Takimi i Mevlan Ademit me kongresmenin amerikan Keith Self ndërkombëtarizon çështjen e diskriminimit të studentëve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut.
Prof. Dr. Fejzulla BERISHA
Takimi i Mevlan Ademi me kongresmenin amerikan Keith Self përbën një zhvillim me rëndësi të veçantë politike, juridike dhe diplomatike për pozitën dhe të drejtat e shqiptarëve në Maqedonia e Veriut.
Në thelb të këtij takimi qëndron shqetësimi serioz për cenimin e të drejtave të fituara të shqiptarëve, veçanërisht lidhur me kërkesën legjitime të studentëve shqiptarë që provimi i jurisprudencës të organizohet në gjuhën shqipe. Kjo nuk është një kërkesë e zakonshme administrative apo teknike, por një çështje që prek drejtpërdrejt themelet kushtetuese të barazisë etnike, identitetit gjuhësor dhe funksionimit demokratik të një shteti multietnik.
Prej javësh, studentët shqiptarë në Shkup protestojnë për të mbrojtur një të drejtë elementare: të drejtën për arsimim dhe vlerësim profesional në gjuhën amtare. Kjo lëvizje studentore, e udhëhequr nga Mevlan Ademi, tashmë ka tejkaluar kufijtë e një reagimi universitar dhe është shndërruar në simbol të rezistencës qytetare kundër diskriminimit institucional dhe relativizimit të të drejtave të shqiptarëve.
Marrëveshja e Ohrit – themel i paqes dhe bashkëjetesës
Kjo çështje merr peshë edhe më të madhe për faktin se të drejtat gjuhësore të shqiptarëve janë të garantuara përmes Marrëveshja e Ohrit, e cila nuk ishte vetëm një kompromis politik, por një marrëveshje historike që ndali konfliktin e armatosur dhe vendosi themelet e bashkëjetesës ndëretnike në shtet.
Marrëveshja e Ohrit garantoi avancimin e përdorimit zyrtar të gjuhës shqipe, përfaqësimin proporcional dhe trajtimin e barabartë të shqiptarëve në institucionet publike. Çdo përpjekje për ta kufizuar apo relativizuar këtë të drejtë përbën jo vetëm problem juridik, por edhe cenim të frymës së marrëveshjes që ruajti stabilitetin dhe paqen në vend.
Në këtë kuptim, kërkesa e studentëve shqiptarë nuk është privilegj politik, por realizim i një standardi të garantuar me marrëveshje ndërkombëtarisht të mbështetur dhe të inkorporuar në sistemin kushtetues të shtetit.
Përfshirja amerikane – alarm diplomatik për institucionet në Shkup
Takimi me kongresmenin Keith Self dëshmon se kjo çështje tashmë ka marrë dimension ndërkombëtar. Përfshirja e një zyrtari të lartë amerikan tregon qartë se shqetësimet për të drejtat e shqiptarëve po ndiqen me vëmendje edhe nga qarqe me ndikim në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.
Historikisht, faktori amerikan ka luajtur rol vendimtar në ruajtjen e stabilitetit dhe avancimin e të drejtave kolektive të shqiptarëve në Ballkan. Për këtë arsye, ky takim nuk duhet parë thjesht si akt simbolik, por si një sinjal serioz politik dhe diplomatik për institucionet shtetërore në Shkup që të respektojnë standardet demokratike dhe obligimet kushtetuese.
Nëse të drejtat e garantuara me marrëveshje politike dhe kushtetuese fillojnë të zbehen në praktikë, atëherë krijohet klimë mosbesimi institucional dhe tension i panevojshëm ndëretnik. Pikërisht për këtë arsye, çështja e gjuhës shqipe mbetet një test real për demokracinë funksionale në Maqedoninë e Veriut.
Gjuha shqipe – identitet, dinjitet dhe barazi
Në çdo shtet demokratik dhe multietnik, gjuha amtare nuk trajtohet si favor politik, por si pjesë e identitetit dhe dinjitetit njerëzor. Refuzimi i organizimit të provimit në gjuhën shqipe prek drejtpërdrejt parimin e barazisë juridike dhe krijon perceptim diskriminues ndaj studentëve shqiptarë.
Në shumë shtete demokratike evropiane, komunitetet etnike gëzojnë të drejtën e përdorimit të gjuhës së tyre në administratë, arsim dhe sistem juridik.
Në Belgjika funksionojnë sisteme të ndara gjuhësore për komunitetet flamande dhe frankofone. Në Zvicra katër gjuhë zyrtare trajtohen me barazi të plotë institucionale. Ndërsa në Kanadaja frëngjishtja dhe anglishtja përdoren në sistemin arsimor dhe juridik në përputhje me të drejtat kushtetuese.
Prandaj, kërkesa e studentëve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut nuk është jashtë standardeve evropiane; përkundrazi, ajo përfaqëson një standard të mirëfilltë të demokracisë moderne multietnike.
Protesta studentore si vetëdije qytetare
Lëvizja studentore shqiptare në Shkup dëshmon se rinia shqiptare po ndërton kulturë demokratike të reagimit qytetar përmes protestës paqësore dhe argumentit juridik.
Kjo protestë nuk ka karakter destabilizues, por mbrojtës të të drejtave të garantuara. Studentët kërkojnë respektimin e Kushtetutës, të marrëveshjeve politike dhe të standardeve ndërkombëtare për të drejtat e njeriut.
Në këtë aspekt, Mevlan Ademi është shndërruar në një zë të artikuluar të rezistencës qytetare dhe akademike, duke e ngritur çështjen e gjuhës shqipe nga një debat universitar në një debat të rëndësishëm për barazinë reale të shqiptarëve në shtet.
Çështja e provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe nuk është çështje teknike, por provë serioze për demokracinë, funksionalitetin kushtetues dhe respektimin e marrëveshjeve historike në Maqedoninë e Veriut.
Takimi i Mevlan Ademit me kongresmenin amerikan Keith Self dëshmon se kauza e studentëve shqiptarë tashmë ka kaluar kufijtë vendorë dhe është shndërruar në çështje me interes politik dhe diplomatik ndërkombëtar.
Sepse gjuha shqipe nuk është privilegj që jepet sipas vullnetit politik të dikujt.
Ajo është e drejtë kushtetuese, identitet kombëtar dhe themel i barazisë demokratike.