NJË FTESË PËR TË GJITHË SHQIPTARËT.
NJË FTESË PËR TË GJITHË SHQIPTARËT
𝗧𝗵𝗲 𝟭𝟴𝘁𝗵 𝗔𝗻𝗻𝘂𝗮𝗹 𝗔𝗹𝗯𝗮𝗻𝗶𝗮𝗻 𝗙𝗲𝘀𝘁𝗶𝘃𝗮𝗹 𝗽𝗿𝗲𝘀𝗲𝗻𝘁𝗲𝗱 𝗯𝘆 𝗔𝗔𝗠𝗖 𝗶𝘀 𝗰𝗼𝗺𝗶𝗻𝗴 𝘂𝗽 𝗼𝗻 𝗝𝘂𝗻𝗲 𝟵𝘁𝗵 𝗮𝗻𝗱 𝟭𝟬𝘁𝗵 𝗶𝗻 𝗪𝗮𝘁𝗲𝗿𝗯𝘂𝗿𝘆, 𝗖𝗧
With authentic food and music, it’s a great opportunity for the Albanian community to come together and celebrate our roots. If you’re interested in sponsoring the event, make sure to check out the sponsorship guide and return all information in by May 5th!
And for everyone else, mark your calendars and get ready for a fun-filled weekend. Only two weeks left to go!”
If you have any questions regarding sponsorships call:
Sali Barolli: 860-930-7415
Endrit Himaj: 203-518-2076
Albana Lame: 646-715-2737
*Limited Sponsorship requests will be handled on a first come/first serve basis. All Banner Sponsors will require a Vector or High-Resolution Image. For Questions, please send an email to 𝐬𝐩𝐨𝐧𝐬𝐨𝐫𝐬𝐡𝐢𝐩@𝐚𝐚𝐜-𝐜𝐭.𝐨𝐫𝐠
VATRA PËRKUJTON 50 VJETORIN E REVOLTËS SË SPAÇIT
Federata Pan-Shqiptare e Amerikës VATRA me rastin e 50 vjetorit të Revoltës së Spaçit, ditën e Shtunë më datë 27 Maj 2023 ora 11 A.M. në Selinë Qëndrore të Vatrës me adresë: 2437 Southern Blvd, Bronx, NY 10458, do të organizojë promovimi i librit: “Përtej Harrimit, Abdulla Rami” nga auditoret franceze në terrin e diktaturës, shkruar nga Ermira Xhomaqi-Godo.
Libri i kushtohet vuajtjeve dhe persekutimit në regjimin komunist shqiptar të Intelektualit
Abdulla Ramit, përkthyesit të Hygoit, ish -liceistit të Korçës, në një klasë me diktatorin Hoxha dhe bashkëstudent në Montpellier të Francës.
Abdulla Rami si antikomunist vuajti 19 vite në burgjet e diktaturës, në ferrin e Burrelit dhe vdiq në internim. Në këtë promovim do flitet për rëndësinë e Revoltës së Spaçit dhe për vlerat e librit të përkthyer nga Abdulla Rami “William Shakespeare” të autorit Victor Hugo.
Ftohet komuniteti dhe media të marrë pjesë.
100 VJETOTI I “PROFETIT” TË HALIL XHUBRANIT,I PËRKTHYER NË 110 GJUHË TË BOTËS
Prof.Muhamed Mufaku
Ditë më parë (më 25 prill), në Selinë e Kombeve të Bashkuara në New York u hap ekspozita kushtuar poetit, shkrimtarit dhe piktorit libanezo-amerikan, Halil Xhubran, siç është i njohur në vendlindje e në letërsinë arabe ose Kahlil Gibran, siç u njoh në Amerikë e më gjerë, me veprat e tij që u përkthyen në shumë gjuhë të botës.
Në të vërtetë ekspozita ishte e planifikuar për 2020, por për shkak të COVIDI-19 u shty për sivjet që lidhet me 100-vjetorin e librit të njohur, që u botua më 1923 në New York, e më vonë u përkthye në shumë gjuhë të botës. Ndaj, ekspozita u hap me titullin “Kahlil Gibran returns to New York”, pasi që u sollën prej Muzeut të Xhubranit në Liban 30 vepra të realizuara gjatë qëndrimit të tij në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ndonëse Xhubrani njihet më shumë si poet e shkrimtar, në këtë ekspozitë shumica e veprave kanë të bëjnë me artin, kurse u ekspozuan vetëm shtatë dorëshkrime të tij origjinale, në mesin e të cilave drafti i librit “Profeti” me disa shënime me dorën e vetë autorit, ashtu siç e dërgoi atëherë për botim në New York.
Edhe pse është i njohur në shqip si poet e shkrimtar, ai më shumë u mor me vizatime, duke lënë nja 700 piktura, 80 prej të cilave ende ruhen në Mezeun Telfair në shtetin Georgia.
Nisja në kohën e Vaso Pashës
Halil Xhubran u lind më 1883 në fshatin malor Basharri në veri të Malit të Libanit, i cili ishte në atë kohë një njësi administrative autonome në krye me një guvernator osman të krishterë. Mu në atë vit rilindasi Vaso Pasha u emërua guvernator dhe mbeti në atë pozitë deri në vdekje, më 26 qershor 1892. Xhubrani u rrit në kushte të vështira, pasi që i ati shpenzoi atë që kishte dhe u burgos për shkak të borxheve, ndaj nëna e tij vendosi të shpërngulet për në SHBA më 1895, duke i marrë atë më të vëllain e motrën. Në fillim u vendosën në Boston ,ku u regjistrua gabimisht si Kahlil Gibran,duke jetuar në kushte të vështira derisa u kthyen përsëri në Liban më 1898. Ndërkohë, që në fëmijëri Xhubrani tërhoqi vëmendjen me talentin e tij në vizatim, kurse talenti i tij për poezi e prozë arabe u paraqit gjatë qëndrimit të tij në Liban prej 1898 deri më 1902.
Me të kthyer në Boston më 1902, Xhubran filloi të merret më shumë me art dhe vizitimet e tij u ekspozuan më 1904 në “Studio Day”, kurse më 1905 botoi në New York librin e parë në arabisht “Profili i artit të muzikës”. Talenti i tij në art e tërhoqi vëmendjen e intelektuales Marry Haskell, e cila e këshilloi Xhubranin për ta studiuar artin në Paris, duke financuar qëndrimin e tij prej vitit 1908 deri më 1910. Kjo fazë kishte shumë domethënie, pasi që u njoftua dhe u shoqërua me artistë, poetë e shkrimtarë evropianë, si dhe me opozitarë siriano-libanezë të sundimit absolut osman.
Më t’u kthyer në SHBA, Xhubrani u vendos në New York më 1911, ku zhvilloi një aktivitet intensiv artistik dhe letrar në arabisht dhe në anglisht. Veç më 1912 iu botua romani “Krahët e thyer”, i cili ishte një ndër romanet e para në letërsinë arabe. Në fushën e artit, Xhubrani u paraqit fuqimisht me veprat e tij, të cilat u prezantua më 1914 në galerinë “Montross” dhe më 1917 në galerinë “M. Knoedler & Co.” në New York. Me botimin e librit të tij të parë në anglisht, “I marri” më 1918 filloi të paraqitet tani si shkrimtar origjinal që fitoi famë në SHBA e në botë më botimin e librit të tij “Profeti”, më 1923.
Në këtë libër shihet qartë ndikimi i qëndrimit të tij në Paris dhe gërshetimi i filozofisë orientale dhe evropiane me revoltën e tij kundër absolutizmit dhe për liri të mendimit. Vërtet, Xhubrani në këtë vepër paraqitet sikurse F. Nietzche në “Kështu foli Zarathustra” me emrin Almustafa, një prej emrave të profetit Muhamed (i zgjedhuri) si vizionar për një botë tjetër më të mirë para sfidave të reja të shekullit XX. Mu për këtë libri u përkthye së shpejti në gjuhët evropiane dhe u bë një ndër librat më të lexuar dhe më të shitura të shekullit XX.
Xhubrani vazhdoi të krijojë në arabisht me një frymë të re moderne që ia solli letërsisë arabe një risi në formë e përmbajtjeje. Më 1920 – me një plejadë shkrimtarësh libanezë të vendosur në New York – themeloi lidhjen letrare “PEN Leage”, e cilado të bënte një kthesë të madhe, duke hapur rrugën për paraqitjen e poezisë arabe, krejtësisht ndryshe nga ajo tradicionale, nën ndikimin e romantizmit perëndimor.
Ndonëse Xhubrani vazhdoi krijimtarinë në anglisht, duke botuar “Rërë e shkumë” më 1926 e deri në librin e fundit “Hyjtë e tokës”, që u botua në mars 1931, vetëm një muaj para vdekjes, përkatësisht më 10 prill 1931 si pasojë e tuberkulozit. Për shkak të porosisë së tij që të varroset në vendlindje, trupi i tij mbeti në New York disa muaj deri sa u bart më 1932 në Bsharri të Libanit, ku u varros në një manastir që u shndërrua në muze të Xhubranit.
Xhubrani në shqip e më gjerë
Xhubrani në gjuhën shqipe u prezantua për herë të parë më 1954 nga orientalisti Hasan Kaleshi (atëherë asistent në Degën e Orientalistikës në Beograd), duke ia botuar një prozë poetike me titull “Helm në mjaltë” në gazetën “Flaka e vëllazërimit”, e cila u ribotua më 2022 në vëllimin e 8-të të Veprave të Kaleshit. Me ardhjen e Kaleshit në Prishtinë dhe themelimin e Degës së Orientalistikës më 1973, kjo degë u bë iniciatorë për prezantimin e Xhubranit në tërë Jugosllavinë. Asistenti i ri Esad Durkoviqi u doktorua atëherë në letërsinë e re arabe, që u krijua në SHBA rreth Xhubranit, ndaj mori iniciativën për botimin e Veprave të zgjedhura të Xhubranit (duke përfshirë “Profetin”) në Zagreb më 1987. Këto vepra, që u botuan atëherë me tirazh prej 5 mijë kopjesh, u ribotuan disa herë në Sarajevë e Rjekë, e disa prej tyre u botuan si lektyrë për shkolla.
Mu atë vit (1987) poeti dhe përkthyesi i njohur asokohe Nehat S. Hoxha e botoi përkthimin e librit “Profeti” të Halil Xhibranit. Ndonëse në botimet në Zagreb e Sarajevë u përdor trajta arabe e emrit (Halil Xhubran), Nehat Hoxha e përdori trajtën që e përdori Kaleshi (Halil Xhibran), kurse më vonë u paraqiten përkthime të tjera në shqip me trajtën amerikane të emrit me të cilin u njoh autori: Kahlil Gibran.
Ndonëse Prishtina, me atë hapje që kishte për letërsinë botërore, e prezantoi në shqip për herë të parë librin “Profeti” të Xhubranit, me hapjen e Shqipërisë që nga viti 1990, Xhubrani u bë hit në Shqipërinë postkomuniste. Kështu, në Tiranë dolën tri përkthime të ndryshme të librit “Profeti” me veprat e tjera të Xhubranit. Përkthimin e parë që doli më 2003 e realizoi Maksim Rakipaj, që u ribotua më 2016, kurse përkthimin e dytë e realizoi Jozef Radi dhe u botua më 2009, ndërsa përkthimin e tretë e bëri Sait N. Saiti dhe u botua më 2017. Ndërkohë, në Prishtinë doli më 2016 përkthimi i dytë (i pesti në realitet), që e realizoi Elvi Sidheri dhe e botoi “Pema”. Me këtë vazhdë të interesimit u botua në Tiranë më 2019 edhe “Antologjia” në përkthim të Bajram Karabollës, që përfshinte vepra të tjera të Xhubranit. Megjithatë, si në shumë vende të botës, sivjet po shënohet 100-vjetori i “Profetit” me aktivitete e manifestime të ndryshme, duke filluar e ekspozitën ndërkombëtare në Selinë e Kombeve të Bashkuara në New York.
Legjenda:
1.Posteri i ekspozitës në New York.
2.Autoportret
3.Botimi i pare i “Profetit” më 1923
4.Përkthimi shqip i “Profetit”,Prishtinë 2016
Luftë për vepra
Astrit Lulushi/
Lufta për punën, veçanërish kur rezulton në libër a vepër, është luftë e keqe, e padrejtë Por duhet të shkatërrojnë dukurinë që të marrin edhe emrin.
Një fat të tillë të tillë tragjik ka patur edhe Sabiha Kasimati, disidente, e cituar si një nga gratë e para shkencëtare në Shqipëri. Ajo u arrestua nga regjimi komunist më 20 shkurt 1951, pas bombës në ambasadën sovjetike. dhe disa ditë më vonë u ekzekutua pa gjyq së bashku me 21 intelektualë të tjerë.
Sabiha Kasimati (1912 – 1951) ishte nga një familje e njohur intelektuale me origjinë nga Libohova. Ajo lindi në Edirne, (në Turqinë e sotme) nga Abdurrahman Kasimati dhe Zehra Mbreshtani. Sabiha ishte më e vogla nga pesë vëllezërit e motrat. Babai, Abdurrahmani, kishte kryer studimet universitare për Mjekësi në Turqi. Në vitin 1927 u kthye familjarisht në Shqipëri dhe u vendos fillimisht në Korçë, dhe më pas në Elbasan, ku shërbeu si mjek.
Pasi u vendos në Korçë, Sabiha filloi studimet në Liceun Kombëtar, i njohur ndryshe si Liceu Francez, emër i mbetur që nga koha e Luftës së Parë Botërore, kur prezenca franceze kishte qenë mjaft domethënëse. Një nga shokët e saj të klasës ishte diktatori i ardhshëm Enver Hoxha. Në vitin 1930 Sabiha u bë gruaja e parë që u diplomua nga kjo shkollë. Ajo zotëronte rrjedhshëm disa gjuhë. Menjëherë punoi për disa kohë si mësuese në shkollën normale të vajzave të qytetit, duke dhënë lëndët Edukata morale dhe Gjuhën frënge. Më vonë u transferua si pedagoge në shkollën shqiptaro-amerikane në Kavajë, ku dha mësim Biologjinë, një nga pasionet e jetës së saj. Në vitin 1936 mundi të përmbushë dëshirën për studime të larta. Shteti shqiptar i dha një bursë studimi në Universitetin e Torinos, në Fakultetin e Shkencave Biologjike, të cilën e përfundoi me sukses. Në verën e vitit 1941, Sabiha Kasimati mbrojti doktoraturën, me temë: “Fauna ittica di acqua dolce d’Albania” (Peshku dhe fauna e ujërave të ëmbla të Shqipërisë). Me kthimin në atdhe, Kasimati emërohet mësuese në Institutin Femëror “Nana Mbretëreshë”, i cili pas pushtimit italian quhej “Donika Kastrioti”. Paralelisht me punën e saj pedagogjike, ajo i dha një vend të rëndësishëm edhe studimit të biologjisë së peshqve të detit që jetojnë në laguna, këneta, si dhe mbledhjes së materialeve për përgatitjen e veprës madhore të së ardhmes, monografinë: “Peshqit e Shqipërisë”. Për arsye shëndetësore u detyrua ta linte punën pedagogjike dhe të trajtohej në sanatoriumin kundër tuberkulozit në veri të Italisë, në Bolzano. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Kasimati vendosi të kthehej në vendlindje në vitin 1947, ndërkohë që komunistët sapo kishin ardhur në pushtet. Me krijimin e Institutit të Studimeve emërohet menjëherë si specialiste shkencore. Një vit më vonë, kur instituti mori emrin Instituti i Studimeve Shkencore, emërohet specialiste zoologe, e profilizuar për peshqit, në seksionin e shkencave biologjike. Gjatë kësaj kohe Kasimati bëri punën voluminoze të përcaktimit të bibliografisë shkencore që gjendeshin në Shqipërinë e asaj kohe. Kasimati arriti të shkruante një artikull të gjatë programor me titull “Problemet e peshkut dhe peshkimit në vendin tonë”, botuar në Buletinin e Institutit të vitit. Në atë artikull tekniko – shkencor ajo trajtoi në mënyrë analitike pasurinë iktiologjike të vendit sipas sipërfaqeve, problemet e mbarështimit dhe kultivimit të nevojshëm të disa llojeve, veçanërisht të krapit, koranit, levrekut evropian etj. Fillimisht në artikull ajo. paraqet kushtet natyrore mjaft të përshtatshme që ka Shqipëria, për një faunë të pasur lumore dhe detare. Ajo citon autorë dhe studime italiane, të cilët kanë përmendur pasurinë iktiologjike dhe mundësitë ekonomike të shfrytëzimit të saj. Më tej, Kasimati analizoi faktorët natyrorë të përshtatshëm, duke filluar nga konfiguracioni, gjiret e mëdha dhe të mbrojtura, kënetat, uji jo shumë i kripur dhe që nuk ngrinte as gjatë dimrit.
Rëndësi të veçantë ajo i atribuoi rrymave ujore, të pasura me peshq, që vinin nga deti Jon deri në veri të detit Adriatik. Një kusht tjetër i rëndësishëm që trajtoi Kasimati ishte konfigurimi i shtratit të platformës nëndet e cila është e gjerë e shtruar me rërë të imët ose baltë, ku gjenden të gjitha llojet e bimëve ujore dhe molusqeve të vogla, me të cilat ushqehen peshqit. Sipas të dhënave të studimit të saj, në këto zona gjenden kryesisht peshq të cilësisë së lartë, si Sturgeon, levreku evropian, Twait shad, Orata dhe Ngjala. Këto të fundit, sipas Kasimatit, udhëtojnë mbi 300 km deri në kënetën e Maliqit. Ajo tregon eksperimentet për rritjen dhe kultivimin me sukses të krapit në fushat e orizit. Për të bindur publikun dhe ekonomistët, ajo analizon dhe ofron disa sugjerime se ku mund të përfitojë shteti nga peshkimi, kryesisht në zonën e Nartës, ndërsa në zona të tjera potenciali ishte edhe më të madh, si në Butrintit, për shkak të mungesës së anijeve moderne. Një fenomen negativ që kishte konstatuar Kasimati ishte shfrytëzimi pa kriter i peshqve me vlera të larta tregtare dhe për pasojë sillte varfërimin e faunës detare me këto specie.
Në vitin 1949 Departamenti i Shkencave të Natyrës kreu një ekspeditë të gjatë studimore në zonat Kukës, Bicaj, Pukë, Burrel, Qafë-Shtamë; Bogë, dhe Theth, duke realizuar kështu një verifikim të gjetjeve në ujërat shqiptare. Në përfundim të kësaj ekspedite, Kasimati arriti të përshkruajë përfaqësuesit e familjeve, urdhrave, gjinive dhe llojeve të të gjithë peshqve në Shqipëri. Pas një pune shkencore, ajo i dorëzoi institutit për botim vëllimin prej rreth 200 faqesh, me titull “Peshqit e Shqipërisë”. Ky punim përmblodhi 257 lloje peshqish, të grupuar në 211 familje, duke lënë pa identifikuar dhjetë lloje peshqish, të cilët zakonisht vijnë shumë rrallë në ujërat e vendit, ose që nuk ishin hasur ende në detin Adriatik. Por pikërisht në kohën kur libri ishte në shtyp në fazat e fundit të botimit, Kasimati arrestohet.
Ajo prej kohësh kishte kundërshtuar shumë nga politikat e regjimit komunist të pasluftës, veçanërisht pas eliminimit dhe internimit të disa intelektualëve shqiptarë, të cilët shpesh nuk kishin patur asnjë lidhje me kundërshtarët politikë të PPSH-së. Një rast i tillë që e tronditi ishte vrasja e shkencëtarit dhe profesorit Selaudin Toto, njëkohësisht drejtor i Institutit të Studimeve Shkencore ku të dy kishin ndihmuar në ngritjen e institucionit. Ose siç ishte rasti i intelektuales dhe shkrimtares Musine Kokalari, motra e dy vëllezërve të pushkatuar, e cila u dënua dhe u burgos.
Këto të gjitha e kishin shtyrë Kasimatin të takohej personalisht me Enver Hoxhën, të cilin e njihte që në kohën e Liceut Francez. Për këtë takim disa studiues citojnë Kasimatin të ketë thënë:
“Kam ardhur t’ju them se po vrisni të gjithë intelektualët, dua t’ju pyes se me kë keni ndërmend ta ndërtoni Shqipërinë, me teneqexhinjtë apo këpucarët?”, dhe Hoxha iu përgjigj: “Mos lexoni iluminizmin francez, ju këshilloj të lexoni Marksin dhe Leninin”.
Më 19 shkurt 1951, një sasi e vogël dinamiti (që konsiderohej bombë) u hodh në oborrin e Ambasadës Sovjetike në Tiranë. Disa dhjetëra shqiptarë u arrestuan dhe pas hetimeve, torturave të të gjitha llojeve gjatë 2-3 ditëve, u ndanë vetëm 22 persona. Mes tyre ishte edhe Sabiha Kasimati, për të cilën autoritetet nuk dhanë asnjëherë asnjë shpjegim se çfarë e lidhte me këtë ngjarje. Në fakt, siç u mësua pas rënies së komunizmit, të gjithë të akuzuarve dhe të ekzekutuarve nuk iu bë asnjë lloj gjykimi, asnjë mundësi për t’u mbrojtur dhe asnjë apel. Më 26 shkurt, vetëm një javë pas ngjarjes, ata u morën në afërsi të fshatit Mënik, buzë lumit Erzen dhe u pushkatuan. Mehmet Shehu, në atë kohë ministër i Punëve të Brendshme, ishte përfshirë personalisht në hetimin e shkurtër të Kasimatit. Më 5 mars, ministri i atëhershëm i Drejtësisë, Manol Konomi, u shkarkua për mospajtim me shkeljen e ligjshmërisë dhe sajimin e një gjyqi që nuk ishte zhvilluar për ata 22 të vrarë tashmë.
Vepra e Sabeha Kasimatit “Peshqit e Shqipërisë” ku ajo dokumenton peshqit e liqeneve, lumenjve dhe deteve shqiptare, u botua, por jo me emrin e saj. Libri mban emrin e shkencëtarit rus Anatoly Poliakov dhe dy studiuesve shqiptarë në vitin 1955. Pas rënies së diktaturës, mos thoni se nuk kishte hezitime; Vetëm në tetor 2018, Kasimatit iu njoh merita e krijimit të idesë së një Muzeu Kombëtar të Shkencave të Shqipërisë. Në tetor 2018 u njoftua se Muzeu Kombëtar Shqiptar i Shkencave do të quhej Sabiha Kasimati dhe një zonë e muzeut do të ndahej për historinë e jetës dhe sakrificën e saj.
Photo: Wikipedia.