(Nga mbështetja vendimtare ndërkombëtare për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe ndërtimin e shtetit të Kosovës, deri te përgjegjësia kushtetuese, diplomatike dhe kombëtare për ruajtjen e partneritetit strategjik me aleatët euroatlantikë)
Prof.Dr.Fejzulla BERISHA
1. Kuptimi i mirënjohjes institucionale në shtetin modern
Në historinë e marrëdhënieve ndërkombëtare, aleancat ndërmjet shteteve nuk janë ndërtuar vetëm mbi interesa të përkohshme politike, ekonomike apo të sigurisë. Ato janë krijuar dhe janë forcuar mbi bazën e vlerave të përbashkëta, besimit reciprok, respektit institucional dhe kujtesës historike. Në këtë kuadër, mirënjohja institucionale përbën një element të rëndësishëm të kulturës shtetërore dhe të sjelljes diplomatike të një shteti serioz.
Një shtet demokratik nuk e ndërton politikën e tij të jashtme vetëm përmes marrëveshjeve dhe deklaratave politike, por edhe përmes ruajtjes së kujtesës historike dhe vlerësimit të partnerëve që kanë kontribuar në momente vendimtare të ekzistencës së tij. Mirënjohja shtetërore nuk është një akt formal pa përmbajtje; ajo është një shprehje e vetëdijes institucionale, e përgjegjësisë historike dhe e respektit ndaj parimeve mbi të cilat është ndërtuar një marrëdhënie strategjike.
Në rastin e Republikës së Kosovës, çështja e mirënjohjes institucionale ndaj aleatëve ka një dimension të veçantë historik dhe politik. Rruga e Kosovës drejt lirisë, pavarësisë dhe konsolidimit të shtetit është zhvilluar në një kontekst të ndërlikuar ndërkombëtar, ku mbështetja e aleatëve demokratikë ka pasur rëndësi të jashtëzakonshme. Për këtë arsye, ruajtja e kësaj kujtese dhe shprehja e saj përmes institucioneve shtetërore përbën një detyrim moral, politik dhe institucional.
2. Institucionet funksionale si themel i subjektivitetit shtetëror
Një shtet mund të ushtrojë në mënyrë efektive sovranitetin e tij vetëm atëherë kur institucionet e tij kushtetuese funksionojnë në mënyrë të plotë dhe të qëndrueshme. Kuvendi, Qeveria dhe Presidenti nuk janë vetëm organe formale të shtetit; ato janë bartësit kryesorë të vullnetit institucional, të përfaqësimit demokratik dhe të orientimit strategjik të Republikës.
Prandaj, konstituimi sa më i shpejtë i institucioneve pas proceseve zgjedhore, në respektim të plotë të Kushtetutës dhe afateve kushtetuese, është një kërkesë themelore e një shteti të së drejtës. Funksionaliteti institucional krijon stabilitet të brendshëm dhe rrit besueshmërinë e shtetit në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Në veçanti, zgjedhja e Presidentit të Republikës në përputhje me procedurat kushtetuese ka rëndësi të veçantë, pasi Presidenti përfaqëson unitetin e popullit dhe ka rol të rëndësishëm në përfaqësimin ndërkombëtar të shtetit. Një institucion presidencial funksional, së bashku me Kuvendin dhe Qeverinë, i jep Republikës së Kosovës kapacitet më të madh për të zhvilluar një politikë të jashtme të koordinuar, të qëndrueshme dhe të besueshme.
3. Mirënjohja ndaj aleatëve si përgjegjësi shtetërore
Mirënjohja ndaj aleatëve strategjikë nuk duhet të mbetet vetëm në nivelin e individëve, figurave publike apo iniciativave personale. Në një shtet të konsoliduar demokratik, kjo mirënjohje duhet të shprehet përmes institucioneve kompetente dhe në emër të Republikës.
Akte të tilla si deklaratat institucionale, rezolutat, dekoratat shtetërore, aktivitetet përkujtimore dhe komunikimi diplomatik janë instrumente përmes të cilave shteti shpreh vlerësimin e tij ndaj partnerëve ndërkombëtarë.
Për Republikën e Kosovës, ky dimension është veçanërisht i rëndësishëm në raport me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe partnerët e tjerë euroatlantikë. Një marrëdhënie strategjike nuk ruhet vetëm përmes interesave të përbashkëta aktuale, por edhe përmes respektimit të historisë së përbashkët dhe vlerësimit të kontributit të dhënë në momente vendimtare.