Rafaela Prifti – Page 2 – Dielli

Homeland through the lens of Elena Dorfman

May 27, 2026 by s p

Rafaela Prifti/

Sunday’s discussion with the renowned artist Elena Dorfman captivated the audience of the Fan Noli Cultural Center in an afternoon filled with art, heritage and inspiration.

In the cozy reception room, art admirers engaged with their fellow Albanian American from the moment her family pictures popped up on the screen. Her Bostonian roots going all the way to Korce sparked her lifelong artistic journey of exploring Albania’s history and identity. Through photography, mixed media, woven textiles, and the use of gold, silver, and palladium, she brought the artistry and complexity of the communist era film industry to life.

The discussion, injected with video images, touched on themes of grief, family memory, and her enduring connecdtion to the maternal homeland. With persistence and diligence, she initiated and carried out the preservation of some eighty Kinostudio films of the Cold War Era. The films were facing their doom on the floor of the then Film Archive. Honoring the directors and artists of the time, while also decoding the ideological messages of the movies, Elena alongside her husband Paul O’Brian, produced the triptych The Dream and the Lie – an experimental film with a universal resonance about art and propaganda.

A rainy Sunday afternoon turned into a delightful event with friends who enjoyed Elena Dorfman’s fascinating story and her extraordinary vision.

Enjoy these photos capturing the spirit of the event taken by Sandra Kosta, as well as Artan Malaj. Thank you both!

Mesazhi i Pashkës nga Nëna Terezë në faqet e Diellit si dje 50 vjet më parë

May 16, 2026 by s p

Rafaela Prifti/

Në pranverën e vitit 1976 vizita e papublikuar e Nënës Terezë në Boston u ‘dokumentua’ nga Peter Prifti në faqet e Diellit. Ndërsa pesëdhjetë vjet më parë lexuesi ndjeu aty fuqinë e komunikimit njerëzor të ‘Shenjtores së gjallë,” siç e quante atë gazeta Nju Jork Tajms (tetor 1965), pesëdhjetë vjet më pas, artikulli rikonfirmon forcën e mesazhit të paqes në një botë kaotike dhe rëndësinë e veçantë të gazetarisë komunitare. Artikulli i tij është shkruar në anglisht në faqen 3 të Diellit në 15 maj 1976. Në vijim është një shënim i shkurtër imi në anglisht për kontekstin kohor dhe rezonancën sot të shkrimit të Peter Prifti, ish-Sekretar dhe ish-Editor i gazetës Dielli.

How does a message of peace break through the noise of a polarized society? In the spring of 1976, Mother Teresa toured the United States, drawing massive crowds in Scranton, Philadelphia and Omaha. But 50 years ago today, in the pages of Dielli, Peter Prifti chronicled her quiet, largely unpublicized Easter stop in Boston. The account of the former editor of Dielli illuminates the raw power of Mother Teresa’s direct and humble communication. The human element that carried the quiet strength resonated deeply across faiths then, and echoes even louder in today’s chaotic world. Historically, her visit coincided with the U.S Bicentennial where the town stood at the center of “Boston 200” liberty celebrations. The stark contrast between the celebrations of freedom and a community fractured by civil unrest provided a powerful background of her message of peace. Fifty year later, Peter Prifti’s article stands as more than a historical note. It reinforces the importance of preserving our stories and the enduring need for community journalism that is ultimately Dielli’s vital legacy.

Renowned Albanian Nun Mother Teresa Welcomed in Boston

Peter Prifti

“Easter 1976 was a special one for some Albanians in Boston (and beyond), including this reporter. For on that day, April 25, exactly at 2 o’clock in the afternoon, one of our own, Mother Teresa of Calcutta, presented an Easter message of love and renewal to an audience at the Hynes Civic Auditorium, in Boston’s Prudential Center. By a curious coincidence, Mother Teresa spoke at the same time that her Albanian co-nationals were celebrating the “Pashka” Mass in their churches. Both she and they were exalting the Risen Christ, yet in locales and somewhat different circumstances.

In fact, few Albanians in the Boston area seemed to know that she was in town. I was one of the fortunate few who happened, by chance, to learn of her quiet coming to town. Fortunate, I say, because I have wanted for a long time to see and hear her in person. I could not have asked for a better Easter present. (Although I did not meet her, a couple of enterprising Albanians from Worcester managed to see her backstage before she spoke and after.)

The several thousand people who came to hear Mother Teresa gave her a warm, standing ovation as she was led on to the platform by Humberto Cardinal Medeiros, Archbishop of Boston. Rev. Medeiros, who introduced her as “a most extraordinary, yet unassuming women,” and as “a great women of God with a simple, yet profound message of peace.” He said that her presence and message was especially relevant to Boston at this time, in view of the troubled social climate that grips the city.

Mother Teresa, whose maiden name is Agnes Gonxha Bojaxhiu, is a small woman, so small in fact that when she rose to speak, the top of her head was barely visible above the lectern. She resolved this problem by taking the microphone in her hand and stepping in front of the lectern to speak. She wore her customary white headkerchief, and an Oriental type of dress resembling baggy pants. Whenever she acknowledged the applause of the audience, she responded in the Hindu fashion, by putting her hands together in front of her, as if to pray. It was a beautiful gesture.

Mother Teresa is her mid-sixties now, but such is the aura of light and love that envelops her being, that she projected the image of a girl in the bloom of youth. She spoke excellent English, and in a voice that was remarkable for its clarity and tranquility. Her voice, I felt, was a true reflection of her ideas and her inner being. There was nothing abstract or learned or even “pious” in her talk. No. She spoke in simple, direct language, as if she were addressing not a gathering of thousands, but speaking to each one individually and communing directly with everyone present.

Last October, the New York Times called Mother Teresa a Living Saint. That was when she spoke at the United Nations during the U.N.’s Spiritual Summit Conference. Two months later, in December 1975, Time magazine featured her on its front cover, and carried a story which described her as “unique” in the world of religion today. It would take too long to tell of the many honors and the world-wide recognition she has won as the founder and leader of the Missionaries of Charity. But now that I have been in her presence, I can understand why this is so. Perhaps the best evidence of the respect and enthusiasm she inspires in people came at the end of her talk in Boston. As she walked down the aisles, people pressed all around her to get a close look at her. Some seemed tempted to touch the hem of her clothes. I could not help but think of Jesus the Christ, and the throngs of people that crowded about him wherever he went, in the land of Galilee. “She is a beautiful person,” I heard people say all around me. I agree.”

Peter R. Prifti (Name handwritten)

The Critic’s Corner, Dielli, Boston, Mass. May 15, 1976, p. 3 (Date handwritten by author)

Beqir Derhemi, një emër në zanafillën e Televizionit Publik Shqiptar

May 5, 2026 by s p

Rafaela Prifti/

29 prill, 1960, ora 18:00, Tiranë. Imazhi i parë në ekranin bardhezi ishte folësja Stoli Beli (1935-2026). Në ditën e parë të transmetimit nga Qendra Eksperimentale e Televizionit shqiptar, pas përshëndetjes së saj u shfaq një film për fëmijë, një dokumentar, një koncert dhe në fund një film artistik. Edicioni parë i lajmeve u transmetua në 1963, ndërsa dy vjet më vonë, kamera e vetme e TVSH-së u vendos në stadium për të transmetuar një ndeshje futbolli. Si nga ana teknike, ashtu edhe profesionale, Televizioni u ngrit nga kapacitetet e Radio Tiranës, themeluar në 28 nëntor 1938. Me kalimin nga faza eksperimentale në programe të rregullta ditore, një numër i madh i punonjësve teknikë erdhën nga Instituti i Lartë i Arteve. Ndërtesa e re e televizionit mundësoi shtimin e orëve të transmetimit, nga ora 18 deri në orën 22.30. Në ato vite telekronistët e televizionit si Alfons Gurashi dhe Agron Çobani, spikerët si Kiço Fotjashi, Virgjil Kule, Çlirim Poro, Amalia Dhamo, Tefta (Dobi) Radi, Violeta Kongo, e të tjerë, të cilët hynin në shtëpitë tona nga ekrani i TV-së kishin një lloj statusi të veçantë. Madje edhe operatorët televizivë si Beqir Derhemi, Stefan Gajo, Pali Kuke, Gazmir Shtino, Engjel Strazimiri, Bujar Kore, Valter Qarri, Sazan Mane, Bujar Kokonozi, Gasper Shllaku, Besnik Shima e të tjerë ishin emra të respektuar nga kolegët e tyre, si edhe në publik.

Më “të padukshmit” mbase ishin ndihmës-operatorët, operatorët e zërit, ndriçuesit, dizenjatorët, inxhinierët, montazhierët dhe qindra e qindra profesionistë dhe punëtorë shërbimi, të cilët, në shumë raste, ia kushtuan gjithë jetën e tyre punës në Televizion, për të cilën meritojnë mirënjohje si bashkëndërtues të transmetuesit publik.

Në shenjë respekti sot shkruaj pak rreshta për Beqir Derhemin “kameramani i parë i punësuar prej RTSH-së në pranverë 1960,” shkruhet në rezymenë e tij, që ma nisi vajza e tij e madhe. Eda Derhemi është edhe ish-profesoresha ime në Fakultetin Histori Filologji, në Tiranë. Rastisi të shoh postimin e Edës natën e 29 prillit 2026 në faqen e Facebook-ut dhe fotot bardhezi të ruajtura prej të atit, Beqir Derhemit. “Mbrëmë paska qene 66 vjetori i transmetimit të parë televiziv shqiptar prej 29 prillit 1960. Babi është personi në të djathtë në foton e parë, marrë në studion eksperimentale që realizoi atë debut.” Befasia ime e përzier me ngazëllimin që shkaktojnë fotot bardhezi u tulat nga mungesa e një mirënjohjeje të denjë për gur-vënësit e transmetimit të parë televiziv shqiptar. Brezat nga Shqipëria të moshës mbi 50 e 60 vjeçare, që sot i gjen nga Amerika në Australi, e kanë pasur TV thuajse program jashtëshkollor të çdo pasditeje. Thuajse i vetmi medium i vendit që dhuronte një farë informacioni dhe argëtimi të përditshëm. Me gjithë orët e reduktuara të programit të RTSH (ose shkurt “televizorit”) nga 18 deri në 22:30, me përjashtim të së dielës kur kishte program për fëmijë nga orët e mëngjesit, ekrani ishte një “qendër bote”që na çonte larg nga dhomat tona të ndjenjës, atëherë kur nuk kishim celularë, faqe Facebook-u, media sociale, Instagram, Tik-Tok e plot si këto.

“Sa i kujdesshëm dhe largpamës babi që i ka ruajtur fotot,” i shkruajta në koment. Nga kureshtja, e pyeta për disa kujtime Edën, e cila është profesoreshë në Katedrën e Italishtes dhe Frëngjishtes në Universitetin e Illinois-it (UIUC). “Fotoja ime e parë e bërë në një ambient realist (jo studio fotografike) ka qenë në Radio Tiranën e Vjetër, tek Rruga e Kavajës. Sapo kisha shpëtuar gjallë për mrekulli pasi më pat “shkelur autobusi”, dhe atë mbrëmje, si për festë, babi dhe mami më morën me vete në punën e babit që punonte edhe gjatë darkave në Radion e Vjetër. Në foto kemi dalë të tre para një monitori, që tani duket i stërvjetër, dhe unë kam një gërvishtje në ballë. Jam tre vjeç,” shkruan Eda. Ajo sqaron se fotoja përbën për të një copëz të historikut të TV, i cili në fillimet e veta ishte tek Radioja e Vjetër. “Lëvizja drejt ndërtesës që ende ekziston sot ndodhi në 1963,” dhe koha e fotos përkon me kohën e shtrirjes së njërës tek tjetra.

E rritur në ndërtesën e Televizionit të ri, Eda e vogël e ndiente sa të ndryshme ishin grupimet shumëtipëshe në RTSH-në e atyre viteve: disnivele dhe variacione sjelljeje dhe kreativiteti. Por të gjithë bashkë, si kolektiv, kujton ajo, formonin “një kombinim të përsosur energjie që për mua ishte si model ardhmërie,” pavarësisht nga produkti propagandistik që TV detyrohej të nxirrte. Eda është kujdesur të mbledhë biografinë e të atit, ku vendosen piketat kryesore të karrierës së tij, që nis me një specializim disamujor në Kinostudion Shqipëria e Re në tetor 1958, me përvojën në filmin “Furtuna” që ishte shkolla e tij televizive, vazhdon me punësimin në Radio Tiranën e Vjetër në studion televizive në pranverë 1960, dhe pastaj me kalimin e plotë në TV e ri në 1963-64. Për një dekadë të tërë, 1964-1974, Beqir Derhemi është kamera kryesore e Radio Televizionit. Ishte koha e ritmeve të jashtëzakonshme dhe e krijimit të gjinive televizive nga kronika e reportazhe tek kongrese, koncerte, festivale dhe ndeshje sportive. Pasioni i tij ishin “kamerat televizive të thjeshta apo të komplikuara të asaj kohe, që vinin së pari në duart e tij, direkt nga Kina si fillim, Franca, Polonia, dhe më pas, edhe Gjermania,” vëren me adhurim e bija. “Ishte koha”, shton ajo, “kur punohej me kamera të teknologjisë së vjetër, shumica nga Kina, që papritur ndodhte të merrnin flakë gjatë xhirimit në studio ose në stadiume.”

Ngazëllimi popullor për Festivalin e 11-të kishte në qendër TV ku gjuha e re vizuale ishte kamera e Derhemit, që ishte lejuar të lëvizte në skenë e jo të mbetej statike, siç ishte praktika. Pas Festivalit ai u dërgua në një specializim disa-mujor në Itali. Por, sapo kthehet në 1973, Beqir Derhemi dërgohet për riedukim si punëtor ngarkim-shkarkimi lënde druri (trungjesh) në Stacionin e trenit. Atje, gjatë punës, pëson dëmtim të shtyllës kurrizore dhe mbetet pa punë për dy vjet. Nga 1976-1993 punon në Institutin e Lartë Bujqësor si prodhues i filmit didaktik shkencor për Institutin, ku krijon shumë filma dokumentarë dhe ndërton arkivin filmik të Institutit. Tani në moshën 89 vjeçare tiranasi i mëhallës së derhemve është ende në shtëpinë e tij në Tiranën e Vjetër, me bashkëshorten kolonjare, “zyshën legjendare të rusishtes” tek Shkolla e Kuqe, Dhimitra Derhemin. Të ruajtura me kujdes prej tij, fotot bardhezi mund të jenë zverdhur paksa nga koha, por Beqir Derhemi mbetet një emër i shkrirë me vetë themelet e Televizionit Shqiptar.

In Memoriam Skënder Luarasi

April 29, 2026 by s p

Rafaela Prifti/

Në përkujtim të ditës së ndarjes nga jeta të studiuesit, biografit, përkthyesit, kritikut të pashoq Skënder Luarasi (19 Janar 1900 – 27 Prill 1982) https://en.wikipedia.org/wiki/Sk%C3%ABnder_Luarasi

po sjell letrën, të cilën albanologu Peter Prifti nga Kalifornia ia drejtonte profesorit në Tiranë. Ai i shkruan me mirënjohje se fjalimin e ngritësit të flamurit në Vlorë e kishte gjetur në monografinë e tij “Jeta dhe Vepra e Ismail Qemalit” botuar në 1962.

Peter Prifti i shkruan se e përktheu në anglisht atë fjalim dhe se shpreson se është “i denjë. Sidoqoftë, tash fëmijët e shqiptarëve këtu në Amerikë do të kenë rastin të njihen më mirë me fjalimin historik të Ismailit, dhe të çmojnë më tepër rëndësinë e asaj dite,” vazhdon ai. Në mbyllje i shpreh falenderim, nënshkruan firmën me dorë dhe në PS i jep të fala për vëllanë e tij, Naum.

Përkthimi i Peter Priftit është botuar në shtypin shqiptar në Amerikë dhe gazeta Dielli në qershor 1981 si edhe ribotuar më pas.

100 Vjetori i Lindjes së Peter R. Priftit – Etaloni i Akademikut të Studimeve Shqipe në Amerikë – Tri Përkthime të tij kushtuar Ditës së Pavarësisë – Dielli | The Sun https://share.google/tNslJSo6Sh93mkQvM

Grant Harris, a Legacy of Stewardship of the Albanian Collections at the Library of Congress

April 24, 2026 by s p

Rafaela Prifti/

April 24 is recognized as the birthday of the Library of Congress. On April 24, 1800, President John Adams signed legislation establishing the Library of Congress, which included an appropriation to purchase books for Congress and create a suitable space for them in the US Capitol. The Library of Congress holds the largest Albanian collections in the Americas, and likely the most extensive outside of the Balkans.

Today is appropriate to recognize the immense contribution of Grant Harris, who has helped shape and elevate the Library of Congress’s collections on Albania, Kosova and ethnic Albanians everywhere. For over 36 years, Grant Harris demonstrated scholarly passion in the European Division of the Library, where he first started in early 1984 as a reference librarian for the French and Russian collections. The gentle and soft-spoken steward took the initiative to manage the Romanian collections in 1993 teaching himself the language through independent study and immersion.

Five years later, in 1997-98, after the loss of a colleague who handled Albanian and other languages, Harris took on responsibility for the Albanian collections, acquiring a basic reading knowledge of Albanian through independent study. After becoming Head of the European Reading Room in 2008, he was appointed Chief of the European Division in 2017. He balanced his leadership role with a hands-on approach to curating the collections for Albania, Kosovo, Moldova, and Romania, while maintaining a deep involvement with the French and Russian and broader European portfolios.

One of his standout contributions is the 15-minute audio recording of Faik Konica’s NBC interview from April 8, 1939 – a “co-discovery” as he describes it, alongside Etleva Domi, then Deputy Director of Albania’s National Library. Beyond adding relevant materials from Albania, Kosovo, North Macedonia, Montenegro, the U.S, the Arbëreshë in Italy, and elsewhere, Grant developed the Library’s first collection description for Albania. His speaking engagements have spanned from Washington DC and New York to Tirana and Prishtina, notably headlining Kosova’s first annual National Library Week. Through the European Division, he hosted Albania-related book discussions, both independently and in partnership with other organizations, and curated a display of Albanian treasures in the Library of Congress Members Room to commemorate Albania’s national day.

His expertise led him to develop essential online resources for researchers and global Albanian studies including the forerunners to the current Albanian Collections at the Library of Congress https://www.loc.gov/rr/european/coll/alba.html and Address/Telephone Directories from Albania at the Library of Congress https://www.loc.gov/rr/european/phonea/alpdr.html Following his retirement in April 2020, Dr. Nevila Pahumi succeeded the duties carrying forward this legacy of excellence with exceptional dedication.

From independently learning languages to curating rare historical treasures, Grant Harris significantly expanded and elevated the profile of the Library’s Albanian collections. On this Library of Congress birthday, we extend our deepest gratitude to a truly dedicated steward.

Me punën e tij Grant Harris zgjeroi dhe lartësoi ndjeshëm profilin e koleksioneve shqiptare në Bibliotekën e Kongresit. Në këtë përvjetor të institucionit të dijes i shprehim mirënjohje të thellë këtij misionari të përkushtuar të pasurisë sonë kulturore.

Foto

VOA Keida Kostreci Përkujtohet vepra e Sterjo Spasses në Bibliotekën e Kongresit, 10 maj 2012

Panel në 110 vjetorin e gazetës Dielli, Nju Jork, Prill 2019