Intervistoi: Sokol Paja/

1. Av.Hatixhe Berani Grbeshi, nga lufta e Kosovës në Kaliforni, cilat ishin sfidat e një rruge të jashtëzakonshme?

Rrugëtimi im nga Kosova deri te ndërtimi i një karriere si një nga avokatet e para kosovare-shqiptare të mërgatës në Kaliforni ka qenë i mbushur me sfida të jashtëzakonshme. Kam lindur në Mitrovicë dhe jam rritur në Pejë, një qytet që e dua thellë. Megjithatë, si familje e ardhur nga një qytet tjetër dhe me një nënë që mbante shami, shpesh ndihesha e ndryshme. Jo për shkak të njerëzve , të cilët ishin të mirë e mikpritës, por për shkak të rrethanave të kohës dhe ndjeshmërisë sime si fëmijë. Kjo më mësoi herët se si ndihet dikush që kërkon të gjejë vendin e vet, dhe pikërisht kjo ndjeshmëri ishte nje nder shkaqet qe më shtyen drejt drejtësisë.

Studimet juridike në Prishtinë u ndërprenë nga helmimet, protestat dhe mbyllja e universitetit, por ne vazhduam ligjëratat fshehurazi, në kushte të vështira dhe me frikën e paramilitarëve dhe perfundova fakultetin Juridik megjithate. Lufta më gjeti nënë të dy fëmijëve të vegjël; djali im lindi para kohe nën krisma armësh. U detyruam të iknim, të fshiheshim në bodrume dhe të përballeshim me rrezik të vazhdueshëm. Bllaca mbetet kapitulli më i errët i jetës sime, ku u dëbuam me trena nga vendi ynë.

Falë vëllait tim, Dino, arritëm në SHBA si refugjatë. Aty filloi rindërtimi: me dy fëmijë të vegjël, pa para, pa gjuhë dhe mbeshtetje minimale nga shteti, per 4 muaj. Punova ditën, ndoqa shkollën e drejtësisë natën, regjistroja ligjëratat në kaseta dhe i përktheja. Pas shumë vitesh sakrifice, përfundova Juris Doctor dhe kalova provimin e Avokatisë së Kalifornisë — një nga më të vështirët në botë.

2. Si ndikoi përvoja e refugjates në zgjedhjen e profesionit të avokatisë?

Përvoja ime si refugjate më ka dhënë një ndjeshmëri të thellë për njerëzit që luftojnë me varfërinë, sëmundjet, paaftësinë dhe mungesën e mundësive. E di se si ndihet të fillosh nga zero, të mos kesh zë dhe të mos kuptohesh. Prandaj zgjodha ligjin e Sigurimeve Shoqërore, SSI dhe SSDI — sepse për shumë njerëz këto programe janë e vetmja mënyrë për të mbijetuar me dinjitet.

3. Sfidat si grua shqiptare dhe avokate në SHBA?

Përveç sfidave profesionale, mbaja mbi supe edhe pritshmëritë kulturore që ne, si gra shqiptare, i njohim mirë: të jesh nënë, bashkëshorte, bijë dhe motër e përkushtuar. Këto përgjegjësi nuk u ndalën as kur punoja me orar të plotë, as kur ndiqja shkollën e drejtësisë natën. Por ato më dhanë forcë, disiplinë dhe qëllim. Sot kam krijuar zyrën time ligjore me staf të larmishëm dhe shumëgjuhësh, sepse dua të shërbej komunitete të ndryshme dhe të siguroj që çdo klient të ndihet i respektuar dhe i kuptuar.

4. Emërimi si kryetare e SAC, cilat janë përgjegjësitë dhe veprimtaria?

Emërimi si Kryetare e Këshillit Këshillimor Shtetëror për Ndihmën dhe Shërbimet për Refugjatët në Kaliforni është një nder i madh dhe një përgjegjësi e thellë. Si ish-refugjate, ky rol ka domethënie të veçantë — është mënyra ime për t’i kthyer komunitetit atë që dikur më mungoi mua. Si Kryetare, udhëheq mbledhjet, përcaktoj agjendat dhe siguroj që rekomandimet tona të pasqyrojnë realisht nevojat e refugjatëve në Kaliforni. Për mua, kjo nuk është vetëm detyrë — është mision.

5. Cilat janë sfidat kryesore të komunitetit shqiptar në SHBA?

Komunitetet tona përballen me sfida të shumta, përfshirë:

-vështirësitë gjuhësore

-punësimin nën nivelin e kualifikimeve

-koston e lartë të jetesës

-proceset e ndërlikuara të emigracionit

-ruajtjen e identitetit kulturor

-stigmat e shëndetit mendor

-mungesën e informacionit për SSI, SSDI, Medi-Cal dhe Medicare

-mungesën e marrëveshjeve të totalizimit mes SHBA’ve dhe vendeve tjera Shqiptare për pensionet dhe SSDI.

Këto sfida kërkojnë përfaqësim, edukim dhe mbështetje të vazhdueshme.

6. Cili është roli i grave shqiptare në profesionet ligjore dhe jetën publike?

Gratë shqiptare po bëhen gjithnjë e më të dukshme në avokati, administratë publike, akademi dhe organizata komunitare. Ato sjellin profesionalizëm, integritet dhe një perspektivë të pasur kulturore. Suksesi i tyre është inspirues dhe dëshmi e forcës së mërgatës sonë në gjithë Amerikën.

7. Mesazhi për të rinjtë shqiptarë?

Besoni në veten tuaj dhe mos lejoni që askush t’ju thotë se ëndrrat tuaja janë shumë të mëdha. Rruga drejt drejtësisë kërkon punë të vështirë, jo rezultate të menjëhershme. Nderoni sakrificat e brezit të prindërve dhe brezave para jush — ata ndërtuan themelet që ju sot ecni më lehtë. Zgjidhni këtë profesion për shërbim, jo për ego. Kur punoni me integritet, suksesi juaj bëhet sukses i gjithë komunitetit shqiptar. Jam jashtëzakonisht krenare për brezin e ri shqiptar në diasporë dhe u uroj të gjithëve suksese të pafundme në rrugët e tyre. Faleminderit për mundësinë që të ndaj historinë time me ju.

— Hatixhe Berani Grbeshi, Esq.

Avokate e licencuar në Kaliforni.

Themeluese, Law Offices of Hatixhe B. Grbeshi, APC.

San Jose, California.

Nga Frank Shkreli/

Shpallja e pavarësisë së Malit të Zi me 21 maj 2006, ishte një nga momentet më të rëndësishme politike në historinë moderne të rajonit të Ballkanit Perendimor. Në atë referendum historic 20-vjet më pare , shqiptarët luajtën një rol vendimtar, duke mbështetur, masivisht, projektin e shtetit të pavarur malazez. Vota e shqiptarëve në trevat e Ulqinit, Malësisë, Anës së Malit, Plavë-Gucisë e të tjera, është konsideruar dhe konsiderohet gjithnjë nga vërejtës të jashtëm dhe të brendshëm, si gjëja kyçe që përcaktoi rezultatin përfundimtar në favor të pavarësisë së Malit të Zi nga Serbia.

Por, pavarësia e Malit të Zi nuk ishte vetëm rezultat i një procesi të brendshëm politik. Ajo u mbështet fuqishëm edhe nga diaspora shqiptaro-amerikane nga ato troje, me arsyetimin dhe bindjen në atë kohë, se Mali i Zi, shtet i pavarur nga Serbia do të ishte një vend më i mirë për shqiptarët dhe për të drejtat e tyre. Mërgata shqiptare në Amerikë, për dekada kishte ndërtuar ura komunikimi mes shqiptarëve në Ballkanin Perëndimor dhe institucioneve më të larta federale dhe shtetërore amerikane, si asnjë herë më parë në historinë e këtij komuniteti. Mërgata shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës me prejardhje nga Malësia, Ulqini, Kraja, Plavë-Guci e tjera, luajti rol të rëndësishëm politik, diplomatik dhe ekonomik për disa dekada të fund shekullit të kaluar.

Përmes organizatave siç ishte Këshilli Kombëtar Shqiptaro-Amerikan (NAAC), aktivistët shqiptarë në Amerikë arritën të sensibilizojnë politikën amerikane për gjëndjen e vështirë të shqiptarëve anë e mbanë trojeve shqiptare, përfshirë shqiptarët në Mal të Zi duke argumentuar për të drejtën e qytetarëve, përfshir shqiptarët autoktonë në atë vend, për vetvendosje. Në këtë kontekst, vizita e Kongresmenit amerikan Eliot Engel në atë vend, në Korrik, 2005 së bashku me përfaqsues të NAAC-ut, kishte simbolikë dhe peshë të veçantë politike. Kongresisti Engel, njëri prej zërave më të fuqishëm pro-shqiptar në Kongresin Amerikan dhe kryetar i Grupit të Çeshtjeve Shqiptare në legjislativin amerikan, mbështeti publikisht procesin demokratik dhe të drejtën e Malit të Zi për të vendosur mbi pavarësinë dhe të ardhmen e vet politike. Ajo vizitë u pa, në atë kohë, si një sinjal i qartë se komunitetit shqiptaro-amerikan kishte fituar ndikim real në qarqet e larta vendimarrëse në Washingtonin zyrtar. Eliot Engel dhe grupi i ligjvenësve të tjerë amerikanë, përfshir Grupin e antarëve të Kongresit që merrej me çeshtjet shqiptare, kanë mbështetur, fuqimisht. integrimin euro-atlantik të vendeve të Ballkanit Perëndimor, sidomos, avancimin e të drejtave të shqiptarëve në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut dhe në Mal të Zi.

Përveç dimensionit politik, diaspora shqiptare, sidomos, ajo nga trevat shqiptare nën Malin e Zi, kontriboi fuqishëm edhe në fushën ekonomike duke financuar projekte të ndryshëm si rrugë, shkolla e tjera në trojet nga vinin, origjinalisht. Investimet e mergimtarëve në infrastruturë, arsim, kulturë dhe biznes, ndihmuan dukshëm zhvillimin e zonave shqiptare në Mal të Zi, në një periudhë tranzicioni shumë të vështirë ekonomike për to. Në shumë raste, diaspora zevendësoi mungesësn e investimeve shtetërore në ato krahina të banuara nga shqiptarët, që fatkeqsisht, vazhdodn edhe sot.

Prandaj, sot dy dekada pas shpallljes së pavarësisë të Malit të Zi, mbetet pyetja thelbësore që pret ende përgjigje të plotë dhe të kënaqshme: A janë realizuar pritshmëritë e shqiptarëve, megjithë mbështetjen e tyre për pavarësinë e atij vendi, 20-vite më parë?

Përgjigjja është e ndërlikuar. Nga njëra anë, me pavarësinë e vendit, mund të thuhet se shqiptarët kanë fituar deri diku, më shumë hapësirë demokratike dhe institucionale, në krahasim me periudhën, para pavarësisë. Gjuha shqipe përdoret, zyrtarisht, në komunat shqiptare. Shqiptarët janë pjesë e Parlamentit dhe qeverive malazeze, ndërsa themelimi i komunës së plotë të Tuzit në vitin 2018 – që ishte temë kryesore në bisedimet me zyrtarët e lartë malazezë gjatë vizitës së delegacionit të NACC-ut në Korrik të viti 2005 — është konsideruar si një fitore historike politike për Malësinë. Po ashtu edhe orientimi euroatlantik i Malit të Zi dhe antarësimi i Podgoricës në NATO, megjithse kundërshtohej nga një pjesë e popullsisë serbe në vend, janë parë si një garanci për stabilitet dhe përmirësim të gjëndjes së komuniteteve të pakicave, veçanërisht, shqiptarëve. Por nga ana tjetër, shumë nga pritshmëritë ekonomike dhe institucionale — por jo vetëm — mbeten të pa realizuara. Krahinat shqiptare vazhdojnë të përballen me emigrim masiv të të rinjve, me një mungesë të dukshme të investimeve strategjike, papunësi të theksuar, zhvillim të ngadalshëm ekonomik dhe asmilim në zonat me shumicë shqiptare. Shqiptarët shpesh ankohen për përfaqsim jo proporcional në adminstratë, në polici dhe në sistemin gjyqësor. Probleme të pazgjidhura mbeten edhe çështjet e pronave, urbanizimit dhe zhvillimit të qendrueshëm, sidomos në komunën e Ulqinit.

Një faktor tjetër që ka ndikuar negativisht dhe që nuk ndihmon përmirësimin e gjëndjes politike dhe ekonomike të komunitetit shqiptar atje, është edhe fragmentarizimi politik i vet shqiptarëve në Mal të Zi, një plagë e rëndë kjo, fatkeqsisht, në jetën politike shqiptare kudo. Ndarjet, përçarjet dhe rivalitetet mes partive politike shqiptare shpesh kanë dobësuar fuqinë negociuese të shqiptarëve gjatë viteve, përballë qeverive qendrore në Podgoricë. Megjithatë, pavarsisht zhgënjimeve dhe sfidave politike dhe ekonomike të kaluara dhe aktuale, shqiptarët mbeten një faktor i rendësishëm shtetformues dhe pro-perëndimor në Mal të Zi. Ata duhet të jenë krenarë se kontributi i tyre në procesin e pavarësisë së atij vendi 20-vjet më parë, ishte historik, ndërsa roli i diasporës shqiptaro-amerikane fund shekullin e kaluar, në përgjithsi, mbetet një nga kapitujt më domethënës të angazhimit shqiptar — me mbështetjen e pa kursyer të miqëve amerikanë në Washington — në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni të Veriut, Mal të Zi Preshevë kudo tjetër.

Në 20-vjetorin e pavarësisë së Malit të Zi, rikujtimi i këtij kontributi nuk është vetëm një reflektim historik. Por është edhe një kujtesë se stabiliteti dhe demokracia ndërtohen mbi partneritet të vërtetë, si dhe barazi e rerspekt të ndërsjelltë. Dhe pikërisht, kjo pikë, pas dy dekadash pavarësi, vazhdon të mbetet sfida më e madhe e shtetit malazez në raport me shqiptarët në atë vend, ndërsa një pjesë e konsiderueshme e objektivave politike, ekonomike dhe institucionale mbeten ende të papërmbushura. Si rrjedhim, sa u përket shqiptarëve, mbetet për tu parë nëse pavarësia e Malit të Zi — e shpallur para dy dekadave — ishte vërtetë një fitore historike edhe për ta, apo një projekt i papërfunduar?

Foto: Këshilli Kombëtar Shqiptaro-Amerikan (KKSHA/NAAC) i përbërë nga miku i madh i shqiptarëve, Kongresisti amerikan, tani i ndjeri Eliot Engel, nga Drejtori Ekzekutiv i (KKSHA/NAAC) Frank Shkreli, disa anëtarë të bordit drejtues si Harry Bajraktari, dhe përfaqsues të komunitetit nga Nju Jorku dhe Detroiti, vizituan Shqipërinë, Kosovën dhe Malin e Zi nga data 2 deri me 10 Korrik, 2005. Frank Shkreli: Zëri i Diasporës dhe fuqia e Washingtonit, roli i Eliot Engel, Këshilli Kombëtar Shqiptaro-Amerikan (NAA C) dhe lobimi për Kosovën | Gazeta Telegraf Në Mal të Zi, delegacioni ka vizituar Ulqinin, Tuzin dhe Podgoricën për të parë nga afër gjendjen e shqiptarëve në atë vend, për të dëgjuar ankesat e udhëheqsve të komuniteit shqiptar atje dhe për të takuar udhëheqsit më të lartë të shtetit malazez në Podgoricë, përfshir Presidentin e vendit, Gjukanoviç me qëllim për tu paraqitur atyre ankesave e shqiptarëve në Mal të Zi, duke theksuar shqetsimin amerikan mbi gjëndjen e të drejtave themelore të shqiptarëve të Mal të Zi.

AFA/

During a hearing before the U.S. Senate, President Donald Trump’s nominee for U.S. Ambassador to Albania, Eric Wendt, outlined his priorities if confirmed and expressed his respect for Albania and the Albanian people.

With more than 34 years of military experience, General Wendt spoke with admiration about Albanian soldiers and our people.

“I have found that Albanian special forces embody the warrior spirit of the Albanian hero Skanderbeg, and the Albanian people themselves are proud, hardworking, and hospitable,” Wendt stated before the Senate Foreign Relations Committee.

He recalled his direct cooperation with Albanian special forces as Commander of NATO Special Operations Forces and their shared experience in Afghanistan, praising their professionalism and character.

Wendt emphasized that, if confirmed, he will work to further strengthen U.S.–Albania relations, combat corruption and organized crime, and expand cooperation in defense, the economy, cybersecurity, energy, and Artificial Intelligence.

A statement that once again demonstrates the strong strategic friendship between Albania and the United States of America.

——

Gjenerali Wendt: Trupat speciale shqiptare mishërojnë frymën luftëtare të heroit shqiptar Skënderbeu

Gjatë seancës dëgjimore në Senatin Amerikan, i nominuari i Presidentit Donald Trump për ambasador të SHBA-ve në Shqipëri, Eric Wendt, paraqiti prioritetet e tij nëse konfirmohet në detyrë dhe shprehu respekt për Shqipërinë dhe shqiptarët.

Me mbi 34 vite eksperiencë ushtarake, gjenerali Wendt, foli me admirim për ushtarët shqiptarë dhe popullin tonë.

“Kam zbuluar se trupat speciale shqiptare mishërojnë frymën luftëtare të heroit shqiptar Skënderbeu dhe vetë populli shqiptar është krenar, punëtor dhe mikpritës”, deklaroi Wendt para Komitetit të Jashtëm të Senatit.

Ai kujtoi bashkëpunimin e drejtpërdrejtë me trupat speciale shqiptare si komandant i Forcave Speciale të NATO-s dhe përvojën e përbashkët në Afganistan, duke vlerësuar profesionalizmin dhe karakterin e tyre.

Wendt theksoi se, nëse konfirmohet në detyrë, do të angazhohet për forcimin e mëtejshëm të marrëdhënieve SHBA–Shqipëri, luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, si dhe zgjerimin e bashkëpunimit në mbrojtje, ekonomi, siguri kibernetike, energji dhe Inteligjencë Artificiale.

Një deklaratë që dëshmon edhe një herë miqësinë e fortë strategjike ndërmjet Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

17 maj 2026, Saint Louis, Missouri – Shoqata “ILIRIA” në St. Louis ka përmbyllur me dinjitet procesin zgjedhor për mandatin e katërt, 2026–2028, duke zgjedhur Bordin e ri Drejtues dhe më pas Kryesinë që do të udhëheqë shoqatën në dy vitet e ardhshme. Pas votimit të anëtarësisë, bordi i sapozgjedhur zhvilloi mbledhjen e tij të parë, ku me votim të fshehtë u zgjodh Afet Fejza si Kryetar i Shoqatës ILIRIA.

Kryesia u plotësua me:

• Ramadan Hajdini – Nënkryetar

• Valon Ibishi – Nënkryetar

• Adrian Rexhepi – Sekretar

• Elona Dyshniku – Financiere

Në përputhje me traditën e shoqatës, ceremonia u mbyll me një moment solemn: kryetari i mëparshëm z. Besian Gjika i dorëzoi kryetarit të ri flamurin kombëtar, simbol i vazhdimësisë, besimit dhe përgjegjësisë së përbashkët në shërbim të komunitetit. Shoqata ILIRIA shpreh mirënjohje për të gjithë anëtarët që morën pjesë në proces dhe uron kryesinë e re për një mandat të suksesshëm, me vizion dhe bashkim në dobi të komunitetit shqiptar në St. Louis e më gjerë.

Frank Shkreli/

(Në kuadër të 250-vjetorit të Shteteve të Bashkuara)

Në Maj të vitit 1919, në sallat ku vendosej fati i kombeve pas Luftës së (I) Botërore, një zë i arsyes u ngrit në mbrojtje të Shqipërisë dhe të shqiptarëve nën Malin e Zi. Ai ishte Kolonel Sherman Miles, i dërguar i posaçëm ushtarak amerikan në Ballkan. Në memorandume drejtuar Komisionit Amerikan në Konferencën e Paqës në Paris dhe Sekretarit të Përgjithshëm të Komisionit Negociues të Paqës ka paraqitur me shkkrim një analizë të kthjellët dhe të guximshme mbi realitetin e vështirë të shqiptarëve në Ballkan fillim shekullin e kaluar.

Pretendimet e fqinjëve synonin ndarjen e territoreve shqiptare, duke shpërfillur kështu realitetin etnik dhe vullnetin e popullsisë shqiptare në trojet shekullore iliro-arbërore. Ishte një kohë kur Shqipëria rrezikonte të zhdukej si shtet nga harta politike e Evropës. Zyrtari ushtarak amerikan në Ballkan, Sherman Miles pas vizitave të tija në rajon — me memorandumet e tija mbi gjendjen në terren– drejtuar Konferencës së Paqës në Paris në maj të 1919, ka hedhur poshtë pretendimet territoriale të fqinjëve të Shqipërisë ndaj trojeve shqiptare, me një argument të thjeshtë, por të pakundërshtueshëm: realiteti etnik në terren nuk mund të injorohej nga Konfrenca e Parisit. Në këtë kontekst, shtetet fqinje të Shqipërisë – Serbia, Greqia dhe Italia – paraqitën pretendime territoriale që synonin ndarjen e trojeve shqiptare midis tyre. Përballë këtyre planeve, ushtaraku amerikan Miles paraqiti një analizë të thellë dhe të argumentuar mbi realitetin etnik dhe politik të shqiptarëve në rajon. Thelbi i argumentit të tij ishte i qartë: shumë nga territoret shqiptare të pretenduara nga fqinjët ishin të banuara në shumicë nga shqiptarët autoktonë.

“Shumica e popullsisë në këto rajone është shqiptare dhe nuk mund të trajtohet si një pakicë e shpërfillshme në vendimet territoriale”, shkruante ai. Ky konstatim i atasheut ushtarak amerikan Miles, i mbështetur në të dhëna konkrete të terrenit, vinte në pikëpyetje planet e fuqive të mëdha evropiane të asaj kohe për ndarjen e Shqipërisë midis shteteve fqinje. Për përfaqsuesin amerikan, Sherman Miles drejtësia nuk ishte një nocion abstrakt diplomatik, por një detyrim që buronte nga vetë faktet, siç i kishte vërejtur ai ato në në vizitat e tija në rajonin e Ballkanit.

Koloneli Miles paralajmëroi gjithashtu për pasojat e rënda të një vendimi të padrejtë nga evropianët për copëtimin e trojeve shqiptare, në favor të armiqëve shekullorë të Kombit shqiptar. Ishte një parashikim profetik, po të kemi parasysh konfliktet dhe luftërat në ish-Jugosllavi, fund shekullin e kaluar: “Çdo zgjidhje që nuk merr parasysh karakterin kombëtar të popullsisë do të mbjellë farat e konflikteve të ardhshme në Ballkan.” Këto fjalë tingëllojnë aq profetike edhe sot. Historia e shekullit XX në Ballkan ka treguar se kufijtë e imponuar pa respektuar përbërjen etnike dhe vullnetin e popujve autoktonë, shpesh janë bërë burim tensioni dhe konfliktesh, pa mbarim. Memorandumi i përfaqsuesit amerikan në Ballkan, Sherman Miles, paraqitur Konferencës së Paqës në Paris (Maj, 1919) ishte në përputhje të plotë me vizionin e Presidentit amerikan Woodrow Wilson, i cili kishte shpallur parimin e vetëvendosjes së popujve, si themel të rendit të ri botëror. Në këtë kuptim, mbrojtja e territorit të Shqipërisë dhe shqiptarëve nuk ishte thjesht një çështje rajonale, por një provë për besueshmërinë e këtij parimi të Shteteve të Bashkuara në fillim të shekullit XX.

Në thelb, dokumentet e atasheut ushtarak amerikan në Ballkan, paraqitur Konferencës së Paqës në Paris, përbënin një thirrje drejtuar ndërgjegjese së diplomacisë ndërkombëtare të asaj kohe, që të vendoste drejtësinë, mbi interesat afatshkurtra të fuqive të mëdha evropiane. Por edhe ndonëse, jo vendimtar i vetëm në këto përpjekje, me përvojën e tij në terren, Koloneli amerikan Miles me memorandumet e tija, ndikoi në krijimin e një klime më të favorshme, të pakën, për ruajtjen e kufijve të shtetit shqiptar nga ndarje të mëtejshme të tokave shqiptare.

Në një kohë kur vendimet merreshin bazuar në interesat e fuqive të mëdha, Memorandumi i ambasadorit amerikan Sherman Miles përfaqësonte një përpjekje serioze amerikane për të vendosur drejtësinë dhe faktet mbi politikën e forcës. Sot, kur rikthehemi te këto dokumente, na kujton se historia nuk është vetëm produkt i fuqisë, por edhe i argumentit dhe arsyes.

Në një epokë kur Shqipëria ishte e pambrojtur, një memorandum i shkruar me ndershmëri intelektuale nga një zyrtar i lartë amerikan, u bë pjesë e mbrojtjes së saj. Dhe ndoshta ky është mësimi më i madh: se edhe në tryezat ku zakonisht dominojnë interesat e shteteve më të forta, e vërteta – kur artikulohet qartë dhe me guxim – mund të bëhet forcë për mirë. Lidhur me Shqipërinë e asja kohe, Kolonel Miles përshkroi, shkurtimisht, formën e saj fisnore të qeverisjes dhe vështirësitë e mëdha që kishte për të qenë në gjendje të ruante rendin brenda kufijve të saj, përveç nëse do të merrte mbrojtjen ose ndihmën e ndonjë fuqie të madhe të jashtme. Ai mendonte se Shqipëria duhej të ishte një shtet i pavarur, por të ishte nën mandatin e Anglisë ose të Shteteve të Bashkuara.

Sot, më shumë se një shekull më vonë, memorandumet e Sherman Miles mbeten bazë dhe një dëshmi historike e rëndësishme në vazhdimësinë e politikës amerikane në mbrojtje të çështjes shqiptare nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Dëshmia e kolonelit Miles tregon se edhe në momentet më të vështira, zëra të arsyes dhe drejtësisë nga përfaqsues të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Washington dhe në terren, kanë ekzistuar ç’prej atëherë dhe kanë ndikuar, në vazhdimësi dhe pozitivisht, në rrjedhën e historisë së Kombit shqiptar dhe mbështetjen e të drejtave të shqiptarëve nga Shtetet e Bashkuara gjatë gjithë shekullit XX e deri në ditët e sotëme.

“Do të rekomandoja gjithashtu me fuqishëm që kufiri politik midis Malit të Zi dhe Shqipërisë të përcaktohet me kujdes, bazuar në praninë e kombësisë (shqiptare), duke e ndryshuar ku është e nevojshme, bazuar në parimet dhe arsyet që imponoinë konsideratat gjeografike në terren…” (Lieutenant Colonel Sherman Miles to the Secretary General of the Commission to Negotiate Peace (Grew) Report No. 23 — Paris, May 19, 1919. Subject: Political conditions in Montenegro. Historical Documents – Office of the Historian.