𝙉𝙜𝙖 𝙅𝙪𝙡 𝘾𝙚𝙯𝙖𝙧𝙞 𝙩𝙚 𝘿𝙤𝙣𝙖𝙡𝙙 𝙏𝙧𝙪𝙢𝙥: 𝙢𝙤𝙢𝙚𝙣𝙩𝙚𝙩 𝙠𝙪𝙧 𝙣𝙟𝙚̈ 𝙯𝙜𝙟𝙚𝙙𝙝𝙟𝙚 𝙣𝙙𝙧𝙮𝙨𝙝𝙤𝙞 𝙧𝙧𝙟𝙚𝙙𝙝𝙚̈𝙣 𝙚 𝙝𝙞𝙨𝙩𝙤𝙧𝙞𝙨𝙚̈.
Prof. Asoc. Dr. Bledar Kurti
“Në çdo moment vendimmarrjeje, gjëja më e mirë që mund të bësh është e drejta; gjëja e dytë më e mirë është e gabuara; ndërsa më e keqja është të bësh asgjë.”
– Theodore Roosevelt
Ky libër u kushtohet atyre që marrin vendime. U kushtohet drejtuesve të shteteve, politikanëve, administratorëve, sipërmarrësve, drejtuesve të institucioneve dhe organizatave, si edhe të gjithë atyre që mbajnë mbi supe përgjegjësinë e udhëheqjes. Por u kushtohet po aq edhe njerëzve të zakonshëm, atyre që besojnë se njeriu nuk lind vetëm për të jetuar kohën e tij, por edhe për ta ndryshuar atë. Njerëzve që ndiejnë brenda vetes thirrjen për të lënë një gjurmë, për të sjellë ndryshim dhe, në mënyrën e tyre, për të bërë histori.
Gjatë një përvoje të gjatë profesionale, kam patur mundësinë të ndjek nga afër proceset e vendimmarrjes në nivelet më të larta të drejtimit. Kam parë se sa e madhe është pesha e një zgjedhjeje të vetme, sa e hollë është ndonjëherë vija që ndan suksesin nga dështimi, paqen nga konflikti, ngritjen nga rënia. Mbi të gjitha, kam kuptuar se drejtuesit më të mirë nuk janë domosdoshmërisht ata që zotërojnë më shumë pushtet apo burime, por janë ata që njohin historinë, që mësojnë prej saj dhe që kanë guximin të veprojnë kur të tjerët hezitojnë.
Historia është këshilltarja më e mençur e çdo udhëheqësi. Ajo nuk jep receta, por ofron përvojën e njerëzimit. Çdo fitore, çdo dështim, çdo revolucion, çdo krizë dhe çdo epokë e re është ndërtuar mbi një vendim të marrë nga dikush që, në atë çast, nuk e dinte se po ndryshonte botën. Ata nuk kishin privilegjin e retrospektivës. Kishin vetëm përgjegjësinë për të zgjedhur.
Pikërisht për këtë arsye është shkruar ky libër. Jo thjesht për të rrëfyer historinë, por për të nxjerrë prej saj mësimet që u shërbejnë drejtuesve të sotëm dhe të nesërm. Në faqet e këtij libri, lexuesi do të gjejë shembuj konkretë se si vizioni, guximi, karakteri dhe vendimmarrja strategjike kanë ndryshuar fatin e kombeve dhe rrjedhën e qytetërimit. Po aq, do të gjejë edhe raste kur frika, hezitimi, arroganca apo gjykimi i gabuar kanë prodhuar pasoja që kanë rënduar mbi breza të tërë.
Historia nuk është vetëm rrëfim i luftërave, perandorive, revolucioneve apo qytetërimeve. Mbi të gjitha, ajo është historia e vendimeve. Në çdo epokë ka pasur momente kur një njeri, një grup drejtuesish ose një komb është gjendur përballë një zgjedhjeje. Në ato çaste, rrugët e historisë kanë qenë të hapura në më shumë se një drejtim. Një vendim i vetëm ka mjaftuar për të ndryshuar fatin e një shteti, për të përmbysur ekuilibrin e fuqive, për të rrëzuar perandori ose për të hapur epoka të reja.
Shpesh historia krijon iluzionin e pashmangshmërisë. Kur shohim ngjarjet nga distanca e kohës, na duket sikur gjithçka ishte e destinuar të ndodhte pikërisht ashtu si ndodhi. Por historia nuk është një vijë e drejtë. Ajo është një rrjet mundësish. Pas çdo ngjarjeje madhore fshihet një moment vendimmarrjeje, ku një zgjedhje e ndryshme mund të kishte prodhuar një botë krejt tjetër.
Kjo është arsyeja pse ky libër nuk është një histori tradicionale e ngjarjeve botërore. Ai nuk përpiqet të tregojë gjithçka që ndodhi. Përkundrazi, ai ndalet në ato çaste kur historia u përkul në një drejtim të ri, sepse dikush mori një vendim. Nga Jul Cezari që vendosi të kalonte lumin Rubikon, duke sfiduar Republikën Romake, deri te vendimet strategjike të Donald Trump në fillim të shekullit XXI, libri ndjek fillin e atyre zgjedhjeve që ndryshuan rrjedhën e historisë.
Në këto faqe nuk do të gjejë vend vetëm suksesi. Disa vendime sollën paqe, zhvillim dhe prosperitet. Të tjera hapën rrugën për luftëra, diktatura dhe katastrofa njerëzore. Disa u morën me vizion të jashtëzakonshëm; të tjera lindën nga frika, ambicia, ideologjia ose keqvlerësimi i realitetit. Historia nuk bën dallim mes vendimeve “të mira” dhe “të këqija”; ajo regjistron ndikimin e tyre.
Një karakteristikë e përbashkët e të gjitha këtyre momenteve është se, në çastin kur u morën, askush nuk mund ta dinte me siguri se çfarë do të ndodhte më pas. Abraham Linkolni nuk mund ta dinte se vendosmëria e tij do të ruante Bashkimin Amerikan. Winston Churchill nuk mund të ishte i sigurt se refuzimi për të negociuar me Hitlerin do ta shpëtonte Evropën. Mikhail Gorbachev nuk mund ta parashikonte se vendimi për të mos përdorur forcën kundër Evropës Lindore do të përshpejtonte shpërbërjen e Bashkimit Sovjetik. Po kështu, shumë nga vendimet më të fundit të trajtuara në këtë libër vazhdojnë të prodhojnë pasoja që ende nuk kanë marrë formën e tyre përfundimtare.
Ky libër nuk synon të gjykojë personazhet historikë sipas standardeve morale të kohës sonë. Ai synon të analizojë procesin e vendimmarrjes, rrethanat në të cilat u morën këto vendime, alternativat që ekzistonin dhe ndikimin që ato ushtruan mbi historinë botërore. Historia bëhet më e kuptueshme kur nuk shihet si një seri datash, por si një varg zgjedhjesh njerëzore.
Në përzgjedhjen e këtyre episodeve është ndjekur një kriter i vetëm: ndikimi historik. Janë përfshirë vendime që ndryshuan kufijtë e shteteve, orientimin e qytetërimeve, zhvillimin ekonomik, ekuilibrin strategjik, evolucionin e demokracisë, marrëdhëniet ndërkombëtare dhe vetë mënyrën se si njerëzimi e koncepton pushtetin, lirinë dhe sigurinë. Disa prej tyre u morën nga perandorë, disa nga presidentë, disa nga parlamente, ndërsa të tjera nga popuj të tërë. Në të gjitha rastet, vendimi ishte pika e kthesës.
Në një epokë kur lajmet e përditshme krijojnë përshtypjen se historia ecën me ritëm të pakontrollueshëm, rikthimi te këto momente na kujton një të vërtetë të thjeshtë: historia nuk ndërtohet vetëm nga forcat ekonomike, teknologjia apo rastësia. Ajo ndërtohet edhe nga guximi për të vepruar, nga hezitimi për të mos vepruar dhe nga përgjegjësia që mbart çdo zgjedhje.
Libri “Vendimet që Ndryshuan Botën” është një udhëtim përmes më shumë se dy mijë vjetëve histori, nga Roma e Jul Cezarit deri te sfidat gjeopolitike të shekullit XXI. Por mbi të gjitha, është një udhëtim në mendjen e liderëve, në momentin kur ata u detyruan të zgjedhin mes rrugëve që askush nuk mund t’u garantonte se çonin drejt suksesit. Është historia e njerëzve që, në një çast vendimtar, morën një vendim nga i cili nuk kishte më kthim pas. Disa prej tyre u bënë arkitektë të paqes, të tjerë autorë të luftërave më shkatërrimtare të njerëzimit. Por të gjithë kanë një të përbashkët: vendimet e tyre nuk ndryshuan vetëm kohën në të cilën jetuan; ato vazhdojnë të ndikojnë botën në të cilën jetojmë sot.
Ky libër fton lexuesin të reflektojë mbi një pyetje themelore të historisë dhe të jetës: A janë individët ata që e ndryshojnë historinë, apo historia krijon individët? Ndoshta e vërteta qëndron diku në mes. Historia krijon rrethanat, por janë njerëzit ata që, në çastet vendimtare, zgjedhin drejtimin që do të marrë bota.
Ky libër është një ftesë për të mësuar nga ata që guxuan të vendosin kur askush nuk mund t’u garantonte suksesin, për të kuptuar se lidershipi nuk matet vetëm me pushtetin që ushtron, por me përgjegjësinë që merr mbi vete, dhe për të besuar se historia nuk është pronë e së shkuarës. Ajo vazhdon të shkruhet çdo ditë, përmes vendimeve që marrin njerëzit.
Sepse historia nuk ndryshon kur ndryshojnë rrethanat. Historia ndryshon kur dikush merr guximin të marrë një vendim që të tjerët nuk guxojnë ta marrin.