto efekte për të përçuar mesazhin e dëshiruar. Kjo shkencë përdoret gjerësisht në botën urbane përsa i përket reklamave. Si u zgjodhën ngjyrat e veshjes së Nënë Terezës, efekti që kanë, tradita që ndjekin dhe si u institucionalizuan si një simbol i dallueshëm i një misioni të madh, ishin vetëm disa nga pyetjet që ajo trajtoi në prezantimin e saj dhe mezi presim që ketë punimin e saj ta shohim në formë të botueshme. Ndër pyetjet që ju bënë ishte edhe nëse mbulimi i kokës me shami të bardhë është vazhdimësi e zakonit të nënave shqiptare.

Në përfundim, ne diskutuam për mënyrat, se si subjektet fetare, si shenjtorët, vendet e mira, objektet e shenjta etj., dhe lidhja e njerëzve me të mbinatyrshmen, një fenomen shumë i përhapur në Ballkanin Perëndimor, mund të bëhen objekt i një debati më të gjerë shkencor. Këto tema mund të trajtohen në mënyrë shkencore, për të hedhur dritë mbi këtë aspekt i kulturës vendase, e cila ishte gjithmonë pjesë e qenies njerëzore, dhe shembuj sesi kjo mund të bëhet me sukses ka plot tashmë në historiografi. Kjo temë bëhet akoma më e nevojshme kur shihet se refuzimi i temave fetare është kaq ekstrem në historiografinë shqiptare, saqë edhe burimet mesjetare hidhen poshtë mbi këtë bazë, siç ndodh shpesh me Statutet e Kapitullit të Katedrales së Drishtit.

Hapja e debatit shkencor ku elementi fetar duhet të jetë pjesë e diskursit shkencor, është sigurisht një rrugë e gjatë, por duke qenë se ka kaq shumë shembuj të mirë për të ndjekur nga historiografia ekzistuese, nuk është mision i pamundur, dhe me këtë konferencë shpresojmë të kemi hapur një seri eventesh të tilla ku tema të tilla të trajtohen shkencërisht.

KONICA- NJË STEKË AKOMA E PAKAPËRCYER NGA AMBASADORËT SHQIPTARË NË WASHINGTON

June 25, 2022 by s p

Ndriçim Kulla*

*Autor i librit “Mardhëniet Shqiptaro -Amerikane”

Në vigjilie të festimit të 100 vjetorit të mardhënieve shqiptaro- amerikane

Viti 1926 është një vit me rëndësi në marrëdhëniet shqiptaro-amerikane. Në këtë vit mori fund ajo anomali që, megjithëse marrëdhëniet diplomatike mes Shqipërisë dhe SHBA ishin lidhur që në 1922, Shqipëriapër më shumë se katër vjet nuk kishte as legatë dhe as ministër fuqiplotë në Ëashington, në kohën që Amerika kishte të tillë në Tiranë. Sidoqoftë, ky nuk ishte një ngërc diplomatik shqiptaro-amerikan, por një sherrnajë politike shqiptare, e brendshme. Mënyra sesi u kapërcye kjo është një provë e efektit moderues që kishte nisur të bënte te palët konfiktuale politike shqiptare, koncepti i tyre i përbashkët për rëndësinë e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane. Ahmet Zogu, i cili u bë president i Shqipërisë në 1925 dhe Fail Konica, ishin dy kundërshtarë të egër politikë, të cilët nuk mund të jetonin dot të dy bashkë në Shqipëri. Por ata bënë një kompromis për shkak të konceptit të përbashkët që kishin për rëndësinë e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane, që Konica të ishte përfaqësuesi diplomatik i Shqipërisë në Washington, i dërguar nga Zogu, dhe të vinte në Shqipërinë e sunduar nga Zogu aq sa duhej minimalisht të shkelte në vendin e tij një zyrtar që mbante këtë detyrë të lartë, një herë kur të merrte emërimin dhe herën e dytë kur kryetari i shtetit të shpallej mbret. Ky mund të quhet pajtimi i parë që Amerika iu ka bërë palëve kundërshtare politike në Shqipëri, vetëm me hijen e saj si të thuash, pa ndërmjetësimin e ambasadorëve të saj në Shqipëri, siç ka ndodhur shumë herë më vonë, deri në ditët tona.

Pas këtij kompromisi, më në fund, Ministria e Punëve të Jashtme e Shqipërisë i dërgoi Departamentit të Shtetit në Washington emrin e Faik Konicës për të marrë pëlqimin për të si ministër fuqiplotë i Shqipërisë në SHBA. Vetë kërkesa ka përbërë lajm të bujshëm jo vetëm në Departamentin e Shtetit, por edhe në Shtëpinë e Bardhë, në kuptimin humoristic të fjalës, për shkak të vonesës së madhe të saj, dhe kjo kuptohet nga fakti se kur shkresa i vajti për pëlqim Presidentit amerikan Coolidge, ai shkruajti me një ironi të lehtë mbi letrën e sekretarit të Departamentit të Shtetit Frank Kellogg që e njoftonte se Presidenti i Shqipërisë kishte emëruar si ministër fuqiplotë në Washington z. Faik Konica:

“Done. Let him come!” (E bërë, le të vijë!)

Ministri fuqiplotë shqiptar në Ëashington po vinte më shumë se katër vjet pas lidhjes së marrëdhënieve diplomatike, në tetor 1926, por kjo vonesë nuk ishte për faj të SHBA. Sidoqoftë, Konica që në 16 korrik 1926, kishte shkelur në Departamentin e Shtetit, në Washington me letrat kredenciale në xhep si i pari përfaqësues diplomatik i rregullt i Shqipërisë dhe u prit nga Sekretari i Departamentit të Shtetit, Kellogg. Më 8 tetor 1926, Faik Konica shkeli në Shtëpinë e Bardhë, si i pari përfaqësues i rregullt diplomatik shqiptar në rangun e ministrit fuqiplotë. Atje ai u prit në sallën ovale nga Presidenti Coolidge. Për herë të parë një diplomat shqiptar, tha në Shtëpinë e Bardhë fjalët:

Unë kam nderin që sot t’ i paraqes Shkëlqesisë Suaj letrat kredenciale, që vërtetojnë se Presidenti i Republikës së Shqipërisë më ka emëruar mua si të Dërguar të Jashtëzakonshëm dhe Ministër Fuqiplotë në SHBA.

Nëqoftëse në Ëashington ishte krijuar një përshtypje e keqe për Shqipërinë, për shkak të mungesës katërvjecare të përfaqësuesit diplomatik të Shqipërisë atje, Konica me sjelljen e tij bëri që kjo të harrohet dhe Shqipëria e parë nëpërmjet personit të tij, të jetë me një imazh që ishte ndjeshëm më i mirë se realiteti i vendit.

Menjëherë pas akreditimit, Faik Konica bëri një gjest që buronte nga natyra e tij kalorsiake i cili bëri përshtypje të madhe në Amerikë. Ministri fuqiplotë shqiptar shkoi në Katedralen Kombëtare të Washingtonit, në atë pjesë të saj që quhet Kapela e Betlehemit. Atje ishte varri i ish-Presidentit Ëilson. Ministri fuqiplotë shqiptar kishte me vete një kurorë të jashtëzakonshme që rrallë ishte parë edhe si madhësi. Kurora me trëndafila rozë dhe të bardhë kishte një mbishkrim: “Nga Republika Shqiptare”.

Me këtë gjest Konica donte të kompensonte atë përshtypje të keqe që kishte bërë Shqipëria me rastin e funeralit të Ëilsonit në 1924, kur për shkak se vendi ynë nuk kishte një ministër fuqiplotë në Washington, nuk kishte mundur t’ i bënte zyrtarisht nderimet që meritonte ky njeri të cilit Shqipëria i detyrohej aq shumë. Me këtë gjest të vonuar jo për fajin e tij, Konica donte t’ i tregonte Amerikës dhe botës se Shqipëria dinte të ishte mirënjohëse. Përveçse një detyrim ndaj Wilsonit, ky gjest ishte një veprim i zgjuar në public relations. Ky gjest nuk i shpëtoi shtypit të madh amerikan. “Albanian Minister at Tomb of Wilson” shkruante “Washington Post” në 26 tetor 1926.

Që nga ky çast Konica me veprimet e tij do të ishte në vëmendjen e shtypit të madh amerikan. Madje mund të thuhet se asnjë ambasador tjetër shqiptar në SHBA, madje në botë nuk ka arritur që të jetë protagonist në vendin ku është akredituar, si dhe të jetë i pranishëm në shtypin e madh të atij vendi, sa Faik Konica. Dhe këtë e arriti falë cilësive individuale, si intelektual me kulturë të madhe që bënte përshtypje dhe në rrethet elitare amerikane, jo si ambasador i një vendi të vogël. Konica është i vetmi ambasador shqiptar deri më sot, që ka arritur të krijojë një reputacion si intelektual në Amerikë, përtej rrethit të shqiptarëve të atjeshëm. Konica, me njohuritë e tij shumë të mëdha për artin, duke përfshirë pikturën dhe skulpturën, u bë i ftuari i preferuar i galerive të mëdha amerikane dhe kjo anë e veprimtarisë së tij pasqyrohej edhe nga shtypi i madh amerikan.

Në vitin 1932, kur Konica ishte një nga të ftuarit special në ceremoninë e hapjes së galerisë Sears Roebuck, gazeta e njohur Washington Post shkroi:

Ministri fuqiplotë shqiptar, në një galeri arti, gjendet njëlloj sikur të ishte në shtëpinë e tij. Ai është i njohur te shumë nga miqtë e tij të afërt, vecanërisht gazetarët, për njohuritë që ka për veprat e artit bashkëkohor, dhe për vëzhgimin e mprehtë dhe kujtesën e jashtëzakonshme në këtë fushë.

Ministri fuqiplotë shqiptar nuk mund të mos binte në sy të shoqërisë së lartë të Uashingtonit duke qenë se ai ishte një nga spektatorët më të rregullt të sezonit të muzikës klasike në Constitutional Hall ku jepte koncerte Orkestra Simfonike Kombëtare Amerikane dhe në vazhdim të sezonit jepeshin edhe operat më të famshme botërore. Konica pati rastin një herë që të bisedonte në një pritje në Washington me dirigjentin më të madh të kohës në rang botëror, Arturo Toskanini dhe të dy u bënë miq që nga ai çast, një miqësi që u rrit sepse Toskanini emigroi në SHBA, për shkak se ishte kundërshtar i regjimit fashist italian.

Konica, gjatë studimeve të tij për historinë e Shqipërisë, kishte studiuar thellësisht edhe Katolicizmin, jo vetëm në Shqipëri, por edhe atë europian. Këto njohuri e bënë atë të njohur në rrethet intelektuale katolike në SHBA, ku kishte një popullsi të madhe katolike. “The Chicago Daily Tribune”, një nga gazetat më të mëdha të Amerikës në atë kohë, shkruante për Konicën në 1933:

Z. Faik Konica, Ministri fuqiplotë shqiptar, megjithëse është mysliman, por njihet si një autoritet në fushën e njohurive për Katolicizmin, aq sa është një mik i mirëpritur në Legatën e Irlandës.

Ndonëse Irlanda është një vend i vogël katolik në Europë, në Amerikë ambasada e saj ishte në atë kohë dhe është edhe sot një qendër e rëndësishme, sepse në SHBA ka një komunitet të madh irlandez.

Për arsyen e përmendur më lart, Konica ishte i mirëpritur në Universitetin Katolik të Washingtonit ku e ftonin për ligjërata me studentët dy miqtë e tij studiues të njohur, profesori i latinishtes në këtë universitet, Joseph Patrick Christopher dhe profesori i historisë së kishës, John K. Cartëright.

Kur në 1935 një shtëpi botuese e njohur e kohës në Amerikë, “Robert McBride & Company” vendosi që të botonte edhe një histori të shkurtër të Shqipërisë, në kolanën e saj me libra të tillë nga vende të ndryshme të botës, iu drejtua për këtë qëllim Konicës, si studiues, jo si përfaqësues diplomatik i Shqipërisë, duke i kërkuar që të ishte ai vetë që do ta shkruante librin, jo t’ i kërkonte që si ministër fuqiplotë, t’ i sugjeronte emrin e ndonjë studiuesi tjetër shqiptar.

Konica nuk e përfundoi dot librin sa kohë ishte gjallë dhe libri u botua vetëm në 1957, kur Qerim Panariti e përfundoi mbi bazën e shënimeve të Konicës. Është fjala për librin e njohur të Konicës “Shqipëria: kopshti shkëmbor i Europës Juglindore”.

Konica shkonte çdo verë për pushime në resortin turistik luksoz bregdetar në Swampscott pranë Bostonit. Ai qëndronte në Hotelin “Ocean House” ku vinin Presidentë, senatorë, shkrimtarë të njohur, yje të kinemasë etj. Meqënëse Konica tanimë llogaritej si një anëtar i shoqërisë së lartë amerikane, nisja e tij për pushime përbënte lajm për shtypin e madh amerikan.

Si kurorëzim i famës intelektuale që arriti Konica në SHBA ishte çmimi “High Hat”(Kapelja e Lartë) që iu dha në 1938, pak kohë para se të linte detyrën, nga revista elitare amerikane “The Judge”. Këtë çmim që ndahej në një ceremoni ku merrte pjesë elita e shoqërisë amerikane, e kishin marrë para Konicës disa nga njerëzit më të famshëm të Amerikës, që nga Presidenti në pushtet, Roosevelt, guvernatori i Neë York Thomas Dewey, piloti i famshëm Charles Lindbergh, drejtori legjendar i FBI Edgar Hoover etj. Motivacioni me të cilin iu dha ky çmim Faikut, në një darkë të dhënë për nder të tij në një restorant të famshëm në Washington, ishte vlerësimi i merituar për të, që nuk i bëhej nga elita e shoqërisë amerikane:

Në dymbëdhjetë vjetët e shkuar ai ka përfaqësuar përbukuri mbretërinë e tij ballkanike në Shtetet e Bashkuara; ka dëshmuar mirëkuptim për vlerat humane dhe politike; e ka këshilluar mbretin e tij që ta abrogojë postin e tij diplomatik; ka një dhunti të mprehtë për t’ u shprehur dhe një shpirt sportive brilant; sensi i tij i shkëlqyer i humorit i jep mundësi që të qeshë me gëzim me të tjerët, përposë faktit se ndaj kujt qesh; e ka bërë të respektuar zyrën e ministrit fuqiplotë; është besnik i madh ndaj Mbretit të tij, dhe me këtë ka fituar mirëkuptimin dhe respektin e qytetarëve amerikanë; cilësitë e tij fisnike të shumta, nuk i shpreh me bujë.

Me rastin e kësaj ceremonie Konica mbajti një fjalim të gjatë që rrezeatonte kulturë të lartë dhe që është i njohur pasi është botuar në veprat e tij.

I gjithë ky publicitet që kishte Konica në SHBA shkonte edhe në dobi të Shqipërisë, pasi në çdo rast ai përmendej si përfaqësuesi diplomatik i saj. Dhe amerikanët që nuk e kishin parë kurrë Shqipërinë, formonin një mendim të mirë për këtë vend, duke u nisur nga përfaqësuesi i tij diplomatik.

Por Konica ishte shumë i angazhuar edhe në punën e tij të drejtpërdrejtë si diplomat. Ai punoi për arritjen e një serie marrëveshjesh ndërshtetërore me SHBA, ndoshta numri më i madh i marrëveshjeve ndërshtetërore që një vend i vogël si Shqipëria ka arritur të lidhë brenda një kohe të shkurtër me SHBA. Në 1936, Konica arriti që t’ i siguronte Mbretit Zog një ftesë nga ana e Presidentit Roosevelt për të bërë një vizitë zyrtare në SHBA, por Zogu në çastin e fundit e anuloi vizitën. Ishte koha kur liderë të vendeve ku e ku më të rëndësishëm se Shqipëria dëshironin të siguronin një ftesë nga Roosevelti, nga presidenti i bërë i famshëm pasi e nxorri me sukses vendin e tij të madh nga kriza ekonomike botërore dhe çdo vend donte ndihmën e SHBA. Këtë ftesë kaq të dëshiruar nga shumë kolegë të tij diplomat në Ëashington, Konica e ka siguruar me sa duket falë miqësisë së njohur që kishte me Sumner Welles, mikun dhe bashkëpunëtorin e ngushtë të Rooseveltit.

Refuzimi i ftesës për vizitë zyrtare në SHBA, nga ana e kryetarit të shtetit shqiptar do të përbënte një incident serioz në marrëdhëniet midis vendeve, në rast se nuk do të kishte arsye që e justifikonin këtë gjë. Prandaj kjo çështje meriton një analizë më të thellë.

Duke refuzuar ftesën e siguruar nga Konica për një vizitë zyrtare në SHBA, Zogu humbi rastin që të bëhej kryetari i parë i shtetit shqiptar që vizitonte zyrtarisht Amerikën. Zogu e kishte të qartë se kjo ishte një humbje e madhe për të, ai e dinte rëndësinë e një vizite të tillë, se dy vjet më pas çoi motrat e tij për vizitë në SHBA. Zogu ka pasur arsyet e tij që e ka refuzuar ftesën. Qëndrimi i Zogut ndaj ftesës së Rooseveltit duhet parë në dy këndvështrime. I pari nëse Zogu ishte në dijeni për përçapjet që po bënte Konica në Ëashington për t’ i siguruar atij një ftesë për një vizitë zyrtare. I dyti nëse Zogu nuk ka qenë në dijeni. Dhe kur shtrohet pyetja nëse Zogu ka qenë në dijeni, është fjala nëse ka qenë në dijeni konkretisht për përçapjet e Konicës ndaj Rooseveltit që ishte në atë kohë president, apo nëse Zogu ka qenë në dijeni, në parim, që kur e nisi Konicën në Washington në 1926, se ministri i tij fuqiplotë do të bënte përpjekje për të siguruar një ftesë për të për vizitë zyrtare në Amerikë.

Nëqoftëse Zogu ka qenë në dijeni, konkretisht, për përçapjet e Konicës ndaj Rooseveltit, atëherë arsyeja e refuzimit mund të ketë presioni i italianëve ndaj Zogut, pasi Mussolini do të jetë bërë xheloz për këtë zhvillim të papritur në marrëdhëniet shqiptaro-amerikane.

Nëqoftëse Zogu nuk ka qenë në dijeni për përçapjet e fundit të Konicës pranë Shtëpisë së Bardhë, por Konica ka vepruar thjesht mbi bazën e udhëzimit që mori kur u nis në Amerikë në 1926, atëherë arsyet e refuzimit mund të kenë qenë këto:

Zogut i ka ardhur e papritur ftesa, sepse ai nuk e ka menduar kurrë se Konica do të arrinte ta siguronte një ftesë të tillë. Kur ia kë vënë këtë si objektiv, Zogu, me dinakërinë e tij, ka dashur që ta verë ambasadorin e tij në SHBA, në një situatë që ta kishte gjithmonë kokën ulur para tij për shkak të këtij dështimi. Pra Zogu në mendjen e tij ka dashur ta ngarkojë Konicën me një mision të pamundur.

A mund të ketë qenë arsyeja e refuzimit të ftesës nga Zogu, ajo se ai nuk donte të ballafaqohej me kundërshtarët e tij politikë që jetonin në Amerikë? Jo, sepse në atë kohë Zogu ishte pajtuar me Nolin, të cilit i kishte dërguar dhe një ndihme financiare kur ky kishte pasur nevojë për arsye shëndetësore. Zogu si duket hezitoi të shkonte në Amerikë në 1936, jo për arsye se në rastin e vetëm që kishte udhëtuar jashtë vendit në 1931, atij i kishin bërë atentat, në Vienë. Sigurisht që Zogu nuk kishte frikë se kjo gjë mund t’ i ndodhte gjatë vizitës zyrtare në Amerikë. Por duket se Zogu kishte frikë të largohej nga Shqipëria për një kohë të gjatë, në 1936, për shkak se në vitet e fundit ndaj tij ishin bërë disa puçe, që synonin ta rrëzonin nga pushteti. Një vizitë e tillë në Amerikë në atë kohë bëhej duke udhëtuar me anije që do të merrte rreth dy javë kohë vajtje-ardhje. Përveç kësaj, nëqoftëse Zogu do të vizitonte Amerikën, atij do t’ i duhej që përveç Uashingtonit të vizitonte dhe Bostonin, qendrën e komunitetit shqiptar atje, në atë periudhë. Gjatë kësaj kohe në Shqipëri mund të ndodhte një puç dhe ta rrëzonin nga pushteti. I fundit kishte ndodhur vetëm pak kohë më parë.

Sidoqoftë, edhe Konica nuk është fare pa “faj” në këtë histori, se ai me humorin e tij të njohur, nuk është se nuk ka dashur t’ ia bëjë surprizë Zogut ftesën e Rooseveltit, dhe ka mbetur ngushtë, kur ajo u refuzua. Zogu sidoqoftë e refuzoi me mirësjellje ftesën, me anë të një letre, ku duhet të ketë pasur dorë edhe Konica dhe ku si shkaku kryesor i refuzimit jepej se:

punët e shtetit e bëjnë të domosdoshme në këtë çast praninë time në vendin tim. (Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme, vitet 1933-36, 8 gusht 1936)

Presidenti amerikan duket se e ka mirëkuptuar hallin e mbretit ballkanik dhe ky refuzim nuk la ndonjë hije në marrëdhëniet shqiptaro-amerikane. Kjo gjë kuptohet nga fakti se kur motrat e Zogut vizituan SHBA në 1938, ato u pritën në Shtëpinë e Bardhë për çaj nga Zonja Roosevelt dhe nga Presidenti Roosevelt

Sidoqoftë Faik Konica ka ndjerë një kënaqësi që ai mundi të hynte në Shtëpinë e Bardhë, ndërsa armiku i tij i vjetër me të cilin ishte miqësuar më vonë, Zogu, jo. Konica si diplomat në Uashington mbetet një figurë e ndërlikuar, që ka akoma nevojë për t’ u studiuar. Ilir Ikonomi, në librin e tij për Faik Konicën si përfaqësues diplomatik i Shqipërisë në Uashington, e le të hapur studimin për Konicën kur thotë:

Gjatë kërkimeve për këtë libër jam ndalur shpesh të pyes veten se cfarë roli luante në thelb Faiku si diplomat në Uashington. Nuk mund të mohohet se me erudicionin e tij ai e kishte sjellë Shqipërinë në vëmendje të shumë amerikanëve. Dija i jepte pavarësinë që i duhej për të arritur të mbronte shtetin e krijuar me aq mundim nga patriotët shqiptarë. Me zellin prej nacionalisti, ai ishte bërë një reklamë shëtitëse e Shqipërisë. Përpiqej të reklamonte mes amerikanëve se Shqipëria ishte tashmë një vend i qëndrueshëm, që po hynte në rrugën e zhvillimit njëlloj si shumë kombe të tjerë. Zogu, nga ana e tij, si njeri pa përvojë në punët e politikës ndërkombëtare, me ose pa dëshirë i kishte lënë Faikut hapësirë të madhe veprimi. Por, duke shërbyer zyrtarisht si diplomat, Faiku e pa veten të dobishëm edhe për të mbajtur gjallë dashurinë për vendin e të parëve mes shqiptarëve të Amerikës .

Përcaktimi që Ikonomi i bën Konicës-diplomat si “një reklamë shëtitëse e Shqipërisë” është më i gjeturi për të, gjatë kohës që ishte me detyrë në Amerikë si përfaqësues i Shqipërisë. Njerëzit që kanë ardhur pas tij në postin e ambasadorit shqiptar në Washington, e kanë përdorur këtë post për t’ i bërë reklamë vetes dhe madje janë përfshirë edhe në skandale tenderash deri edhe për punët rregullimit të mjediseve të brendshme të ambasadës. Përvec punëve të tyre personale ata janë marrë edhe me punë përcarëse politike në komunitetin shqiptar atje, sipas interesave të tyre partiake në Shqipëri. Fatkeqësisht jemi akoma shumë larg kohës kur do të kemi përsëri një “Konicë” si ambasador në Washington, madje edhe një të tillë që t’ i afrohet atij sadopak. Konica mbetet një “stekë” shumë e lartë për t’ u kapërcyer nga ambasadorët tanë në Amerikë dhe jo vetëm në Amerikë.

VISAR ZHITI LAUREAT I ÇMIMIT TE MADH NE FESTIVALIN BOTËROR TË POEZISË “MIHAI EMINESCU”

June 24, 2022 by s p

Luan Topçiu/

Festivali Botëror i Poezisë Mihai Eminescu, i cili zhvillohet në qytetin e Craiova-s të Rumanisë, u mbajt nga data 17 deri më 22 qershor të këtij viti. Ai u organizua nga Akademia Ndërkombëtare “Mihai Eminescu”, Biblioteka Qendrore e Qarkut Dolj “Alexandru dhe Aristia Aman “, Këshilli i Qarkut Dolj dhe Bashkia e qytetit Craiova. Poetë nga të gjitha kontinentet morën pjesë në edicionin e 9-të të këtij festivali: SHBA, Itali, Francë, Turqi, Francë, Suedi, Shqipëri, Kosovë, Marok, Rumani, Meksikë, Bullgari, Greqi, Ukrainë, Senegal, Kongo, Serbi, Maqedoni, Kazakistan, Azerbaxhian, Iran etj.

Në këtë edicion morën pjesë dy autorë shqiptarë, Visar Zhiti – një nga poetët më të mëdhenj të gjuhës shqipe – si dhe poeti i mirënjohur kosovar – Jeton Kelmendi.

Në ditën e dytë të Festivalit Botëror të Poezisë “Mihai Eminescu”, u promovua vëllimi “Kodi im për të nesërmen”, i cili përmbledh poezitë e shkrimtarit dhe profesorit kosovar Jeton Kelmendi. Vëllimi është botuar nga Shtëpia Botuese Revers dhe paraprihet nga një parathënie e akademikut rumun, Constantin Barbu. Ai është pjesë e kolanës “Planeti i Poezisë”, përzgjedhur nga Constantin Barbu dhe Ion Deaconescu.

Jeton Kelmendi (lindur më 1978), anëtar i Akademisë Evropiane të Shkencave dhe Arteve në Salzburg (Austri) dhe profesor në Universitetin AAB në Prishtinë, është një poet i rëndësishëm modern në gjuhën shqipe, poezitë e të cilit janë përkthyer në dhjetëra gjuhë të huaja, në të gjithë globin, duke përfshirë edhe rumanishten.

Visar Zhiti fitues i çmimit të madh të festivalit

Më 21 qershor në Muzeun e Artit të qytetit Craiova u zhvillua ceremonia vjetore e ndarjes së çmimeve, siç janë Çmimi i Madh i festivalit si dhe Çmimi Special, ofruar nga Akademia Ndërkombëtare “Mihai Eminescu”. Ishin të pranishëm personalitete të kulturës rumune dhe të jetës kulturore, por jo vetëm. Presidenti i Akademisë “Mihai Eminescu”, profesori universitar Ion Deaconescu, në ceremoninë e organizuar me këtë rast, përpos çmimeve speciale, shpalli dy fitues, i pari ishte poeti amerikan William Wolak, (për edicionin e tetë të vitit të kaluar, çmim i vonuar për shkak të pandemisë) dhe si Fituesi i Çmimit të Madh për vitin 2022 u shpall një nga poetët më të mëdhenj të gjuhës shqipe, i vlerësuar dhe i dashur nga lëçitësit e poezisë, Visar Zhiti. Vepra e Visar Zhitit është bërë e njohur në Rumani përmes botimit të 4 librave në gjuhën rumune, në poezi dhe në prozë (Të përkthyera nga autor i këtyre radhëve). Shtypi letrar dhe kritika letrare rumune, së bashku me kritikë të njohur të huaj kanë vlerësuar Visar Zhitin si një autor të shquar të letërsisë bashkëkohore botërore, si një zë të veçantë të shoqërisë së sotme, si një model letrar dhe njerëzor të veçantë, si një timbër i fuqishëm i dhimbjes njerëzore nën diktaturë, si një poet lirik dhe lëvrues i poezisë menditative.

Çmimi i Madh që mban emrin e poetit më të madh të gjuhës rumune, Mihai Eminescu, i dhënë nga juria ndërkombëtare e përbërë nga kritikë të shquar si dhe poetë me famë ndërkombëtare, përbën, padyshim, nivelin më të lartë të vlerësimit të një poeti. Poeti Mihai Eminescu, konsiderohet një pikë referimi për kulturën rumune dhe atë botërore, një modelues i madh për shumë shkrimtarë dhe artistë rumunë dhe jo vetëm. Eminescu është arketipi i supozuar i çdo rumunfolësi, i çdo personaliteti që është identifikuar me gjuhën dhe kulturën rumune. Eminescu mbetet edhe sot një model kulturor dhe një model estetik.Ky model u asimilua edhe nga shkrimtarët shqiptarë që jetuan dhe u formuan në hapësirën kulturore rumune (Asdreni, L. Poradeci, M. Kuteli etj).

Ekspozita fotografike “Poetika e hapësirës shqiptare” e autorëve: Ahmet Axhushi dhe Ardian Fezollari

I ndodhur në qytetin Craiova, shkrimtari Visar Zhiti pati rastin të merrte pjesë në hapjen e ekspozitës fotografike “Poetika e hapësirës shqiptare”, organizuar nga Shoqata e Lidhjes së Shqiptarëve të Rumanisë (ALAR) në hollin qendror të UniversitetittëCraiova-s. Ekspozita përfshiu 40 vepra të artistëve Ahmet Axhushi dhe Ardian Fezollari, të cilat sugjeruan një udhëtim nëpër peizazhet e hapësirës shqiptare: brigjet e Adriatikut dhe Jonit, Liqeni i Ohrit, Alpet veriore të Shqipërisë, qytetet, fortesat dhe vendet arkeologjike në qendër dhe në jug të vendit.

Në hapjen e ekspozitës, shkrimtari Visar Zhiti shprehu vlerësimin e tij për artistët, për veprat e ekspozuara, si dhe për të gjithë aktivitetin kulturor që kryen Shoqata e Lidhjes së Shqiptarëve të Rumanisë. Kjo ekspozitë u kurua nga Dr.Luan Topçiu, koordinator i Qendrës Kulturore Shqiptare pranë ALAR, dhe u realizua me mbështetjen e Konventës së Organizatave Studentore të Universitetit të Craiova-s.

Botohet vepra madhore “Fjalori historik i Shqipërisë”i Robert Elsie në rumanisht

Të mërkurën, më 22 qershor, në Bibliotekën e Qarkut Dolj, “Alexandru dhe Aristia Aman” në Craiova, u bë prezantimi i vëllimit “Fjalori historik i Shqipërisë” i Robert Elsie, përkthyer nga anglishtja në rumanisht nga Dr. Radu-Cosmin Săvulescu. Kjo vepër mbresëlënëse prej 648 faqesh, u botua nga Shtëpinë Botuese Asdrenie Shoqatës Lidhja e Shqiptarëve të Rumanisë dhe është pjesë e një serie prej tre fjalorësh kushtuar Shqipërisë të albanologut të ndjerë kanadez, Robert Elsie (1950-2017). I pranishëm ishte dhe deputeti Bogdan-Alin Stoica dhe kritiku letrar Marius Chelaru.

Akordimi i Çmimit të Madh të Festivalit Ndërkombëtar të Poezisë “Mihai Eminescu” Visar Zhitit, solli në vëmendje të publikut të huaj kulturën dhe letërsinë shqiptare, vlerësimin ndaj përfaqësuesve emblematikë të saj. Shtypi dhe mediat vendase pasqyruan këtë eveniment, shoqëruar me një material mbi Visar Zhitin. Komuniteti i shqiptarëve me rastin e vlerësimit të poetit shqiptar ndihet në mënyrë të ligjshme krenar. Nga ana tjetër, ekspozita fotografike “Poetika e hapësirës shqiptare”e artistëve Ahmet Axhushi dhe Ardian Fezollari si dhe promovimi i vëllimit voluminoz prej 645 faqesh“Fjalori historik i Shqipërisë”, i Robert Elsie-së, sollën gjatë këtyre ditëve të qershorit në vëmendje të publikut rumun kulturën dhe vlerat shqiptare.

Presidentja Osmani ne Bruksel: Kosova është gati, ka ardhur koha për vendime të guximshme nga BE

June 23, 2022 by s p

Fjalimi i Presidentes Vjosa Osmani gjatë takimit të liderëve të vendeve të Bashkimit Evropian dhe Ballkanit Perendimor në Bruksel.

Shkëlqesi,

Të nderuar kolegë,

Kontinenti ynë është në një gjendje të jashtëzakonshme, kështu që nuk do të humbas shumë kohë për të arritur te pika kryesore. Ukraina është nën rrethim, me vlerat, liritë dhe mënyrën e saj të jetesës nën sulm. Ky është një sulm edhe ndaj nesh.

Dhe nëse dikush mendon se paqja dhe stabiliteti i qëndrueshëm në Evropë është i mundur pa Ballkanin Perëndimor të integruar në strukturat euroatlantike, më duhet t’u them, si dikush që e ka përjetuar anën më të errët të luftës dhe shkatërrimit, se kjo nuk është e mundur.

Nuk kam ardhur këtu për deklarata boshe politike, por me qëllimet më të mira për të folur për pasojat për të gjithë kontinentin tonë poqëse integrimi i Ballkanit Perëndimor do të vonohej më tej.

Lufta në Ukrainë shënon më shumë se një pikë kthese për kontinentin tonë. Ajo ka ripërcaktuar të ardhmen tonë. Ajo duhet të jetë një shtysë për veprim të përshpejtuar nga BE-ja, ndaj atyre shteteve që synojnë të anëtarësohen, dhe më e rëndësishmja, atyre shteteve që përkasin këtu.

Ka shumë dimensione të asaj që po ndodh në Ukrainë që ndryshojnë nga rasti i Kosovës, por në fund të fundit, mendoj se janë dy gjëra që vërtet nxjerrin në pah ngjashmëritë e përvojave tona. Së pari dhe më kryesorja është vuajtja e jashtëzakonshme njerëzore, përballë një lufte brutale gjenocidale kundër një populli liridashës. Dhe e dyta është mbështetja nga bashkësia ndërkombëtare. Uniteti juaj sot më kujton vendosmërinë e komunitetit ndërkombëtar për të ardhur në shpëtimin tonë në vitin 1999.

Populli i Kosovës e di se si është të luftosh edhe kur fitorja mund të duket e pamundur, ndaj për këtë arsye ne qëndrojmë me popullin e Ukrainës sot, si ndër vendet e para që u bashkuan me sanksione kundër Rusisë dhe ofruam mbështetjen tonë për refugjatët.

Ka një rrugë për në Moskë dhe një rrugë për në Bruksel – këto rrugë nuk kryqëzohen dhe janë më larg se kurrë. Nga ky këndvështrim, satelitët rusë në rajonin tonë nuk duhet të tolerohen e aq më pak të akomodohen.

23- vjet pas luftës gjenocidale të Millosheviqit, Kosova është një demokraci dinamike dhe që kur institucionet tona të reja morën detyrën pranverën e kaluar, ne kemi forcuar sundimin e ligjit dhe qeverisjen demokratike.

Politika fillon dhe mbaron tek njerëzit. Prandaj është jam e vendosur që jo vetëm ta përfaqësoj më së miri zërin e qytetarëve të mi këtu sot, por edhe të siguroj që ne ta përmirësojmë jetën e tyre për më mirë.

Pavarësisht progresit të jashtëzakonshëm, populli i Kosovës dëshiron më shumë mundësi dhe përparim. Ata dëshirojnë një regjim pa viza, për të parë, ndjerë dhe përjetuar Evropën.

Dua të flas sërish këtu për rëndësinë e jashtëzakonshme të liberalizimit të vizave, me shpresën se këtë herë vërtetë, do të na dëgjoni.

Kjo thjesht ka shkuar shumë larg. Qytetarët e mi ndihen të diskriminuar, pavarësisht se janë populli më pro-evropian dhe i plotësojnë të gjitha kriteret prej 4 vitesh. Ata mbeten të izoluar në zemër të kontinentit ku jetojnë.

Ironia është që ne jemi këtu si anëtarë të barabartë të komunitetit ndërkombëtar, duke diskutuar agjendën evropiane, por sigurisht që unë ulem mes jush sot këtu si i vetmi person – i vetmi person – në këtë tryezë që duhet të marrë një vizë për të marrë pjesë në këtë samit.

Për t’i vënë gjërat në perspektivë, ka liberalizim të vizave për vendet e largëta si Venezuela, por qytetarët e Kosovës që jetojnë në një distancë të shkurtër me makinë, që jetojnë në fqinjësinë tuaj, nuk mund të udhëtojnë lirshëm. Kjo është një padrejtësi e madhe. Kosova ka bërë pjesën e saj, tani është radha juaj.

Vetë ekzistenca e BE-së dhe vlerat që ajo përfaqëson janë të pazëvendësueshme. Por vlerat në rajonin tonë, pa një perspektivë të qartë, jo vetëm rezultojnë të jenë politikisht të paqëndrueshme dhe të pambrojtura, por edhe vetë këto vlera rrezikojnë të zhvleftësohen.

Mosintegrimi i vendeve demokratike të Ballkanit Perëndimor përbën një kërcënim të madh sigurie për të gjithë Evropën, pasi që e lë rajonin të pambrojtur ndaj akterëve dhe kërcënimeve malinje.

Besoj se të gjithë që janë ulur këtu e mbajnë mend qartë dhe pajtohen se anëtarësimi i Kroacisë dhe Sllovenisë në BE vetëm sa e forcoi pozitën e BE-së. Anëtarësimi i Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi dhe Shqipërisë në NATO vetëm sa e forcoi paqen dhe stabilitetin rajonal, nuk e dobësoi atë.

Kosova nuk është vetëm në cep të Evropës. Ajo është dhe do të jetë gjithmonë në zemër të Evropës. Ballkani Perëndimor nuk është një fqinjësi e thjeshtë, është një pjesë e natyrshme e Evropës – dhe një interes strategjik për paqen dhe stabilitetin e qëndrueshëm në këtë kontinent. Kjo është arsyeja pse këtë vit ne kemi vendosur të aplikojmë për statusin e vendit kandidat në BE dhe shpresojmë që mbledhja e radhës e Këshillit, ta mbështesë aplikimin tonë.

Pavendosmëria e Bashkimit Evropian ndaj rajonit tonë do të krijonte mundësi për Rusinë, diçka që asnjë lider i arsyeshëm në këtë sallë nuk duhet ta dëshironte. Kjo pavendosmëri gjithashtu do të çonte në zhgënjimin e qytetarëve, gjë që do t’i lejonte Rusisë të përforcojë narrativën e saj.

Ne llogarisim në udhëheqjen dhe vendosmërinë tuaj. Ne kurrë nuk do të largohemi nga rruga jonë euro-atlantike. Ne kurrë nuk kemi shikuar në drejtim tjetër dhe kurrë nuk do ta bëjmë.

Është koha për vendime të guximshme, e jo për gjysmë hapa, për sa i përket integrimit. Kosova dhe vendet demokratike të Ballkanit Perëndimor meritojnë më mirë. Ne jemi këtu përkrah jush dhe jemi pjesë e kësaj familjeje. Na leni të hyjmë brenda!

ALBANALOGU ROBERT ELSIE NË RUMANI…

June 23, 2022 by s p

– Nga Visar Zhiti –

Një epilog i bukur në Craiova, në Bibliotekën qendrore të qytetit, të mbushur me qytetarë, studentë, të mërkurën 22 qershorit, u promovua libri monumental “Fjalor historik i Shqipërisë” i albanalogut te shquar Robert Elsie. Vepra e rëndësishme është përkthyer nga anglishtja në rumanisht nga Presidenti i Lidhjes së Shqiptarëve të Rumanisë, albanalogu Dr. Radu Săvulescu. Ishte i pranishëm dhe përshëndeti takimin deputeti i shqiptarëve në Parlamentin Rumun, Bogdan Alin Stoica.

Dr. Luan Topçiu, drejtori kulturor, që monitorinte takimin, tha se vepra është me rëndêsi të madhe, tani jo vetëm për Shqipërinë, por dhe për Rumaninë, për studiuesit dhe lexuesin e interesuar. Kritiku i njohur dhe poeti Marius Chelaru, njohës i letërsisë shqipe, vlerësoi veprën dhe punën e shoqates së shqiptarve. Do të doja të kishte nje shoqatë të tillë rumune në vendet e tjera, perfundoi ai.

Është si një ditar Shqipërie, thashë në fjalën time, Robert Elsie është albanalogu më i madh i gjysmës së dytë te shekullit XX dhe fillimi e te shekullit XXI. Biblioteka e shqiptarëve në Rumani po pasurohet, libri i saj po shkon në të gjitha universitet dhe akademitë e bibliotekat, jo vetëm në Rumani, po kudo në botë.

Pas perkthyesit Radu Săvulescu foli Eda Eda Agaj Zhiti, ajo tregoi për ardhjet e albanalogut Elsie në Shqiperi, perkthimi në anglisht i eposit fishtian, puna e tij kolosale, etj. Në perfundim ajo shtoi që kjo vepër sot është si një qiri në nderim të përjetësisë së tij…