Rafaela Prifti/

Distanca mes Bostonit dhe Tiranës gjeti harmoninë e saj në bisedën me Prof. Vasil S. Tole mbi monografinë ‘Laver Bariu: Ustai i Fundit’, (Onufri) në Qendrën Kulturore dhe Bibliotekën Fan Noli në Boston, përmes platformës Zoom, të shtunën, më 3 tetor, 2026. Muzika e ustallarëve nuk ka qenë kurrë një “performancë”, por pjesë e ADN-së sonë kulturore, që kërkon kujdes të përhershëm e përkushtim që të mos zbehet. Përmes këtij dialogu, synoj të zbuloj artin e një mjeshtri dhe mjeshtërinë e një tradite, që na ka ushqyer shpirtin dhe mendjen.

Rafaela Prifti: Ju shkruani se botimi erdhi si nevojë për të pasur kontributin e Usta Laverit në një libër të vetëm. Nisur nga një episod që tregoni në libër, që ngjau gjatë promovimit të librit për Usta Laverin në vitin 2008 në Përmet, kur mjeshtri, më çiltërsinë karakteristike, ju pyeti: “I fundit i të mëdhenjve apo i fundit për nga rëndësia?” Çfarë menduat se duhej të përfshihej në këtë botim të plotë? Përse ishte i nevojshëm dhe sa punë është dashur për realizimin e tij?

Prof. Vasil S. Tole: Më së pari, ju falenderoj për ftesën për këtë bisedë mbi muzikën popullore qytetare me saze, që ka në fokus usta Laver Bariun, drejtuar një auditori kaq me vlerë sa diaspora shqiptare në Boston e më gjerë në Amerikë. Po, është e vërtetë, usta Laveri më pyeti: I fundit nga të mëdhenjtë apo nga rëndësia? Por unë nuk kisha nevojë, t’i përgjigjesha pasi e gjithë salla, pothuajse si një kor i sprovuar tha: I fundit nga të mëdhenjtë, usta! Mendoj se ky botim është më i ploti deri më tani për një mjeshtër sazesh. Këtij subjekti i kam ardhur rreth e rrotull, siç thotë populli, prej kohës kur fillova punë në qytetin e lindjes, si Drejtues i Shtëpisë së Kulturës në Përmet, nga fundi i vitit 1987. Pas studimeve për kompozicion në Tiranë, kisha një qasje tjetër ndaj muzikës popullore, edhe për faktin që prof. Zadeja, i madhi Çesk Zadeja, na kishte orientuar drejt rrënjëve të muzikës sonë. “Zbulimi” i magjisë së sazeve ishte një proces i ngadalshëm dhe shumë përtëritës për mua si krijues dhe studiues. Këtij botimi i kanë paraprirë librat studimorë si “Sazet, muzika me saze e Shqipërisë së Jugut” 1999, ku natyrisht usta Laveri zinte vendin e tij, vëllimi “Usta Laver Bariu” 2008, studimi “Kabatë me gërnetë dhe violinë” 2023 ku ustai analizohet për kabatë e tij dhe pas vdekjes së tij, botimi i CD “Trashëgimia muzikore shpirtërore e Usta Laver Bariut një vit më vonë dhe më 2026 librin monografik “Laver Bariu, Ustai i Fundit”. Gjithsej mbi 35 vjet njohje dhe studime.

Rafaela Prifti: Keni shkruar një monografi që, siç thoni ju, është “jo vetëm për një mjeshtër të artit të tij, por për muzikën e sazeve si një mënyrë jetese, që ende na flet përmes zërit të tij”, çfarë përfshin kjo?

Prof. Tole: Do përgjigjem me fjalët e muzikologes Mikaela Minga, e cila e ka analizuar në detaje këtë libër. Ajo shkruan:… “libri bën bashkë biografinë e tipit historik me elemente të biografisë së tipit akademik, i pajisur me analiza të repertorit, materiale dokumentare, transkriptime muzikore, ilustrime audio, si dhe imazhe fotografike. Gjejmë edhe një përmasë tjetër, e cila ka të bëjë me faktin që autori i qaset kësaj teme edhe si kompozitor, çka krijon një “pikëprerje” specifike narrative mbi temën. Kjo mund të them se është karakteristikë e Vasil Toles dhe si e tillë na lidh edhe me kontekstin krijues dhe zgjedhje estetike të tijat si kompozitor, të cilat janë rrjedhojë edhe e punës së tij studimore, dhe, në rastin në fjalë, e bashkëpunimit dhe afrimitetit me një protagonist kaq fin të muzikës tradicionale shqiptare, si ishte Laver Bariu.”

Rafaela Prifti: “Tri gjërat e përhershme të Përmetit: Vjosa, Guri dhe Laveri.” Ju vëreni në libër se nuk janë bërë mjaft studime mbi ndikimin e lumit, peshkimit, shtëpisë së vjetër në Qoshk në dhuntinë e tij muzikore dhe procesin krijues. Si mund të realizohet kjo?

Prof. Tole: Ka një lidhje të fortë mes mjedisit gjeografik e kulturor dhe ndikimit që në personalitetin krijues të Usta Laverit. Dihet se ai lindi në vendin që njihet si “Lagja e lumit” dhe shtëpia e Nurkave ishte me pamje dhe në distancë rreth 50 metra nga lumi Vjosa. Në krah të majtë ishte Guri i Qytetit dhe pas shtëpisë qëndronte masivi i malit të Dhembelit dhe Nemërçkës. Vetë ustai thoshte që e merrte gërnetën me vete sa herë shkonte për peshkim pasi aty, më mirë se në çdo vend tjetër i vinte frymëzimi dhe motivet muzikore. “Vjosa më mban ison,” më thoshte. Dhe jo vetëm tek muzika që ai krijoi, sidomos tek kabatë, por edhe tek mjeshtrit përpara tij ndjehet një panoramim muzikor i mjedisit në tingujt e kabave që quhen ndryshe edhe kaba baritore. Të tilla ka shumë por më e njohura është ajo që quhet Kabaja e Medi Përmetit.

Rafaela Prifti: Të shkojmë tek fundi i shekullit XIX – fillimi i shekullit XX, koha e dinamikës interesante të hyrjes së instrumenteve të temperuara dhe migrimit në Evropë dhe Amerikë – rasti i Usta Riza Mekos, që në vitin 1916 vjen në SHBA, i bashkohet Bandës së Vatrës dhe kthehet në Shqipëri. A mund ta shtjelloni evolucionin e sazeve dhe lidhjen e tyre me formimin e qyteteve dhe kulturën urbane në përgjithësi?

Prof. Tole: Sazet u krijuan në një moment historik kur banorët e qyteteve shqiptare kishin nevojë për një kulturë të re muzikore që i lidhte ata me rrënjët e tyre. Qytetet përmes rikontakteve me perëndimin po përjetonin urbanizimin e tyre si dhe falë tregtisë mallra-sende, mes tyre gramafonë, veshje, biçikleta dhe vegla muzikore evropiane u mbivendosën në kulturën e tyre të vjetër. Pikërisht, me hyrjen e veglave të temperuara u krijua mundësia që përmes mjeshtrave popullorë të miksohej kultura muzikore popullore shumëzërëshe e fshatit “a capella” me tiparet muzikore të klarinetës, violinës dhe llahutës. Bashkimi i tyre krijoi sazet, këtë formacion unik të muzikës popullore qytetare.

Rafaela Prifti: Le të afrohemi tek portreti i sazexhiut dhe tek veçoritë dalluese të sazeve të Përmetit. Monografia jep një tablo të gjerë të pararendësve të këtij arti, por për këtë bisedë do veçojmë Usta Mediun (Përmeti) i cili krijoi arketipin e muzikantit të sazeve, që luan në instrumente dhe njëkohësisht këndon; dhe Usta Rizai (Meko), që e konsolidoi mjeshtërinë, me peshë të barabartë të klarinetës dhe violinës, model që e ndoqi më pas edhe Usta Laveri. Siç dihet, angazhimi i tij i parë ishte me llautë në formacionin e sazeve të Vangjel Leskovikut.

Prof. Tole: Po. Usta Laveri ndoqi modelet e mjeshtrave dhe sazeve pararendëse përmetare të Usta Mediut, të Riza Mekos dhe sidomos të Usta Vangjel Leskovikut, mjeshtra të viteve 1930-1950, portreti muzikor i të cilëve ishte ai i duhuri: pra edhe instrumentistë në vegël edhe këngëtarë, pra si të thuash shoqërues të vetvetes. Kjo ishte tradita, saze që krijoheshin brenda familjes dhe që artisti i tyre ishte edhe muziktar në vegël, edhe këngëtar, role që mbështesnin dhe pasuronin njëri tjetrin. Kështu veproi edhe usta Laveri, ai edhe interpretonte në vegël, edhe krijonte, edhe njëherazi këndonte. Këto tipare të muziktarit qendror të sazeve ndikuan ndjeshëm në unitetin e brendshëm të tyre. Kur artistët e sazeve u bënë vetëm instrumentistë që shoqëronin këngëtarë të ftuar, sazet pësuan ndryshimin e parë, që solli diçka ndryshe, për mirë ose jo.

Rafaela Prifti: Jemi tani në vitet 1950, kur Usta Laveri krijoi formalisht grupin e tij të parë të sazeve, art që e deshi dhe e ushtroi për gati gjysmë shekulli. Në këtë periudhë kemi regjistrime, transmetime në radio, TV, Festivale Folklorikë, turne. Në 1951, sazet bëhen pjesë e formacionit zyrtar të Filarmonisë së Tiranës. A ishte kjo epoka e artë e sazeve dhe pse funksionoi kaq mirë?

Prof. Tole: Po, në vitet 1950 u bë edhe një njohje zyrtare nga shteti shqiptar i disa formacioneve historike do t’i quaja të muzikës popullore mbarëshqiptare, të cilat kishin zënë fill si të tilla fillimisht në regjistrimet disko-grafike në vitet 1930-1940. Më pas, disa prej tyre si formacione muzikore pranë Radio-Tiranës pas vitit 1938, për të kulmuar me vendimin për përfshirjen e tyre si pjesë e Filarmonisë së Tiranës. Ishin formacione muzikore që praktikisht përhapen muzikën më të mirë popullore shqiptare nga jugu në veri, jashtë vendit dhe në diasporën shqiptare në Evropë dhe në Amerikë. Ato krijuan për herë të parë një njohje të këtyre vlerave në gjithë hapësirën tonë kombëtare falë mjeteve teknologjike të kohës si disqet apo radio. Formacione si Sazet e Radios kishin në përbërje muziktarë të shquar popullorë si Usta Jonuzi i Lamçes nga Përmeti me gërnetë, Sadik Caci po nga Përmeti me violinë Sabri Reka, vëllai i të madhes Hafize Leskoviku me llahutë e këngëtar etj. I të njëtës rëndësi ishte edhe formacioni shkodran i drejtuar nga Paulin Pali etj. Për fat të mirë, regjistrimet e tyre muzikore me vlerë unike ruhen pranë arkivit muzikor të Radio-Tiranës.

Rafaela Prifti: Në studimin tuaj shtjellohen sazet si formacion dhe si krijim muzikor. Ansamblet e sazeve të cilat ruajnë repertorin e këngëve popullore dhe krijojnë repertor të ri. A mund ta shtjelloni dukurinë e sazeve si polifoni dhe isopolifoni instrumentale; kabaja si zhanri thelbësor dhe karakteristike për Shqipërinë e Jugut?

Prof. Tole: Po, kjo është gjëja më e mrekullueshme që ka ndodhur në pikëpamje të ruajtjes së genotipit muzikor popullor shumëzërësh në kulturën e re muzikore urbane që po krijohej me formacionin e sazeve në qendër. Dihet që kultura bazë muzikore popullore në jug të Shqipërisë është e mbështetur mbi parimin e kombinimit të tipareve polifonike të zërave solistike, pra të marrësit, kthyesit me atë të korit të isos. Pjesa dërmuese e repertorit muzikor është ndërtuar mbi këtë parim. Kur në Shqipëri hynë veglat e temperuara europiane, si pjese e urbanizimit të jetës në vend, të tilla si klarineta, violina etj., këto vegla u përdorën jo vetëm në formacione muzikore klasike, si bandat muzikore apo orkestrat, por edhe në rrugë popullore, pra pa partitura muzikore dhe përgatitje klasike. Pikërisht, mjeshtrit e parë kuptuan se për të krijuar një simbiozë të re të muzikës urbane qytetare shqiptare do të duhej që formula tradicionale polifonike me zëra solistike dhe iso të transferohej në muzikën e re urbane e cila mori të njëjtin repertor të fshatit për ta sjellë tashmë me vegla të temperuara. Për këtë arsye, veglat muzikore dubluan rolet: gërneta u bë marrësi, violina prerësi dhe llahuta isoja. Kjo gjetje gjeniale siguroi origjinalitetin e muzikës së re qytetare, e cila nuk u krijua nga hiçi, por zgjeroi tiparet duke kombinuar veglat evropiane me traditën vokale vendase. Kjo përbën një meritë të padiskutueshme të sazeve.

Sazet i shtuan një përcjellëse instrumentale këngëve popullore me iso duke realizuar tashmë me vegla një lloj të ri të polifonisë me iso që është polifonia me instrumente të temperuara. Çdo këngë popullore vendos një përcjellëse instrumentale që frymëzohej dhe mbështetej tek tiparet melodike vokale, por që falë aftësive teknike të këtyre veglave fitonte hapësira të reja duke i zgjeruar mundësitë shprehëse. Mos të harrojmë që sazet e para edhe i binin veglave edhe vetë këndonin, pra në një lloj kuptimi, këtë proces e bënin shumë natyrshëm.

Rafaela Prifti: Ju keni qenë dëshmitar i procesit krijues të kalimit të këngës tradicionale popullore në këngë të kulturës qytetare. Dhe rasti i këngës së Dhimitraqit kënduar nga Hafize Leskoviku, e cila frymëzoi Kabanë e Usta Laverit në kolonën zanore të filmit “Gjeneral Gramafoni”.

Prof. Tole: Po, në më shumë se një rast. Kam parë se si një këngë fshatare me iso shndërrohej në një kryevepër qytetare me saze, falë mjeshtërisë së usta Laverit. Dhe jo çdo këngë mund të shndërrohej . Ishte vetëm ajo kategori që ishte ende në proces përsosjeje, proces që e kuptonte vetëm mjeshtri dhe që përmes shndërrimit i nxirrte në pah identitetin e ri. Këtu mund të përmend këngët “Se çna ra dëbora”, “A se ç’të bije erë floku”, “Mora rrugën për Janinë”, “Poshtë nga çairet” etj.

Rafaela Prifti: Në regjistrimet në UNESCO – Trashëgimia Botërore e Kulturës jomateriale, janë edhe Kabatë, krijimet e usta Laverit, iso-polifonia etj. Rëndësia dhe kuptimi i këtij regjistrimi. Cila është cilësia e sazeve në Shqipërinë e Jugut sot?

Prof. Tole: Regjistrimi i Polifonisë popullore me iso në UNESCO më 25 nëntor 2005 është një nga arritjet më të mëdha të konfirmimit ndërkombëtar të vlerave të trashëgimisë sonë shpirtërore, ose siç quhet “intangible heritage”. Pjesë e kësaj trashëgimie të madhe të njerëzimit është edhe ajo që lidhet me polifoninë popullore urbane, pra me muzikën popullore të qyteteve, e cila u krijua dhe u mbajt gjallë prej formacionit të sazeve. Vlera e këtij regjistrimi qëndron në faktin që UNESCO njohu dhe pranoi të gjithë format dhe gjinitë polifonike që gjenden në Shqipërinë e Jugut, ato te polifonisë labe, toske dhe çame, të fshatrave dhe të qyteteve, pra në një territor shumë të gjerë, duke përfshirë këtu, këngë, valle, kaba, e shumë gjini të tjera muzikore, të cilat praktikohen nga grup mosha të ndryshme. Sazet e Përmetit dhe vetë ustai janë pjesë e dokumentarit që shoqëroi dosjen e nominimit, krahas mjeshtërve të tjerë. Pesha e saj është shumë e madhe në trashëgiminë shpirtërore të shqiptareve, pasi janë gati 130 vjet që kjo kulturë me saze po kultivohet, janë shumë mjeshtra veglash dhe këngëtarë e këngëtare, që kanë regjistruar një repertor këngësh që zbukuron trashëgiminë e qyteteve, si Përmeti, Leskoviku, Kolonja, Korça, Vlora, Berati, Tepelena, Ohri etj. Formacione të reja sazesh ka, por ajo që duhet bërë me domosdo lidhet me faktin që sazet e reja, muziktarët dhe këngëtarët e tyre duhet të njohin më mirë dhe më thellë traditën para tyre. Kjo duhet bërë pasi tek kjo traditë janë shtresëzuar vlerat dhe kodet profesionale të kësaj muzike. Për këtë arsye, para disa vitesh, botova librin “Kabatë me Gërnetë dhe Violinë”, 100 vjet kulturë muzikore me saze. Ky libër është i shoqëruar me kabatë më të mira të mjeshtërve të sazeve të 100 viteve të fundit, pikërisht për të përcjellë tek brezat e sotëm këtë mjeshtëri të tyre. Këtij qëllimi i shërben edhe libri që po flasim, përveç ndriçimit në detaje të vlerave të usta Laverit.

Rafaela Prifti: Çfarë na ndodh kur dëgjojmë një kaba, i cilësuar në monografi si “zëri njerëzor i shndërruar në instrument.” (faqe 225) Çfarë gjendjeje emocionale të shumëfishtë përjetojmë në mënyrë të natyrshme?

Prof. Tole: Kabaja është me plot gojën koncerti instrumental i muzikës me saze. Në këtë gjini, mjeshtrit gërnetarë dhe violinistë bënë të mundur që duke përdorur veglat evropiane të çonin në një stad të ri tiparet e muzikës sonë popullore. Në thelb, Kabaja është një rrëfim, një tregim, që merr shkas ose buron nga frymëzime të bukurisë së mjedisit gjeografik ose nga dhimbje të cilat populli i shpreh përmes vajtimeve. Prandaj, të dyja llojet e kabave, që janë krijuar prej këtyre qasjeve janë shumë të pëlqyera nga populli. Madje, kur mjeshtrat e interpretojnë bukur kabanë, populli thotë “e qau”, pasi në imagjinatën e tyre, një gërnetist që luan kaba nuk është gjë tjetër veçse një njeri që gëzon ose që vajton. Sigurisht që për të realizuar kaba mjeshtërore, ustallarë si Selim Leskoviku, Vangjel Leskoviku, Bilbil Vlora, Jonuzi i Lamces, Medi Permeti, Riza Meko, Usta Laveri, Remzi Lela, Gaqo Lena, Lulushi etj, i çuan aftesitë e klarinetës në maksimum, duke e bërë kabanë popullore një kryepunë (siç do thoshte Konica), dhe për këtë arsye, kabatë më të mira mbajnë emrat e mjeshtrave të mëdhenj që i krijuan ato.

Mirënjohje për Prof. Vasil S. Tole që përmes këtij studimi na kthen një pjesë të shpirtit tonë muzikor, duke na treguar se sa e çmuar është mjeshtëria e një ustai që bëhet zë i një populli.

Luljeta Progni/

Ka një pritshmëri që në Shqipëri duket se ka mbetur e pandryshuar prej më shumë se tri dekadash: kur gjërat bëhen të vështira, sytë e shqiptarëve kthehen nga Ambasada Amerikane. Prej saj pritet një fjalë, një qëndrim, një mbështetje, shpesh edhe zgjidhje. Në një vend që prej dekadash njihet për lidhjen e fortë me Shtetet e Bashkuara dhe për ndjenjën e theksuar proamerikane, ajo ndërtesë në Tiranë nuk është parë vetëm si një ambasadë. Për shumë shqiptarë, ajo është një prej së cilës pritet zgjidhje për krizat e shpeshta që ndodhin në Shqipëri.

Kjo ndjenjë nuk nisi sot. Rreth 35 vjet më parë, kur Shqipëria sapo kishte dalë nga izolimi komunist dhe po përpiqej të gjente vendin e saj në botën perëndimore, rikthimi i Shteteve të Bashkuara në Tiranë kishte një peshë të jashtëzakonshme. Pas dekadash propagande kundër Amerikës, ambasadori amerikan nuk ishte thjesht një diplomat i huaj. Çdo takim i tij, çdo vizitë dhe çdo deklaratë merrte një vëmendje të veçantë. Në vitin 1991, një prej këtyre vizitave, ajo e ambasadorit Ëilliam Ryerson në Korçë, u kthye në debat në Parlament. Por përplasja nuk ishte thjesht për një vizitë. Në të vërtetë, ajo tregonte se si po e shihnin shqiptarët Amerikën në ditët e para të demokracisë. Deputeti socialist Bardhyl Fasko e akuzoi ambasadorin amerikan për ndërhyrje në politikën dhe fushatën elektorale shqiptare. Ai kërkoi shpjegime nga drejtuesit më të lartë të shtetit dhe e konsideroi të papranueshme që një përfaqësues diplomatik të merrte një rol në zhvillimet e brendshme politike.

Përballë tij, deputeti demokrat Petrika Minga e pa vizitën në një tjetër dritë. Për të, ardhja e përfaqësuesit amerikan në Korçë ishte një ngjarje e rëndësishme për një shoqëri që sapo kishte dalë nga 50 vjet diktaturë. Amerika ishte, në fjalët e tij, pjesë e botës demokratike ku Shqipëria tashmë kërkonte të hynte.

Dy qëndrime të kundërta për rolin e një ambasadori. Por edhe një dëshmi e hershme për peshën që Amerika kishte marrë në imagjinatën politike shqiptare.

Kanë kaluar 35 vjet. Shqipëria e vitit 2026 nuk ngjan me atë të vitit 1991. Institucionet janë të tjera, marrëdhëniet ndërkombëtare janë të tjera dhe Shqipëria është pjesë e një realiteti krejt tjetër euroatlantik. Por një prirje nuk duket se ka ndryshuar: lidhja e fortë e shqiptarëve me Amerikën dhe pritshmëria ndaj saj. Edhe pritja e parë e ambasadorit të ri amerikan Eric Ëendt në Tiranë, në tetor 2026, u lexua përmes kësaj peshe. Në fotografi nuk ishin vetëm njerëzit që morën pjesë. Vëmendje morën edhe mungesat, veçanërisht ato të Kryeministrit Edi Rama dhe kryetarit të PD-së Sali Berisha. Në sallë, ndërkohë, ishin drejtues institucionesh dhe përfaqësues të opozitës parlamentare.

Një fotografi tjetër politike, 35 vjet pas asaj që ishte krijuar në ditët e para të marrëdhënieve shqiptaro-amerikane. Kohët nuk ngjajnë. Shqipëria e vitit 1991 po kërkonte të dilte nga izolimi. Shqipëria e vitit 2026 është një vend anëtar i NATO-s dhe kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.

Në Shqipëri, Ambasada Amerikane është për shumicën e shqiupotarëve shumë më tepër se përfaqësia diplomatike e një shteti mik. Është një adresë ku drejtohen sytë në momente të rëndësishme të vendit. Një adresë prej nga pritet të vijë një qëndrim kur politika shqiptare përplaset, një mbështetje kur institucionet janë në krizë, një fjalë kur shoqëria kërkon orientim.

Ndoshta pikërisht këtu qëndron një prej veçorive më të forta të marrëdhënies së shqiptarëve me Amerikën. Ndryshojnë qeveritë, partitë, ambasadorët dhe temat e debateve. Ndryshojnë edhe kohët. Por prirja proamerikane e shqiptarëve, dhe mbi të gjitha shpresa e madhe që një pjesë e tyre vazhdojnë të vendosin pas asaj dere, duket se ka mbetur e pandryshuar.

Është interesante të shohësh kontekstin e dy kohëve, duke kapërcyer zhvillimet e 35 viteve ndërmjet. Ndaj sjellim një debat në parlamentin shqiptar të vitit 1991, I pari pluralist pas rënies së diktaturës komuniste, ku po diskutohej një temë mjaft interesante, prania amerikanë në Shqipëri përmes ambasadorit Ëilliam Rajerson.

Tetor 1991, seancë parklamentare

Bardhyl Fasko – Për mua ky problem nuk kishte fare rëndësi. Ashtu siç është parashikuar, le të miratohet dhe unë do të thoja të shpejtoj punimet e këtij Kuvendi. Ndërkohë meqë e mora fjalën, unë, kisha një mendim që në mbyllje të këtyre punimeve të na nderonte me pjesëmarrjen e tij, ndoshta dhe ndonjë deputet do të ketë këtë mendim, edhe Presidenti dhe Kryeministri dhe Ministri i Jashtëm për disa probleme e shqetësime që kam unë si deputet dhe si përfaqësues i popullit. Ndaj unë me keqardhje në vazhdim, mbas asaj kritike që bëra në seancën e kaluar shoh që bëhet një fushatë e egër elektorale kundër PS, por do të thosha edhe kundër Shqipërisë nga Trupi Diplomatik Amerikan. Unë për këtë do të kërkoja deri në një, si shqiptar, si atdhetar, shpjegime nga Presidenti i Republikës, nga Kryeministri dhe Ministri i Jashtëm. Edhe në seancën e mëparshme e deklarova.

Nuk është në nderin e tij që përfaqësuesi i Trupit Diplomatik Amerikan të ndërmarrë fushatë elektorale. Nuk e mendoj dhe nuk jam në gjëndje të kuptoj si ia ka vënë në mend vetë vetes për detyrë zoti Rajerson dhe zoti Hill me takimet dhe me përgjigjet që u jep pyetjeve antishqiptare në zonën e Korçës dhe të Kuçovës. Për mua ishte turp që të rri në këtë Parlament si përfaqësues i popullit me këtë diskriminim që i bëhet popullit shqiptar. Është turp për Kryeministrin Vilson Ahmeti, është turp mbi të gjithë, për Presidentin Alia që nuk dihet se ku është futur dhe me se merret; të na thotë: kujt ia ka shitur kombin? Në qoftë se ia ka shitur të na japë haraçin, të na japë paret, të na japë atë që na takon dhe mos të na hedhë sa në një kanal në kanalin tjetër.

Unë jam shumë i indinjuar si shqiptar i ndershëm. Po e përsëris, jam tepër i indinjuar, ndaj edhe një herë kam kërkuar, mbas vizitës së ambasadorit amerikan, si duket i ka vënë vetes për detyrë të bëhet edhe President i Shqipërisë, që nesër le të bëhet dhe le ta nxjerri Shqipërinë nga situata, po ia dha Shqipëria, po ia dhanë shqiptarët e jo individët. Ç’janë këto politika të poshtra që bëhen në kurriz të Shqipërisë? Ne dje folëm dhe përshëndetëm qëndrimin e zotit Baleta për qëllimet shoviniste greke. Ç’janë këto? Ç’bëhet kështu, nën rrogoz? Ku shkon ky ujë? Qeshni zotërinj deputetë, se tani mori në telefon zoti Minga për të ardhur 1000 gazeta të Korçës dhe të shiteshin në Tiranë se qenkan shumë të mirëpritura nga Tirana intervistat e tij në Korçë. Unë jam tepër i indinjuar si shqiptar. Po e përsëris për së pesti herë, ndoshta dhe shpejtohem, ndoshta bëj dhe ndonjë gabim në shprehje, por në fund të fundit jam i pastër. Qëndrimet e tij janë antishqiptare, janë antikombëtare, janë të poshtra. Do të kërkojmë insistim që Presidenti Alia nesër, para se të shpërndahet Parlamenti, të vijë dhe të japi shpjegime, po kështu dhe Kryeministri dhe Ministri i Jashtëm.

Aleksandër Meksi – Petrika Minga.

Petrika Minga – Ju lutem, kam të drejtën e replikës, meqënëse zoti Fasko më zuri emrin në gojë. Dua të jem i sinqertë dhe i drejtë, siç kam qenë gjithmonë për hir të një të vërtete. Para disa ditësh në Korçë bëri një vizitë zoti Rajerson i ftuar nga deputetët e Partisë Demokratike, një vizitë vërtet e suksesshme; ai bëri një takim me inteligjencën e gjithë qytetit të Korçës. Nuk po them për anët teknike si u zhvillua atje, sa nuk kishe ku të hyjë brenda në sallën e kinema “Çajupit”, por do të flas kryesisht për cilësinë e asaj mbledhjeje. Ishte një ngjarje e rëndësishme për atë qytet, që pas 50 vjetësh diktature, vinte një përfaqësues i shtetit amerikan dhe aq më tepër ne që kemi gati çerekun e shqiptarëve, kemi në SHBA që jeton një komunitet shqiptar amerikan, që ka pasur gjithmonë përkrahjen ndihmën dhe jetojmë me djersën dhe ballin e tyre. Jetojmë në epokën e demokracisë dhe për ne demokracia amerikane është tempulli i demokracisë, të cilën duhet ta kopjojmë.

Pavarësisht nga prapaganda e egër që është bërë Shtetet e Bashkuara të Amerikës, si xhandari ndërkombëtar, që shumë mirë i dinë zotërinjtë e Partisë Socialiste, sot ata kthehen dhe iritohen me mënyrat e zotit Fasko. Po për hir të një së vërtete duhet të sqaroj opinionin e gjerë. Atë e ka sqaruar vetë zoti Rajerson nëpërmjet intervistave që bëri në Radio-Korça; intervistë i dha edhe gazetës tonë, “Korçës Demokratike”. Po me ç’shoh unë shqetësimi i madh i zotit Fasko konsiston në lidhje me takimin që ka bërë zoti Rajerson me zotin Nano. Për hir të së vërtetës aty sqarohet shumë mirë në intervistë dhe vetë zoti Rajerson u shpreh në këtë mënyrë: Kam qenë shumë i shqetësuar gjithë atë natë se si ma hodhi zoti Nano në takimin që kam bërë me të. Televizori thotë që takimi ishte i organizuar. (B.Fasko ndërhyn). Ju lutem, zoti Fasko, unë të dëgjova me gjithë revoltimin tuaj. Në fakt -tha ai – unë isha i ftuar nga zoti Nano, në emër të Komisionit Drejtues dhe unë detyrimisht prisja që aty të më ftonte Komisioni Drejtues dhe ta shihja të gjithë Komisionin Drejtues të Partisë Socialiste. Për çudi, aty pashë vetëm dy veta dhe, për çudi akoma më tej vetëm njeri foli, zoti Nano. Unë kam pasur shumë takime tha me të paktën, fjalët e tij që ia drejtoi popullit të Korçës në pyetjet që u bënë, “si ishte takimi me zotin Nano?”

Unë kam bërë shumë takime me liderë partie, por asnjë herë nuk jam rrethuar nga kamera televizive të tipit të atij takimi. Mendova një herë ta bëja siç ja bëri Berisha, Presidentit, të largohesha dhe unë nga ai truk që po krijohej, megjithatë si diplomat që jam unë qëndrova, bisedova si diplomat. Po më vjen shumë keq që në kronikën televizive që unë e pashë vetë dhe e dëgjova me veshet e mi shpreh se një deklaratë që unë e kam bërë në pranverën e vitit të kaluar, në lidhje me pozicionin e SHBA në lidhje me partitë e tjera që janë në Shqipëri dhe kryesisht me Partinë Socialiste. Kjo deklaratë, për çudi, jepet në kronikën televizive para 3 ditësh. Unë këtë deklaratë e kam bërë para një viti. Prandaj me shtrembërime dhe manipulime të kësaj natyre, nuk mund të ecet me sinqeritet në një fushatë të re elektorale. Ky është konsistimi. Ky është mesazhi i demokracisë së re shqiptare.

Ndërsa për problemin tjetër që më bëhet akuzë, që zoti P.Minga dërgoi në Korçë të vijnë dhe 1000 gazeta të tjera, kjo është e drejta jonë që ne si gazetë të shkojmë atje ku kërkohet. Dhe me të drejtë unë e pashë interesimin e madh që ngjalli ajo gazetë, veçanërisht artikulli me intervistën e zotin Nano. Si duket u ka djegur fort ky mashtrim që është përdorur nëpërmjet mjeteve të televizionit që njëkohësisht duhet ta përmend që mjetet e televizionit përsëri nuk janë rinovuar dhe nuk i shërbejnë më popullit me sinqeritet që ai e kërkon. Ne kemi bërë seanca të tëra për të rinovuar Televizionin Shqiptar, por shohim përsëri një televizion që manipulon.

Me këtë rast do të përmend gjithashtu, krahas kësaj, një shqetësim i madh që u krijua përsëri në lidhje me një artikull që është bërë në “Zërin e Popullit” pa autor, që quhesh vetëm vëzhguesi, në lidhje me pozicionin që ka mbajtur kryetari i komitetit pluralist, Ilir Manushi, në lidhje me deklaratat e zotit Miçotaqis në lidhje me Vorioepirin, sikur Ilir Manushi është takuar, ai nuk e njeh as për fytyrë, bile, dhe kur ka thënë për pozicionin në lidhje me Vorioepirin Ilir Manushi ka duartrokitur në Kostur, gjë që është komplet e fabrikuar, e falsifikuar dhe me indinjatë komiteti pluralist dhe Ilir Manushi ka hedhur në gjyq gazetën “Zëri i Popullit”. Por për çudi Radiotelevizioni nuk bën asnjë deklaratë të kësaj natyre, megjithëse, insistimin e madh të Komitetit Pluralist për ta sqaruar situatën, asnjë gazetë nuk e botoi, as Televizioni nuk dha asnjë deklaratë dhe të detyruar ata kaluan në gjyq. Gjyqi ishte caktuar javën e kaluar, të martën, dhe për çudi, kryeredaktori i saj, Përparim Xhixha; nuk erdhi shpresoj që do të vijë nesër në seancën tjetër; prandaj me sinqeritete fallco, në lidhje me rinovimin, me demokracinë shqiptare nuk mund të ecet. Atëhere unë po i bëj një apel ndërgjegjes së gjithësecilëve këtu që në qoftë se do të jemi të ndershëm në zgjedhjet e reja, duhet me të vërtetë të jemi të sinqertë, të hapur, të bëjmë një fushatë elektorale të sinqertë, që populli të fitojë e jo të humbasi, sepse me mashtrime nuk bëhen fushata elektorale. Ju falemnderit!

Bardhyl Fasko – Ftoj zotin Minga dhe gjithë deputetët e tjerë, unë s’do të isha dakord që vetëm me atë përfundim e konkluzion të zotit Minga që ne do të kopjojmë demokracinë amerikane. Nuk jemi në një tavolinë me Amerikën; nuk do të afrohemi dot me të, ma do mendja, dhe 20 vjet që t’i ndjekim ata hap pas hapi. Së dyti, demokracia në Shqipëri, zotërinj, unë ju kujtoj juve, i kujtoj dhe ambasadorit amerikan dhe komplet Trupit Diplomatik Amerikan dhe Presidentit Bush, zoti Imami mos u mërzit, edhe gjithë presidentëve të tjerë të shteteve demokratike të Evropës që, në një vend si Shqipëria, si në të gjitha shtetet e tjera nuk mund të vijë demokracia pa Partinë Socialiste, pa partitë e tjera politike. Me një parti nuk mund të vendoset demokracia, se do të kalojmë në monizmin tjetër, në rimonizëm, zotërinj, Ndaj unë protestova, duke u nisur edhe nga shënimi i gazetës së Korçës se atje ishte intervista e tij, duke u shprehur zoti ambasador se “në Shqipëri nuk do të vijë ndihma nga Amerika, po qe se janë në pushtet socialistët”, atëhere, kur të fitojë opozita, kur socialistët të ngelen pa punë, atëhere dashkan të vijnë ndihmat nga Amerika.

Kjo është shprehje konkrete, është në gazetë. Tani unë do të thosha, mos vallë do t’i nxjerri jashtë kufijve të Shqipërisë zoti ambasador socialistët dhe simpatizantët e kësaj partie? Duket se është antidemokratik qëndrimi i tij, antikombëtar, antishqiptar, ndaj unë në shenjë proteste, zoti Meksi, i propozoj grupit tim, po të duan le të presin, si të duan, zotërinjtë që të protestojmë dhe në shenjë proteste t’i kërkojmë Qeverisë Amerikane dhe Qeverisë që brenda një jave ky Trup Diplomatik Amerikan të largohet nga Shqipëria.

Aleksandër Meksi – Zoti Abdi Baleta.

Abdi Baleta – Zoti Meksi, unë e kisha kërkuar fjalën lidhur me nenin 85; kam një sugjerim të vogël, por më vjen keq që diskutimi u shmang nga ky nen në mënyrë tepër të papritur, tepër brutale, tepër të panevojshme, sa që besoj të gjithë deputetët e këtij Parlamenti i vë në një pozitë të vështirë, në mos për arsye të padrejtësisë së sulmeve, të paktën për mënyrën e pasjellshme që u përdor ndaj diplomatëve të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të cilët populli ynë prej kohësh ka dashë t’i shohë këtu dhe regjimi diktatorial komunist, qëllimisht për të izoluar Shqipërinë i ka mbajtur larg. Unë jam ish-diplomat i Shqipërisë dhe e quaj për detyrë të ndërgjegjes së qytetarit dhe të profesionistit që t’i them dy fjalë lidhur me natyrën e hapave diplomatike, të drejtat që mund të ketë një Parlament, një Qeveri të reagojë ndaj diplomatëve të huaj.

Së pari, i takon ekzekutivit të shprehet, në qoftë se ka ose jo veprime nga diplomatët e huaj që nuk përputhen me statusin e tyre diplomatik. Në qoftë se ne deputetët fillojmë marrim kompetencat e ekzekutivit dhe bëjmë sipas qejfit tonë, ne vëmë në pozitë shumë të vështirë Qeverinë, ajo Qeveri që duhet më përpara dhe duhet të flasim, t’i lëmë kohën ekzekutivit të peshonte hapat e diplomatëve. S’kam asgjë kundër, që çdo deputet t’i kërkojë ekzekutivit interpelancë. Por të kërkosh interpelancë nuk do të thotë të paragjykosh mendimin që do të japë ekzekutivi, ta vësh ekzekutivin para fakteve të kryera, të kthehesh në gjykatësh i ekzekutivit tënd, pa e dëgjuar ekzekutivin tënd dhe aq më tepër kjo të kalojë në fyerje ndaj përfaqësuesve diplomatikë të shtetit të huaj, qofshin këto miq ose jo, aq më tepër kur ne themi tani se i konsiderojmë dhe i kemi përfaqësues të vendeve miq; veç kësaj duhet të kujtoj se hyn në detyrat e diplomatit të ndjekë gjendjen në vend, të informohet për çfarë ndodh, të bëjë vlerësimet e gjendjes në vend, vlerësimet e forcave politike, të japë dhe mendimet e tij personale.

Unë mund t’ju them me plot bindjen që diplomatët tanë amerikanë që janë këtu nuk kanë bërë as 1/1000 e asaj që kam bërë unë në SHBA, po qe fjala për ndërhyrje.

Kam ndërhyrë në mënyrën më të tmerrshme, me porosi të Qeverisë time dhe të Komitetit Qendror të PPSH; kam mbajt takime në grupe m-1 për t’i bindur të bëjnë revolucionin socialist në Amerikë. (Të qeshura në sallë). Kam takuar qytetarë amerikanë me origjinë shqiptare dhe kam dashë t’i bind sa i poshtër është imperializmi amerikan për ata, për ne dhe për gjithë botën e plot e plot të tjera. Kam dhënë dhe informacione që, siç më ka shkruajt njëherë një gazetar, shqiptar, “ke spiunuar imperializmin amerikan te diktatura shqiptare» në “Zërin e Popullit” është kjo. Prandaj nuk është e hijshme që të bëhen sulme të kësaj natyre kundër diplomatëve të huaj vetëm pse ata bëjnë vizita,…,unë e kuptoj, secili ka kënaqësitë dhe pakënaqësitë e tij. Tani ne s’kemi ç’bëjmë. Nuk sjellim dot më as diplomatë, të kohës së Stalin e të stilit stalinian, as të kohës së Brezhnjevit as të Titos, as të Milosheviçit, nuk di si do ta bëjë Serbia, kur të mos jetë Jugosllavia; as Mao Ce Dunët nuk i sjellim: Të mos harrojmë dhe një gjë tjetër, sa herë diplomatët e këtyre vendeve i kemi kthyer nëpër fshatrat tona, nëpër qendrat tona të punës që të flasin për revolucionin botëror, të flasin për luftën kundër imperializmit amerikan, kundër socialimperializmit; kështu që kthehuni zotërinj pak, mendoni se ç’është bërë, në mënyrë që të mos sulmoni veprimet më normale, vetëm e vetëm se nuk ju pëlqejnë për shijen tuaj politike.

Në qoftë se do të veprohet në këtë mënyrë, ekzekutivi dhe Presidenti ynë, për herë të parë po e marr në mbrojtje në këtë sallë, vihen në pozitë të pabarabartë, sepse qortohen për gjëra që nuk kanë faj.

Për ta përfunduar këtë pikë, më duket se e gjithë kjo bëhet në shpirtin e vjetër për të izoluar Shqipërinë nga bota e tjetër demokratike, është ringjallje e psikozës komuniste të viteve të shkuara kur duheshin patjetër të gjendeshin pretekset që të na largonin patjetër nga demokracitë perëndimore, është rikthim i komunizmit. Është pasojë e rikrijimit të Partisë Komuniste? Për fat të keq vjen nga një kolegu ynë që thotë është i grupit socialist. Atëherë kaq qenka rinovimi i komunistëve në socialist. Unë do t’u lutesha diplomatëve amerikanë ta kuptonim zotin Fasko ashtu siç mund të kuptohet zoti Fasko, në mënyrë që të mos ngatërronin, as Parlamentin Shqiptar, as ekzekutivin shqiptar me shpërthimet e zotit Fasko në këtë mënyrë në këtë Parlament.

Dhe tani dëshiroj të kthehem te neni 85. Neni 85, zoti kryetar, parashikon rastet kur merr fund para afatit. Unë jam plotësisht dakord me propozimin e një deputeti parafolës që thotë duhet të parashikohet kur shpërndahet Kuvendi Popullor para afatit, duhet parashikuar si rast kur merr fund mandati. E përkrah këtë kërkesë. Ju falënderoj!

Leontiev Çuçi – Nuk e di, më vjen keq pse u irrituan kolegët. Nuk dua as të shaj, dhe as të fyej. S’dua të jem as pasionant; po e përsëris për herë të tretë, dua vetëm të shpreh disa mendime vetëm për hir të së vërtetës:

Në radhë të parë, unë nuk pajtohem me disa pasione të zotit Fasko, duke pasur parasysh pozicionin e Partisë Socialiste. Partia Socialiste nuk ka qënë dhe nuk do të jetë xheloze për marrëdhëniet e mira që krijojnë partitë e tjera me eksponentë të përfaqësive të huaja diplomatike, të institucioneve ndërkombëtare. Unë po flas në emër të Partisë Socialiste. Zoti Fasko le të shprehë mendimin e tij si të dojë. Partia Socialiste e ka thënë publikisht. Nuk është xheloze për të gjitha marrëdhëniet që krijojnë këto parti, përkundrazi e gjykon këtë problem me realizëm dhe për hir të interesave të Shqipërisë.

Për sa i përket marrëdhënieve që ka Partia Demokratike, qoftë në Ambasadën Amerikane, me përfaqësues të tjerë, po e them shqip që ne na bëhet qejfi. Ne nuk jemi dakord në një pikë dhe nuk kemi për ta pranuar këtë që të shfrytëzohen për qëllime elektorale. Unë nuk e di se si është tamam, nuk e kam lexuar intervistën, por e dëgjova çfarë u tha; pata parasysh edhe çfarë tha zoti Minga, dhe dua vetëm të saktësoj se as zoti Baleta nuk ka të drejtë e të krijojë pozicione që shtrembërojnë realitetin dhe të vërtetën për vetë qëndrimin politik të Partisë Socialiste. Këto nuk janë qëndrime që aludojnë për të kaluarën dhe nuk janë qëndrime që lidhin Partinë Socialiste me të kaluarën, atë të kaluar që dikur e ka mbrojtur vetë zoti Baleta. Atë e kanë mbajtur të gjithë politikanët shqiptarë që sot janë shpërndarë në shumë parti.

Nga kjo pikëpamje s’më vjen mirë që, për hir të, elektoratit, zoti Baleta hedh tollumbace ndaj Partisë Socialiste.

Për të mos u zgjatur, e vërteta zotërinj të nderuar deputetë është e tillë: Ambasadori amerikan ka pasur takim me dy kryetarë partish me kryetarin e Partisë Socialiste dhe me kryetarin e Partisë të Unitetit Kombëtar. Ishte vizita e parë që bënte në godinën e Partisë Socialiste. Është e vërtetë që kur pa kamerat e Televizionit, pati një farë reagimi dhe e them me kompetencë; është e incizuar. Zotit ambasador – i është thënë shprehimisht nga zëvendësi i Partisë që ka marrë pjesë në atë takim – në qoftë se keni kundërshtim, ne nuk e japim për informacion televiziv këtë takim. Dhe ka thënë: “Jo, nuk e kam për këtë, por mendova që do të ishte takim pune”. Po jua përsëris, në qoftë se s’doni, ne nuk e japim”.

Problem i dytë, unë nuk dua të replikoj, se nuk e di çfarë ka thënë ai tamam, di vetëm këtë, që edhe kur ka ikur i është thënë: në qoftë se ju mendoni, ne e bëmë vetëm për memorial të takimit të parë, dhe në qoftë se keni mendim të ndryshëm, ne nuk e japim për informacion. Tha: “Për mua s’ka problem, bëni si të doni”. Në qoftë se këto nuk janë të vërteta, këto janë të incizuara. Se çfarë ka thënë aty, nuk mund të vazhdoj më tej. Për sa i përket këtyre marrëdhënieve, unë nuk jam dakord as me trajtimet që u bënë këtu dhe dua që ashtu si partitë demokratike, edhe partitë e tjera, përfshi dhe atë Socialiste të krijojë marrëdhënie të tilla me të gjitha përfaqësitë dhe institucionet.

Zoti Meksi nuk duhet të harrojmë ne këtë ligj që po aprovojmë më duket se në fushatë elektorale trajtimet e kësaj fushate nga të huajt me pozicionet përkatëse politike dhe elektorale për të mbrojtur këtë ose atë parti janë të ndaluara. Prandaj nuk më vjen mirë që përfaqësi të tilla, qoftë kjo ose të tjera nesër të futen dhe të implikohen në punët e brendshme të politikës shqiptare. Nga kjo pikëpamje, Partia Socialiste do të mbajë pozicion, ashtu sikundër janë ligjet e kësaj demokracie që po ndërtojmë. Falemnderit!

Aleksandër Meksi – Unë mendoj se duhet të kalojmë në rendin e ditës.

Abdi Baleta – Unë dua ta bëj replikën, se më duket padrejtësi zoti Çuçi, më akuzoi se kam bërë insinuata. Mua më duket se fola në mënyrën më të hapur dhe kur flet hapur fare, s’janë insinuata. Insinuata janë kur i bie tërthorazi asaj që ke ndërmend të thuash. Unë pranova vetë sinqerisht se ç’kam bërë në emër të Partisë së Punës dhe me porosi të saj dhe s’është nevoja të ma përsëris zoti Çuçi. Ndryshimi është ky: Unë i kam bërë ato dhe nuk po i bëj më; zoti Çuçi i ka bërë dhe vazhdon t’i bëjë në emër të Partisë së Punës, tjetër punë se quhen socialist bashkë me partinë e tij. Këtë desha që sqaroj.

Qarkullimi dhe publikimi i sekuencave audiovizive me imazhe erotike personazhesh publik, është një akt i rëndë etik dhe me pasoja. Mediat përherë duhet të dëshmojnë përgjegjësinë dhe ndërgjegjen etike në raport me audiencat dhe publikun

Tiranë më 30.09.2026

Raportimet dhe publikimet nëpër mediat online dhe rrjetet sociale për episode audiovizive intime personazh me njohje publike dhe me investim publik, janë pjesë shqetësuese dhe ndotjeje etike publike, janë akt antiligjore dhe shkaktojnë pasoja dhe impakte të dënueshme nga vetë shoqëria e aq më tepër nga komuniteti i mediave dhe gazetarëve profesionistë. Qarkullimi i tyre, shpërndarja dhe përdorimi në kontekste të ndryshme, janë cënime të kodeve etike dhe shkelje e Kodit Etik të Mediave. UGSH vëren se niveli i ndotjes etike në hapësirën online shqiptare po njeh nivel të ri alarmues.

Lëndimet, përdhosjet dhe shkeljet e normave të privatësisë dhe privacisë janë bërë të shpeshta dhe inkurajojnë një të ashtuquajtur “ entitet të gazetarisë rozë”. Shpërndarja dhe publikimi i sekuencave apo videove me imazhe erotike në kushte dhe mjedis privat të personave me njohje dhe impakt publik në rrethana hakerimi apo për arsye që meritojnë hetim, përbën një akt të paskrupullt.

Në jo pak raste përdorimi i këtyre episodeve, videove dhe materialeve private në akte mediatizuese dhe procese sulmimi ndaj personave publikë, pason me drama të rënda psikologjike, morale dhe familjare.

UGSH bën apel për respektim të parimeve dhe neneve të Kodit Etik të Medias Shqiptare. Kërkon nga mediat dhe veçanërisht editori i spektrit multimedial i hapësirës shqiptare, organizatat dhe entet profesionale dhe publike, të ndërhyjnë me energjizëm dhe kurajo ndaj kësi fenomenesh, rastesh dhe praktikash për ndalimin dhe moshpërndarjen e tyre në publik.

UGSH vëren se nismat vetërregulluese ndaj këtij realiteti problematik duhet të paraprijnë nismat rregulluese. Eshtë e domosdoshme të riprojektohet një aleancë gjithëbashkuese aktorësh të vetërregullimit në komunitetin e gazetarëve profesionistë dhe në partneritet me editorët e spektrit multimedial të vendit si dhe me institucionet vetërregulluese.

Zyra Informuese

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë

Irena Dragoti/

Nënë Tereza, ADN shpirtërore e kujtesës shqiptare, Shenjtëria që ende na flet me Gjuhën e Mëshirës.

Ndoshta shumë prej jush e kanë parë filmin “Dritë dimri” të Ingmar Bergmanit. Është një film i heshtur, i ftohtë e paksa tronditës, ku një pastor vazhdon të kryejë shërbesën e tij në një kishë gjithnjë e më të zbrazët. Teksa përballet me heshtjen e Zotit, shndërron krizën e tij shpirtërore në dramë. Dhe pikërisht këtu do ta nisja leximin , si një lloj subkoshience artistike për figurën e Nënë Terezës.

Pasi edhe ajo hyri në një botë ku besimi nuk ishte gjithmonë i dukshëm dhe vuajtja njerëzore ngrihej më e madhe se përgjigjet që mund të jepte çdo teori. Ndryshe nga pastori i Bergmanit, Nënë Tereza nuk iu përgjigj heshtjes së Zotit duke u tërhequr prej botës, por duke hyrë thellë në të duke kërkuar fytyrën e Zotit te i varfri, i sëmuri, i braktisuri, te ai që nuk kishte më as zë, as familje, as dinjitet shoqëror. Ndaj, figurën e saj e identifikojmë jo me dashurinë si ndjenjë, por me dashurinë si shërbim.

Tek i kthehem jetës së saj, më duket sikur e gjej në të njëjtën valë shpirtërore me Shën Françeskun e Asizit, i cili kuptoi se Krishti nuk kërkohet vetëm në tempuj, por në përulësi dhe në heqjen dorë nga privilegjet. Thirrja që Shën Françesku dëgjoi në San Damiano: “Rindërtoje Kishën time!”, duket se u dëgjua nga Nënë Tereza në një tjetër kohë dhe në një tjetër kontinent, teksa ajo kërkonte fytyrën e Zotit në fytyrën e njeriut të rrëzuar.

Herë më vjen e e krahasueshme me monumentin antik të Laokoontit. një trup i vendosur përballë dhimbjes, që nuk e humb përmasën njerëzore. Vetëm se Nënë Tereza nuk mbeti një monument që thjesht soditi vuajtjen; ajo u bë dora që hyri thellë brenda saj.

Nëse Nënë Terezën do ta kërkoja brenda një vepre letrare, do ta vendosja përballë doktor Rieux-së të Albert Camus-së, në veprën”Murtaja” pasi të dy u përballën me të njëjtën pyetje:-çfarë bën njeriu kur përpara i qëndron vuajtja dhe nuk ka më asnjë përgjigje që mjafton?

Rieux nuk e luftoi murtajën duke pretenduar të shpëtojë botën, por sepse përballë tij është një njeri që vuan. Nënë Tereza nuk e pa mëshirën si ide për t’u predikuar, por si përgjegjësi për t’u jetuar. Në këtë kuptim, ajo duket sikur del nga faqet e “Murtajës” dhe hyn në rrugët e Kalkutës, atje ku Camus vendos mjekun përballë absurdit, Nënë Tereza vendos dashurinë përballë braktisjes.

Ndërsa doktor Rieux veproi në emër të solidaritetit njerëzor, Nënë Tereza e shihte atë veprim si një takim me Krishtin. Por narrativa e të dyve takohet në një pikë të fortë: të mos qenurit indiferent ndaj dhimbjes së tjetrit.

Nënë Tereza nuk shkroi një roman për vuajtjen por ajo hyri vetë në të dhe, në një farë mënyre, e ndryshoi narratorin. Të tjerët e kishin parë varfërinë si objekt mëshire; ajo e ktheu në subjekt dashurie. Të tjerët e kishin përshkruar vetminë; ajo hyri në të. Të tjerët kishin shkruar për vdekjen; ajo qëndroi pranë atij që po vdiste, që t’mos e përjetonte atë si braktisje.

Dhe sot, në këtë përvjetor, ajo çka na bashkon është pyetja: Çfarë është Nënë Tereza për të gjithë ne?

Nuk do ta teproja po ta quaja ADN-në shpirtërore të kujtesës shqiptare. Jo sepse shenjtëria mund t’i përkasë një kombi të vetëm, por sepse përmes saj, një emër shqiptar u bë i njohur në një gjuhë që nuk njeh kufij gjeografikë apo politikë, në “Gjuhën e Mëshirës”.

E po ti kthehem filmit “Dritë dimri”, kisha zbrazet dhe besimi fiket. Te Nënë Tereza, në kohën e krizave më të thella shpirtërore të njeriut modern, ndodh e kundërta, ajo nuk pret që njerëzit të kthehen në kishë. Ajo del vetë në rrugë dhe e kërkon kishën te njeriu.

Nëse Bergmani na pyet se çfarë ndodh kur Zoti hesht, Nënë Tereza përgjigjet me tërë jetën e saj e cila përcjell mesazhin se njeriu duhet të flasë përmes veprave të dashurisë.

Kjo mbrëmje përkujtimore nuk është veç një mbyllje dekade, por një episod i ri i atij filmi, në të cilin Nënë Tereza vazhdon ta shkruajë, me jetën e trashëgiminë që na la, skenarin e dashurisë në botën moderne.

Nënë Tereza na la një mënyrë sublime, një palë sy shpirti për ta parë njeriun.