Ornela Radovicka 

Qëndra albanologjike për gjuhën dhe kulturën arbëreshe themeluar nga Atë Bellusci. 

Frascineto\ Calabri\ Itali/

Në qytetin e Lugos, në krahinën e Ravenës, më, datë 21 Dhjetor 2025 u mblodh konferenca me temë; Kosova Lindore dje, sot, dhe sfidat për të ardhmen, organizuar nga Federata Kombëtare shqiptare në Itali drejtuar nga zoti Granit Muçaj. Merrnin pjesë grupe nga shoqata të ndryshme në Itali, si dhe të ftuar nga Shqipëria, Zvicera, Gjermania, Austria, si dhe nga Kosova lindore Lugina e Preshevës, Bujanoci e Medvegja.  Konferencën e hapi zonja Elena Zanon, Kryetarja e Bashkisë së qytetit të Lugos,  e cila i priti në Kështjellën Alfonso Este, (ku u zhvillua konferenca) dhe  përshëndeti komunitetin shqiptar të këtij  qyteti.  Ajo theksoi  rolin e madh të shqiptarëve në zhvillimin ekonomik e kultural të këtij qyteti. Nga Mitrovica Prof Gani Pllana  kishte sjellë një vepër arti,  hartën e Italisë, të punuarme kristale nga “Trepça” të cilës ia dhuroi Zonjës Elena Zanon. Një dhuratë tjetër një Kristal të nxjerrë nga nëntoka e Mitrovicës,  profesor  Pllana ia dhuroi  kryetarit të Federatës Kombëtare e Shoqatave Shqiptare në Itali, z. Granit Muçës.

Fjala në vijim iu kaloi  një numër studiuesish me vlera shkencore të fushave të ndryshme. Temat kryesor i mbajti zoti Enkel Rexhepi Kryetar i këshillave të komunave shqiptare në Serbi i cili foli për atë  situatë të rëndë ku po shkeleshin të drejtat e njeriut dhe jo vetëm por po bëhej një pastrim etnik në këto zona  si në  luginën e Preshevës, Bujanosi, Medvegjia. Mbi situatën e arsimit, fjala iu dha Profesor Rexhep Abazi. Profesor  Refik Hasani, nga Gjilani,përshkoi situatën e rëndë të një spastrimi etnik që bëhej në këto zona. 

Moderatorja e kësaj konference ishte Majlinda Shqiri, gazetare por edhe kandidate e vetme  shqiptare për Kosovën Lindore. Ajo prezantoi në mënyrë dinjitoze këtë konferencë.  

Murat Ajvazi,hisorian, Zvicër, mbajti një fjalim, dhe u prononcua se do të publikonte punimet e kësaj Konference në shumë gjuhë të huaja. I ftuar ishte edhe kryetari i qytetit të Belshit zoti Arif Tafani, me të cilën u bë edhe një binjakëzim midis këtyre dy komunave; Lugo dhe Belsh.  

Konferenca doli me një Rezolutë, të cilën e lexoi Ornela Radovicka, drejtuesja e Qëndra albanologjike për gjuhën dhe kulturën arbëreshe themeluar nga Atë Bellusci. Në fund Zonja Ninfa Pema, sekretarja e Federatës ndahu disa Mirënjoje i titulluar “ Zëri i Kombit”   

Fjalën përshëndetëse për të pranishmit e bëri z. Dritan Ferhati kryetari i Shoqatës Vatra. Një falenderim i vecantë i kalon grupit organizues të FNAI zotit Petrit Aliaj, aktivistet si zonja Erida Cela, sekretari i saj Ervis Hoxha, antarë si  zotit Belul Shehu , zonja Fitije Picari,  tranieri i skudrës  së futbollit me lojtarët të gjithë shqiptarë zoti  Alfred Salliu, që na pritën  denjësisht e bujarisht  dhe organizuan më së miri këtë konferencë për të ftuarit. Mes tyre ishte edhe Pirro Qendra, aktivist i botës arbëreshe. 

Pas konferencës, organizatorët shtruan drekë për të gjithë pjesëmarrësit, ku sipas programit kënduan himni italian dhe shqiptar, kënduan këngë popullore nga shumë treva shqiptare. Nuk munguan simbolet e kombit edhe tek  torta; Shqipëria jonë,  flamuri ynë kombëtarë.

Fermo, 21.12, 2025.

REZOLUTË

Nga Federata Kombëtare e Shoqatave Shqiptare në Itali (FNAI), mbi Çështjen e Minoritetit Shqiptar të Luginës së Preshevës në Republikën e Serbisë, pas zhvillimit të Konferencës “Kosova Lindore dje, sot dhe sfidat e së ardhmes”, në Lugo (Ravena) Italy, më 21.12.2025.

MOTIVET

Duke u mbështetur në parimet universale të të drejtave të njeriut dhe

standardet evropiane për mbrojtjen e pakicave kombëtare;

•  meqenëse Neni 14 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut
• (1953) garanton se “gëzimi i të drejtave dhe lirive të përcaktuara në
• këtë Konventë sigurohet pa asnjë formë diskriminimi, përfshirë atë
• mbi bazë të përkatësisë kombëtare, gjuhësore apo etnike”;
•  meqenëse Neni 27 i Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe
• Politike (1966) garanton “të drejtën e personave që u përkasin
• pakicave etnike, fetare ose gjuhësore për të gëzuar kulturën e tyre,
• për të përdorur gjuhën e tyre dhe për të ushtruar identitetin e tyre
• kolektivisht”;
•  duke pasur parasysh Aktin Final të Helsinkit (1975), i cili obligon
• shtetet pjesëmarrëse të “respektojnë barazinë para ligjit të
• personave që u përkasin pakicave kombëtare” dhe të “krijojnë
• kushte për ushtrimin efektiv të të drejtave të tyre”;
•  meqenëse Deklarata e OKB-së mbi të Drejtat e Personave që u
• përkasin Pakicave Kombëtare ose Etnike, Fetare dhe Gjuhësore
• (1992) garanton “ushtrimin e të drejtave pa diskriminim dhe pa
• pasoja negative për individët apo komunitetet”;
•  duke pasur parasysh Konventën Kornizë të Këshillit të Evropës për
• Mbrojtjen e Pakicave Kombëtare (1998), e cila “ndalon ndryshimet

• artificiale të strukturës demografike dhe garanton të drejtën e
• lidhjeve të lira ndërkufitare të pakicave kombëtare”;
•  duke vërejtur me shqetësim të vazhdueshëm raportimet e
• institucioneve ndërkombëtare, organizatave joqeveritare dhe
• organeve shtetërore partnere mbi praktikat diskriminuese ndaj
• pakicës kombëtare shqiptare në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë;
•  meqenëse praktika e ashtuquajtur "pasivizim i adresave" është
• zbatuar në mënyrë selektive dhe targetuese ndaj qytetarëve të
• Republikës së Serbisë me përkatësi etnike shqiptare, duke prodhuar
• pasoja serioze juridike, politike, sociale dhe ekonomike;
•  duke marrë parasysh Rezolutën e Parlamentit Evropian të datës 6
• korrik 2022, Raportin e Departamentit të Shtetit SHBA për të Drejtat
• e Njeriut (2022), si dhe raportet e Komitetit të Helsinkit për të
• Drejtat e Njeriut në Serbi;
•  duke u mbështetur në kërkesën zyrtare të Kryetarit të Nënkomitetit
• për Evropën në Kongresin Amerikan, z. Keith Self, të datës 2 dhjetor
• 2025, për përgatitjen e një raporti gjithëpërfshirës mbi
• diskriminimin e shqiptarëve në Serbi;
•  duke theksuar se Republika e Serbisë është vend kandidat për
• anëtarësim në Bashkimin Evropian dhe, si e tillë, ka detyrimin të
• përmbushë standardet më të larta të sundimit të ligjit dhe mbrojtjes
• së të drejtave të njeriut;
• si organizim shoqëror kërkojmë:

1. Republika e Serbisë të respektojë plotësisht detyrimet që rrjedhin

nga e drejta ndërkombëtare dhe instrumentet ndërkombëtare për

mbrojtjen e pakicave kombëtare, përfshirë pakicën kombëtare

shqiptare.

2. Republika e Serbisë të zbatojë në mënyrë të plotë dhe të

qëndrueshme të gjitha marrëveshjet e nënshkruara me

përfaqësuesit politikë të shqiptarëve në vitet 2001, 2009, 2013 dhe

2022.

3. Të rishqyrtohet dhe pezullohet zbatimi i Nenit 18 të Ligjit për

Rezidencën e Qytetarëve, për shkak të zbatimit të tij diskriminues

ndaj shqiptarëve në Serbinë jugore.

4. Të rivendoset statusi juridik dhe civil i të gjithë qytetarëve shqiptarë

që janë fshirë nga regjistrat civilë pa njoftim dhe pa procedurë të

rregullt ligjore.

5. ë garantohet ushtrimi i plotë i të drejtës së shtetësisë, votës,

pronës, sigurimit shëndetësor, pensioneve dhe përfitimeve sociale

për qytetarët shqiptarë të prekur nga praktika e pasivizimit.

6. Republika e Serbisë të ndërpresë menjëherë çdo praktikë

administrative që prodhon efekte të spastrimit etnik përmes

mjeteve burokratike.

7. Të sigurohet përfaqësim proporcional dhe i drejtë i shqiptarëve në

institucionet shtetërore, administratën publike, policinë, gjyqësorin

dhe organet e sigurisë.

8. Të garantohet përdorimi zyrtar i gjuhës shqipe dhe simboleve

kombëtare shqiptare në përputhje me ligjin dhe standardet

evropiane.

9. Të sigurohet arsim cilësor në gjuhën shqipe në të gjitha nivelet,

përfshirë njohjen e diplomave, tekstet shkollore dhe përfaqësimin e

historisë dhe kulturës shqiptare.

10. Të hartohen dhe zbatohen politika të veçanta zhvillimore për

Preshevën, Bujanocin dhe Medvegjën, me qëllim ndalimin e

emigrimit dhe sigurimin e zhvillimit ekonomik të qëndrueshëm.

11. Zyra e Komisionerit të Lartë të OKB-së për të Drejtat e Njeriut

të dërgojë një mision monitorues në Luginë të Preshevës dhe të

raportojë mbi gjetjet e saj.

12. Bashkimi Evropian dhe institucionet e tij të kushtëzojnë

avancimin e procesit të anëtarësimit të Republikës së Serbisë me

përparim konkret dhe të verifikueshëm në respektimin e të drejtave

të shqiptarëve.

13. OSBE-ja, Këshilli i Evropës dhe partnerët transatlantikë të

intensifikojnë monitorimin dhe dialogun institucional lidhur me

pozitën e pakicës shqiptare në Republikën e Serbisë.

PS: Kjo rezolutë paraqitet nga këndvështrimi i përfaqësuesve politikë e

institucionalë të shqiptarëve, me qëllim nxitjen e dialogut, respektimit të

ligjit dhe harmonizimit të legjislacionit me standardet evropiane.

* Kjo Rezolutë do t’u dërgohet:

• OKB dhe Komisionit për të Drejtat e Njeriut pranë OKB.;
• Këshillit Europian dhe Komisionit për të Drejtat e Njeriut;
• Parlamentit Europian;
• Presidentit të Republikës së Shqipërisë, Parlamentit Shqiptar,
• Kryeministrit të Republikës së Shqipërisë, Ministrisë së Jashtme të
• Republikës së Shqipërisë;
• Presidentit të Republikës së Kosovës, Parlamentit të Republikës së
• Kosovës, Kryeministrit të Republikës së Kosovës; Parlamentit të
• Republikës së Kosovës, Ministrisë së Jashtme të Kosovës;
• Presidentit të Serbisë, Parlamentit të Serbisë, Kryeministrit të
• Serbisë, Ministrisë së Jashtme të Serbisë.
• Parlamentit të Malit të zi;
• Parlamentit të Maqedonisë së Veriut;
• Parlamentit italian.

Ornela Radovicka 

Qëndra albanologjike për gjuhën dhe kulturën arbëreshe themeluar nga Atë Bellusci. 

Frascineto\ Calabri\ Itali 

Intervistoi: Niko Mihali

President i Seksionit Kombëtar Shqiptar të CIOFF/

Intervistë me klarinetistin e Sazeve të Përmetit, Josif Shukallari.

Fundi i vitit po afron dhe, me këtë rast, artistët krijues e interpretues të trashëgimisë sonë kulturore bëjnë bilancin e punës së tyre, duke evidentuar dhe inkurajuar vlerat që kanë sjellë në skenë apo në veprimtari kombëtare e ndërkombëtare.

Ndërsa mendoja të rikujtoja disa prej tyre, veçanërisht në veprimtaritë ku është pjesë edhe CIOFF Albania, më doli përpara klarinetisti i Sazeve të Përmetit, “Mjeshtër i Madh”, miku im Josif Shukallari, të cilin e kam parë shumë aktiv në dhjetëra veprimtari promovuese, i cilësuar nga media dhe specialistët e muzikës si një ndër klarinetistët më të talentuar të Jugut shqiptar.

Duke qenë se të dy jemi disi larg atdheut, telefoni në këto raste të afron dhe e bën informacionin më konkret. Andaj ngrita smartfonin dhe shënova emrin e tij. Dëgjoja zilen që binte dhe përfytyroja se ku mund të ndodhej në këto ditë funddhjetori, kur koha ka filluar të ftohet dhe erërat e forta që zbresin nga malet e Pindit deri në fushën e Janinës apo në luginën e Vjosës, mbase ia vështirësojnë edhe punën e përditshme.

Sapo dëgjova zërin e tij, që vinte disi i largët, ndjeva menjëherë atë të qeshurën e tij të shkujdesur dhe, si gjithmonë, nuk harroi të më drejtohej i pari:

— Hë, mo drejtor, ç’kemi?

(Këtë “drejtor” e ka që nga koha kur u njohëm, kur ai u bë pjesë e formacionit të sazeve të Shtëpisë së Kulturës në Përmet, në kohën kur unë isha drejtor i saj, dhe e ka të vështirë ta evitojë edhe sot.)

E pyes se ku ndodhet, ku është këto ditë dhjetori. Ai, pak serioz e pak me shaka, ma kthen:

— Ku ndodhem, thua? Po në sinoret e Epirit jam, me punë e me halle, por gjithmonë me klarinetën pranë.

— Po si ta kuptoj këtë togfjalësh “sinoret e Epirit”? — e pyes.

Dhe ai fillon të rrëfejë, me fjalët e tij, të cilat po mundohem t’i sjell këtu ashtu siç m’i tha:

— Dëgjo, drejtor. Kur zgjohem në mëngjes dhe dal në oborrin e shtëpisë, sytë më shkojnë larg dhe ndalen te Melesini, mali i Leskovikut, për të cilin ka edhe këngë, ashtu siç ka për vetë Leskovikun. Vetvetiu më vijnë në mendje sazet e Leskovikut: Asllani, Selimi, Ajdini dhe bashkë me ta edhe Hafizeja e famshme, këngëtarja e madhe që kudo ku shkoi e këndoi, e mbajti emrin e qytetit të saj si një gur të çmuar. Kaba e Selim Leskovikut dhe këngët e Hafizesë ma gjallërojnë shpirtin.

Pastaj shikimi më shkon majtas, ndjek rrjedhën e Vjosës që përplaset nëpër gryka dhe zbret drejt Përmetit, duke marrë me vete jo vetëm ujë e gurë, por edhe lavdinë e sazeve të Leskovikut. Duket sikur thërret usta Laverin me shokë që t’i mbledhin ato avaze e t’ua mësojnë sazeve të Përmetit. Mund të duket legjendë, por kështu ka ndodhur, thonë edhe burra të ditur.

Pas meje, ndërsa qëndroj si statujë në oborr, janë grykat dhe majat e Nemërçkës, tashmë të mbuluara me borë. Pas tyre shtrihet Pogoni, lugina e bukur me njerëz punëtorë e të mençur, por edhe me artistë të njohur. Aty pranë është Delvinaqi, një qytezë e vogël që ka nxjerrë nga gjiri i saj një gërnetar të madh: Petro Lluka.

— Po, e kam dëgjuar — i them — madje kam qenë edhe në Delvinaq, me një grup sazesh të Përmetit, në festivalin “Karvani i Polifonisë”.

— Janë dy gërnetarë legjendarë të këtyre sinoreve, secili në sinorin e vet — vijon ai — por muzika e tyre dëgjohej në të dy anët e kufirit, ashtu siç e ke shkruar edhe ti në librin “Virtuozi Laver Bariu”.

Gjon F. Ivezaj/

Figura e Imam Isa Hoxhës përbën një nga personalitetet më të spikatura të historisë së klerit islam shqiptar të shekullit XX, veçanërisht në kontekstin e diasporës shqiptare, ku ai u shqua si dijetar i formuar, udhëheqës shpirtëror, intelektual i angazhuar dhe patriot i vendosur. Jeta dhe veprimtaria e tij përfaqësojnë një model të rrallë të ndërthurjes harmonike midis besimit fetar islam, formimit intelektual dhe përkushtimit të palëkundur ndaj çështjes kombëtare shqiptare. Ai i përkiste atij brezi klerikësh shqiptarë që e kuptonin fenë jo si praktikë të kufizuar rituale, por si mision moral, edukativ dhe kombformues, në shërbim të ruajtjes së identitetit kombëtar dhe të dinjitetit njerëzor në kohë të vështira historike.

Isa Hoxha lindi më 25 maj 1918 në Bytyç të Malësisë së Gjakovës, rrethi Tropojë, një trevë e njohur për traditën e saj të thellë atdhetare, për besimin fetar të qëndrueshëm dhe për qëndresën historike të banorëve të saj kundër pushtimeve dhe padrejtësive. Malësia e Gjakovës ka qenë ndër shekuj një vatër ku feja, zakoni dhe atdheu kanë bashkëjetuar si shtylla të identitetit shqiptar. Në këtë mjedis u formua personaliteti i tij, i rritur në një familje ku ndershmëria, besimi në Zot, dashuria për dijen dhe përkushtimi ndaj komunitetit ishin vlera themelore të edukimit. Që në fëmijëri, Isa Hoxha u rrit me bindjen se shërbimi ndaj njerëzve dhe atdheut është një formë e lartë adhurimi.

Arsimin fillestar e mori në vendlindje, ndërsa formimin fetar e vazhdoi në institucionet më të rëndësishme të arsimit islam shqiptar të kohës. Studimet në Medresenë e Madhe të Gjakovës dhe më pas në Medresenë e Tiranës i dhanë atij një bazë të fortë në shkencat islame, në jurisprudencën fetare, në gjuhën arabe dhe në etikën islame. Paralelisht me këtë formim fetar, ai u pajis edhe me njohuri të gjera mbi historinë, kulturën dhe traditat shqiptare, çka e bëri një imam me horizont të gjerë intelektual dhe me ndjeshmëri të thellë kombëtare. Ky formim e përgatiti për një mision që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës: lidhjen e pandashme midis fesë islame dhe identitetit kombëtar shqiptar.

Pas Luftës së Dytë Botërore, me vendosjen e regjimit komunist në Shqipëri, Isa Hoxha u përball me presione të forta për shkak të bindjeve të tij fetare dhe qëndrimit të tij të hapur kombëtar. Politika ateiste dhe represive e regjimit synonte shkatërrimin e institucioneve fetare dhe eliminimin e elitës morale të shoqërisë shqiptare. Në këto rrethana historike jashtëzakonisht të rënda, në vitin 1949, ai u detyrua të largohej nga atdheu, duke nisur një rrugëtim të gjatë e të dhimbshëm mërgimi që kaloi përmes Kosovës, Vojvodinës dhe Sllovenisë, për të përfunduar në Itali. Ky mërgim nuk ishte thjesht një largim fizik, por një provë e rëndë shpirtërore, të cilën ai e përballoi me dinjitet, besim dhe durim.

Në vitin 1959 u vendos në Trieste, ku për rreth tre vjet shërbeu në kampet e refugjatëve shqiptarë. Në këtë periudhë, Imam Isa Hoxha u shndërrua në një figurë qendrore për shqiptarët e mërguar, duke u ofruar atyre jo vetëm shërbim fetar, por edhe mbështetje morale, shpirtërore dhe kombëtare. Ai i ndihmoi bashkatdhetarët të ruanin besimin në Zot, gjuhën shqipe dhe vetëdijen kombëtare, duke e kthyer mërgimin nga një gjendje dëshpërimi në një mision qëndrese dhe shprese.

Në vitin 1962, Isa Hoxha emigroi në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku do të zhvillonte veprimtarinë e tij më të rëndësishme dhe më jetëgjatë. Në komunitetin shqiptar të Amerikës ai u shndërrua shpejt në një nga figurat më të respektuara të klerit islam. Kulmi i kësaj veprimtarie ishte themelimi, në vitin 1972, i Qendrës Islame Shqiptare-Amerikane për New York dhe New Jersey, në Brooklyn. Kjo qendër nuk ishte vetëm një xhami, por një institucion i plotë fetar, kulturor dhe kombëtar, ku ruheshin gjuha shqipe, traditat kombëtare dhe ndjenja e unitetit ndër shqiptarët e diasporës. Përurimi i saj më 12 nëntor 1972 shënon një moment historik për Islamin shqiptar në Amerikë.

Imam Isa Hoxha shërbeu aty si imam, ligjërues dhe udhëheqës shpirtëror, duke predikuar gjithmonë në gjuhën shqipe, të cilën ai e konsideronte shtyllë themelore të identitetit kombëtar. Në ligjëratat e tij ai theksonte se besimi fetar nuk mund dhe nuk duhet të shkëputet nga përgjegjësia qytetare dhe kombëtare. Ai luftoi me vendosmëri kundër fanatizmit fetar, përçarjeve krahinore dhe rrezikut të asimilimit, duke promovuar një Islam shqiptar të moderuar, human dhe në shërbim të paqes, bashkëjetesës dhe unitetit kombëtar.

Përveç veprimtarisë fetare, Imam Isa Hoxha ishte edhe njeri i penës dhe i mendimit. Ai kontribuoi me shkrime, ese dhe ligjërata në shtypin shqiptar të diasporës, veçanërisht në revistën “Përpjekja e Jonë”, ku trajtoi çështje që lidhen me besimin, edukimin moral, identitetin kombëtar dhe përgjegjësinë shoqërore. Këto shkrime përbëjnë sot një trashëgimi të çmuar intelektuale dhe historike për studimet mbi Islamin shqiptar në mërgim.

Angazhimi i tij për çështjen kombëtare shqiptare ishte i pandërprerë. Në vitet e rënda për Kosovën dhe trojet shqiptare, Imam Isa Hoxha ishte një zë i fuqishëm i lutjes, solidaritetit dhe ndërgjegjësimit kombëtar. Ligjërata e tij më 19 gusht 1999 në Xhaminë e Madhe të Prishtinës, pas çlirimit të Kosovës, mbetet një moment domethënës i këtij angazhimi, ku ai nderoi sakrificën e dëshmorëve dhe u lut për paqe, drejtësi dhe unitet mbarëkombëtar.

Imam Isa Hoxha ndërroi jetë më 20 tetor 2001 në Old Tappan, New Jersey, dhe u përcoll për në banesën e fundit më 24 tetor 2001, në prani të një numri të madh besimtarësh, imamësh, intelektualësh dhe veprimtarësh të çështjes shqiptare nga mbarë Amerika. Ikja e tij u përjetua si një humbje e madhe për komunitetin shqiptar dhe për Islamin shqiptar në diasporë.

Figura e Imam Isa Hoxhës mbetet një nga shembujt më të plotë dhe më domethënës të rolit që kleri islam shqiptar ka luajtur në ruajtjen e identitetit fetar, kulturor dhe kombëtar të shqiptarëve, veçanërisht në kushtet e mërgimit. Në personalitetin e tij u bashkuan dijetari fetar, intelektuali i formuar dhe patrioti i vendosur, duke krijuar një model të qëndrueshëm të imam-it shqiptar që e jetoi fenë si shërbim ndaj Zotit dhe ndaj kombit.

Veprimtaria e tij në diasporë, kontributi në institucionalizimin e jetës fetare shqiptare në Amerikë, angazhimi i tij i pandërprerë për çështjen kombëtare dhe mendimi i tij i moderuar fetar e bëjnë Imam Isa Hoxhën një figurë me rëndësi të veçantë historike dhe studimore. Trashëgimia e tij jeton sot në institucionet që ai ndihmoi të ndërtohen, në brezat që ai edukoi dhe në kujtesën kolektive shqiptare, duke mbetur një burim frymëzimi për studiuesit, klerin dhe shoqërinë shqiptare në tërësi.

Dr.Nikollë Loka/

Për shumë nacionalistë, kombet janë të përjetshme; ato kanë ekzistuar gjithmonë në një formë apo tjetër. Në këtë pikëpamje, kombet moderne mund të ndjekin paraardhësit e tyre deri në Mesjetë dhe, në disa raste, deri te ‘nationes’ në antikitet(Anthony Smith, 2004b). Në këtë perspektivë, gjuha u bë karakteristika më e rëndësishme dalluese e kombësisë – në fakt, shpirti i saj i vërtetë. Ndërveprimi mes gjuhës dhe shpirtit ose frymës së kombit shprehet më qartë nga Wilhelm von Humboldt (1767–1835), sipas të cilit “gjuha e kombit është shpirti i tij” dhe shpirti i tij është gjuha”(CoWan, 1963: 277). Ose, siç vërehet ai diku tjetër: “Nga çdo gjuhë mund të nxjerrim prapa karakterin kombëtar”(Humboldt, 1988: 154).

Nacionalizmi shqiptar u zhvillua si rezultat i përhapjes së thelbit të nacionalizmit modern ndër intelektualët shqiptarë dhe ishte dështimi i parë i politikës osmane të panislamizmit(Batir, 112).

Osmanët që sunduan Shqipërinë për rreth pesë shekuj ndoqën politika që pengonin formimin e vetëdijes kombëtare, disa prej të cilave ishin të përbashkëta për të gjithë Ballkanin, ndërsa të tjera specifikisht kundër shqiptarëve. Një shembull i këtyre politikave ishte ndarja administrative që ata bënë, duke copëtuar shqiptarët në katër vilajete të ndryshme, pa marrë parasysh përbërjen e tyre etnike (Fischer, 2013). Kjo ndarje i vështirësoi ndjeshëm përpjekjet për bashkim dhe krijimin e një identiteti kombëtar të shqiptarëve. Rilindësit shqiptarë e kuptuan këtë pengesë dhe theksuan se ishte e domosdoshme të tejkaloheshin dallimet fetare që kishin ndarë popujt e Ballkanit, siç ndodhi me serbët dhe kroatët(Duijzings, 2002:70; Hobsbaëm, 1966:121). 

Pavarësisht ndarjeve fetare dhe pengesave të tjera, shqiptarët arritën të krijonin një identitet kombëtar, edhe pse më vonë në krahasim me popujt e tjerë të rajonit. Ata u mundën të kapërcenin barriera si ndarjet krahinore dhe mungesën e rrugëve të komunikimit ndërmjet pjesëve të ndryshme të trojeve shqiptare, të cilat i kishin realizuar fqinjët e tyre më herët (Hahn, 1854:4).

Zhvillimet politike dhe shoqërore që filluan me Tanzimatin në Perandorinë Osmane sollën ndryshime që kërcënonin ekzistencën e shqiptarëve. Gjatë shekullit XIX, Perandoria Osmane ra nën ndikimin e kulturës perëndimore dhe i hapi dyert për shkolla të huaja, duke lejuar arsimin në gjuhë të ndryshme(Deringil, 1998:95). Gjatë periudhës së Abdyl Hamidit II, shumë shkolla u hapën në pjesën europiane të Perandorisë, si shkolla frënge (127), italiane (22), angleze (60), gjermane (22), austriake (11) dhe ruse (7)(Shaw& Shaw, 1977:250).

Në vitin 1892, në të katër vilajetet shqiptare kishte më shumë se 1000 shkolla greke, 40 shkolla vllahe, 200-300 serbe dhe bullgare dhe vetëm 2 shkolla shqipe (Ditërrëfenjësi, 1900: 153-154). Kishte dhe një numër të madh shkollash turke. Sipas statistikave të viteve të fundit të shek. XIX, në të katër vilajetet e atëhershme kishte 1187shkolla turke, nga të cilat 1125 shkolla fillore, 57 shkolla qytetëse (ruzhdije) dhe 5 shkolla të mesme (idadije) (Buda etj., 2002: 247; Hoti-Dani, 2014:41). 

Porta e Lartë theksoi përçarjen e shqiptarëve, duke e mohuar ekzistencën e kombit shqiptar. Kur fanariotët përforcuan ndjenjën e epërsisë kulturore greke ndaj grupeve të tjera, reagimi etnik anti-grek u bë i thellë dhe u transformua në armiqësi të plotë (Hupchick, 2002:208). Shqiptarët, vllehët dhe bullgarët filluan të njohin vetveten si kategori etnike, duke u përpjekur të identifikoheshin përmes gjuhës së përbashkët (Kitromilides, 1989:152). Pas njohjes së Ekzarkatit dhe miletit bullgar në vitin 1870 nga sulltani, shqiptarët mbetën të vetmit që nuk njihej si komb, dhe pas reformave të shekullit XIX, vetëm atyre iu mohua e drejta për të përdorur gjuhën e tyre amtare (Clayer, 2012:46; Misha, 2002:38).

Përpjekjet për të shkruar gjuhën shqipe, për ta alfabetizuar dhe kodifikuar gramatikën e fjalorin e saj, ishin të lidhura ngushtë me njohjen e dallimeve etnike që përcaktoheshin nga gjuha (Kitromilides, 1989:1952-1953). Kur gjuha merr funksionin e identifikimit dhe bëhet një simbol politik i një grupi të caktuar, ajo fiton një rol të rëndësishëm në formimin e vetëdijes politike. Kështu, gjuha pati një rol të madh në Ballkan si një simbol dallues i përkatësisë etnike dhe më vonë, i kombësisë (Olgun, 2015:33). Intelektualët shqiptarë, të frymëzuar nga nacionalizmi evropian i asaj kohe, përdorën tekste të ndryshme gjuhësore, letrare, historike dhe publicistike për t’i përcjellë popullit shqiptar dhe publikut ndërkombëtar imazhin e shqiptarëve si një komb i veçantë. 

Çështja e gjuhës ishte e rëndësishme për shqiptarët, pasi ata ishin populli i vetëm “transfetar” në Ballkan, me një identitet që ishte formuar vetëm mbi bazën e gjuhës. Në rastin e shqiptarëve, ishte gjuha që mori funksionin e etnicitetit, duke ushqyer një ideologji të fortë kombëtare (Doja, 1999:155-179). Ndër shqipatrët të parët që u prekën nga lëvizjet nacionaliste në Ballkan qenë shqiptarët ortodoksë. Arsyetimi më i rëndësishëm i kësaj vetëdijeje kombëtare ishte pasojë e paevitueshme e edukatës së tyre në shkollat greke.Ndonëse qëllimi i këtyre shkollave ishte që shqiptarët ortodoksë t’i bënin grekë, kjo ide nuk pati sukses të plotë, përkundrazi, ajo kontribuoi në zhvillimin e vetëdijes kombëtare shqiptare. Qëllimi kryesor i shqiptarëve ortodoksë ishte të shkëputeshin nga Patriarkana dhe të krijonin kishën dhe shkollën e tyre të pavarur(Batir, 2012:  113). Idelogët shqiptarë të të gjitha besimeve fetare e kuptuan se gjuha është mjeti I vetëm për bashkimin e shqiptarëve, pasi gjuha shqipe ishte e ndryshme nga e popujve fqinj dhe e sunduesve osmanë(Skëndi, 1974:,188-189).

Inkurajimi i zhvillimit të gjuhës shqipe dhe adoptimi i alfabetit të përbashkët, së bashku me procesin gradual të “shqiptarizmit” të sistemit arsimor, u bë konfirmim i vendosmërisë së shqiptarëve për të krijuar një identitet kombëtar të veçantë (Psilos, 2000:190). Rilindja Kombëtare Shqiptare, me përpjekje të shumta, hapi rrugën për formimin e ndërgjegjes kombëtare dhe ngritjen e shtetit kombëtar, ashtu siç bënë kombet e tjera ballkanike që e shfaqën veten në skenën historike, pas rënies së Perandorisë Osmane (Lloshi, 2008:1). Megjithatë, shqiptarët, të ndarë në myslimanë, ortodoksë dhe katolikë, që nuk njiheshin si një komb i bashkuar, nuk mundën të zhvillonin lirisht gjuhën e tyre amtare, të krijonin një letërsi të përbashkët dhe të përpunonin historinë e përbashkët, gjë që ngadalësoi formimin e nacionalizmit modern (Jelavich & Jelavich, 2000:225). Për më tepër, Porta e Lartë, duke identifikuar fenë me kombësinë, i trajtoi shqiptarët myslimanë si turq, ortodoksët si grekë dhe katolikët si latinë, duke e mohuar kështu ekzistencën e kombësisë shqiptare (Pollo, 1990:158). Sulltani refuzoi të njihte kombësinë shqiptare dhe, me këmbëngulje, përpiqej të shkaktonte përçarje fetare dhe krahinore midis shqiptarëve, duke injoruar zhvillimin e shkollave në gjuhën shqipe dhe duke mbështetur hapjen e shkollave turko-arabe (Pollo, 1990:158). Politika osmane e bazuar në islamizëm synonte përhapjen e vlerave islame dhe besnikërinë ndaj Kalifit, si faktor kyç për mbajtjen gjallë të Perandorisë.  

Shtetet që ishin të interesuara për të penguar shkollimin në gjuhën shqipe gjetën gjuhën e bashkëpunimit mes tyre. Qeveria Xhonturke iu kundërvu politikës së Austro-Hungarisë në Ballkan dhe zbatoi politikën e afrimit dhe bashkëpunimit me Serbinë dhe Bullgarinë, duke iu bërë koncesione të ndryshme. Porta e Lartë toleroi veprimtaritë nacionaliste të serbëve në territorin e saj (HHSt. A. PA. A. Në AIH, Vj. 20-13-1306).

Për të arritur objektivat e saj, Lëvizja Kombëtare Shqiptare kombinoi veprimtarinë legale me atë ilegale, duke krijuar në nëntor të vitit 1905 Komitetin sekret “Për lirinë e Shqipërisë” në qytetin e Manastirit, një hap i rëndësishëm për organizimin kombëtar (Hoti Dani, 2014:105). Ky Komitet u ndikua nga aktivitetet e komiteteve të ngjashme të krijuara nga grekët dhe bullgarët dhe lindi si reagim.ndaj autoriteteve osmane dhe bandave të ndryshme nacionaliste(Hupchick, 2002:306) bullgare, greke etj.

Lidhur me aktivitetin arsimor ilegal të këtij Komiteti Senkevic shkruan se “shqiptarët nuk do të kenë rrethana të tjera, përpos organizimit të fshehtë të elitës politike të kohës, për të luftuar politikat e qeverisë së re të xhonturqve”(1958:159).

Zgjidhja e alfabetit të njësuar të gjuhës shqipe duke qenë një nga problemet më të rëndësishëm politike të kohës u bë e mundur vetëm pas shpalljes së Kushtetutës më 1908. Kongresi i Manastirit i mbajtur më 14-22 nëntor 1908 zgjodhi alfabetin latin, që do të ndikonte në zhvillimin e shkrimit shqip dhe do të ndihmonte në unifikimin kulturor të kombit shqiptar. Zgjedhja e alfabetit latin kishte dhe një dimension të qartë politik dhe tregonte aspiratat perëndimore të shqiptarëve si komb. Në fakt, vetë kontrasti midis alfabetit latin dhe atij turk do ta bënte vetëdijen shqiptare të ishte ndryshe nga ajo e turqve” (Skëndi, 2000:341).

Në fillim të shtatorit të vitit 1909, gjatë zhvillimit të ekspeditës ushtarake të Xhavit Pashës për “paqësimin” e shqiptarëve, nisi edhe fushata kundër shkollës shqipe dhe alfabetit kombëtar (Abdyli, Libri.1 2004: 270). Pas këtyre ekspeditave, Lëvizja Kombëtare Shqiptare njohu një ngritje të dukshme, veçanërisht në Shqipërinë Verilindore. Sipas shtypit shqiptar të kohës, thuhej se “Kuvendi i Llukës kishte artikuluar disa kërkesa, që iu adresuan qeverisë osmane, ndër të cilat dhe kërkesa për mësimin e gjuhës shqipe dhe për nëpunësit që do të dërgoheshin në Shqipëri të dinin gjuhën shqipe” (Bashkimi i Kombit, 1909). Po ashtu, në emër të banorëve të Pejës, Prizrenit dhe Mitrovicës, një komision i paraqiti kërkesën Komitetit Xhonturk të Selanikut “për krijimin e shkollave shqipe me shpenzimet e qeverisë së Stambollit” (Myzyri, 1996: 55).

Përgjigja e Portës së Lartë ndaj kërkesave për arsim në gjuhën shqipe ishte represive dhe mund të shihet si një pjesë e luftës për të ruajtur ndikimin osman në territoret shqiptare. Në vitin 1910, shtypja e kryengritjes shqiptare të Kosovës u pasua nga një luftë intensive kundër kulturës dhe gjuhës shqipe, duke mbyllur klubet shqiptare nën pretekstin se ato ishin “vatra të revoltës”. Po ashtu, u burgosën dhe u ndaluan prijësit, redaktorët dhe gazetarët e gazetave shqipe. Me urdhër të Portës së Lartë, u mbyllën shoqëritë dhe klubet shqiptare, u ndaluan librat dhe gazetat në shqip dhe u mbyllën shkollat shqipe. Në këto kushte, shkollat shqipe vazhduan të funksiononin në kushte ilegale (Skëndi, 2000: 350; Batir, 2012: 215).

Një tjetër moment kyç ishte kryengritja e vitit 1911, kur drejtuesit e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare hartuan kërkesat për autonominë e Shqipërisë, ku një nga pikat kryesore ishte kërkesa që gjuha shqipe të bëhej gjuhë zyrtare në katër vilajetet e banuara me shqiptarë dhe të përdorej si gjuhë mësimi në shkolla, zyra dhe gjykata. Në mars të vitit 1911, një qarkore e Ministrisë së Brendshme në Stamboll kërkonte riçeljen e shkollave shqipe dhe përdorimin e alfabetit latin (Skëndi, 2000: 350).

Megjithatë, përpjekjet përçarëse të xhonturqve vazhduan, duke e trajtuar problemin e arsimit shqip dhe të alfabetit latin si të dëmshme për fenë myslimane dhe të rrezikshme për interesat e Perandorisë Osmane. Gjatë kryengritjes shqiptare të vitit 1912, kërkesat për shkollën shqipe u paraqitën nga kryengritësit e Malësisë së Gjakovës, të Hasit, të Mitrovicës, Dibrës, Junikut, etj. (Myzyri, 1996: 362-363). Në bisedimet mes kryengritësve shqiptarë, të përfaqësuar nga Hasan Prishtina, dhe autoriteteve osmane, çështjet arsimore zinin një vend të rëndësishëm. Nga 14 kërkesat e Hasan Prishtinës drejtuar delegacionit osman, pesë ishin për shkollat, ku në pikën 4 shkruhej: “Nëpunësit të dinë gjuhën dhe të njohin zakonet e vendit”, ndërsa në pikën 6: “Të bëhet mësimi i gjuhës së vendit në shkollat private dhe të shtetit” (Shqipëria në dokumentet austro-hungareze IV, 2012: 331). Me gjithë lëshimet e bëra nga delegacioni shqiptar, marrëveshja shqiptaro-osmane nuk u zbatua, pasi pas nënshkrimit të saj, lufta shpërtheu dhe trojet shqiptare u pushtuan nga aleatët ballkanikë, të cilët kishin si synim ndarjen e këtyre territoreve midis tyre.

Në përfundim, mund të themi se gjuha shqipe ka luajtur një rol të pazëvendësueshëm në formimin e vetëdijes kombëtare shqiptare, duke u bërë faktor i rëndësishëm identitar. Ajo shërbeu si një mjet unifikues që bashkoi shqiptarët nga grupe të ndryshme fetare dhe krahinore, duke tejkaluar barrierat e ndarjeve të imponuara nga pushtuesit osmanë. 

Përmes përdorimit të gjuhës, shqiptarët arritën të krijojnë një ndjenjë të përbashkët identitetare dhe të ndërtojnë një lidhje të fortë shpirtërore e kulturore. Kongresi i Manastirit dhe miratimi i alfabetit latin ishin hapa të rëndësishëm që kontribuan në konsolidimin e gjuhës shqipe si simbol i kombësisë shqiptare dhe si një nga shtyllat kryesore të identitetit kombëtar shqiptar.

Pavarësisht sfidave të mëdha dhe pengesave që u paraqitën gjatë periudhës osmane dhe pas saj, shqiptarët arritën të zhvillojnë një sistem arsimor në gjuhën e tyre amtare dhe të krijonin një letërsi të përbashkët, duke kontribuar kështu në forcimin e shtetit shqiptar dhe në njohjen e tij si një komb të veçantë në skenën ndërkombëtare.

Majlinda Lipi/

Si mësuesja e parë dhe e vetme e kursit të mësimit plotësues të gjuhës shqipe dhe kulturës shqiptare “Sevasti Qiriazi” në qytetin e Katerinit, kur zgjodha profesionin e mësueses nuk e kisha menduar kurrë se do kisha punën më të bukur për një mësues,t`u mësojë fëmijëve në mërgim gjuhën e nënës. Jam lindur dhe rritur në qytetin ku u lindën serenatat, në Korçë. Në një qytet në formë zemre, ku kitarat netëve marrohen (ashtu siç e përshkruan edhe poeti i madh korçar S.Rusi.

Lojrat e fëmijërisë në rrugicat me kalldrëm, vitet e bukura të adoleshencës , edhe studimet e mia janë të lidhura ngushtë me qytetin e kulturës dhe të dijes.

Kam mbaruar studimet e larta për Gjuhë – Letërsi në Fakultetin e Mësuesisë në Universitetin “Fan S. Noli” në Korçë. Jam diplomuar në Master në Mësimdhënie po në Universitetin e Korçës. Gjithashtu, pa u shkëputur nga mësimdhënia të cilën e adhuroj, kam mbaruar studimet në Institutin e Formimit Profesional, dega Parashkollor në qytetin e Katerinit, ku jetoj prej shumë vitesh.

Kam mbrojtur gjuhën greke në universitetin “Aristoteli” në Selanik dhe jam anëtare e Klubit të Shkrimtareve (femra) në qytetin e Katerinit që nga dita e krijimit të tij.

Pjesë e trajnimeve të ndryshme në shtetin grek, që përqëndrohen në studimin e aspekteve psikologjike të procesit edukativ e arsimor në institucionet shkollore, në vlerësimin dhe trajtimin e fëmijëve me nevoja të veçanta në arsimin parauniversitar dhe veçanërisht në integrimin e fëmijëve me aftësi të kufizuara në shkolla .

Kam marrë pjesë në seminare të shumta të organizuara për dygjuhësinë, metodologjinë dhe teknikat bashkëkohore të mësimdhënies së gjuhës shqipe dhe kulturës shqiptare në diasporë.

Anëtare e Lidhjes së Mësuesve Shqiptarë në Greqi që nga viti 2017, prej vitesh anëtare e Këshillit Drejtues dhe që prej vitit 2022 vazhdoj të jem anëtare e kryesisë dhe zëdhënëse shtypi e LMSHG-së.

Mësuese e certifikuar në regjistrin shtetëror të mësuesve të Diasporës,miratuar nga Ministria e Diasporës së Shqipërisë dhe pjesë e projektit “Mësues për Greqinë”.

Gjuha shqipe si formë e identitetit kombëtar

“Shqiptarët duhet të kenë si qëllim ruajtjen e gjuhës shqipe, që është edhe themel i godinës sonë shtetërore. Sa më i fortë që të jetë themeli, aq më shumë qëndron godina. Humbja e gjuhës vë në pikëpyetje edhe identitetin kombëtar”. Janë këto disa nga fjalët e profesorit tim të dikurshëm që nuk i kam harruar kurrë dhe sot që jam në mërgim mendoj se janë më të vlefshme se kurrë.

Rëndësia e mësimit të gjuhës shqipe është jo vetëm e madhe, por e domosdoshme për të gjithë shqiptarët kudo që jemi, sepse jo vetëm pasurohemi me dijet dhe shprehjet e bukurise së gjuhës shqipe, por edhe e lartësojmë nivelin kulturor e njëkohësisht i mbrojmë dhe i forcojmë rrënjët e krenarinë e qenësisë shqiptare.

Për të inkurajuar mësimin e gjuhës shqipe tek fëmijët e diasporës, të gjithë bashkë ne mësues, prindër e të afërm duhet të përpiqemi të zgjojmë interesin për gjuhën shqipe. Të synojmë ruajtjen e identitetin kombëtar, përçimin e vlerave tona kombëtare tek fëmijët.

Historiku i kursit shqip

Kursi i mësimit plotësues të gjuhës shqipe dhe kultures shqiptare “Sevasti Qiriazi”, në qytetin e Katerinit (Greqi) funksionon prej 7 vjetësh dhe për herë të parë në këtë qytet. Është një nga kurset e shumta që mësuesit anëtarë të Lidhjes së Mësuesve Shqiptarë në Greqi kanë hapur për t`u krijuar mundësinë fëmijëve të emigrantëve shqiptarë mësimin falas të gjuhës shqipe.

Mësimi zhvillohet online në fundjavë me fëmijë të moshës nga 6 deri në 12 vjet. Janë kryesisht fëmijë që i përkasin brezit të tretë të emigrantëve. Duke qenë se fëmijët i përkasin moshave të ndryshme edhe zhvillimi i mësimit ka vështirësitë e veta.

Ajo që doja unë të theksoja është fakti që, pavarësisht moshës të gjithë fëmijët e njohin pak ose aspak gjuhën shqipe.

1-Pra, për të gjithë fëmijët ne synojmë njohjen sa më të mirë të tingujve, të shkronjave dhe një artikulim sa më të pastër të tyre.

2-Synojmë që fëmijët të kenë aftësinë që të shkruajnë dhe të flasin bukur gjuhën shqipe.

3-Synojmë që të zhvillojmë tek fëmija kompetencën e të shprehurit dhe të komunikimit në gjuhën shqipe.

4-Synojmë gjithashtu që të ruajmë dhe të zhvillojmë identitetin kombëtar, përçimin e vlerave tona kombëtare tek fëmijët.

Por si realizohet kjo?

Është vetë mësuesi ai që duke u bazuar tek nxënësi, mundohet të bëjë një gërshetim, një ndërthurje të lojës me detyrën. Është mësuesi arkitekti i orës së mësimit, është ai piktori që i jep ngjyra tablosë së tij për ta bërë sa më të bukur, sa më tërheqëse për nxënësin.

Mësuesi mundohet ta bëjë orën e mësimit sa më produktive, sa më argëtuese, që të mbledhë tek zgjoi bletët e vogla.

Edhe pse mësimi zhvillohet online, nxënësit e kursit të mësimit plotësues të gjuhës shqipe “Sevasti Qiriazi”, Katerini, janë pjesëmarrës në të gjitha aktivitetet festive që janë zhvilluar online nga LMSHG-ja. Kanë qenë përkrah moshatarëve të tyre nga të gjitha qytetet e Greqisë duke recituar e kënduar në gjuhën shqipe. Festa e 7-Marsit Ditës së Mësuesit, festat e 28-29 Nëntorit, festa e Ditës së Gjuhës Amtare ka bërë bashkë dhe në një zë të gjithë bijtë e vegjël të shqipes.

Gjithashtu në orën e mësimit ne jemi përpjekur të zhvillojmë aktivitete dhe projekte të ndryshme . Këtë e kemi realizuar në dy mënyra: duke përfshirë nxënësit e të gjitha grupeve, ose duke realizuar projekte vetëm me nxënësit më të rritur të cilët kanë një nivel më të lartë të kuptuari dhe të shprehuri të gjuhës shqipe.

Përgjatë viteve aktivitetet kanë qenë të shumta, por po përmend vetëm aktivitetet dhe projektet e këtij viti shkollor, të cilat kanë qenë të veçanta për nxënësit .

Javën e fundit të muajit tetor ndjemë aromën e letërsisë shqipe në një udhëtim përmes punimeve të nxënësve, të cilat sollën në jetë bukurinë e fjalës dhe artit.

“Tetori – Muaji i Letërsisë” ishte tema e projektit që nxënësit e rritur të kursit kishin përgatitur me kujdes të veçantë. Zgjodhëm të punonim së bashku antologjinë me pjesë të zgjedhura “Shko dallëndyshe”, pjesë e paketës “Gjuha shqipe dhe kultura shqiptare ”, niveli 1 .

Fëmijët me shumë dëshirë përzgjodhën secili nga një poezi prej librit duke krijuar një punim të veçantë , të bukur e plot me ngjyra. Kënaqësia më e madhe për mua si mësuese, ishte dëshira dhe përgatitja e një punimi të thjeshtë nga duart e fëmijëve më të vegjël , të cilët bashkë me motrat dhe vëllezërit e tyre më të rritur sollën mesazhe të bukura nga kjo antologji si: “Leximi na ndihmon të rritemi, të mësojmë dhe të ëndërrojmë më shumë”!

Në javën e Kongresit të Manastirit me nxënësit e rritur folëm për Muzeun Kombëtar të Arsimit në Korçë. U njohëm me pamje nga mjediset e brendshme të këtij monumenti të rëndësishëm të trashëgimisë sonë kulturore. Gjithashtu folëm për mësuesit që çelën Mësonjëtoren e Parë Shqipe më 7 Mars të vitit 1887.

Duke i kushtuar rëndësi të veçantë figurës së mësuesit, si përhapës i dritës dhe diturisë, nxënësit u njohën me mësuesen që çeli Shkollën e Vashave në vitin 1990. Emri i saj është mjaft i njohur dhe i rëndësishëm për nxënësit tanë.

Kursi ynë mban emrin e një prej figurave më të shquara të Rilindjes Kombëtare, të Sevasti Qiriazit, mësueses së parë shqiptare. Nxënësit u njohën me jetën dhe veprimtarinë e saj. Mësimi u shoqërua me materiale të ndryshme të përgatitura për Muzeun Kombëtar të Arsimit, për mësuesen e parë të vashave Sevasti Qiriazin dhe me ese të nxënësve të titulluara “Mësuesja ime”.

Në fund të orës së mësimit nxënës që e kishin vizituar Muzeun Kombëtar të Arsimit në Korçë treguan përshtypjet e tyre dhe të gjithë së bashku ndoqëm filmin artistik shqiptar”Mësonjëtorja”.

Nxënësit e rritur, u njohën me figura të rëndësishme pjesëmarrëse në Kongres, me idetë dhe përfundimet që nxori Kongresi i Manastirit:

Përcaktimin e alfabetit të gjuhës shqipe.

“Të drejtat tona”, ishte tema e projektit që zhvilluam ditën e shtunë me të gjithë nxënësit e kursit .

Mësimi pati në qendër 20 Nëntorin – Ditën Botërore të të Drejtave të Fëmijëve, ku ndër të tjera nxënësit u njohën edhe me Konventën e Fëmijëve. Zhvilluam lojëra të ndryshme si loja: ” E drejtë apo shkelje” dhe ndoqëm video të cilat i njohën nxënësit me të drejtat dhe detyrat e tyre. Gjithashtu fëmijët prezantuan punimet dhe vizatimet që kishin përgatitur dhe në të njëjtën kohë lexuan disa nga të drejtat e fëmijëve që kishin shkruar.

Gëzuar festat Shqipëri! Kështu titulluam aktivitetin e organizuar në kuadër të festave tona kombëtare.

Festuam të gjithë së bashku veshur me ngjyrat e flamurit shqiptar, vizatuam, recituam dhe kënduam për Shqipërinë tonë të dashur.

Ne jemi të gjithë të barabartë!

Kjo ishte tema e projektit që zhvilluam me nxënësit e rritur të kursit të gjuhës shqipe “Sevasti Qiriazi”, Katerini, zhvilluar në kuader të 3 Dhjetorit – Ditës Botërore të Njerëzve me Aftësi Ndryshe.

Përgjegjësia jonë si njerëz është të japim dashuri, mirësi dhe mbështetje aty ku duhet.

Humaniteti është një vlerë që lind në zemër dhe rritet sa herë që ne bëjmë mirë.

Humaniteti na pasuron shpirtin dhe na bën më të ndjeshëm, më solidarë dhe më njerëzorë.

Prandaj, ne si mësimdhënës nuk duhet të japim vetëm dije, por duhet t’i edukojmë nxënësit të jenë edhe humanë.

Humanizmi na bashkon, na mëson të vlerësojmë tjetrin dhe krijon një shoqëri më të ndjeshme e më të drejtë.

Secili prej nxënësve krijoi një poster plot mesazhe, ku shprehu mendimet e tij dhe mbështetjen ndaj personave me aftësi të kufizuara.

Kjo ditë u shndërrua në një mësim të fortë njerëzor:

Të jemi më pranë njëri-tjetrit, të shohim përtej vështirësive dhe të besojmë se çdo hap i vogël sjell shpresë.

T’i mësojmë fëmijët të jenë njerëzorë!