• Home
  • Politics
  • Opinion
  • Culture
  • Sports
  • Economy
  • Interview
  • Reporting
  • Community
  • Vatra

Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

EVENT: Remembering the Holocaust, Rescue Stories from Albania

February 2, 2018 by dgreca

The truth is incontrovertible. Malice may attack it, ignorance may deride it, but in the end, there it is. –Winston Churchill/

KoleMirakaj

Members of VATRA DC Chapter joined host Dr. Ina Farka on Tuesday evening at Gjergj Dollani’s Albanian-owned Café Chocolate in honoring International Holocaust Remembrance Day with Stories of Jewish Rescue in Albania. A Holocaust survivor’s relative was in attendance.

Dr. Farka shared an emotional account beginning with her first trip to the Holocaust Museum whereupon locating the Albanian names of the righteous she noticed a familiar one. She assumed it was a mere coincidence or perhaps a common local moniker, so she phoned her mother. Ms. Farka’s mother certified that the man on the wall was in fact her uncle. Dr. Farka was taken aback because she had known her mother’s uncle her whole life but he never made mention of the Jews he rescued. Dr. Farka recalled the dirt floor in her great-uncle’s basement where she later learned the Jews were hidden. To the question why was it kept secret, Dr. Farka’s mother simply said “humility” and that he considered it his duty to help the Jews, also the communists were no less of a threat to the righteous Albanians than the fascists.

Dr. Gjon Buçaj, longstanding national figure and former VATRA President, told one of many personal stories he had heard directly from father figure Kolë Bibë Mirakaj, Albania’s Minister of Interior during the Italian occupation. Jewish leader Leo Thür accompanied a distraught jeweler from Vlora, Mr. Levi, to Tirana hoping that Mr. Mirakaj would help them secure the release of the merchant’s younger brother who had been imprisoned and awaiting execution for financially supporting the partisans—the Levis were under communist pressure with one of their stores already burned to the ground. When Mr. Mirakaj requested the Italian Military Intelligence Service release the Levi bother, the commanding officer—who was privately willing to accommodate the Levis for a number of gold pieces but without guarantees—said the Jew would be “easily” executed the next morning. Mr. Mirakaj boldly declared that, “he may be executed tomorrow morning, but I will appear before Il Duce (Mussolini) myself on the next flight to explain that you sought gold for life.” At that, the younger Levi brother was set free. The merchant later returned to thank the Interior Minister. As in Ms. Farka’s story, Mr. Mirakaj responded that it was his moral duty to protect the Jews, nothing exceptional. On his way out of the minister’s office, the merchant had purposely left behind a briefcase with a large sum of money in it. Mr. Mirakaj called him back to the office and ordered him to take the briefcase. With tears down the merchant’s face, he explained the he knew no other way to repay him for saving his brother’s life. Mr. Mirakaj, forgiving the offense, told the merchant that all Albanians are obligated to protect every Jew with their lives if necessary—this is the highest meaning of BESA.

Public records found in Albania’s Archives reveal an official memorandum signed by Kolë Bibë Mirakaj in August 1943, authorizing passports for all Jews and safe passage to allied territories in southern Italy.

It is a celebrated fact among the Jewish people that every Jew in Albania was rescued from the Holocaust. For perspective: by 1945 two out of every three European Jews had been killed.

The Pan Albanian Federation of America – VATRA (The Hearth)               

Washington DC Chapter

DATE: January 30, 2018

Filed Under: Histori Tagged With: Remembering the Holocaust, Rescue Stories from Albania, VATRA (The Hearth) Washington DC Chapter

BERATI ESHTE DHE QYTETI I HEBRENJVE

January 26, 2018 by dgreca

-Vetëm në Berat gjatë kohës së luftës erdhën mbi 600, burra, gra dhe fëmijë/

1 hebrejNga Sulo GOZHINA/Berat/
BERAT – Sa herë që afrohet 27 janari i çdo viti mendja të shkon tek dita e Holokausit, tek lufta e II Botrore, viktimat, nga të cilit vetëm Hebrenjët ishin 6 miljon. Ndryshe nga vendet e tjera shqipëria ofroj për Hebrenjët strehimin e mbrojtjen e tyre.Vetëm në Berat gjatë kohës së luftës erdhën mbi 600, burra, gra dhe fëmijë. Të shkruash për këtë popull sa të vuajtur po dhe aq fisnik të duhet shumë kohë, punë, mund dhe djersë. Fasha e gjerë e kësaj teme tregon se sa herë që ulesh të hulumtosh po dhe aq herë të dalin detaje e histori të reja të pa publikuara më parë. Një temë të tillë në këto dy dekadat e fundit ka trajtuar edhe publicisti e studiuesi Simon Vrusho, për këtë punë të vyerë të deritanishme, por dhe për zbulimet e reja rreth kësaj fushe i morëm këtë intervistë. Gjatë këtyre 20 vjetëve të fundit ju keni shkruar e botuar mjaft mbi praninë hebarike në Berat, libra, shkrime, studime, reportazhe, portrete, etj. Madje në disa shkrime e intervista për këtë temë sa interesante po dhe aq jetike për hebrenjët, thuajse nga mesjeta e deri në kohën e para e pas luftës së dytë botrore e në vijim u jam referuar juve. Por edhe kur mendohet se kjo temë është ezauruar apo shteruar ju, sërisht, befas, nxirrni, zbuloni, publikoni fakte, dokumente, detaje të reja. Pyetja ime është

Cili ka qenë zbulimi i fundit në lidhje me këtë temë ?
I fundit është Miki, Miki, një hebre me tabaka në duar, strehuar në kohën e Holokaustit në Berat (1942-45) tek familja e Vangjel Budës, tek Budat, brez pa brezi argjendarë, me origjinë, ka gjasë dhe hebreje, argjendarë të spikatur edhe në punime ikonash me gdhendje, kuposje, derdhje dhe veshje me sava… Vangjeli vdiq i ri, më 1968, 50 vjeç… I dhënë pas argjendarisë, pas librave dhe “Zërit të Amerikës”… Vdiq me “Zërin e Amerikës” tek veshi… Argjendarinë si profesion ia la të birit Dhimitrit, Taqos, i cili ua trashëgon djemve Gavril e Valirian… Miki u mbajt si djalë shtëpie deri më 1945, kur Vangjel Buda e përcolli deri në Durrës, ku ishin mbledhur dhe hebrenj të tjerë, që riktheheshin në vendet nga kishin emigruar… Nasho Qytyku, 81 vjeç, fqinj me Budat, e mban mend Mikin, se, duke qenë moshatarë, edhe luanin bashkë në rrugët e “Vakëfit”…
Mesa duket numri i turistëve hebrenj, izraelitë po shënon rritje në qytetin e Beratit. Iu intereson prania e të parëve të tyre në këtë qytet, gjurmët, dëshmitë, jehona ?
Kur dëgjojnë apo shikojnë se hebrenjtë kanë pasur një lagje të tyre, një lagje të vendosur në qendër të qendrës së Beratit nga ana urbanistike, midis xhamisë së Plumbit dhe Mitropolisë, atje ku rruga mban emrin “HEBRENJTË”, kur mësojnë se komuniteti i hebrenjve ka pasur të drejat e tij të njohura e të mbrojtura, kur kishin përfaqësues në drejtimin e qytetit, kur kishin sinagogën e tyre, sigurisht që ndjehen mirë… Por ata nuk kanë qenë në qendër vetëm nga pikëpamja urbanistike, por edhe ekonomike, edhe financiare, derisa komuniteti tyre apo hebrenj tregtarë financonin dhe hyqymetin në kohë të vështira… Por kanë qenë në qendër edhe nga aspekti kulturor, derisa përfaqësues të tyre përfshiheshim me zell në konkurset apo garat letrare që organizoheshin në qytet, ku merrte pjesë paria apo elita e qytetit, të themi… Nga fillimi i 1500 lagjia hebreje kisht 11 familje, pas disa dekadash u bënë 25 familje dhe më vonë arritën në 100 familje… Gjurmët e tyre gjenden gjithandej, në Bilçë apo në Duhanas me toponime kuptimplote, etj. Pra ka një prani historike, një komponent hebraik i pandërprerë me shekuj, natyrisht, kulmi arrihet me strehimin dhe shpëtimin e mbi 600 hebrenjve në kohën e Holokaustit…Po, ky është një kapitull më vete, i lexuar tashmë gjerësisht, megjithëse ka ende vend për ta hulumtuar… Ky strehim, ky shpëtim tregon se ç’ka qenë Berati për hebrenjtë, prandaj duket, ndjehet sikur dhe vetë Berati u thotë turistëve, vizitorëve, studiuesve hebrenj: “Hebrenj, Berati është edhe qyteti juaj!” Shko tek familja Xhezo dhe gjen një kuti, një dëshmi të qëndrimit e strehimit të hebrenjve, “një kuti të artë”, ku nga njëra është gdhendur ylli i Davidit, kurse nga ana tjetër një sinagogë, shih fotot e asaj periudhe, gra e fëmijë hebrenj në kurse të mësimit të gjuhës shqipëe në Berat, kurse jo pak të tjerë, fëmijë hebrenj u regjistruan dhe vijuan vitin shkollor 1942-43 bashkë me fëmijët beratas, si në rastin e shkollës së përzier “Kastrioti”, shkollë në qendër të Beratit, gjë që dëshmon se jeta vazhdonte, dhe mësimi, dhe edukim vazhdonte… Këtë e gjen edhe tek Jacqueline Silver, tek libri i saj studimor “…DHE ATA ENDE MËSOJNË““Education of Jeëish Children in Nazi Occupied Areas Betëeen 1933-1945.“(Arsimimi i fëmijve hebrenj në hapësirën e pushtuar nga nazistët në vitet 1933-1945.)Edhe Shqipëria, edhe Berati bëjnë pjesë në atë areal ku fëmijët hebrenj mësuan në një shkollë, në një klasë, në një bankë me fëmijët shqiptarë… Dhe kanë qëndruar në një bankë fëmijë hebrenj e fëmijë shqiptarë, madje në një bankë me të birin e aspirantit Myrto Qafa (efektiv i xhandarmërisë Berat),  Ermir Qafa etj. Në amzën e shkollës së përzier “Kastrioti” Berat, për vitin shkollor 1942-43 figurojnë të regjistruar dhe kalues për në klasën e dytë edhe dy nxënës hebrenj, i pari Juso Ruben ( me nr. amze 1490), lindur në Prishtinë në v. 1933, banues në lagjen Uzgur, Berat, kurse i dyti Vili Albahar ( me nr. amze 1491), lindur në Beograd më 18.12.1934. Prindërit e tyre, Mihal Ruben e Danilo Albahar cilësohen me profesion emigrant. Sigurisht, në shkollat e Beratit të atyre viteve ka pasur me dhjetra nxënës hebrenj me emrat origjinalë apo dhe të ndryshuar. Nga ky këndvështrim duket krejt i natyrshëm dhe kujdesi e financimi mijëradollarësh që ambasada e Izraelit në Tiranë, ambasadori David Cohen, bën për mjediset e çerdheve të fëmijëve në Berat, 70 vjet më pas..
Ju ia keni dedikuar librin tuaj “HEBRENJTË E BERATIT”,  Dr.Zino Matathia.!!!..
Po. Dr. Zino Matathia, Qytetar Nderi i Beratit, të cilit i kam dedikuar librin “Hebrenjtë e Beratit”, botuar më 2010. Në vitin 1971, në spitalin e Beratit ka operuar edhe tim atë. Mjek në stafin e spitalit ushtarak izraelit që u stacionua në kampin e refugjatëve kosovarë në Maqedoni, 1999. Prej vitit 1991 banon në qytetin Kamiel, Izrael, ku është nderuar si Qytetar i Vyer i tij. Thuajse çdo vit vjen në Shqipëri, në Tiranë, Vlorë e Berat . Ka punuar si mjek 14 vjet, duke qenë edhe drejtor i spitalit të Beratit.
Në korrik 2017 një delegacion i Bashkisë Karmiel, Izrael, i kryesuar nga Kryetari i Bashkisë Adi Eldar, zhvilloi një vizitë në Bashkinë e Beratit, cila ishte risia që solli delegacioni në Berat ?
Vizita u organizua në kuadër të lidhjeve të binjakëzimit ndërmjet dy qyteteve, Berat dhe Karmiel. Në takimin që zhvilluan me përfaqësues të Bashkisë së Beratit në datën 19 korrik u diskutua mbi mundësitë e bashkëpunimit ndërmjet dy qyteteve, kryesisht në shkëmbimet kulturore, në fushën e arsimit, të bizneseve të agrobiznesit dhe në rritjen e kapaciteteve ndërmjet stafeve. Të pranishëm në takim ishin edhe ambasadori i Izraelit në Shqipëri, Boaz Rodkin dhe Konsulli i Nderit i Shqiperise ne Izrael Menashe Getz. Gjate qëndrimit në Berat, delegacioni i Karmielit zhvilloi një vizitë në Qendrën Historike të Beratit, në Kala dhe Muzeun Ikonografik “Onufri”, si dhe në biznesin e këpucëve ‘’Caterina Firenze”. Pjesë e axhendës ishin edhe vizitat në njësine Administrative Roshnik dhe Sinjë, të cilat janë zona të rëndësishme të zhvillimit të agrobiznesit, kryesisht të prodhimit të ullinjve, qershive, vreshtarisë etj,. Gjithashtu delegacioni zhvilloi disa takime me stafin e Bashkisë Berat dhe të Qendrës Kulturore, Galerisë së Arteve dhe Bibliotekës Publike, ku u diskutua rreth mundësive të projekteve të përbashkëta dhe shkëmbimeve kulturore. Në fund të vizitës, u organizua një takim ndërmjet Kryetarëve të Bashkive respektive dhe stafeve, ku u parashtruan konkluzionet e vizitës dhe u vendosën piketat e bashkëpunimit për projekte konkrete…
Së fundmi edhe dy rreshat për enët me zbukurime me,“Yllin e Davidit” të gjetura në një familje në Kostren të Tomorrit ?
Në fakt të tilla enë me zbulurrime dhe në qëndër të tyre ndodhet “Ylli i Davidit”dhe që për muan janë shekullore ka shumë në anët tona dhe kjo tregon miqësin që në shekuj kemi pasur me Hebrenjët dhe që ende e kësaj ditë vazhdojmë ta ruajmë me fanatizëm. Po ti rikthehemi historisë të luftës së II Botrore, jo më kotë shqipëtarët mbrojtën jetën e hebrenjve duke rrezikuar jetën e tyre dhe kjo më e dukshme dhe më në aparencë në Berat pasi Hebrenjt në qytetin tone në vitet e luftës u strehuan në disa lagje, ndaj dhe ne me plot gojën themi se Berati është dhe qyteti i tyre.
***
Familje beratase që strehuan Hebrenjt e ardhur gjatë luftës së II Botrore Familje beratase qe strehuan hebrenj
1.      Isuf Qojle
2.      Qani Civeja
3.      Mehmet Xhezo
4.      Halil Frasheri
5.      Xhevat Gjergjani
6.      Xhevahir Zaganjori  (Shkodrani)
7.      Vexhi Buharaja
8.      Hysen Nallbani
9.      Bari Zeko
10.     Burhan Ruli
11.     Sula Muzhaka
12.     Tajfur Haznedari
13.     Asaf Xhufi
14.     Gani Telegrafi
15.     Sulo Droboniku
16.     Tefik Ruzi
17.     Taq Simsia
18.     Lilo Xhimitiku
19.     Jorgji Naco
20.     Irakli Meroli
21.     Gaq Kajana
22.     Dhimiter Shyti
23.     Llazar Shollla
24.     Toli Dodi
25.     Dhoksi Speci
26.     Siku Gjogu
27.     Kozma Gega
28.     Llukan Gjika
29.     Tasi Bixhonja
30.     Vangjel Sota
31.     Zoi Vesho
32.     Grigor&Peci Shkurti
33.     Jorgji Angjeliu
34.     Resmie Spathara
35.     Ndon Papai
36.     Miti Cania
37.     Vlash Myzeqari
38.     Hiqmet Çipi

Filed Under: Histori Tagged With: Hebrejte e Beratit, Sulo Gozhina

KJO DITË E GJITHË PËR TË KUJTUAR

January 26, 2018 by dgreca

NGA VISAR ZHITI/*

KJO DITË E GJITHË PËR TË KUJTUAR-Botohet me rastin e 27 Janarit, Ditës së KUJTESES/

Visar Zhiti                                                   

Çdo Solomoni, të persekutuar a mbret, ligjvënës a mjek, /

poet e mik, kujdo qoftë tjetër, edhe pa këtë emër,/

bashkëvuajtës dhe i përndjekur, edhe në harrime…/

1.

Kjo ditë e gjithë për të kujtuar… /

Por tmerri është më i madh, nuk e nxë dot kjo ditë, /

del përtej. Kanë mbetur nëpër ajër klithma pa gojë

dhe lotë pa sy, /

të përziera me shiun që nuk bie, por rri pezull/

si një ankth. Dhe dhëmbja e mëpastajme /

si lodrat e fëmijëve pa fëmijët, /

të shkelura, të thyera./

Urtësi pleqsh të flakura tej si borsalinat e tyre të çara/

dhe heshtje e zezë si një qen këmbëthyer,

gjysma macesh, copra pasqyrash, flatra zogjsh e librash…

I vërvit era andej-këndej apo kujtesa e çoroditur.

Në rrugën e zbrazët një këpucë gruaje e hedhur,

si zemër e shtrembëruar, e kuqerremtë si gjak i tharë…

dhe një djalë me pranga,

fantazmë që e arrestojnë çdo ditë…

Ku po e çonin  jetën? Ku?

Shpejt, shpejt, shpejt, ec, lëviz! Ju – andej harrimit,

këtej harrimit – ju.

Shtyhuni! Të nisen makinat? Ku? Ku? Dhe urdhërat

kanë mbetur nëpër natë, në natën që s’ka yje,

por tela me gjëmba.

Në natën e fundit, ku nuk zbardh më…

Brenda natës ka prapë natë,

minierat e zeza të ferrit…

2.

Nga lart na vijnë fatkeqësitë, por jo nga Qielli.

Nga Golgota e dënimit

ku ngjitemi vetë,

të shtyrë nga djalli që gjithmonë mbetet poshtë,

në terr

dhe i ushqen rrënjët e së keqes

me egoizmin helmues, me ambicjet vrastare,

që bëhen çmenduri kolektive. Doktrinë e krimit…

Po unë dua ditën time të harresës…

3.

Avitem për andej, kaloj në kohë i lemerisur,

ndal mes dënimit, shpirt dhe i largët,

plagë që vetëm dhëmb, dot nuk pëshpëris: të kishit

shkuar në vendin tim, dikur, nuk do ju përzinin,

do ju prisnin nëpër shtëpitë e varfëra, do ju mbronin,

edhe pse të pushtuar

nga vrasësit e përbashkët. Bukën

dhe frikën me ju do ta ndanin. Se ndodhi vërtet,

si nuk ndodhi?

Qëndresa dhe nderi si në librat tuaj të lashtë…

Dua dhe unë ditën time të harresës…

Se pastaj u vësulën mbi ne shumë më keq,

Na vranë tanët

dhe pastaj të vrarë na mbyllën burgjeve dhe punonim

në minierat e ferrit si skllevër…

Djalli po hakmerrej.

4.

Popull i zgjedhur, po Zoti na zgjedh dhe ne,

s’e dimë pse, për të vuajtuar,

se vuajtja na e bëka më të mënçur botën

e martirizimi të shenjtë. I duhen të ardhmes si drita…

Të ecësh pas një Krishti prej ere, me dishepujt

e shenjtët e përhapur gjithandej.

Në vend të breroreve të tyre përshfaqen

pllanga të dritave të projektorëve të luftës,

në burgje e në kufi,

mbi fytyrën e atij që do të zbraseshin plumbat

si breshër i mortjes.

I gjatë rreshti i të dënuarve, shumë i gjatë,

dhe rreshti i ushtarëve po ashtu, ende më i gjatë…

gjysma në të shkuarën

dhe gjysma në të ardhmen

dhe thashë, nuk mjafton një ditë për të kujtuar…

5.

Dua dhe unë ditën time të harresës,

Të gjithëve u duhet një ditë tepër, jo vetëm të vrarëve…

Çizme të mëdha diktature

kanë bllokuar horizontet, njëra si e hitlertë, e zezë

dhe tjetra si e stalintë, e kuqe…

Alarm! Po ecën historia, jo kundërhistoria si përbindësh!

Midis tyre këpucë të kalbura, që ecin vetë pa këmbë.

Mos janë këpucët e vuajtjes, të durimit të padurueshëm,

të frikës së shndërruar në guxim paranojak? Ja,

dalin nga rrethimi, poshtë telave me gjëmba, ku

po shkoni, mijëra këpucë, se si jeni,

gojë ulërimash të vrara,

nuk ju nxë dot asnjë kujtesë,

pirgje leckash të gjalla, por krimi

është më i madh, ohu-u, sa i madh! Dhe sa e pakët

ndjenja e atyre që kryejnë krime, më e vogël

se guriçka brenda në njërën nga këpucët e vdekura.

Ja, ja, dhe këpucët e mia aty, as këpucë nuk ishin,

copa çizmesh të çara në minierat e ferrit…

Dhe unë, i zbathur, me këmbët e përgjakura,

me dobësitë sikur të ishte e Akilit,

me një shigjetë fatkeqësie të ngulur, që s’duket,

jo, jo, nuk dua të marr këpucë jetime të të tjerëve.

Dhe në m’u bindshin, teksa endem mes tyre

dhe kërkoj të miat. Por një amanet të fshehtë

mund ta marr,

i kujdoqoftë, është i njeriut, teksa i mbush me elegji

këpucët e nxira të netëve

dhe këpucët e zbardhura të ditëve…

7.

Ndërgjegjen e botës nuk e mbyt dot të gjithë

gazi i kobshëm i furrave të së keqes.

Ky hi i hidhur jete s’është nga zjarri prometean,

nuk bën genocid zjarri

dhe nuk marroset pas ndonjë doktrine.

Është i zjarrit tjetër të djallit

Që të fut të ftohtin e vdekjes. Kolla e krimit

u përhaq gjithandej, te rrugët e dyert,

kolliten shkallët, dritaret, shpresa, automatiku i zi,

deliret, pemët, librat, zhgënjimet, pendesa, stinët,

ëndrrat kolliten në ëndrra të sëmura…

Dhe ai sapun makabër, i nxjerrë nga të gjallët,

si mund t’i lajë duart e mëkatit?

Dua dhe unë ditën time të harresës,

Të gjithëve u duhet një ditë tepër, jo vetëm të vrarëve,

edhe vrasëse,

që të pendohen…

M’u mor fryma, errësirë… Më sillni një rreze të thyer,

diçka që feks, një pikël drite sa loti.

Ç’janë këto vezullime? Mijëra unaza

të mijëra gishtrinjve të prerë,

në atë shiun e ngrirë që nuk bie…

Po ora, ku është ora e njeriut, vajti vonë për kthimin

ku s’do të mbërrihet dot asnjëherë.

Kërkëllijnë skeletet,

çohen nga balta e asgjësë dhe kërkojnë mishin

që ua zhvatën,

duan pyllin e djegur të flokëve. Ditën e hapur të syve,

kohën e pajetuar. Kujtesën prapë. Përsëri. Gjithmonë.

Pa kujtesë bota bëhet vetëm një kafkë.

Pse heshtin fjalët, po kalben

bashkë me buzët e kohës,

puthja e mortjes mbulon brigjet

dhe mijëra e mijëra këpucë bosh mbushen me shi

dhe ecin mbrapsht, nga dita e sotme e kujtesëz

i aviten fillimit,

ditës së parë të krimit… këpucë Buhenvaldi,

Aushvici, Dahau… nga gulagët në laogai… në Spaç,

Burrel, Qafë Bari… në burgjet pa emër të botës.

Fundosen në gropën ku kanë hedhur të gjallë

njerëzimin,

se qoftë dhe vetëm një njeri,

ai është njerëzimi i gjithë.

8.

Skeletet me koska mermeri

ulërijnë për atë pjesë jete të pakryer

më fort se sirenat ngjethëse të atyre trenave të egër

që s’ndalnin asgjëkundi,

veçse në stacionin e fundit të fundit.

Autoburgje dhe kamionë internimesh…

Le të bien epidemitë përreth, masakrat, ka prapë stacione,

është ai i ndërgjegjes së popujve,

stacion tjetër i fantazmave…

Stacioni i tmerrshëm i kujtesës…

Ja, erdhën nga prapa diellit. Stacioni i fundit

i mallkimeve.

Po i mëshirës, i faljes? Stacione gërmadhë, që…

Ju – andej harrimit,

këtej harrimit – ju. Në mes ndarja

si një e çarë fatale e tokës.

S’ka më rreshta, as rregull,

turma mëkatesh, histori e shqyer

nga bishat që s’kanë histori, veç atë të daljes

nga shpellat,

gjëmojnë hapat e shurdhëta të akuzave të gjërave,

se ç’lëviz poshtë dheut të huaj, hapen vetë varret masive,

dal dhe unë.

E si të mos jem hebre, kur kam holokaustin tim?

Dhe gjerman i dënuar jam, polak, rus hungarez,

rumun, edhe palestinez, etj, etj, afrikan, aziatik,

amerikan, kryeqi është njëlloj kudo,

jam shqiptar në Kosovë, dal nga gropa e përbashkët…

E ti je unë… Kohë s’kam dhe aq që të ringjallem,

vërtitem në vorbulla gjyqesh,

jo në atë të fundit,

kërkoj ashtu si pallton time të kalbur – kujtesë,

vetëm një ditë, e ç’i duhet më shumë një fantazme?

Parandjenjat rendin me motorë të zinj rrugëve të natës.

Mbi një fron era shfleton fletët e një Kurani vëllazërie…

Pallton time e ka vrasësi im, është ftohtë

dhe atij i duhet fati im,

ky i më pastajmi, i pasluftës,

i rënies së perandorisë të së keqes.

Palltoja e fatit shndërrohet në metal të ndryshkur,

e ngrirë mes erërave

ashtu si këpucët e zbrazëta në bregun e një lumi,

që nuk harron. Ku i pashë, në ç’makth?

Të jetë art aluçinant? Pse ka më pas kësaj? Shpirti

gjithmonë është lakuriq në qiell.

Dhe një ditë kujtese për të gjithë…

9.

A mjafton një ditë për të kujtuar, i nxë dot të gjitha…?

Dua ditën time të harresës… Ja, vjen agu i ditës tjetër

me një diell kryecopëtuar. Nuk mjafton as kjo ditë,

aq më pak një jetë.

As harresa nuk mjafton, s’mundet, nuk e përpin dot

të tërën, nuk mjafton as vdekja.

T’i kujtojmë të vrarët tanë… Vrasja e tyre na kujton

që nuk i mbrojtëm dot, por të mos rivriten me harresë…

Të vrarët nuk kanë vdekjen e tyre,

prandaj ata nuk vdesin kurrë.

Kurse vrasësit, ah vrasësit, ata janë të pa edukuar,..

Po kjo është pak, pu-pu sa pak që mund të thuhet

e s’ka pike rëndësi për ta.

Të egër janë, të tmerrshëm, pa shpirt, asgjë s’kanë

që të mund t’u shkojë në Qiell.

Në baltën e ferrit do të mbeten duke e bërë baltën

edhe më të keqe…

Mëshirë dhe lutje. Edhe për armikun. Ta duam,

aq sa na do, më thua ti…

Me drejtësi në fillim edhe për ata.

Pastaj për vete të duam

më shumë, të mos jemi si ata, kemi lindur që të duam,

pa dashuri nuk ka jetë…

durim dhe paqe!

Edhe baltën ta shpëtojmë, ta bëjmë siç ka qenë,

baltë krijuese, të jetës, e artit të njeriut…

 

10.

Koha pa kohë, e gjithkohëshmja… ecën

me hapat e zbathura të një Krishti.

U riktheve, Bir? Po unë që përjetoj një lamtumirë

që s’mbaron,

që lëkundet si dorë e këputur,

ja, u zvogëlua prej largësisë,

u bë si ajo dorëza prej argjëndi,

që hebrenjtë e quajnë yad, që me gishtin e zgjatur

të saj lexojnë librat e shenjtë.

Prekini plagët e mia

dhe dora do ju shndërrohet në argjend…

Si penë që dua të shkruaj, u bë lamtumira,

si çelës i shtëpisë tënde qoftë ora e kthimit,

e ke varur në qafë si një fëmijë,

që mos të të humbë gjatë lojës, se e gjitha lojë qënkërka,

Biri im, në tokë dhe në Qiell.

Dot nuk e kujtoj të gjithën, vuaj,

dhe të harroj të gjithën nuk mundem dot, vuaj.

Kujtesë-harresë… harresë-kujtesë… janë ditët e mia,

Kujtoj nga ato që duhen harruar,

harroj nga ato që duhen kujtuar,

Ç’po shkrin kështu mbi Ungjillin tim, çasti?

Pika të nxehta kohe

pikon kujtesa prej dylli e qiririt që ndeza

me shkëndijëzën time mes qerpikëve të pambrojtur,

prandaj dhe mërgoi nëpër yjet e largët.

Qiriri im i fundit

 Romë, datë e harruar…

*Botohet me rastin e 27 Janarit, Ditës së KUJTESES/

Filed Under: Histori Tagged With: Botohet me rastin e 27 Janarit, Ditës së KUJTESES, E gjitha per te Kujtuar, KJO DITË, Visar Zhiti

PORTRETI AUTENTIK I GJERGJ KASTRIOTIT-SKENDERBEUT

January 26, 2018 by dgreca

2 libriNDERIM DHE MIRENJOHJE PER SKULPTORIN , PROF.HEINRICH KAUTSCH (1859-1943), AUTOR I MEDALJEVE ME PORTRETIN E SKENDERBEUT/

NGA HYSEN S.DIZDARI / autori

Ne Foto:Skulptori i njohur ,Prof. Heinrich Kautsch(1859-1943)/

Populli  shqiptar dhe veçanarisht ne studjuesit e historise së filatelisë shqiptare,duhet të jemi mirënjohës një studjuesi të ri dhe shumë të talentuar i cili jeton dhe punon në Francë e quhet Aurenc Bebja ,i cili na ka gëzuar pa masë me zbulimin e  një dokumenti të ri; një libër i cili është botuar në vitin 1912 në Romë ,Itali dhe të cilin e ka  publikuar  në blogun e tij :

hptts\www.darsiani.com me datën 13 Janar 2018 ku shkruan:“ Në veprën me titull “L’Albania” të Vico Mantegazza, botuar në vitin 1912, në Romë, nga shtëpia botuese “Bontempelli e Invernizzi”, gjejmë në faqen,17, një portret të Gjergj Kastriotit Skënderbeut, mundësuar nëpërmjet medaljes artistike të skulptorit Heinrich Kautsch.”

Zbulimi i medaljes me portretin e Skenderbeut të botuar në Librin “L’Albania ,,  të autorit Vico Mantegazza mund të konsiderohet si zbulimi më i madh i vitit  2018 në lidhje me studimet përkujtimore me rastin e 550 vjetorit të vdekjes Skënderbeut për këto arsye :

Skulptori i njohur ,Prof. Heinrich Kautsch(1859-1943) është autor i disa medaljeve dhe skulpturave  të cilat janë vlerësuar dhe cilësuar nga specialistët e arteve figurative nga më të arrirat ,të cilat spikatin për stilin e veçantë të kompozimit dhe bukurinë e rrallë artistike.

Libri me titull “L’Albania” i cili jep një medaljon të skulptorit Heinrich Kautsch verteton nga një burim i dytë i pamvarur se  autori i medaljonit të portretit të Skendërbeut ,i cili është vendosur edhe në pullën e parë shqiptare., me Skendërbeun është skulptori ,Heinrich Kautsch.

Por për hirë të së vërtetes medaljoni që jep libri L ‘Albani nuk është ai autentiku  i cili është vendosur në pullën e emetuar me 1 dhjetor 1913 ,por Qeveria e patriotit Ismail Qemali mund të ketë porositur jo një ,por disa medaljone tek skulptori ,Heinrich Kautsch.Por studjues të tjerë do të zbulojnë në të ardhmen një dokument apo libër me medaljonin autentik.

Portreti i Skenderbeut i realizuar në medaljonin nga skulptori, Heinrich Kautsch i cili është vendosur në pullën e parë shqiptare  të emetuar me 1 dhjetor 1913 ka disa veçori dhe arritje të veçanta , cilësore të cilat janë:

Se pari;Portreti i Skenderbeut i realizuar në medaljon u emetua me vendimin e Qeverise së patriotit Ismail Qemali me 1 Dhjetor 1913 dhe u shtyp në një tirazh 2 milion 950 mije kopje sipas ,John S. Fipps në librin e tij “Pullat dhe postat e Shqipërisë  dhe  Epirit  1878-1945”faqe 121.

Por vlera të mëdha historike ka një  dokument  i zbuluar nga Thimi Nika  studjuesi i njohur dhe autor i librit ,,Historia e filatelisë Shqiptare,, botuar në vitin 2013,faqe 95 tregon  se ; Përlindja e Shqipëris në ,numrin 21 të  datës 15-28 Mars 1914 thekson se të  gjitha pullat me portretin e Skendërbeut u shtypën në tirazh 2.875.000 copë .

Portreti i Heroit tonë Kombëtar  Gjergj Kastrioti – Skendërbeut duke u bazuar tek dy burime e mësipërme të pamvarura është shtypur, në 2.875.000 (2.950.000 ) afërsisht tre miljon kopje dhe kjo pullë sot ndodhet e shpërndarë në të gjithë botën; publikon portretin e Heriot tonë Kombëtar,Gjergj Kastrioti Skendërbeut më mirë se ç,do dokument tjetër dhe me të drejtë është cilësuar emisioni i pullave  me tirazhin më të madh në historinë e pullës shqiptare edhe nga studjuesi i njohur Thimi Nika në   librin ,,Historia e filatelisë Shqiptare,, faqe 95.

Se dyti;

Kjo pullë me portretin Skendërbeut shënon pullën e parë shqiptare që  ka të ralizuar me mjeshtëri të lartë  artistike portretin e Heroit tonë Kombetare –Skendërbeu e cila na jep tiparet karakteristike autentike të Skendërbeut ,siç  na i jep të qarta At Dhimitër Frangu ,bashkëkohës i Skendërbeut dhe arkëtari i tij përsonal  në  librin “Veprat e Lavdishme të  Skendërbeut,,të  përkthyer nga italishtja e vjetër nga atdhetari Lek Pervizi botuar në ,Tiranë  në  vitin 2005.1 Dhimiter Frangu

Ky libër siç thekson përkthyesi i tij Lek Pervizi në faqen 12 është  i vetmi libër i shkruar nga bashkëkohësit e afërt të  cilët jetuan dhe luftuan me Skendërbeun dhe për nga rëndësia që ka,është  botuar në  gjuhen italiane ne vitin 1506,dhe   ribotuar rreth 20 herë në gjuhët, italiane,franceze ,gjermane ,angleze e tjere.Por edhe potreti i Skendërbeut që jep në  kopertinën e librit të At Dhimitër Frangut  ,ngjason me portretin e Skendërbeut ,i cili është vendosur në emisionin e e pullës të emetuar me,1 dhjetor  të vitit 1913.

Prandaj kjo është arsyeja që ky portret ka tërhequr  interesin dhe vëmendjen e kureshtjen e artistëve,piktorëve,skulptorëve ,historjanëve,studjuesve të artit dhe filatelisë  shqiptare dhe të  huaj.

Se treti;

Në shënjë respekti dhe mirënjohje për  Prof. Heinrich Kautsch ,i propozoj  ; Komisionit Shtetëror të Pullës Shqiptare që portreti i skulptorit Heinrich Kautsch,me vendim të veçantë të këtij komsioni të emetohet në një pullë postare , përkujtimore së bashku me portretin e Skënderbeut  të realizuar në medaljon prej tij ,brenda vitit 2018 me qenë se dhe vendimi i Qeverisë  Shqiptare  me plotë të drejtë e ka cilësuar vitin mbarëkombëtar të Skendërbeut .

Në këtë emision të pullës duhet të vendoset edhe medaljoni i  zbuluar nga studjuesi , Aurenc Bebja në librin me titull “L’Albania” të autorit Vico Mantegazza.

Por vlerat e këtij emisioni pulle do të rriteshin, duke  vendosur  edhe portretin e studjuesit të njohur  të filatelisë shqiptare John S. Fipps për librin e tij :

“Pullat dhe postat e Shqipërisë dhe Epirit  1878-1945” sepse ky është i pari autor i një studimi të plotë në fushën e historis të  filatelisë shqiptare për vitet 1878-1945,sepse  John S. Fipps në librin e tij na tregon se portreti i Skendërbeut i cili është vendosur në pullën e parë është marrë nga një medaljon i skulptorit  Heinrich Kautsch,pamvarësisht të ndonjë gabimi ortografik  i cili mund të gjendet në ç,do libër.

NË KUJTIM TË 550 VJETORIT TË VDEKJES TË GJERGJ KASTRIOTIT SKENDERBEUT JU KUJTOJ SHQIPTARVE KUDO NDODHEN NJË FRAGMENT TJETËR TË POMËS TË POETIT NAIM FRASHERI:

,,A e shihni Skënderbenë

Mbret i mirë ,trim e burrë

U përpoq për Mëmëdhenë ,

Po s,i vdes emëri  kurrë

Skënderbeu  është i gjallë

Rron e mbretëron për jetë.

Kjo fjalë  s,është  përrallë

Ndaj t,urtit  është e vërtetë ,,

TIRANE ME,25 JANAR 2018

Filed Under: Histori Tagged With: Hysen S.Dizdari, I GJERGJ KASTRIOTIT-SKENDERBEUT, PORTRETI AUTENTIK

Kongresi i Lushnjes,ngjarja më e rëndësishme në formimin e shtetit shqiptar

January 24, 2018 by dgreca

1 kongresi i Lushnjes 2selman sheme

INTERVISTA/ Flet Prof. Selman Sheme: Kongresi i Lushnjes mbetet ngjarja më e rëndësishme në formimin dhe rimëkëmbjen e shtetit shqiptar/

– Një Shqipëri e pavarur me kufijtë e saj etnografik dhe natyror/

– Shqiptarët dinë të vdesin për të mos shkuar nga njëra dorë te tjetra si tuf delesh e të bëhen plaçkë/

Albert Z. ZHOLI/

Këto ditë mbushen 98- vjet nga mbajtja e Kongresit të Lushnjës, që njihet si një  nga ngjarjet më të mëdha në historinë e kombit tonë. I mbledhur në mbarim të Luftës së Parë Botërore, në një periudhë  kritike kur popullit shqiptarë i kanoseshin rreziqe të mëdha,  me Kongresin e Lushnjës u vunë themelet e bashkimit të popullit shqiptar për sigurimin e tërësisë tokësore dhe shpëtimin e vendit nga copëtimi dhe aneksimi nga shtetet fqinje.

-Profesor, cilat ishin situatat dhe kushtet politiko-ekonomike në rajon në kohën që u mblodh Kongresi i Lushnjës?

            Në përfundim të Luftës së Parë Botërore, forcat ushtarake të huaja vazhdonin të mbanin të pushtuar pjesë të territorit shqiptar. Italia, duke mbajtur nën kontrollin e saj qeverinë  e Durrësit dhe aparatin e saj, synonte të arrinte në konolizimin e vendit. Njëherësh në  arenën ndërkombëtare vazhdonin pazarllëqet midis Italisë, Greqisë dhe shtetit të ri Serbo-Kroato-Slloven (që më  vonë u emërtua zyrtarisht Jugosllavi) për copëtimin e Shqipërisë.

            Për të kënaqur këto pretendime përfaqësuesit e Anglisë, Francës dhe Italisë, në Konferencën e Paqes, arritën një marrëveshje që ndiqte gjurmët e Traktatit famëkeq të Londrës të vitit 1915.

            Në këtë gjendje kritike për vendin, kur qeveria e Durrësit nuk mund të përfaqësonte aspiratat kombëtare dhe interesat e popullit shqiptar , organizatat e ndryshme patriotike filluan të mobilizojnë masa e gjëra në mbrojtje të pavarësisë dhe të tërësisë territoriale të atdheut. U bë e ngutshme thirrja e një Kuvendi të ri Kombëtar, i cili të krijonte një qeveri të aftë për të përballuar rrezikun që i kanosej vendit.

Me këto zhvillime u hap rruga për thirrjen e Kuvendit të Lushnjës i cili luajti rol të madh në historinë moderne të Shqipërisë.

-Kush ishte ideja dhe si u vendos për pjesëmarrjen?

            Kongresi i Lushnjës u thirr si mbledhje e përgjithshme kombëtare me përfaqësues nga të gjitha krahinat e vendit. Ai u mblodh 98 vjet më  parë me 21 janar 1920. Për shkak të vonesës së shumë delegateve punimet e tij u shtynë për një javë dhe u zhvilluan nga data 28-31 janar 1920.

            Boshtin qendror të krejt punimeve te kongresit dhe të vendimeve të tij e përbënte ideja e rimëkëmbjes së shtetit shqiptar të ngritur pas shumë përpjekjesh dhe sakrificash me 28 nëntor 1912. Kongresi u mblodh për të organizuar qëndresën kundër planeve të fuqive të mëdha të Luftës se Parë Botërore, të cilët kishin nxjerrë në treg pavarësinë kombëtare dhe tërësinë territoriale të shtetit shqiptar. Kundër këtyre planeve ai reagoi në dy mënyra :

Së pari; kongresistët me anën e protestave deklaruan se populli shqiptar nuk pranonte planet antishqiptare që thureshin në Konferencën e Paqes

Se dyti; pohuan organizimin e qëndresës së popullsisë kundër vënies në jetë të këtyre planeve.

            Në njërën nga protestat që Kongresi i Lushnjës i përcolli Konferencës së Paqes dhe qeverive të Fuqive të Mëdha fituese (Francës, Anglisë , SHBA dhe Italisë) thuhej :-“Shqiptarët janë të gatshëm të bëjnë të gjitha sakrificat , të derdhin edhe deri pikën e fundit të gjakut të tyre kundër çdo vendimi që mund të vërë në rrezik tërësinë dhe pavarësinë e tyre të plotë”.Me mbrojtjen e tërësisë tokësore, këtu, kuptohej ajo tërësi e caktuar më 1913 nga Konferenca e Ambasadorëve e gjashtë Fuqive të Mëdha evropiane.

-Kush e përbën programin themelor të Kongresit të Lushnjës?

            Mbrojtja e tërësisë territoriale e shtetit shqiptar dhe ruajtja e pavarësisë së tij përbën programin themelor të Kongresit të Lushnjës .

Ndërsa me pavarësi të plotë kuptohej statusi juridik i një shteti plotësisht të pavarur. Rrjedhimisht nuk pranohej vendosja e shtetit shqiptar nën mandatin e Italisë (sikurse ishte parashikuar në planet e Konferencës së Paqes) dhe as në mandatin e asnjë fuqie tjetër të huaj.

            Kërkesës për pavarësi të plotë kongresistët dhe organet e larta shtetërore të zgjedhura prej tyre i dhanë një rëndësi të veçantë, aq sa e përfshinë në betimin që këto organe bënë përpara Kongresit.

            Ruajtja e pavarësisë dhe mbrojtja e tërësisë territoriale të shtetit shqiptar ishte programi themelor i Kongresit të Lushnjës,  kërkesa këto që dalin në plan të parë dhe me forcë në të gjitha materialet që Kongresi i dërgoi përfaqësuesve të Fuqive të Mëdha mbledhur në Versajë.      Rreziku i madh që kërcënonte vendin i shtroi ato si detyra parësore. Kjo nuk do të thotë se përfaqësuesit shqiptarë , të mbledhur në Lushnje nuk i hidhnin sytë nga bashkatdhetarët e tyre të shumtë që ishin lënë në vitin 1913 jashtë kufijve të shtetit shqiptar. Përkundrazi ata do të formulonin hapur këtë aspiratë të tyre dhe të Lëvizjes Kombëtare Mbarëshqiptare. “Kuvendi kërkon një pavarësi të plotë me kufij etnografik dhe natyral, duke korrigjuar kështu padrejtësitë që i janë bërë Shqipërisë nga Kongresi i Berlinit dhe nga Konferenca e Ambasadorëve me 1913”, pohohej në protestat e dërguara Konferencës së Paqes. . Në telegramin që kryetari i Kongresit të Lushnjës Aqif Pashë Elbasani i dërgonte delegacionit të ri shqiptar në Konferencën e Paqes në Paris thuhej gjithashtu:-“Programi i delegacionit do të jetë mbrojtja e kufijve natyrorë dhe pavarësisë së pakushtëzuar të atdheut shqiptar”. Një udhëzim me pothuajse të njëjtën përmbajtje ju dërgua këtij delegacioni edhe nga qeveria e re që doli nga Kongresi i Lushnjës , në të cilën thuhej:-“Kongresi Kombëtar i Shqipërisë ju ngarkon me këtë program : Një Shqipëri e pavarur me kufijtë e saj etnografik dhe natyror”.

            Kjo aspiratë politike dhe territoriale përbënte programin maksimal të Kongresit të Lushnjës, program i cili mbështetej në disa faktorë. Ai bazohej në të drejtën e popullit shqiptar për një jetë kombëtare të lirë dhe të pavarur, në njohjen ndërkombëtare të Shqipërisë 8 vjet më parë (viti1913) si shtet i pavarur  dhe sovran dhe në caktimin e kufijve të këtij shteti nga përfaqësuesit e gjashtë Fuqive të Mëdha europiane të kohës. Programi bazohej gjithashtu në faktin se gjatë Luftës së Parë Botërore shteti shqiptar kishte qëndruar neutral sikurse ishte përcaktuar në vitin1913 po nga këto Fuqi.

– Ku bazohej kërkesa për rishikimin e kufijve te shtetit shqiptar

            Kërkesa për rishikimin e kufijve te shtetit shqiptar , për zgjerimin e tyre në favor të këtij shteti bazohej në luftën për liri kombëtare që kishin zhvilluar shqiptarët e lënë në kufijtë e shteteve Ballkanike si dhe në respektimin e parimeve të kombësisë dhe te vetëvendosjes se popujve, si parimi bazë për zgjidhjen e drejtë të problemit nacional. Parime të tilla, të njohura edhe më parë, ishin përsëritur me shumë bujë edhe gjatë Luftës së Parë Botërore nga gjithë përfaqësuesit Fuqive të Mëdha fituese, veçanërisht nga presidenti i Shteteve të Bashkuara Uillson. Mirëpo përfaqësuesit e Fuqive të Mëdha kishin marrë parasysh dhe kishin miratuar pretendimet e tre shteteve fqinje të Shqipërisë, Italisë, Greqisë dhe Jugosllavisë.

            Në këto kushte kongresistët e mbledhur në Lushnje u detyruan t’u përsërisnin përfaqësuesve të fuqive fituese të kaluarën historike të popullit shqiptar.  Në një prej materialeve që Kongresi i Lushnjës i dërgoi Fuqive të Mëdha thuhej se ky Kongres  protestonte “kundër vendimit që dënon një shtet asnjanës dhe të njohur si një nga kombet më të vjetër të Europës, duke bërë që të realizohen kështu qëllimet imperialiste të qeverive fqinje”. Ai protestonte gjithashtu “për shkeljen e parimeve të shpallura nga presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe nga përfaqësuesve të qeverive të Antantës.

            Ky program ishte vazhdim i programit të përcaktuar nga Lëvizja Kombëtare Shqiptare që në kohën e shpalljes së pavarësisë dhe ngritjes së shtetit të pavarur . Programi ishte formuluar së fundi edhe në Kongresin e Durrësit në dhjetor të vitit 1918. Madje një nga akuzat që Kongresi i Lushnjës i bëri Qeverisë së përkohshme të Durrësit dhe që e rrezoi atë ishte veprimtaria e kësaj qeverie”jashtë tagrit dhe programit që i asht dhanë prej Kongresit të Durrsit”.

-Si do ta cilësonit Programin e Kongresit të Lushnjës?

            Programi i Kongresit të Lushnjës ishte një program thjeshtë kombëtar.Ai kishte karakter mbrojtës dhe këtë aspekt do ta vërtetonte gjithë zhvillimi historik. Kongresi i Lushnjës ofroi marrëdhënie të fqinjësisë së mirë për Greqinë, Jugosllavinë dhe Italinë. Në materialin dërguar Konferencës së Paqes jepej ky formulim: “Shqipëria s’ka asnjë pretendim tjetër, veç atij që të zërë një vend në Gadishullin e Ballkanit , duke i dhënë fund mjerimeve dhe për të gëzuar një jetë në paq e harmoni me shtetet fqinje”. Këtu nuk kemi të bëjmë me një frazë të thjeshtë dhe me karakter diplomatik. Për Shqipërinë e vogël fqinjësia e mirë kishte një rëndësi shumë të madhe, veçanërisht për kushtet historike të atëhershëm. Fqinjësia e mirë do te thoshte të hiqej dorë nga planet ekspansioniste të këtyre fqinjëve , të njihej prej tyre tërësia territoriale  dhe pavarësia e shtetit shqiptar, pa u përzierë në punët e tij të brendshme me qëllime destabilizuese.

-Cila ishte risia që solli ky Kongres?

            Kongresi i Lushnjës parashtroi me forcë jo vetëm programin politik të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare por ai nxiti forcat e brendshme që me mjetet e luftës politike dhe me ato të luftës së armatosur të realizonin programin bazë të tij. Kjo është një risi që shënoi ky Kongres dhe kthesa historike që bëri ai në zhvillimin e  ngjarjeve. Fryma luftarake e platformës në të cilën u mbështet Kongresi i Lushnjës si dhe koha tepër kritik kur ai u mblodh dhe zhvilloi punimet u pasqyrua në vendimet e tij, në hartimin  e protestave me tone të ashpra si dhe në rrugët që menduan delegatet për t’i mbrojtur ato me çdo mjet .  Shqiptarët, thuhej, në protestat që Kongresi i Lushnjës u dërgoi përfaqësuesve të Fuqive të Mëdha “dinë të vdesin për të mos shkuar nga njëra dorë te tjetra si tuf delesh e të bëhen plaçkë e atyre që drejtojnë sot diplomacinë e Europës”. Si një Kongres i mbledhur për mbrojtjen e vendit , në të morën pjesë përfaqësues nga të gjitha shtresat e popullsisë (edhe të çifligarëve) ndërsa rolin kryesor e luajtën forcat e borgjezisë përparimtare e demokratike që i dhanë Kongresit edhe tonin.

Për kushtet e rënda politik të jashtme dhe të brendshme në të cilat u mblodh Kongresi , në Lushnje nuk u shtruan dhe nuk mund të shtroheshin për zgjidhe probleme me karakter shoqëror, antifeudal. Megjithatë Kongresi i Lushnjës i hapi rrugën luftës për demokraci në kuptimin se pa vendimet e këtij Kongresi nuk mund të rrezohej Qeveria  Durrësit me orientim pro-italian.

            Përcaktimi i karakterit të programit dhe i akteve të Kongresit të Lushnjës nuk do të ishte i plotë pa vënë në dukje përmbajtjen e këtyre dokumenteve nga pikëpamja e funksionimit të shtetit të pavarur shqiptar të parashikuar në to. Studiuesit e historisë së shtetit dhe të së drejtës duke analizuar aktet e Kongresit të Lushnjës, veçanërisht statutin apo kushtetutën e miratuar në të për organizimin e shtetit kanë arritur në përfundimin se ajo përshkohet nga fryma demokratike , pra është një kushtetutë përparimtare për kohën.

-Cili ishte dhe çfarë përmbante dokumenti “Bazat e Kanunores të Këshillit të Lartë”?

Kongresi i Lushnjës, jo vetëm afirmoi pavarësinë e vendit, por mori masa të menjëhershme edhe për organizimin e shtetit shqiptar. Ai përcaktoi parimet kushtetuese të këtij shteti në një dokument të posaçëm të titulluar “Bazat e Kanunores të Këshillit të Lartë”. Ky dokument kishte plotësisht karakterin e  kushtetutës apo statutit prej nga doli edhe emri “Statuti i Lushnjës” me të cilin njihet gjerësisht në historinë e shtetit dhe të së drejtës shqiptare.

Statuti i Lushnjës përfaqëson të parën kushtetutë të shtetit shqiptar të miratuar nga një përfaqësi kombëtare. Me gjithë përmbajtjen e tij të shkurtër ai dallohet për frymën demokratike e borgjeze, që ishte mjaft e përhapur për kushtet e kohës dhe la gjurmë të thellë në historinë e shtetit dhe të së drejtës së periudhës 1920-1924 në Shqipëri.

            Midis çështjeve juridike, kushtetuese të sanksionuara në Statut, rëndësi të veçantë mori ajo e formës së shtetit. Për një seri faktorësh të brendshëm dhe të jashtëm Kongresi i Lushnjës sanksiononte në mënyrë të tërthortë ruajtjen e formës monarkiste të qeverisjes së përkohshme të shtetit shqiptar.Për ushtrimin e funksionit të kryetarit të shtetit Kongresi i Lushnjës caktoi një organ kolegjial prej katër vetësh, i cili u quajt Këshilli i Lartë, një organ ky me kompetenca mjaft të kufizuara. Pozita juridike e Këshillit të Lartë ishte ajo e regjencës me të cilën në teorinë juridike kuptojmë realizimin e përkohshëm individual ose kolegjial të kompetencave të kryetarit të shtetit të formës monarkiste të qeverisjes.

            Një tjetër organ i lartë i shtetit shqiptar që u vendos të krijohej në Kongresin e Lushnjës ishte Senati, i cili kryente funksionin e organit kushtetues, të Parlamentit të vendit. Ky organ do të kryente veprimtarinë legjislative të shtetit shqiptar. Në mbledhjen e parë të tij ky organ vendosi që të quhej Këshilli Kombëtar.

            Organi i tretë i lartë i krijuar në Kongresin e Lushnjës ishte qeveria, zgjedhja e së cilës lidhej me vendimin e Kongresit për rrëzimin e qeverisë antikombëtare të Durrësit. Qeveria e re kryesohej nga Sulejman Delvina. Në programin politik të saj përmbahej “mbrojtja e indipendencës së plotë me të drejta supreme dhe tanesise tokësore të Shqipërisë”.

Duke analizuar pozitën juridike, të tre organeve të larta të shtetit, që u krijuan në Kongresin e Lushnjës, Këshillit të Lartë, Senatit (Këshillit Kombëtar) dhe Qeverisë, vihet re se në formimin e tyre është ndjekur teoria e ndarjes së pushteteve.

            Krijimi në Lushnjë i organeve të larta të shtetit shqiptar në mënyrë kaq të plotë , sa nuk ishin kryer nga asnjëri prej dy kongreseve të mëparshme (nga Kongresi historik i Vlorës i nëntorit 1912 dhe as në Kongresine  Durrsit të dhjetorit 1918), dëshmon për vizionin që kishin kongresistët e mbledhur në Lushnjë. Në Kuvendin e Vlorës ishte zgjedhur një dhomë përfaqësuesish, prej 18 vetash që u quajt Senat. Në Kongresin e Durrësit ishte vendosur, po ashtu, që të mblidhej një Senat që u thirr ndryshe edhe Pleqësi. Mirëpo Senati i Vlorës dhe i Durrësit nuk u mblodhën asnjëherë. Ndryshe ndodhi me Senatin apo Këshillin Kombëtar të Lushnjës. Në Këshillin Kombëtar përfaqësoheshin të gjitha krahinat e shtetit shqiptar. Me krijimin e tërë piramidës së organeve të larta të shtetit në Lushnjë, në pikëpamjen juridike realizohej pavarësia e plotë e Shqipërisë dhe sovraniteti i saj.

-Çfarë rëndësia patën Vendimet e Kongresit të Lushnjës?

            Vendimet e Kongresit të Lushnjës patën rëndësi të madhe për të ardhmen e Shqipërisë. Në Lushnje jo vetëm u përsërit me zë të lartë programi politik me realist i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare, por u përcaktua mirë edhe drejtimi ku duhej përqëndruar goditja kryesore e kësaj lëvizjeje për të realizuar programin e saj.

            Fryma atdhetare që mbizotëronte në punimet e Kongresit dhe që vijoi edhe pas tij u përqafuan nga shtresat e ndryshme të popullsisë, ndërgjegjësimi i të cilave, për castet e vështira që kalonte vendi, krijoi rrethana të përshtatshme për bashkimin dhe mobilizimin e popullit në mbrojtje të atdheut në rrezik.

            Për Lëvizjen Kombëtare Shqiptare u krijua kështu një qendër e vetme drejtuese për të cilën kishte shumë nevojë vendi dhe që i kishte munguar që nga koha e qeverisjes së Ismail Qemalit.

            Kongresi e rivendosi defakto pavarësinë e Shqipërisë. Ai bëri që të ndryshojë imazhi i Shqipërisë edhe në arenën ndërkombëtare në të mirë të saj. Bota demokratike dhe liridashëse mësoi se edhe në rrethana të tilla tepër të vështira dhe kritike shqiptarët treguan gatishmërinë dhe vendosmërinë e tyre për të mbrojtur pavarësinë e vendit dhe shtetin e tyre kombëtar.Me këto vendime të Kongresit të Lushnjës pësoi një goditje të rëndë edhe propaganda antishqiptare që e paraqiste popullin shqiptar si të paaftë për vetëqeverisje dhe shtetformim.

  • E dergoi per Dielin Albert Zholi

Filed Under: Histori Tagged With: e shtetit Shqiptar, Kongresi i Lushnjes, në formimin, ngjarja më e rëndësishme, Skender Sheme

  • « Previous Page
  • 1
  • …
  • 361
  • 362
  • 363
  • 364
  • 365
  • …
  • 738
  • Next Page »

Artikujt e fundit

  • Antonio Bellushi (1934, Frasnitë – 19 qershor 2024) mbledhës i zellshëm dhe studiues i pasurive etnokulturore e gjuhësore të Arbëreshëve dhe Arbërorëve
  • Jetimi që nxori zbuluar shtetin…
  • Qyteti antik 2400-vjeçar i Çukës së Aitoit
  • Dita e Veteranëve, përkujtojmë shqiptarët që shërbyen me nder në Ushtrinë e SHBA
  • Lëvizjet e popullsisë shqiptare jashtë kufijve shtetërorë dhe vendosja e saj në Shqipëri: Një analizë historiko – hartografike dhe socio – ekonomike
  • “DUA”, propozimi zyrtar i Kosovës për Oscar në kategorinë “Filmi më i mirë ndërkombëtar”
  • 1928 / URA E ZOGUT MBI LUMIN MAT — RRËFIMI EKSKLUZIV I ERWIN SCHNITTER, INXHINIERIT ZVICERAN QË DREJTOI PUNIMET PËR NDËRTIMIN E SAJ
  • NIKOLLA NAÇO (1843–1913) – ATDHETARI QË E VURI PASURINË, DIJEN DHE JETËN NË SHËRBIM TË SHQIPËRISË
  • MURI I BERLINIT RA, POR MURET POLITIKE DHE IDEOLOGJIKE MIDIS SHQIPTARËVE VAZHDOJNË TË QËNDROJNË
  • Dy “Qemalët” e mëdhenj që themeluan dy shtete mbi rrënojat e një perandorie
  • THANK YOU to the City of St. Petersburg and Chief Anthony Holloway for Supporting Albanian School VATRA!
  • A egzistonte koncepti i kombit në kohën e Skënderbeut?
  • Dardane Halimi: “ALB Connection was created to give every Albanian-owned business in America a voice and visibility”
  • KRIJIMI I NJERIUT TË RI: NGA IDEOLOGJIA KOMUNISTE TE KULTURA E PËRFITIMIT NË SHQIPËRINË E SOTME!
  • Transpozimi poetiko-dramatik i veprës “Trungu ilir” të Sabri Hamitit

Kategoritë

Arkiv

Tags

albano kolonjari alfons Grishaj Anton Cefa arben llalla asllan Bushati Astrit Lulushi Aurenc Bebja Behlul Jashari Beqir Sina dalip greca Elida Buçpapaj Elmi Berisha Enver Bytyci Ermira Babamusta Eugjen Merlika Fahri Xharra Frank shkreli Fritz radovani Gezim Llojdia Ilir Levonja Interviste Keze Kozeta Zylo Kolec Traboini kosova Kosove Marjana Bulku Murat Gecaj nderroi jete ne Kosove Nene Tereza presidenti Nishani Rafaela Prifti Rafael Floqi Raimonda Moisiu Ramiz Lushaj reshat kripa Sadik Elshani SHBA Shefqet Kercelli shqiperia shqiptaret Sokol Paja Thaci Vatra Visar Zhiti

Log in

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Cookie settingsACCEPT
Privacy & Cookies Policy

Privacy Overview

This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary
Always Enabled
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Non-necessary
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.
SAVE & ACCEPT