Shndërrimi fondit arkivor të Milan Shuflajt në trashëgimi të mbrojtur të trashëgimisë kulturore dhe dokumentare evropiane do të përbënte një akt me rëndësi të shumëfishtë shkencore, identitare dhe diplomatike. Një nismë e tillë do të materializonte respektin institucional ndaj kontributit të tij në argumentimin shkencor të vazhdimësisë historike shqiptare dhe në ndërtimin e urave akademike midis botës shqiptare dhe asaj kroate, duke reflektuar njëkohësisht miqësinë tradicionale me popullin e Kroat.

Nga Prof.dr Skender ASANI

Në historinë e mendimit historiografik evropian për Ballkanin, figura e Milan Šufflay përfaqëson një pikë kthese epistemologjike ku albanologjia, arkivat evropiane dhe historiografia kritike ndërthuren në një projekt të përbashkët shkencor. Kontributi i tij nuk kufizohet në studimin e mesjetës shqiptare, por shtrihet në krijimin e një paradigme kërkimore që e vendosi historinë shqiptare në qendër të dokumentacionit arkivor evropian, duke e zhvendosur atë nga interpretimet ideologjike drejt analizës së burimeve autentike. Në këtë mënyrë, albanologjia u konceptua si pjesë e dijes evropiane dhe jo si një disiplinë periferike e studimeve ballkanike.

Hulumtimi i fondit arkivor të Milan Šufflay, i ruajtur në Arkivin Shtetëror të Kroacisë, dëshmon për një univers të gjerë dokumentar dhe metodologjik. Dorëshkrimet, skedat paleografike, korrespondenca shkencore dhe projektet e papërfunduara zbulojnë një ndërmarrje të madhe intelektuale që synonte të ndërtonte historinë e Shqipërisë mbi bazën e dokumenteve të kancelarive mesjetare dhe të arkivave të Vjenës, Budapestit, Venecias, Dubrovnikut dhe Romës. Ky rrjet arkivor e vendosi historinë shqiptare brenda qarkullimit të qytetërimit evropian mesjetar dhe argumentoi vazhdimësinë historike të elementit shqiptar në hapësirën ballkanike. Për mua personalisht, hulumtimi shumëvjeçar i këtij fondi ka qenë një përjetim i veçantë intelektual dhe emocional: prekja e drejtpërdrejtë e materialeve burimore, hulumtimeve shkencore, letërkëmbimeve dhe relacioneve origjinale me Tirana zyrtare krijon një ndjesi afërsie me procesin e ndërtimit të dijes historike dhe me përpjekjen për ta argumentuar historinë shqiptare mbi bazën e dokumentit autentik dhe metodës shkencore.

Botimi i veprës monumentale Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia shënon një kthesë metodologjike në studimet albanologjike. Përmes publikimit kritik të dokumenteve mesjetare, Šufflay dhe bashkëpunëtorët e tij e zhvendosën debatin historiografik nga narrativat politike drejt analizës së burimeve primare. Kjo ndërhyrje shkencore krijoi një standard të ri kërkimor dhe një kundërpeshë të fuqishme ndaj interpretimeve që mohonin kontinuitetin historik iliro-arbëror-shqiptar. Qytetet shqiptare, institucionet kishtare, rrjetet tregtare dhe marrëdhëniet diplomatike shfaqen në studimet e tij si pjesë e një sistemi më të gjerë civilizues evropian, duke rrëzuar konceptin e izolimit historik të shqiptarëve.

Një dimension i rëndësishëm i veprimtarisë së tij është dialogu me elitën intelektuale shqiptare të kohës. Korrespondenca me institucionet shtetërore të Mbretërisë Shqiptare dhe me Lumo Skendo dëshmon për përfshirjen e tij në projektin e hartimit të një historie të plotë të popullit shqiptar. Në këtë ndërveprim midis arkivave evropiane dhe mendimit intelektual shqiptar, albanologjia merr dimensionin e diplomacisë kulturore dhe të vetëdijes historike kombëtare.

Në planin metodologjik, Šufflay përfaqëson modelin e historianit-arkivist që ndërton narrativën historike mbi analizën kritike të dokumentit. Përdorimi sistematik i paleografisë, diplomatikës, kronologjisë dhe historiografisë krahasuese krijoi një standard të ri për studimet ballkanike dhe e bëri punën e tij një pikë referimi për albanologjinë moderne. Në një kuptim më të gjerë, veprimtaria e tij mund të lexohet si rezistencë intelektuale ndaj instrumentalizimit politik të historisë në Ballkanin e fillimit të shekullit XX.

Konteksti memorial i përvjetorit të vrasjes së tij në Zagreb në vitin 1931 e rikthen figurën e Šufflay-t jo vetëm si studiues, por si simbol të lirisë akademike evropiane. Atentati ndaj tij u perceptua si një goditje kundër dijes dhe kritikës shkencore, duke shkaktuar reagime ndërkombëtare, ndër të cilat spikat reagimi i Albert Einstein, i cili e ngriti këtë ngjarje në nivelin e një shqetësimi për fatin e intelektualëve në Evropë. Kujtimi i këtij akti dhune mbart një dimension emocional dhe etik: ai rikujton se kërkimi shkencor dhe mbrojtja e së vërtetës historike shpesh kanë kërkuar guxim intelektual dhe sakrificë personale.

Përvjetorët e atentatit, të përkujtuar nga komuniteti shqiptar në Kroaci dhe nga qarqet akademike, e kanë shndërruar figurën e tij në simbol kulturor të marrëdhënieve shqiptaro-evropiane. Kjo kujtesë kolektive e lidh albanologjinë me përgjegjësinë morale të shkencës dhe me rolin e arkivave në mbrojtjen e identitetit historik. Në këtë dimension, figura e Milan Šufflay tejkalon kufijtë e historiografisë dhe bëhet pjesë e ndërgjegjes akademike evropiane. Në vitet e fundit, pata nderin të marr pjesë në shënimin e këtij përvjetori, në prani të diplomatëve dhe autoriteteve zyrtare kroate, ku theksova se populli shqiptar i ka një borxh historik kësaj figure për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në argumentimin shkencor të autoktonisë së pandërprerë të shqiptarëve në trojet e tyre etnike. Ky kontribut mori peshë të veçantë në një periudhë kur po hartoheshin projekte dhe plane që synonin jo vetëm zhbërjen e historisë, por edhe zhdukjen fizike të popullsisë shqiptare nga hapësira e saj etnike një qëndresë intelektuale që ai e pagoi me jetën e tij. Në këtë kuptim, përkujtimi i tij nuk është thjesht një akt ceremonial, por një rikthim i vazhdueshëm tek e vërteta historike dhe tek përgjegjësia e shkencës përballë sfidave të kohës.

Në kuadër të bashkëpunimit shkencor evropian dhe të afirmimit të kujtesës historike si pjesë e diplomacisë kulturore, fondi arkivor i Milan Šufflay paraqet një pasuri të jashtëzakonshme dokumentare që tejkalon kufijtë kombëtarë dhe i përket njëkohësisht historisë së albanologjisë, historiografisë kroate dhe studimeve ballkanike në përgjithësi; për këtë arsye, shndërrimi i këtij fondi në trashëgimi të mbrojtur të trashëgimisë kulturore dhe dokumentare evropiane do të përbënte një akt me rëndësi të shumëfishtë shkencore, identitare dhe diplomatike. Një nismë e tillë do të materializonte respektin institucional ndaj kontributit të tij në argumentimin shkencor të vazhdimësisë historike shqiptare dhe në ndërtimin e urave akademike midis botës shqiptare dhe asaj kroate, duke reflektuar njëkohësisht miqësinë tradicionale me popullin e Kroat.

Në këtë kontekst, themelimi i instituteve kërkimore ose qendrave studimore me emrin e tij në Tiranë dhe Zagreb do të përfaqësonte një model të avancuar të institucionalizimit të kujtesës shkencore dhe të bashkëpunimit ndërakademik, duke krijuar një platformë të përhershme për studime albanologjike, historiografike dhe arkivore. Njëkohësisht, kjo do të shërbente si një investim strategjik në ruajtjen e trashëgimisë dokumentare, në promovimin e kërkimit të përbashkët dhe në konsolidimin e dialogut kulturor shqiptaro-kroat, duke e vendosur figurën e Šufflay-t në vendin që i takon në hartën e institucioneve shkencore të Evropës Juglindore dhe në kujtesën kolektive të dy popujve.

Intervistoi: Mirela Kanini/

Mësuesit janë arkitektët e heshtur të së ardhmes. Ata ndezin kureshtjen, mbjellin dijen dhe frymëzojnë guximin për të ëndërruar më shumë. Ndikimi i tyre jeton gjatë, përtej klasës dhe në çdo arritje të nxënësve të tyre.

Në këtë intervistë vjen rrëfimi i mësueses së gjuhës shqipe në Chicago, me një eksperiencë 48-vjeçare në arsim, znj. Suzana Combi.

1. Kush është Suzana Combi?

Unë e personifikoj veten, para së gjithash, si një nënë e dy fëmijëve të mrekullueshëm dhe shumë të suksesshëm në Chicago. Klodiana, sot farmaciste, e martuar dhe nënë e dy vajzave 20 dhe 16 vjeçe, të cilat dallohen për rezultatet e tyre të larta në shkollë. Andis, djali im, biznesmen që ushtron aktivitetin e tij në Chicago, i martuar dhe baba i dy vajzave 10 dhe 5 vjeçe. Zoti më ka bekuar me fëmijët e mi dhe katër mbesa. Jam bashkëshorte dhe mësuese me një eksperiencë prej më shumë se katër dekadash.

2. Rruga drejt suksesit kalon përmes sfidave. Na tregoni diçka për jetën tuaj dhe fillimet në SHBA.

Kemi ardhur në SHBA në vitin 1998 me Lotarinë Amerikane. Edhe pse ishte diçka që e dëshironim për një jetë më të mirë, na duhej të linim pas gjithçka që dinim të bënim: karrierën dhe profesionet tona. Unë atëherë isha arsimtare prej 25 vitesh, ndërsa bashkëshorti punonte në rafinerinë e naftës.

Erdhëm në Amerikë pa ditur asgjë, madje as gjuhën. Fillimi ishte i vështirë dhe mbështetja më e madhe na vinte nga njëri-tjetri. Vajza ime, Klodiana, dinte pak anglisht nga kurset që kishte ndjekur. Megjithatë, e morëm jetën me guxim dhe iu futëm punës aty ku na u dha mundësia, pa bërë naze, me vendosmërinë se një ditë do t’ia dilnim.

Puna ime e parë ishte në një hotel “Marriott”, ndërkohë që ndiqja mësimet në Truman College për të mësuar gjuhën angleze. Më vonë fillova punë nëpër shkolla, jo në profesionin tim, por si janitore. Nuk më mbante vendi — shkollat ishin habitati im dhe dëshiroja me gjithë zemër t’i kthehesha mësimdhënies.

3. Kur menduat se kjo ishte rruga juaj?

Gjatë kohës që ndërtonim jetën tonë në kontinentin e largët, shkonim rregullisht në kishën shqiptare. Atje ndiheshim mirë, sidomos kur takonim bashkëatdhetarë. Të dëgjosh të flitet shqip në tokë të huaj tingëllon më bukur dhe të ngroh zemrën.

Një ditë dikush tha: “Do të hapim një shkollë shqipe.” Për mua ishte sikur u ndez një dritë jeshile. Drejtoresha e shkollës, kur mori vesh që isha arsimtare, më dha mundësinë të punoja fillimisht si “assistant teacher” (ndihmëse mësuese). Kisha hyrë në rrugën që kërkoja prej kohësh.

4. A ishte e vështirë të realizonit ëndrrën amerikane?

Së pari, njeriu duhet të ketë ëndrra konkrete dhe më pas t’i realizojë ato me përkushtim dhe devotshmëri. Punova për CPS për 14 vjet, me nxënës nga të gjitha kombësitë. Jam vlerësuar shpesh për punën time, jo vetëm nga kolegët, por edhe nga drejtuesit.

Gjatë kësaj periudhe pata rastin të prezantoj Shqipërinë përmes valleve, kostumeve dhe këngëve tradicionale. Nxënësit jo vetëm që i këndonin e i kërcenin me dëshirë, por i pëlqenin shumë. Festonim edhe Festën e Pavarësisë, duke sjellë kulturën shqiptare në shkollë.

5. Çfarë ju motivoi për të arritur këtu ku jeni sot?

Motivimi dhe forca kryesore për të tejkaluar vështirësitë kanë qenë familja dhe fëmijët e mi. Ndihem një grua e realizuar dhe kam dhënë më të mirën e mundshme në çdo etapë të jetës sime.

6. A keni pasur ndonjëherë momente kur keni dashur të tërhiqeni?

Asnjëherë nuk kam thënë “mjaft” apo “u lodha”. Kam parë gjithmonë përpara dhe kam menduar si të jap kontributin tim, duke realizuar njëkohësisht ëndrrat e mia.

7. Flitet me shumë vlerësim për kontributin tuaj në komunitetin shqiptar. Cili është sekreti?

Nuk ka sekret. Është shumë e thjeshtë: dashuria për profesionin dhe për komunitetin që më do dhe më vlerëson.

8. Ju keni mbështetur vazhdimisht degën e Vatra Chicago. Çfarë mund të na thoni për këtë angazhim?

E mbështes dhe kontribuoj për këtë organizatë sepse kam ndjekur me kujdes aktivitetin e saj. Vatra është një organizatë prestigjioze dhe një aset për komunitetin shqiptar. Në këto tre vite ka lënë gjurmë dhe ka realizuar objektiva konkrete në ndihmë të komunitetit. Të kontribuosh për një organizatë të tillë është thjesht logjike.

9. Cilat janë planet tuaja për të ardhmen?

Do të vazhdoj të jap mësim për aq kohë sa të mundem, edhe pse kam vite që punoj përtej daljes në pension. Shoh një interesim të madh nga prindërit shqiptarë për t’u mësuar fëmijëve gjuhën shqipe.

Prej katër vitesh jap mësim në shkollën shqipe “Kongresi i Manastirit”. Punoj me fëmijë të moshës 5–6 vjeç dhe kam 31 nxënës — një numër i konsiderueshëm. Ndihem e privilegjuar që ndaj eksperiencën time 48-vjeçare me ta.

Një nga sfidat tona të vazhdueshme është sigurimi i librave shkollorë. 28 abetare u mundësuan nga mikja jonë Arjana Jaupi, e cila i solli nga Shqipëria. Shpresojmë që në të ardhmen ta zgjidhim përfundimisht këtë problem.

10. Çfarë do t’i thoshit dikujt që ndjek një rrugë të ngjashme me tuajën?

Sidomos atyre që vijnë rishtaz në SHBA do t’u thosha: mos prisni që në fillim të ushtroni profesionin tuaj. Mos kërkoni shumë menjëherë. Pyesni — nuk është turp. Ndërkohë, punoni diku, edhe nëse ju duket e vështirë. Dhe kurrë, kurrë mos hiqni dorë nga ëndrrat.

11. Çfarë ju frymëzon më shumë?

Njerëzit e fortë, me vullnet të palëkundur. Tek ata gjej veten dhe dëshirën për të realizuar ëndrrat e mia.

12. Cilat janë hobet tuaja?

Më pëlqen shopping-u (pazaret), sepse më bën të ndihem mirë — e kam si terapi. Gjithashtu më pëlqen të vishem bukur. Eleganca dhe prezenca e një gruaje për mua kanë qenë gjithmonë pjesë e rëndësishme e jetës.

13. Një thënie që mund të jetë motoja juaj?

“E dua jetën dhe dua të jetoj.”

Intervistoi: Sokol Paja/

Shpetim Qorraj, kandidat për Asamblenë e Shtetit të New York-ut në Distriktin 64, në një intervistë ekskluzive dhënë gazetës Dielli të Vatrës në New York, paraqet platformën e tij elektorale, angazhimin politik, rëndësinë e përfaqësimit të komunitetit shqiptar në politikën amerikane, lidhjen historike-familjare me UÇK dhe vizionin e tij për një politikë më të afërt me qytetarin dhe komunitetin.

1. Z. Qorraj, cila është platforma juaj elektorale? Pse duhet t’ju votojë elektorati?

Platforma ime elektorale bazohet në përmirësimin e jetës së përditshme të qytetarëve të Distriktit 64, duke u fokusuar në gjashtë shtylla kryesore: përballueshmëria ekonomike, shëndetësia, siguria publike, arsimi cilësor, infrastruktura funksionale dhe mbrojtja bregdetare.

Banorët po përballen me kosto të larta jetese, qira dhe taksa të papërballueshme, transport publik të ngadaltë dhe mungesë investimesh reale. Unë kandidoj për të qenë një zë praktik, i qasshëm dhe i drejtë, që sjell zgjidhje konkrete, jo premtime boshe. Elektorati duhet të më votojë sepse vij nga komuniteti, i njoh problemet nga afër dhe jam i gatshëm të luftoj çdo ditë për interesin e qytetarëve, jo për interesa personale apo politike.

2. Cili është angazhimi juaj politik në New York dhe në distriktin ku kandidoni?

Angazhimi im politik në New York ka qenë i vazhdueshëm dhe i bazuar në pjesëmarrje aktive në komunitet, bashkëpunim me organizata lokale, shoqata, prindër, biznese të vogla dhe përfaqësues institucionalë.

Si kandidat i Partisë Demokratike, besoj në barazi shansesh, drejtësi sociale dhe mbështetje për familjet punëtore, emigrantët, të rinjtë dhe të moshuarit. Nismat që synoj të shtyj përpara lidhen me lehtësimin e barrës ekonomike për familjet, investime në shkolla dhe siguri, si dhe projekte infrastrukturore jetike për Staten Island, përfshirë mbrojtjen bregdetare dhe ndërtimin e murit mbrojtës në South Beach.

Një thirrje e veçantë shkon për komunitetin shqiptar: pjesëmarrja jonë në politikë është forcë. Mbështetja juaj nuk është vetëm për mua, por për përfaqësimin dinjitoz të shqiptarëve në institucionet më të larta të këtij shteti.

3. Sa i rëndësishëm është pozicioni për të cilin kandidoni dhe ku e mbështetni suksesin e garës suaj?

Pozicioni i Asamblesë së Shtetit të New York-ut është thelbësor, sepse aty merren vendime që ndikojnë drejtpërdrejt në ligje, buxhete dhe politika publike që prekin jetën e përditshme të qytetarëve.

Suksesin e garës sime elektorale e mbështes në punën në terren, komunikimin e drejtpërdrejtë me njerëzit, ndërtimin e besimit dhe përfshirjen e komunitetit. Fushata ime nuk bazohet vetëm në slogane, por në dëgjim aktiv dhe zgjidhje reale.

4. Çfarë ndjeshmërie ka për ju kandidimi si një shqiptar për një pozicion kaq të rëndësishëm?

Kjo kandidaturë ka për mua një domethënie të veçantë. Jam djali i një heroi dhe që i vogël kam mësuar çfarë do të thotë të punosh për popullin, të sakrifikosh për të tjerët dhe të mos e shohësh pushtetin si privilegj, por si përgjegjësi. Kjo është vlera që më udhëheq çdo ditë për të qenë zëri i qytetarëve dhe për të punuar me ndershmëri për ta.

Është përgjegjësi, por edhe krenari. Vij nga një popull që ka kaluar sakrifica të mëdha për liri, dinjitet dhe demokraci.

Ndjeshmëria ime është e dyfishtë: të përfaqësoj denjësisht komunitetin shqiptar dhe njëkohësisht të jem zëri i fortë i çdo qytetari të Distriktit 64, pa dallim origjine apo bindjeje.

5. Si po ecën fushata dhe cila është strategjia juaj e fitores?

Fushata po ecën shumë mirë, me energji pozitive dhe mbështetje në rritje. Strategjia ime e fitores bazohet në kontakt të drejtpërdrejtë me votuesit: takime lagje më lagje, derë më derë, evente komunitare dhe dialog të hapur.

Për elektoratin gri, ofroj ndershmëri, transparencë dhe qasje praktike. Njerëzit nuk kërkojnë ekstremizma, por përfaqësim serioz dhe zgjidhje reale – dhe kjo është ajo që unë sjell.

6.Kush është Shpëtim Qorraj?

Jam sipërmarrës dhe organizator komunitar, me formim akademik në fushën e drejtësisë, dhe besoj në sundimin e ligjit dhe barazinë para ligjit. Kam ndërtuar karrierën time me punë të ndershme në biznes dhe në fushën e pasurive të paluajtshme, duke qenë gjithmonë aktiv në shërbim të komunitetit shqiptaro-amerikan.

Jam i angazhuar në organizata jofitimprurëse, veçanërisht në mbështetje të komunitetit. Hobet e mia përfshijnë sportin, palestrën, leximin, aktivitetet familjare me fëmijët dhe punën vullnetare.

Motoja ime në jetë është:

“Puno me ndershmëri, udhëhiq me shembull dhe mos harro kurrë nga vjen.”

Cilësitë që i konsideroj të veçanta janë durimi dhe vullneti për të punuar me njerëzit. Jam punëtor i palodhur që zgjedh të mos ankohet, por të krijojë mundësi dhe zgjidhje. Kjo vjen nga shembulli që kam marrë nga prindi im, si ushtar dhe komandant i UÇK-së.

7.Cila është prejardhja juaj familjare dhe historia e emigrimit në SHBA?

Jam me origjinë nga Kosova, nga një familje me histori sakrifice dhe qëndrese. Emigrimi në Shtetet e Bashkuara ishte një rrugëtim i vështirë, por plot shpresë. Si shumë emigrantë, fillimet ishin sfiduese, por me punë, durim dhe mbështetje të familjes dhe komunitetit, sidomos atij shqiptar, arrita të ndërtoj një jetë të qëndrueshme në SHBA.

Kjo histori emigrimi më ka mësuar vlerën e punës, të arsimit dhe të mundësive që ky vend ofron. Pikërisht për këtë dua të kontribuoj për ta bërë sistemin më të drejtë për të gjithë dhe të jap kontributin tim për këtë vend që ka bërë shumë për ne si popull shqiptar dhe për mua personalisht.

Çdo informacion gjendet më poshtë:

https://www.timforassembly.com

Kryeministri i Shqipërisë Zoti Edi Rama në podcast e tij (se nuk i mjaftojnë mediat që i paguan vetëm për propogandën e tijë) me lot korkodili deklaroi se nuk prehen të qetë të vrarët e protestës 21 janarit, dhe kërkoi drejtësi për familjarët e tyre. Të kërkojsh drejtësi për një krim shtetror që kryhet ndaj atyre shqiptarve që kan mendim ndryshe,  dhe nuk e duan një qeveri, është më se normale, dhe i jap të gjithë mbështetjen time morale qytetare dhe mbështetjen e  gjithë ish të Burgosurve dhe të Përndjekurve Politikë, bashkëvuajtësve të mi! Por të kërkojsh drejtësi vetëm për ata që ti i ke militantë të partisë tënde, dhe të heshtësh ndaj atyre që ju u mor jeta nga ish partia që trashëgoni ju si Kryeministër, është racizëm politikë, që një Kryeministri nuk i lejohet, përkundrazi tregon urretje klasore ndaj kundërshtarve politikë,  për të cilën diktatura i vrau dhe ju mori jetën mbi 6000 qytetarve shqiptarë nga gjithë krahinat e vendit. 

 Si forcë politike, të heshtësh për tre dekada, ndaj  krimit  të hidhur tragjik që i ka ndodhur kombit tënd me  humbjet e jetëve njerzore të bashkombasve tuaj, është e pa pranueshme në një sistem ku jeta është shejtë,  dhe të bën palë me xhelatët që i kryen këto krime.

Heshtja e juaj si Kryeministër, përball genocidit shtetrorë që kreu partia e punës Shqipërisë ndaj 6000 qytetarve shqiptarë që kundërshtonin diktaturën, është këmbanë alearmi për paqen në mes shqiptarve. Këto krime çnjerzore duhet të trondisin shtetin e ashtuquajtur demokratikë dhe duhet të ndërgjegjësojn  jo vetëm  Kryeministrin, Kryetarin e opozitës, por çdo shqiptar që flet shqip. 

Kush ishin këta shqiptarë që u pushkatuan në kohë paqje dhe jo lufte? Ata i kishin dhënë  kombit pamvarsinë, kishin ndërtuar shtetin e parë shqiptarë, ishin antifashistat e parë shqiptar ndaj pushtimit fashistë, Ata  mbrojtën jetë njerzore Hebrejt, përballë makinerisë çfarosëse të nazizmit, duke rrezikuar jetët e familjeve të tyre. Me veprën e tyre humane e vendosën kombin shqiptarë në plejadën e nderit botërorë! Këta korifej të lirisë, dhe mendimit ndryshe, u vranë që Shqipëria të ishte pjesë e Europës, që vendi të kishte sistem demokratik, që qytetarët të kishin lirinë dhe pronën e tyre. 

Këta martirë Zoti Kryeministër sot nuk kan një varr, dhe nuk dihet se ku i kan kufomat.

 Jetët e tyre  i vrau ideologjia staliniste e diktatorit më famkeq që ka njohtë Europa e pas luftës së dytë botërore krimineli Enver Hoxha. Ajo ideologji që europa e dënoi në vitin 1956, fatkeqësishte vetëm Shqipëria që sundohej nga një parti kriminele staliniste  nuk e dënoi. 

Dhe forca politike që doli në “90”  jo vetëm nuk e dënoi këtë idologji çfarosëse por përkundrazi pranoi të kishte bashkëudhëtare, e sistemit pluralistë partinë që i kreu këto krime. Partia që drejtoni ju Zoti Kryeministër, ndrroi emrin në vitin 1991 dhe u vetquajt parti socialiste dhe që e drejtoni prej 20 vitesh! Këta familje që provuan plumbat, vuatjet dhe burgjet politike dhe dolën në liri  në “90” falën që Shqipëria të mos kishte gjak, urretje, por ata kërkuan nga partia e juaj që ti dënoni këto krime. Ju si forcë politike ndoqët një rrugë të gabuar aspak  ligjore dhe njerzore dhe që nuk i shërbente pajtimit kombëtar. Nën petkun e demokracisë zgjodhët të mbroni ideologjinë dhe diktaturën në rrugën e pluralizmit. 

Ju sjellim në vëmendje para tre muajsh,  proklamatën e Presidentit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës që në shërbim të paqes shpalli Javën antikomuniste në  nëndor 2025 ku deklarohej : “Në 34 vitet që nga përfundimi i Luftës së ftohtë , bota ka dëshmuar  si triumfin e demokracisë, ashtu dhe këmbguljen e tiranisë në forma të reja. Zërat e rinj përsërisin gënjeshtrat e vjetra, duke i veshur ato  me gjuhën e “drejtsisë sociale” dhe “socializmit demokratik”, por mesazhi i tyre mbetët i njëtë:  “hiqni dorë nga liria juaj, vendosni  besimin tuaj tek pushteti  i qeverisë dhe shkëmbeni premtimin e mirëqënjes  me ngushëllimin e e zbrazët të kontrollit”. Amerika e refuzon këtë doktrinë  të ligë.”

 A refuzoi Shqipëria këtë doktrinë të ligë, Jo. Përkundrazi vazhdoi mbrotjen e diktaturës duke u fshehur mbas gënjeshtrave të pjesëmarrjes së komunistave në luftën e  dytë botërore! Shqipëria heshti ndaj krimeve të diktaturës, Dy forcat politike PS dhe PD  “formalisht” në 90 e shpallnin veten antidikaturë, por gjatë tre dekadave nuk e dënuan diktaturën me ligj. 

Dhe zgjodhën heshtjen ndaj krimeve makabre të partisë së diktatorit Enver Hoxha. 

Mbas 35 vitesh sot janë  ndërtuar institucjone” formale”demokratike,  por të komanduar nga partia shtet. Sot zgjedhjet janë monopol të partisë dhe jo të popullit. Nga një “shtet demokratik ku menduam në 90 të ndërtonim,” sot jemi kthyer në një shtet ideologjik partiak.  Vlerat e indivitëve  i përcaktoni Ju si Kryeministër, dhe jo kontributi i qytetarëve ndaj kombit. Nqs nuk i përket partisë tënde, dhe jetën ta japish për kombin nuk mund të quhesh atdhetar,  por armik. Edhe diktatura Zoti Kryeministër, bënte zgjedhje “formale” me 99% votusish, e njëta gjë po ndodh tani në venditn tonë. Dy Parti kan kapur sistemin demokratikë, dhe e kan kthyer në një sistem partiak, dhe nuk e lënë as të jetoi as të vdesi.

Nqs nuk ke lidhje me diktaturën, kundërshtarit politikë  nuk i lejohet  të votohet, jo ma të drejtoj  institucjone. Sot drejtsia është në kllapi të pushtetit ekzekutivë. Shoqëria civile, media, nqs nuk i shërbejnë pushtetit do të penalizohen. Sindikatat nuk ekzistojnë se nuk ka ekonomi tregu, por ekonomi formale dhe aspak kapital dhe bisnese që i shërbejnë zhvillimit të vendit. 

Militantët që u vranë me 21 janarë , janë shqiptarë dhe duhet drejtësia të veproi! 

Dhe ata djem që u vran në Vlorë në 97 nga forcat militante të partisë tuaj janë shqiptarë dhe ata duan drejtsi. Por partia e juaj Z.Kryeministër ata që vranë Besnik Hidrin, dhe Lekë Çokun që ishin të përndjekur politikë, vrasërit i banë deputetë!                  

     Mbi 6000 shqiptarë të vrarë dhe zhdukur kufomat. 35 vite presin drejtsi Z. Kryeministër!

Sot mbas 35 vitesh 6000 qytetar bashkombas tuaj janë shqiptarë,  nuk kan një varr për ti nderuar se këta martirë të lirisë nuk janë militantë politikë të forcës tënde politike!

 6000 familje shqiptare,  nuk kan një ditë kujtese siç e kan hebrejtë, për të i nderuar jetët e tyre.  Mbi gjakun e pafajshëm të këtyre korifenjve ju politikanët e pas 90 nuk zgjodhët Kujtesen , por harresën. Këta 6000 shqiptarë kërkojnë drejtsi Zoti Rama dhe drejtuesi i opozitës Dr. Berisha. Heshtja e pozitës dhe opozitës ndaj krimit të zhdukjes së kufomave të mbi 6000 shqiptarve  ju ban bashkëfajtor para shoqërisë dhe kombit shqiptar!

Të  fshehur nën petkun e demokracisë luftuat për tre dekada  të fshinit  krimet kundra njerzimit! Dhe as nuk skuqeni, e  as nuk zverdheni si shqiptar, por silli si  sundues  barbar, ndaj këtyre familjeve,  vetëm se ato kundërshtuan diktaturën. 

Familjarë e të zhdukurve skërkuan hakmarrje, por vetëm drejtsi! Sjellja e pushtetit ndaj këtyre familjeve, duke ju mohuar të drejtat më  elementare të gjetjes së kufomës, është krim që sjell pasoja. 

Të mendojsh se me anën e pushtetit mund të i fshish krimet dhe mund të friksojsh shqiptarët të bën bashkëfajtor me xhelatët e djeshëm që i ekzekutuan këto krime ndaj qytetarve që kërkonin Liri. Ku vemi Zoti Kryeministër? Pse hesht Dr. Berisha, ndaj krimit komunistë.

 E verteta Zoti Kryeministër nuk mbulohet me pushtet as me dhunë, ajo është e hidhur por na ban qytetar të lirë të këtij vendi! Si mund ta keni ndërgjegjen të qetë kur mbi 6000 shqiptarë nuk kan mundësi të ndezin një qiri, apo të bëjnë një lutje për Gjyshin, babain, nënën, motrën , vëllain, dajën. A mund të ketë paqe Shqipëria ku ka 6000 shqiptarë janë të zhdukur. 

Ku lotët e atyre familjeve nuk janë tharë, dhe Ju si drejtues të këtij vendi nuk nderonin jetët e tyre. 

Sot publikishtë të bëj thirrje publike, Ju si Kryeministër, dhe Dr. Berishës si Kryetar i opozitës,  në emër të të zhdukurve të komunizmit kërkoni  falje publike,  familjeve të 6000 të zhdukurve të partisë punës Shqipërisë. Mos pengoni  ligjin për të denuar krimet e komunizmit! E kundërta që keni bërë deri tani, dhe ju kan  njollosë para kombit për heshtjen tuaj. Gjaku nuk bëhet ujë thotë një fjalë e urtë shqiptare.

 Drejtësi për të gjithë shqiptarët që i vrau politika enveriste  për interesa të sajë! 

Si katër të  vrarët e 21 janarit,  dhe 6000 të vrarët e të zhdukurit kufomat janë shqiptarë, bashkombasit tuaj dhe kërkoju falje dhe jepuni  drejtsi! Drejtësia ndaj këtyre shqiptarve na fut në Europë, se këto ishin lajmëtarët e parë të europës në një kohe kur Shqipëria nuk mund të merrte frymë.

Kemi 35 vite që presim drejtësi për të zhdukurit, është detyra jote si Kryeministër, dhe e opozitës që drejtohet nga Dr. Berisha  ta dënoni  krimet e komunizmit, të kërkoni falje, dhe ta dërgoni shoqërinë drejt një pajtimi kombëtar. Kur drejtsia  të veprojë  e barabartë, Shqipëria do të ketë liri dhe paqe! 

Besim Ndregjoni

𝑫𝒓. 𝑩𝒍𝒆𝒅𝒂𝒓 𝑲𝒖𝒓𝒕𝒊

(𝑨𝒍𝒖𝒎𝒏𝒊 𝒊 𝑫𝒆𝒑𝒂𝒓𝒕𝒂𝒎𝒆𝒏𝒕𝒊𝒕 𝑨𝒎𝒆𝒓𝒊𝒌𝒂𝒏 𝒕𝒆̈ 𝑺𝒉𝒕𝒆𝒕𝒊𝒕)

Më 4 shkurt 1789, George Washington u zgjodh unanimisht presidenti i parë i Shteteve të Bashkuara.

Në ato zgjedhje, delegatët e shteteve e hodhën të gjithë votën e tyre për Washington-in i cili nuk u bë vetëm presidenti i parë i SHBA, por edhe i pari me këtë titull në mbarë botën sepse me hartimin e Kushtetutës amerikane, u krijua një emër dhe ofiq i ri që nuk kish ekzistuar më parë: Presidenti.

Për herë të parë në histori u krijua figura dhe detyra e Presidentit. Një shembull një u mor më pas nga shtete të tjera.

Presidenti i parë, George Washington nuk jetoi kurrë në Shtëpinë e Bardhë por ishte John Adams, presidenti i dytë (1797-1801), ai që u zhvendos në rezidencën presidenciale ende të papërfunduar. Në një letër drejtuar bashkëshortes së tij Adams shkroi:

“Lutem që Zoti t’i japë bekimet më të mira kësaj shtëpie dhe kujtdo që do të banojë në të. Askush, përveç Njerëzve të Ndershëm dhe të Urtë, mos drejtoftë kurrë nën këtë çati.”

Dekada më vonë, me insistimin e Presidentit Franklin D. Roosevelt (1933–45), ky citat u gdhend në oxhakun e dhomës zyrtare të ngrënies poshtë portretit të Abraham Lincoln.

Pavarërisht se George Washington ishte Presidenti i vetëm që nuk jetoi në Washington D.C. dhe në Shtëpinë e Bardhë, ishte ai që zgjodhi tokën dhe mbikëqyri personalisht me fanatizëm planifikimin urban të kryeqytetit amerikan që mori emrin e tij.

Washington mbetet si një simbol historik shtetarie por edhe personifikim i shpirtit, lavdisë dhe unitetit amerikan.

E pluribus unum (Nga shumë, një). Kjo është motoja e Vulës së Madhe të Shteteve të Bashkuara. 50 shtete në një. Një vend me mbi 56 mijë qeveri. Po, vërtetë, mbi 56 mijë! Me mijëra njësi qeverisje të ndara në 36 mijë qytete e qyteza, dhe 35 mijë distrikte të veçanta! Një realitet magjepsës për çdo vend tjetër, por jo për SHBA-në, ku diversiteti dhe madhësia është bashkuar në një qeveri, një komb dhe një flamur!

“Nga shumë, një” dallohet edhe në shoqërinë amerikane, një shoqëri që ka arritur një harmoni të jashtëzakonshme të marrëdhënies midis individualizmit dhe bashkësisë. Dy binome të kundërta që shkrihen në mënyrë të përsosur dhe të natyrshme në një. Individi rezervon plotësisht të drejtat e tij/saj personale e megjithatë është i lirë dhe i përgjegjshëm në komunitet, dhe pjesë e një përkatësie më të gjerë kombëtare.

“Amerikanët janë aq të dashuruar pas barazisë, sa që ata do të preferonin të ishin të barabartë në skllavëri sesa të pabarabartë në liri,” shkroi Alexis de Tocqueville në vitin 1835 në librin e tij klasik Demokracia në Amerikë.

Edhe sot, pa dallim prejardhjeje dhe përkatësie, të gjithë janë të barabartë përpara ligjit! Dhe çdo individi i ofrohet mundësia të jetë kushdo që ai ose ajo dëshiron të jetë. Çdo individ trajtohet si i denjë dhe i vlefshëm për shoqërinë.

E gjitha kjo falë vizionit dhe shembullit të lartë të shtetarisë nga etërit amerikanë, ndër të cilët, padyshim, dallon edhe George Washington.