Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Archives for September 2020

Shqipëria dhe Kosova, potencial të jashtëzakonshëm rinor

by

-Ministrja e Kulturës e Kosovës Vlora Dumoshi priti në takim pjesëmarrësit e kampit të përbashkët rinor Kosovë – Shqipëri/ 

PRISHTINË, 10 Shtator 2020- Gazeta DIELLI/ Ministrja kosovare e Kulturës, Rinisë dhe Sportit Vlora Dumoshi, në kuadër të Muajit të Rinisë, i cili është mbushur me aktivitete të ndryshme që ishin me interes për fushën e rinisë, ka pritur sot në takim një grup të rinjsh nga Kosova e Shqipëria, pjesëmarrës të sesionit të dytë të kampit rinor i cili ka nisur në Kosovë, pas atij që është mbajtur në Shqipëri në korrik të këtij viti.

Të rinjtë do të kenë mundësinë të ndajnë eksperienca dhe të aftësohen në këto tema:

1. Mbrojtja e mjedisit jetësor në Republikën e Shqipërisë dhe Kosovës.

2. Rrjetëzimi dhe partneriteti për vitin 2020.

3. Mbështetja e të rinjve në aspektin psiko-social gjatë periudhës së pandemisë Covid-19.

Ministrja u shpreh e lumtur që po pret të rinjtë në takim dhe theksoi që konsideron që shkëmbimi i eksperiencave dhe ndarja e njohurive mes dy vendeve tona është tepër e rëndësishme aq më tepër kur të dy vendet gëzojnë potencial të jashtëzakonshëm rinor.

Të rinjtë pjesëmarrës u shprehën entuziastë e të lumtur për takimin dhe e vlerësuan kampin si një hapsirë ku përveç njohurive të reja po përfitojnë njohje të reja e eksperienca të paharrueshme.

I gjithë kampi është mbështetur nga Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit në Kosovë dhe Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Rinisë e Shqipërisë.

*Me shume fotografi gjeni ne Facebook-Gazeta Dielli

RROTACIONI I PUSHTETIT NË MAL TË ZI DHE SHQIPTARËT

by

Zgjedhjet  parlamentare  në Mal të Zi–

RROTACIONI I PUSHTETIT NË MAL TË ZI DHE SHQIPTARËT–

Fitorja e opozitës në zgjedhjet parlamentare  në Mal të Zi të cilat u mbajtën me  30 gusht  2020 definitivisht  ndërpreu  pushtetin e tre dekadave  të Partisë Demokratike të Socialisteve(DPS) të M.Gjukanoviqit, duke bërë rrotacionin politik të pushtetit në mënyrë demokratike që paraqet ngjarje politike te rëndit të parë për regjionin, sepse deri më tash ky ishte i vetmi pushtet i pa ndryshuar  edhe në pluralizëm në vendet e ish kampit socialist  Europën Juglindore.

Shkruan:Nail DRAGA-

Ndonëse zgjedhjet parlamentare në Mal të Zi, janë mbajtur në kohën e virusit Corona-19 dhe në një fushatë zgjedhore të veçantë, qytetarët të cilët morën pjesë në votime, vendosën për rrotacionin e pushtetit jo më dhunë, apo demonstrime në rrugë por me laps, sikurse ndodhë në vendet demokratike, duke i dhënë besimin opozitës e cila fitoj 41 mandate që janë të mjaftueshëm për formuar pushtetin ekzekutiv. 

Në sajë të rezultatëve nga Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve   subjektët politike kanë arritur këto rezultate: Partia Demokratike e Socialistëve 35.10%(143.548 vota), 30 deputet, Koalicioni “Për të ardhmën e Malit të Zi” 32.55%(133.267 vota), 27 deputet, Koalicioni “Paqja është kombi ynë” 12.53%(51.297 vota), 10 deputet, Koalicioni “E bardha në të zezë”, 5.53%(22.649 vota), 4 deputet, Socialdemokratët 4.10%(16.769 vota),3 deputet, Partia Boshnjake 3.98%(16.286 vota), 3 deputet, PSD”Mali i Zi i fuqishëm”, 3.14%(12.839 vota), 2 deputet, Lista shqiptare”Genci Nimanbegu-Nikë Gjeloshaj”, 1.59%(6.488 vota), 1 deputet, Koalicioni shqiptar”Së bashku një za”, 1.14%(4.675 vota) 1 mandat deputeti.

Ndërsa pragun elektoral nuk e kanë kaluar dy subjekte politike që përfaqësojnë pjesëtarët e popullt kroat: HGI 0.27%(1.106 vota) dhe HRS 0.13%(527 vota).

KSHZ-ja ka njoftuar se në Mal të Zi kanë votuar 413.952 qytetarë, ku fletëvotime të vlefshme kanë qenë 409.451, ndërsa të drejtë vote kanë pasur 540.026 qytetarë. Pjesëmarrja në votime ishte 76.65% e votuesve të regjistruar, që ishte më e madhe së në vitin 2016(72.6%).Cekim së Kuvendi i Malit të Zi ka 81 mandate të deputetëve, ndërsa kanë garuar 6 koalicione dhe 5 parti politike.

Fitore e opozitës

Në sajë të rezultatëve të para tre subjekte politike nga opozita Koalicioni  “Për të ardhmën e Malit të Zi”,Koalicioni “Paqja është kombi ynë”  Koalicioni “E bardha në të zezë”, gjithsej kanë siguruar 41 mandate të deputetëve, që janë të mjaftueshëm për të formuar qeverinë e ardhshme. Ishte kjo fitore e opozitës, duke qenë befasi për opinionin e gjerë, duke e sfiduar partinë e DPS-it të M.Gjukanoviqit. Madje ky ishte rezultati më i dobët i tyre në tridhjet vite të pushtetit, duke kaluar në opozitë. Iu mbetet të gjitha partive politike të analizojnë rezultatët e tyre dhe të nxjerrin mësime, për dështimet dhe objektivat e tyre e kjo ka të bëjë në veçanti për ata që ishin pjesë e pushtetit të deritashëm.

Lëvizja qytetare “URA” befasia e zgjedhjeve

Në sajë rezultatëve del së befasia e tyre zgjedhjeve është Lëvizja qytetare”URA” e cila ishte në kuadër të koalicionit”E zeza në të bardhë”, ku me 4 mandate të deputetëve, do të jetë çelsi i qeverisë së re. Eshtë pikërisht udhëheqësi i këtij koalicioni ulqinaku Dritan Abazoviqi i cili do të jetë vendimtarë për qeverinë e re. 

Pikërisht duke marrë seriozitetin e momentit, udhëheqësit e tyre subjektëve opozitare(Z.Krivokapiq, D.Abazoviq dhe A.Beçiq) të hënën me 31 gusht  kanë arritur pelqimin për formimin e qeverisë së përbashkët. Madje në këtë aspekt ata kanë miratuar katër parimet e përbashkëta mbi të cilat do të bazohet qeveria e ardhshme.

Parimi i parë që është rënë dakord është që qeveria e re, demokratike do të zbatojë me përgjegjësi të gjitha detyrimet ndërkombëtare. 

Së dyti, që qeveria e re demokratike do të zbatojë të gjitha reformat e nevojshme në mënyrë që Mali i Zi të bashkohet me Bashkimin Evropian sa më shpejt të jetë e mundur.

Së treti, që qeveria e re, demokratike do të jetë nga ekspert, te përbërë nga personel që janë ekspertë në fusha specifike, pavarësisht nga karakteristikat e tyre politike, fetare, kombëtare ose ndonjë karakteristikë tjetër.

Së katërti, qeveria e re do të angazhohet plotësisht në respektimin e Kushtetutës dhe zbatimin e ligjit, me ndryshime në të gjitha ligjet dhe aktet nënligjore diskriminuese, përfshirë Ligjin për Lirinë e Fesë.

Kohabitacioni politik

Në sajë të situatës së krijuar, kësaj here në Mal të Zi do të kemi kohabitacionin politik, dukuri e panjohur deri më tash në pluralizëm në këtë mjedis. Pra, do të kemi një bashkëqeverisje ku presidenti i shtetit I takon një partie tjetër politike, ndërsa ekzekutivi, përkatësisht  qeveria një partie apo koalicioni tjetër politik. Se si do të jenë raportët e tilla është herët të flitet, por shumë çka do të jetë e qartë në muajt në vazhdim. 

Në pluralizëm duhet të mësohemi me dukuri të tilla politike, për të kuptuar dekompozimet politike por edhe raportët pozitë-opozitë, sepse pushteti është i ndryshueshëm, ndërsa shteti është i përhershëm. Sa më parë të kuptohet ky binom, ndryshimet në skenën politike do të përceptohen dhe pranohën më lehtë, si kudo në shoqëritë  me përvojë demokratike.

Shqiptarët fituan dy mandate 

Në këto zgjedhje ndonëse janë bërë përpjekje qe shqiptarët të marrin pjesë me një list zgjedhore, një ide e tillë nuk u realizu. Edhe pse në këtë drejtim janë përpjekur si nga Shqipëria, Kosova e diaspora, shqiptarët dolën në dy lista zgjedhore, duke fituar dy mandate të deputetëve. Nëse  krahasojmë me vitin 2016, ku shqiptarët ishin të përfaqësuar në parlament me një deputet, kësaj here do jenë më dy, duke dëshmuar së pjesëmarrja në zgjedhje me dy lista zgjedhore nuk ishte humbje por një fitore e merituar. Madje 11163 vota të fituara së bashku  dëshmon angazhimin e elektoratit votues shqiptar për të pasur përfaqësimin autentik në Kuvendin e Malit  të Zi. Nëse e krahasojmë më katër vite më parë(2016) kur gjithsej subjektet shqiptare  ndonëse ishin ne tre lista zgjedhore gjithsej  kanë pasur   9790 vota, kësaj here ishte një rritje për  12.3 %.

Ndonëse dëshirat kanë qenë që ky numër votash të jetë edhe më i lartë, duke ditur rrethanat politike në vendbanimet shqiptare nga Ulqini e deri në Rozhajë, nuk ka pasur mundësi për ndonjë rezultat tjetër, por duhet të pajtohemi se ky ishte maksimumi i mundshëm për momentin.  

Me këtë rast  duhet cekur se pengesë ishte ligji zgjedhor  që është diskriminues për shqiptarët, e po ashtu edhe  subjektët politike të ashtuquajtura qytetare sidomos DPS-i që  kanë depertuar në elektoratin votues shqiptar përmes premtimeve dhe mashtrimeve të ndryshme për të siguruar vota  duke dëmtuar në mënyrë të drejtpërdrejtë subjektet politike të shqiptarëve, ku rasti i Ulqinit meriton një analizë  të veçantë. 

Pakicat kombëtare  duhet të jenë pjesë e qeverisë

Duke u nisur nga parimet demokratike, subjektët politike të popujve pakicë duhet të jenë pjesë e qeverisë. Pasi në përbërjen e kaluar ishin pjesë e qeverisë  ata duhet ta vlerësojnë pa paragjykime ofertën për pjesëmarrje në qeverinë e re. Pakicat kudo duhet të jenë pjesë e pushtetit ekzekutiv, sepse ata kanë mundësi të prezantojnë çështjet e ndryshme shoqërore, ekonomike e zhvillimore për pjesëtarët e popujve të tyre. Pikërisht   duke marrë parasysh së tash kemi një realitet të ri të pushtetit, çdo refuzim në këtë drejtim do të ishte kundër interesave të popujve pakicë(boshnjakë, shqiptar e kroat). 

Kompromisi  për marrëveshje qeveritare

Andaj, në këtë aspekt duhet biseduar me mandatarin e qeverisë së ardhshme për çështjet të cilat janë të përbashkëta, ndërsa nëse ekzistojnë çështje kontestuese duhet përpjekur për të gjetur kompromisin e mundshëm. Mbetja jashtë institucioneve qeveritare, për hir të disa deklaratave politike nuk është në favor të shqiptarëve, sepse periudha tridhjetëvjeçare, dëshmon se viset shqiptare janë më të pazhvilluarat, ndërsa resurset ekonomike e ato natyrore janë plaçkitur nga matrapazat e oligarkët e ndryshëm  të lidhur me struktura  të pushtetit, që ka ndikuar në papunësi e më këtë në emigrimin e shqiptarëve në botën e jashtme për të mbijetuar. 

E dhëna së Ulqini është qyteti më i pazhvilluar në bregdet, të punësuarit kanë pagat më të ulta në Mal të Zi, ndonëse ka resurse dhe potencial më tepër së asnjë qytet në vend, dëshmon në mënyrë transparente një konstatim të tillë, andaj duhet gjetur forma për të ndryshuar këtë gjendje depresive në të mirën e përgjithshme shoqërore, sepse shqiptarët nuk duhet të mbesin peng i personave apo politikave të ndryshme.

shtator 2020

THE VIRTUAL KICK OFF NIGHT OF NEW YORK TRUE VENTURE FILM FESTIVAL

by

CONVERSATION WITH THE INITIATORS AND ORGANIZERS OF THE PROJECT, ELONA PAJA AND JULIAN BIBA-

by Rafaela PRIFTI-

Last Sunday NEW YORK TRUE VENTURE FILM FESTIVAL PRESENTED ITS AWARDS ON LINE. Twelve members of the Jury’s Festival with impressive careers in the movie industry, music and media presented the nominations in two dozen categories ranging from Best Music Video, Screenplay, Director to Best Human Rights, Experimental, Documentary Production and Feature Narrative. Can you talk about the categories?
Elona: The festival received a pretty good number of submissions and obviously for the jury it was difficult to select from some really great entries. During the rating process from each jury member, we noticed very small differences and the decision was made to expand the number of categories and consequently the awards. It ultimately shows appreciation for the filmmaker’s work by a professional jury. To borrow a quote from Walt Disney: “We don’t make movies to make money, we make money to make more movies!” And this is what motivates the independent filmmakers.

The official website of NYTVFF described it as an event dedicated to empowering independent filmmaking. Elona Paja, the Executive Director, and you, as Director of the Festival, have decades of experience in the movie business. How strongly do you feel about your stated misssion for this particular project?

Julian: What brought us together is our passion about cinematography. Obviously we both have our previous experiences in this industry – Elona as a journalist and director of documentaries and TV series; while I have been mostly alternating as a screenwriter,  director and producer. Our partnership fitted all the elements of a film festival project. In the meantime we are cooperating in several productions that are in the pipelines. Elona is ambitious and I like this. She is a great reader of people’s abilities, which is a highly valuable asset. She supports talented people and is constantly in search of new and exciting ideas. Our energy and mindset combined are well suited for the common goal of empowering independent filmmakers.


The First Edition of the Festival and the pre-recorded Award Show premiered virtually on Sunday. In previous interviews you had mentioned that the Festival is the high point of hard work, passion and the pursuit of your dream. How did the event play out in your mind as a red carpet award night?

Julian: I’m lucky to work beside a professional of live shows like Elona, so I didn’t have any doubt that our awards night would be fantastic and very entertaining so that the filmmakers and the audience would want to come back for the next edition’s red carpet awards ceremony. The online presentation I think showed we are serious and ambitious on reaching these goals.


The project was launched late November 2019. You knew that any such endeavour is bound to face and deal with obstacles yet the coronavirus pandemic was truly out of the range of predictions. You had to reschedule the deadline for the submissions and push the date of the awards show from May to September 2020. You held out hope for a live show for months. Can you both describe to me the awards ceremony outside of the pandemic reality – the release of the recorded event versus the live one?

Julian: The awards ceremony was to take place at a magnificent Manhattan venue and we had booked the whole list of performers such as musical bands, singers and dancers who would go in front of a live audience, but the pandemic made it impossible.

Elona: Yet we firmly believe that we shall have our chance on our second edition. It will be the triumphant night of the artists that deserve the audience’s applause for their achievements. One of our ideas is to invite the winners of the Festival’s first edition but this is still in the planning stages for now.


How was the awards show and presentations received online according to comments and reactions? I happened to speak by phone with Elona a few times while she was cutting and editing the video in the late night hours and I could hear the exhaustion in her voice.  

Elona: The online event went even better than we thought it would. Naturally, there were several days of hard work to prepare the whole one and a half hours video that premiered online, but it was well worth it. We got numerous congratulatory messages from the posts and privately on our festival’s Facebook page from winning filmmakers and who were thankful for participating and from many colleagues and friends.

Julian: Here is one of the messages sent by a filmmaker: “Hello people I’m Janer Mena, Thank you for the official selection to Uno Más. For me this recognition is very important because with this film I can visibly show my town and the history of my family. Thanks for the best director award, it’s my first prize and this is my motivation to make more films like Uno Más!”

We felt good about Janer’s and other winners’ success because we are ourselves filmmakers and know what a great motivation is a festival’s prize.

How challenging is it to support independent films and be competitive in the business and in a market that has seen no shortage of indies? Since True Venture is New York based, are you part of or affiliated with any Independent Film Centers in the city or around the country?


Julian: I believe that by giving the filmmakers from all over the world the possibility to screen and compete in NYC and network with other filmmakers, we offer an opportunity to increase their compatibility and exposure with local and international filmmakers. This was our first edition but it is our hope that as we go on  the festival will be embraced by many filmmakers and be recognized by important cinematographic entities, although, the festival is an independent organization as most film festivals around the globe are.

As a filmmaker, screenwriter, director, you have said that the deeper you step into the art of film the more there is to discover and the more you wish to explore. Can you share some of the things that you are discovering and want to further explore in your trade?

Julian: I started my involvement in this industry with script writing before I was asked to direct or to produce or even act. It is a good thing I like challenges. My attitude has always been: “I’ll do it if I know how or I will learn how to do it, so I can get it done!” So, I learn constantly starting from my own mistakes, to collaborating with other professionals, trying new styles of writing, directing or producing. Acting helps me understand how to write a better dialogue in my scripts, whereas directing sharpens my skills on what is doable on the set and what is not. I am fully aware that the art of cinematography is vast and worth discovering.

As an International Film Festival, True Venture received entries from Europe, North and South America, Asia etc. You have said you were impressed with the young Albanian filmmakers from Albania and Kosova and the quality of their artistry as being undistinguished by more established names in the business. What can you tell us about their film debut and their work?

Elona: True Venture received submissions from all over the world. Kosova and Albania were also represented with new and talented filmmakers who were award recipients from other festivals. I say “new filmmakers” because they have been known in the last few years. We recognize the difficulties of film production especially back home. We were proud that the jury of mostly American professionals singled some of them out for their creative work. After all we know it is competitive and it is really tough to stand ou0 in the movie business.

Organizing and managing the production of this scale, even though it was moved online due to the pandemic, requires a different set of skills. What was your previous experience? How did you hone in your abilities to bring the idea of an International Film Festival to fruition? 
Julian: I have worked on film festivals projects and in one of them I have been a member of the jury. In the last four years I have participated in several festivals in US, Canada and Europe where my films were screened. All this is an experience on its own but also gave birth to the idea of a festival where filmmakers can mingle and exchange in a friendly and welcoming environment. As filmmakers this is how we learn from each other and expand our network that often leads in collaborations and progressive future works. We are hardworking people who believe that everything is possible if there is a goodwill of getting things done for the common good.

What is the takeaway from the first edition and what do you anticipate for the next edition?

Julian: First of all we hope not to deal with similar situations such as the pandemic. We like to have experienced guest speakers to talk to the audience on the screening days about certain areas of the industry like: how to write a marketable screenplay; how to find funding and distribute films. All these and more are important for a filmmaker and might be of help to them in their future careers.

You both are Albanian filmmakers who initiated the project that could also elevate Albanian culture and artistic identity. Your aim is not just the launching of the Film Festival but to start off an annual event. Can you elaborate more on your vision for the future?

Julian: This is an international festival and welcomes filmmakers from all over the world. Indeed we are pleased to see Albanians participants. This not only elevates our culture and artistic identity but we hope it would help filmmakers in our home country to get proper recognition and support from the governments as well, which would lead to more and better films as a practice that has been proven successful for some countries in the Balkan region. 
Congratulations and Good Luck! 
 
To check out the nominations, winners and the awards night, go to the NYTVFF Facebook link: www.facebook.com/NYTVFF

Or on YouTube: 
https://youtu.be/nmS29UIlDEw

MUZEU I AT GJERGJ FISHTËS DO LARTËSOHET NË MADHËSHTINË E POETIT KOMBËTAR

by

Paulin Zefi, Përgjegjës i Trashëgimisë Kulturore Lezhë, rrëfen ekskluzivisht për gazetën Dielli, Organ i Federatës Panshqiptare të Amerikës VATRA, New York, punën e jashtëzakonshme për ndërtimin Muze të shtëpisë ku ka jetuar Poeti Kombëtar At Gjergj Fishta, punën për restaurimin e Kishave dhe monumenteve të tjera në Lezhë. Me Paulin Zefin bisedoi gazetari i Diellit, Sokol PAJA.


MUZEU I AT GJERGJ FISHTËS, NGA HARRESA TE DALJA NË DRITË

Përsa i përket Shtëpisë ku At Gjergj Fishta ka jetuar periodikisht, përgjegjës për lënien e këtij objekti në harresë të plotë janë të gjitha qeveritë pas vitit 1991 dhe sidomos “Ministrat e Kulturës”. Nga viti 1991 dhe deri më 2008, ky objekt ka patur statusin si Monument Kulture i kategorisë së parë, por ende nuk kam arritur ta kuptoj arsyen ose qëllimin dashakeqës të vendimit që është marrë më 5 qershor 2008, duke i dhënë statusin si Monument Kulture i kategorisë së dytë. Megjithatë, ky vendim nuk është asgjë në krahasim me lënien kriminale në harresë për 29 vite me rradhë! Unë personalisht, duke nisur nga viti 2014, krahas fushatës mediatike intensive, lobimit nga të gjitha anët, dërgimit të projekteve dhe kërkimit të donatorëve, jam kujdesur me financat e mia modeste edhe për mirëmbajtjen e këtij objekti, hapësirës muzeale dhe 150 m rrugë, e cila e lidh shtëpinë me rrugën e asfaltuar. Siç e kam theksuar vazhdimisht në Media dhe po e perifrazoj, për periudhën 2014-2020, ka munguar vetëm leja nga ana e Ministrisë së Kulturës, sepse financat nuk kanë qenë kurrë problem. Edhe pronarët e objektit, të cilët i kam ndihmuar personalisht për të siguruar dokumentacionin e objektit në vitin 2015, kanë qenë gjithmonë dakord. Më janë vetëofruar me dhjetra donatorë dhe shumë të tjerë të cilëve u kam kërkuar ndihmë. Me to mundet të kisha restauruar dhe ndërtuar edhe 50 shtëpi dhe jo vetëm këtë objekt. As projektet sʼkanë munguar (dihet). Projektin e parë ma kanë kthyer mbrapsht në tetor 2014, kurse ky fundit që është miratuar me 18 shtator 2019 është konceptuar fillimisht nga unë, projektuar nga arkitekti-projektues, Dodë Zhuba, dhe preventivuar nga ing. Sokol Toma. Fati im i madh dhe sidomos i këtij Monumenti ishte se ish-Kryetari i Bashkisë, Z.Fran Frrokaj, me ka caktuar si koordinator i Bashkisë Lezhë për të bashkëpunuar me Qeverinë Shqiptare në lidhje me “Projektin e 100 fshatrave”, ku bëjnë pjesë Fishta dhe Ishulli i Lezhës. Gjatë pranverës dhe verës së vitit 2019, kam qenë i angazhuar personalisht me grupin e punës së bashku me Profesorë dhe studentë të Universitetit Polis, për punën në terren dhe hartimin e projekteve. Projektin për restaurimin e shtëpisë e kam dërguar dorazi në Ministri të Kulturës në mars 2019, por në muajin maj është përjashtuar nga prioritetet e Qeverisë dhe pas lobimit të vazhdueshëm pranë Ministres Elva Margariti dhe ndërhyrjes së Kryetarit të Bashkisë, Z.Pjerin Ndreu, ky projekt u rikthye sërish në vëmendje. Në terren erdhën specialistët e I.M.K. dhe hartuan variantin final, i cili është miratuar në K.K.R. më 18.09.2019. Pastaj e kam bërë publike më 23 tetor 2019, me rastin e 148 vjetorit të lindjes së At Gjergj Fishtës dhe lajmi u përhap me një shpejtësi të rrufeshme, duke ngrohur zemrat e shumë patriotëve, por sidomos të adhuruesve të të madhit “FISHTA”. Përsa i përket financimit të projektit, unë kam qenë gjithmonë i gatshëm nëpërmjet donacioneve, por Ministria e Kulturës vendosi të pranojë një donacion tjetër, atë të kompanisë “4A-M”, me president Z.Ardit Metaliaj, të cilin e falenderoj shumë. Pra, Ministria ka dhënë vetëm lejen, por financimin dhe punën po i kryen kompania “4A-M”. Procesi i punimeve tashmë ka hyrë në fazën përfundimtare dhe falë angazhimit intensiv të ing.Sokol Toma, me të cilin kam një bashkëpunim të shkëlqyer, po kryhet një punë shumë cilësore. Modestisht e them se në këtë objekt kanë kontribute deçizive vetëm 4 persona: 1) unë që jam angazhuar me të gjitha format prej 6 vitesh me rradhë, 2) Z. Pjerin Ndreu, i cili ka ndërhyrë për rikthimin e projektit në vëmendje, 3) Znj. Elva Margariti për miratimin e projektit dhe 4) Z. Ardit Metaliaj, i cili po financon dhe po kryen të gjitha punimet me paratë e veta. Të tjerët, i falenderoj shumë vetëm për mbështetjen e tyre morale, por mirënjohjen time më të thellë do ta kem gjithmonë për përfaqësuesit e Medias vizive dhe asaj të shkruar, e sidomos për gazetarët e nderuar të Lezhës, të cilët më kanë mbështur dhe vazhdojnë të më mbështesin në mënyrë të pakursyer. 

26 MONUMENTET E KULTURËS NË LEZHË

Brenda hapësirës integrale të Bashkisë Lezhë kemi 26 objekte të cilat gëzojnë statusin si Monumente Kulture, që në bazë të rëndësisë dhe vlerave historike e arkitekturore janë vlerësuar kryesisht si Monumente Kulture të kategorisë së parë. Natyrisht që në këtë territor kemi edhe shumë objekte të tjera, që janë asete shumë të çmuara të Trashëgimisë sonë Kulturore Kombëtare, të cilat nuk janë bërë ende pjesë e listës së objekteve të mbrojtura nga Shteti Shqiptar, por falë një fushate të cilën e kam nisur që në vitin 2014, kësaj liste i janë shtuar dhe do të vazhdojnë ti shtohen edhe shumë objekte apo site arkeologjike që i plotësojnë kriteret për ta fituar një status të tillë. Lezha ka një fat shumë të madh, madje mund ta konsideroj si një qytet të përkëdhelur nga fati, sepse përveç pozicionit të favorshëm gjeografik dhe peisazhit natyror, në zemër të qytetit ka disa asete me vlera të paçmueshme siç është Parku Arkeologjik i Lezhës, brenda të cilit përfshihen jo vetëm strukturat murale antike ilire të Lissusit të Sipërm, atij të Mesëm dhe atij të Poshtëm ose Breglumor, por gjithashtu edhe Nekropoli mesjetar, Kështjella jonë e hijshme dhe Katedralja mesjetare e Shën Nikollit/Përmendorja e Vendvarrimit të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut etj. 

LEZHA, NJË FSHAT NJË MONUMENT KULTURE

Pothuajse në çdo njërin prej 65 fshatrave të Lezhës, kemi Monumente Kulture ose Monumente Natyrore të mbrojtura nga Shteti, por edhe site arkeologjike me vlera të jashtëzakonshme siç janë Tumat Ilire në Malin e Rrencit në Shëngjin dhe ato në Fushën e Papërdhokut në fshatin Kaluer. Po ashtu, kemi me dhjetra objekte kulti, duke nisur nga Bazilikat Paleokristiane dhe deri te Kishat e shumta mesjetare, por edhe me qindra kulla karakteristike të malësive të Veriut të Shqipërisë, banesa popullore qytetare apo fshatare etj. Për fat të keq pjesa më e madhe e këtyre aseteve dhe sidomos objektet e mbrojtura nga Shteti Shqiptar, si rezultat i mungesë së vëmendjes nga ana e institucioneve përgjegjëse kanë arritur një shkallë të lartë amortizimi, disa prej tyre janë rrënuar dhe shumë të tjera po rënkojnë që nga themelet. Në vitin 2014 kur unë mora detyrën si Përgjegjës i S.K.K.-Lezhë në D.R.K.K.-Shkodër, ndërmora menjëherë një fushatë intensive sensibilizimi në Media dhe me këtë rast falenderoj nga zemra të gjithë gazetarët e Lezhës dhe TV kombëtare e lokale. Paralelisht me fushatën mediatike u angazhova me të gjitha mundësitë për mirëmbajtjen e Monumenteve të Kulturës, duke nisur nga ato që ndodhen në vendlindjen time si: Shtëpia ku At Gjergj Fishta ka jetuar periodikisht, Kisha mesjetare e Shën Shtjefnit në Blinisht, Ura e Madhe ose Ura e Shkinës në Blinisht, udhëhoqa një ekspeditë arkeologjike me autorizim të Ministrisë së Kulturës në truallin ku ndodhej kulla në të cilën ka lindur At Gjergj Fishta dhe më pas, falë mbështetjes së miqve të mi donatorë vijova ndërhyrjet pranë Urës së Plakut Gjon në Rraboshtë, çlirova nga vegjetacioni dhe mbeturinat inerte e plastike rrënojat e Kishës mesjetare të Shën Gjon Pagëzorit në qytetin e Shëngjinit (kjo nuk është M.K.), largova grumbullin e madh të mbeturinave të depozituara prej 27 vitesh pranë banesës popullore qytetare të Sali Bajram Zekës në lagjen Varosh (Lezhë), realizova ndërhyrjet e para mirëmbajtëse pranë banesës popullore qytetare të Esat Mlikës në lagjen Skënderbeg (Lezhë), po ashtu restaurova Teqenë N’Sulti, në Malësinë e Lezhës, fillimisht me financat e mia dhe i përfundova ato falë mbështetjes financiare nga miqtë e mi të nderuar donatorë. 

BUSTI I AT FISHTËS NË SHTËPINË E TIJ

Më 30 dhjetor 2014, falë një donacioni, ngrita bustin e At Gjergj Fishtës pranê shtëpisë ku ai ka jetuar periodikisht dhe gjatë intervalit kohor mars 2014 – tetor 2015, kam çliruar nga vegjetacioni i lartë dhe nga mbeturinat e depozituara në vite, të gjitha Monumentet e Kulturës që ndodhen në territorin e Bashkisë Lezhë. Të gjitha këto ndërhyrje i kam realizuar me 0(zero) mbështetje financiare nga Ministria e Kulturës, sepse raportet e mia me ish-Ministren e Kulturës, Znj.Mirela Kumbaro, janë karakterizuar vetëm përplasje të vazhdueshme, të cilat nisën për Shtëpinë ku At Gjergj Fishta ka jetuar periodikisht dhe kulmuan pasi kundërshtova vendosjen dhe bëra të mundur heqjen e pllakatit të sulltan Sulejmanit të madhërishëm nga porta kryesore (lindore) e Kështjellës së Lezhës, veprime, të cilat më kushtuan me largimin tim nga detyra më 16 tetor 2015. Fatmirësisht më 13 janar 2017, ish-Kryetari i nderuar i Bashkisë Lezhë, Z.Fran Frrokaj, të cilit do ti jem gjithmonë mirënjohës, më besoi detyrën e Përgjegjësit të Sektorit të Trashëgimisë Kulturore pranë Bashkisë Lezhë, detyrë të cilën e ushtroj edhe sot. Menjëherë pas emërimit në këtë pozicion kam nisur fushatën mediatike për rehabilitimin e plotë të Katedrales mesjetare të Shën Nikollit/Përmendorja e Vendvarrimit të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut dhe me hartimin e projektit. Varianti i parë ka përfunduar në muajin mars 2017 dhe variantin e dytë, më të plotë, të konceptuar nga ana ime dhe të punuar nga ing. Sokol Toma, e kam dërguar dorazi në I.M.K. më 21 dhjetor 2017. Brenda pak ditësh ka ardhur në vend një grup pune nga I.M.K. dhe kanë nisur punën për hartimin e variantit final. I vetmi problem ka qenë mosrealizimi i plotë i disa ndërhyrjeve të parashikuara në projekt, sepse duke u arsyetuar për mungesë fondesh, Ministria e Kulturës “i cungoi” gjatë rrugës, dhe për këtë arsye unë u jam drejtuar për ndihmë donatorëve, duke bërë të mundur rehabilitimin e portës kryesore ilire të qytetit antik të Lissus-it, rindërtimin e plotë të  “Varrit simboli” në zemër të Katedrales mesjetare të Shën Nikollit/Përmendorja e Vendvarrimit të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut dhe trajtimin e të gjitha objekteve prej bronzi.

MUZEU ETNOGRAFIK I LEZHËS

Përsa i përket ndërtimit të Muzeut Etnografik Lezhë pas 28 vitesh mungesë, i cili është një muze model në vendin tonë, realizimin e tij ja kam kërkuar Kryetarit të nderuar aktual të Bashkisë Lezhë, Z.Pjerin Ndreu, pikërisht që në ditën e parë kur ai ka marrë detyrën. Falë tij, i cili angazhoi menjëherë Zv/Kryetarin e Bashkisë Lezhë e mikun tim të nderuar, Z.Ermal Pacaj, stafin e Drejtorisë së Urbanistikës dhe Drejtorisë së Shërbimeve pranë Bashkisë Lezhë, u bë e mundur një bashkëpunim dhe punë me të vërtetë e shkëlqyer, të cilën e finalizuam në një kohë rekord dhe ceremoninë e inaugurimit e kemi mbajtur pikërisht më 23 tetor 2019, në kuadrin e 148 vjetorit të lindjes së At Gjergj Fishtës. Impakti i krijuar në komunitet, media dhe në opinionin publik ka qenë i jashtëzakonshëm, sepse njerëz të panumërt më përgëzonin dhe më falenderonin si brenda në muze, ashtu edhe në zyrë, në rrugë, në rrjetet sociale etj. Merita kryesore për ndërtimin e këtij muzeu, i takon pikërisht Kryetarit të Bashkisë, Z.Pjerin Ndreu. 

KISHA MESJETARE E SHËN BARBULLËS NË PLLANË 

Gjatë vitit 2019-2020 është bërë e mundur restaurimi i plotë i dy Monumenteve shumë të rëndësishëm: Kisha mesjetare e Shën Premtes në Balldre dhe Kisha manastirore e Shën Lleshdrit (Shën Aleksandrit) në Pruell, Spiten, e para falë donacioneve dhe angazhimit të klerikut katolik dhe studiuesit, Dom Nikë Ukgjini, dhe e dyta falë vetë banorëve të fshatit dhe angazhimit të klerikut katolik italian e famulliarit, Don Alessandro. Ndërsa aktualisht, po vijojnë punimet pranë Kishës mesjetare të Shën Barbullës në Pllanë, ku financimet ashtu si në rastin e Kishës së Shën Premtes në Balldre, janë siguruar nga Dom Nikë Ukgjini. 

PUNËT E MËDHA NË VAZHDIM

Prioritetet e mia për të ardhmen janë: 1) vendosja e shtatores monumentale të Heroit tonë Kombëtar, në Sheshin Gjergj Kastrioti, shtatore, të cilën së bashku me realizuesin e saj dhe skulptorin duarartë, Ardian Pepa, e kemi magazinuar në Tiranë dhe ka plot 18 muaj që po presim miratimin e lejes nga Ministria e Kulturës, 2) ndërtimi i një kompleksi muzeal te trualli i kullës ku ka lindur At Gjergj Fishta, 3) rikonstruksioni i plotë i Kishës mesjetare të Shën Shtjefnit në Blinisht, 4) ringritja e Kishës mesjetare të Shën Gjonit në Shëngjin ku e kam gjetur donatorin, por do ta bëj publike kur gjithçka të jetë gati për nisjen e punimeve, 5) rikonstruksion i Kishës mesjetare së Shën Gjon Pagëzorit në Mërqi, 6) rikonstruksioni i “Ndërtesës së Qelës” në Kashnjet dhe 7) konservimi e restaurimi i Urës së Plakut Gjon në Rraboshtë. 

Kalket e shëmtojnë gjuhën tonë

by

Shkruan:Qamil S. Dardhankodra-Kanada-* Kalket janë përkthime fjalë për fjalë nga nji gjuhë tjetër, në gjuhën tonë, përkthimi nuk asht vetëm përkthim por asht edhe rikrijim. Fjalët dhe shprehjet të përkthyeme kështu e damtojnë rand gjuhën tonë. Të tilla fjalë dhe shprehje përdoren me shumicë nga shtëpitë folshkruese të qyteteve të verilindjes. Këto fjalë dhe shprehje kështu të përkthyeme keq vijnë nga gjuha që flitet në veri të vendit tonë. T’i marrim e t’i shqyrtojmë disa shembuj që përdoren ma së shpeshti në të folmen tonë; për së tepërmi përdoret shprehja: – u lajmërova, flm. që u lajmërove, lajmërohu atje!, etj. (sll. javiti se, javlam se, javi se) në shembujt e gabueshëm, si: – në orën 3 u lajmërova në zyrën e …, duhet të lajmërohesh në punë në orën…, flm. që m’u lajmërove (për nji thirrje telefonike), etj. Të tilla shprehje duhet të përdoren shqip, kështu: …, në orën 3 shkova në zyrën e …, ose, aty mbërrina në orën 3…, – shkova në shtëpinë e …, flm. që erdhe me kohë…, flm. që më thirre me telefon…, flm. që nuk më ke harrue…, etj. Erdha në përfundim se (sll. doshao sam do zakluçka) në shembujt e gabueshëm, si: …, erdha në përfundim se nji veprim i tillë…, erdha në përfundim se ndryshimet klimatike…, etj. duhet: – u binda se njerëzit e tillë…, – m’u mbush mendja se ndryshimet klimatike në rruzullin tokësor…, etj. 

Nuk përjashtohet mundësia që…, (sll. ne iskluçuje se moguqmost) duhet: – nuk do të thotë që ai dhe shoku i tij e lanë mbrapa atë punë…, – nuk më mbushet mendja se ndryshimet atmosferike…, etj. 

Këtu bahet pagesa për tatim në pasuni…, (sll. ovde vrshi se ispllata za porez na imovinu) duhet: – këtu paguhet tatimi i pasunisë, ose këtu paguhet tatimi për pasuninë …, etj. kurrsesi nuk duhet të përdoret shprehja “tatimi në pronë” – porez na imovimu, ky asht nji turp i madh për shqipfolësit! 

E mbijetoi atë gjendje, e mbijetoi atë sëmundje… (sll. prezhiveo), duhet: i kaloi ajo sëmundje…, – nga ajo vështirësi doli fitimtar…, etj. 

Shkojmë në pyetjen e dytë…, (sll. idemo na drugo pritanje), duhet: kalojmë në pyetjen e dytë…, – ta shohim pyetjen tjetër…, – në radhë asht pyetja e dytë…, etj. 

N. bleu nji shtëpi të re, i njejti ma parë jetonte në nji…, (sll. isti), duhet: N. bleu nji shtëpi të re ai ma parë jetonte në…, etj.

N. erdhi shpejt deri te pasunimi (sll. doshao je do), duhet: N. u pasunue shpejt. 

Mbas falenderimit që ju ban dikush mbas nji pune, shërbimi, dhurate, etj. që keni ba nuk duhet të përgjigjeni me kalkun “s’ka përse” (sll. nema na çemu) por duhet të themi: me nder qofsh, qofsh i nderuem, të lutem, ju lutem, nuk bana gja, kreva punën time, etj. 

Orari i punës (sll. radon vreme) duhet vetëm: orari 9-17. 

Fjalët e maposhtme shkruhen kështu: arkivi, grupi, publiku, ekipi, etj. e kurrsesi: arkiva ose arshiva, grupa, publika, ekipa, etj. 

Shumë duhet të kemi kujdes ndaj gjanave të tilla e të ngjashme sepse ato përnjiment e damtojnë shumë gjuhën tonë.

*

Qamil S. Dardhankodra-  Prof. i Gjuhës the letërsisë shqipe        

-bashkëpunëtor i jashtëm i Institutit Albanologjik të Prishtinës – sektori i Onomastikës – adhurues i mbretnisë shqiptare – zogist –    

-nënkryetar i “Vatrës” – dega e Torontos -Kanada