Prof.Dr.Fejzulla BERISHA/
Në teorinë bashkëkohore të marrëdhënieve ndërkombëtare, subjektiviteti ndërkombëtar i një shteti nuk është një gjendje e dhënë njëherë e përgjithmonë, por një proces i vazhdueshëm ndërtimi, konsolidimi dhe mbrojtjeje. Për shtetet e reja, sidomos ato që kanë dalë nga procese të rënda historike, ky subjektivitet përbën një kapital të çmuar politik, juridik dhe diplomatik, i cili kërkon menaxhim të kujdesshëm dhe vizion strategjik. Republika e Kosovës është shembull tipik i këtij realiteti.
Shtetësia e Kosovës nuk është produkt i një rrethane të zakonshme politike, por rezultat i një historie të gjatë rezistence, i një lufte çlirimtare, i ndërhyrjes ndërkombëtare dhe i një procesi kompleks të legjitimimit juridik ndërkombëtar. Pavarësia e saj është mbështetur nga një arkitekturë e fuqishme ndërkombëtare, e ndërtuar mbi partneritetin me NATO, United Nations, European Union dhe veçanërisht me United States. Megjithatë, historia e shteteve dëshmon se edhe subjektivitetet e fituara me sakrificë mund të zbehen nëse keqmenaxhohen nga brenda.
Në këtë kuadër, një ndër rreziqet më serioze për çdo sistem politik është shfaqja e ideologjisë narcizoide në qeverisje. Narcizmi politik karakterizohet nga identifikimi i pushtetit me individin apo grupin udhëheqës, nga mungesa e vetëkritikës dhe nga tendenca për të konsideruar interesin partiak si interes shtetëror. Në një mjedis të tillë, kritika interpretohet si armiqësi, ndërsa pluralizmi demokratik si pengesë.
Ky fenomen ka pasoja të drejtpërdrejta në funksionimin e shtetit. Ai dobëson institucionet, kufizon debatin demokratik dhe redukton kapacitetin e shtetit për të prodhuar politika të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse.
Në vijim të këtij fenomeni, dogmatizmi politik paraqet një tjetër sfidë serioze. Ai nënkupton ngurtësimin ideologjik dhe refuzimin e përshtatjes me realitetet e reja politike dhe ndërkombëtare. Në diplomaci, mungesa e fleksibilitetit shpesh rezulton në humbje të mundësive strategjike dhe në izolim të panevojshëm.
Përvoja ndërkombëtare tregon se shtetet që kanë arritur sukses në konsolidimin e subjektivitetit të tyre janë ato që kanë ndjekur politika fleksibile dhe pragmatike. Kroacia, për shembull, pas përfundimit të konfliktit të viteve ’90, ndërtoi një diplomaci të orientuar drejt integrimeve euroatlantike dhe arriti anëtarësimin në European Union dhe NATO. Ky sukses ishte rezultat i një qasjeje të balancuar midis interesave të brendshme dhe realitetit ndërkombëtar.
Një tjetër dimension problematik është mungesa e vizionit strategjik, ose ajo që mund të quhet verbëri strategjike. Në një sistem ndërkombëtar gjithnjë në ndryshim, shtetet duhet të kenë aftësi të lexojnë drejt zhvillimet gjeopolitike dhe të pozicionohen në mënyrë aktive. Lufta në Ukrainë, rritja e ndikimit global të Kina dhe rikthimi i tensioneve midis fuqive të mëdha kanë ndryshuar thellësisht arkitekturën e sigurisë ndërkombëtare.
Në këtë kontekst, mungesa e një strategjie të qartë diplomatike e vendos Kosovën në pozitë reaktive, në vend të asaj proaktive, duke e bërë më të vështirë avancimin e saj në proceset ndërkombëtare.
Një ilustrim konkret i kësaj sfide është stagnimi në proceset e anëtarësimit në organizata ndërkombëtare si Council of Europe, UNESCO dhe INTERPOL. Këto procese nuk janë thjesht teknike, por pasqyrim i drejtpërdrejtë i fuqisë dhe efikasitetit diplomatik të një shteti.
Kur një shtet nuk arrin të përparojë në këto mekanizma, kjo tregon për një deficit të kapacitetit diplomatik dhe institucional.
Në këtë kuadër, anemisë politike dhe institucionale i takon një rol qendror si pasojë e akumulimit të problemeve të mësipërme. Ajo manifestohet përmes polarizimit të skajshëm politik, mungesës së konsensusit strategjik dhe konsumimit të energjisë politike në konflikte të brendshme.
Në këtë kontekst, subjektet politike në Kosovë duhet të tejkalojnë inatet politike dhe egot e bajraktarizmit politik, duke braktisur qasjet e ngushta personale dhe grupore. Ato duhet të hapin vizionin e tyre drejt një projekti të përbashkët shtetëror, që synon forcimin e sovranitetit të brendshëm dhe konsolidimin e subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës. Vetëm përmes një emancipimi të tillë politik mund të ndërtohet një qasje e qëndrueshme shtetformuese, e cila e vendos interesin kombëtar mbi çdo kalkulim të ngushtë politik.
Një shtet i tillë humb aftësinë për të ndërtuar politika afatgjata dhe për t’u fokusuar në objektivat strategjike të integrimit ndërkombëtar.
Raporti me aleatët strategjikë përbën një shtyllë tjetër themelore të subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës. Partneriteti me United States dhe me shtetet kryesore të Bashkimit Evropian është faktor përcaktues për stabilitetin dhe avancimin e shtetit. Çdo devijim nga kjo linjë strategjike mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta në pozicionin ndërkombëtar të Kosovës.
Në marrëdhëniet ndërkombëtare, besimi është kapitali më i rëndësishëm politik. Ai ndërtohet ngadalë dhe mund të humbet shpejt.
Zbehja e subjektivitetit ndërkombëtar nuk ndodh në mënyrë të menjëhershme, por si një proces gradual që fillon me dobësimin e koherencës së brendshme politike, vazhdon me humbjen e iniciativës diplomatike dhe përfundon me reduktimin e peshës ndërkombëtare të shtetit.
Megjithatë, ky proces nuk është i pakthyeshëm. Kosova ka potencial të plotë për konsolidim të mëtejshëm të subjektivitetit të saj ndërkombëtar, me kusht që të rikthehet në racionalitet politik, në funksionalitet institucional dhe në diplomaci profesionale.
E ardhmja e saj varet nga aftësia për të tejkaluar tendencat e narcizmit politik, dogmatizmit dhe mungesës së vizionit strategjik, dhe për të ndërtuar një shtet të orientuar drejt stabilitetit, bashkëpunimit ndërkombëtar dhe integrimit euroatlantik.
Në politikën ndërkombëtare, shtetet nuk maten vetëm me historinë e tyre të krijimit, por me aftësinë e tyre për të ruajtur dhe fuqizuar pozicionin e fituar. Në këtë kuptim, Kosova ndodhet para një sfide vendimtare historike.