Prof. Dr. Sylë Ukshini/

Jürgen Habermas, një nga figurat më të rëndësishme të filozofisë politike bashkëkohore dhe një nga përfaqësuesit më të njohur të “Shkollës së Frankfurtit”, është konsideruar për dekada si një nga zërat më të rëndësishëm kritikë në debatin publik evropian. Që nga viti 1964, kur ai mori katedrën e filozofisë dhe sociologjisë nga Max Horkheimer në Universitetin e Frankfurtit, Habermas u shndërrua në një nga teoricienët më eminentë të teorisë kritike dhe të diskursit demokratik. Në këtë kontekst, ndërhyrja e tij në debatin mbi luftën e Kosovës përbën një moment të rëndësishëm në diskutimin filozofik dhe politik mbi ndërhyrjet humanitare.

Më 29 prill 1999, në gazetën gjermane Die Zeit, Habermas publikoi artikullin e njohur “Bestialiteti dhe humaniteti – një luftë në kufirin midis së drejtës dhe moralit”, në të cilin ai u përpoq të ndërhynte në debatin publik mbi bombardimet e NATO-s kundër Jugosllavisë. Artikulli u botua në një moment kur lufta në Kosovë ishte në zhvillim e sipër dhe kur në Gjermani dhe në Evropë po zhvillohej një debat i gjerë publik mbi legjitimitetin moral dhe juridik të ndërhyrjes ushtarake. Në këtë atmosferë, ku çdo javë zhvilloheshin dhjetëra debate televizive dhe ku figura politike si kancelari Gerhard Schröder dhe ministri i jashtëm Joschka Fischer diskutonin intensivisht në media zhvillimet në Kosovë, Habermas u shfaq si një nga intelektualët më të cituar në këtë debat.

Brutaliteti dhe humaniteti: një luftë në kufirin midis ligjshmërisë dhe moralit

Në artikullin e tij, Habermas përpiqet t’u përgjigjet kritikave të forta të së majtës radikale, e cila e kundërshtonte ndërhyrjen ushtarake të NATO-s dhe e konsideronte atë një shkelje të së drejtës ndërkombëtare. Duke u përballur me pyetjen se përse 19 shtete të NATO-s po bombardojnë një shtet sovran, duke shkatërruar infrastrukturën e tij dhe duke rrezikuar viktima civile, filozofi gjerman përpiqet të ofrojë një argumentim normativ në mbështetje të ndërhyrjes. Sipas tij, bombardimet duhet të kuptohen si një “aksion ndëshkues ushtarak kundër Jugosllavisë”, i cili u bë i pashmangshëm pas dështimit të negociatave të Rambujesë dhe që synonte imponimin e një autonomie liberale për Kosovën brenda Serbisë.

Një nga elementet më interesante të analizës së Habermasit është mënyra se si ai e interpreton debatin publik rreth luftës. Sipas tij, si mbështetësit ashtu edhe kundërshtarët e ndërhyrjes mund të konsiderohen në njëfarë mënyre pacifistë, por të ndarë në dy kategori: nga njëra anë “pacifistët e bindjes”, të cilët e justifikojnë ndërhyrjen në emër të të drejtave të njeriut dhe të detyrimit moral për të ndaluar krimet kundër njerëzimit; dhe nga ana tjetër “pacifistët juridikë”, të cilët e kundërshtojnë ndërhyrjen për shkak të shkeljes së parimeve të së drejtës ndërkombëtare dhe të sovranitetit shtetëror.

Argumenti kryesor i Habermasit është se ndërhyrja në Kosovë duhet të kuptohet si pjesë e një transformimi historik të rendit ndërkombëtar. Sipas tij, politika e të drejtave të njeriut shënon një hap drejt transformimit të së drejtës ndërkombëtare klasike në një të drejtë kozmopolite të qytetarëve të botës. Në këtë perspektivë, ndërhyrja e NATO-s mund të interpretohet si një mision i armatosur për ruajtjen e paqes, i autorizuar në mënyrë implicite nga bashkësia ndërkombëtare, edhe pse pa një mandat formal të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Habermas e fillon analizën e tij me një reflektim mbi ndryshimin e madh që kjo ndërhyrje përfaqësonte për Gjermaninë pas Luftës së Dytë Botërore. Siç shkruan ai:

“Ndërhyrja ushtarake e Ushtrisë Federale Gjermane shënon fundin e një periudhe të gjatë përmbajtjeje që kishte formësuar tiparet civile të mentalitetit gjerman pas Luftës së Dytë Botërore. Lufta është këtu. Natyrisht, ‘sulmet ajrore’ të aleatëve supozohet të jenë diçka tjetër nga lufta tradicionale. Megjithatë, edhe ata prej nesh që janë vetëm pjesëmarrës të tërthortë, të informuar përmes kronikave televizive mbi konfliktin në Kosovë, janë të vetëdijshëm se popullsia jugosllave që struket nën bombardimet ajrore nuk po përjeton asgjë tjetër përveçse luftë.”

Megjithatë, sipas Habermasit, debati gjerman mbi luftën nuk u karakterizua nga retorika nacionaliste apo militariste që kishte shoqëruar konflikte të mëparshme. Ai vëren se si mbështetësit ashtu edhe kundërshtarët e ndërhyrjes përdorin një gjuhë normative, duke u mbështetur në argumente morale dhe juridike.

Në analizën e tij, Habermas thekson se pas dështimit të negociatave të Rambujesë, Shtetet e Bashkuara dhe shtetet e Bashkimit Evropian vendosën të zbatojnë kërcënimin për një ndërhyrje ushtarake kundër Jugosllavisë me qëllimin e imponimit të një autonomie për Kosovën. Nga perspektiva e së drejtës klasike ndërkombëtare, një veprim i tillë mund të konsiderohej ndërhyrje në punët e brendshme të një shteti sovran dhe rrjedhimisht një shkelje e parimit të mosndërhyrjes. Megjithatë, sipas logjikës së politikës së të drejtave të njeriut, ndërhyrja mund të interpretohej si një mision i armatosur për ruajtjen e paqes, i autorizuar në mënyrë implicite nga bashkësia ndërkombëtare.

Në këtë kontekst, lufta në Kosovë mund të përfaqësonte, sipas Habermasit, një moment tranzicioni nga rendi klasik i së drejtës ndërkombëtare të shteteve drejt një rendit kozmopolit të një shoqërie globale qytetarësh. Ky zhvillim, argumenton ai, kishte filluar me krijimin e Kombeve të Bashkuara dhe ishte përshpejtuar pas përfundimit të Luftës së Ftohtë përmes ndërhyrjeve humanitare të viteve 1990.

Megjithatë, rasti i Kosovës paraqiste një situatë të veçantë. Ndryshe nga ndërhyrjet e mëparshme, NATO veproi pa një mandat të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, duke e justifikuar ndërhyrjen si ndihmë emergjente për një pakicë etnike të persekutuar. Para fillimit të bombardimeve ajrore, në Kosovë rreth 300.000 njerëz ishin prekur nga vrasjet, terrori dhe dëbimet, ndërsa kolonat e refugjatëve që drejtoheshin drejt Maqedonisë, Malit të Zi dhe Shqipërisë dëshmonin për një strategji të planifikuar të spastrimit etnik.

Edhe pse regjimi i Slobodan Milošević-it e përdori ndërhyrjen ajrore të NATO-s për të përshpejtuar politikat e tij represive, Habermas argumenton se kjo nuk e ndryshon marrëdhënien e shkakut dhe pasojës. Qëllimi i negociatave dhe i ndërhyrjes ishte pikërisht ndalimi i një nacionalizmi etnik vrasës dhe i krimeve kundër njerëzimit.

Në fund të analizës së tij, Habermas pranon se ndërhyrja në Kosovë krijon një dilemë të thellë normative: nga njëra anë, ndërhyrja humanitare synon të mbrojë të drejtat e njeriut; nga ana tjetër, mungesa e një rendi juridik global plotësisht të institucionalizuar e bën të paqartë kufirin midis moralit dhe ligjit në politikën ndërkombëtare.

Dy koncepte, dy rrugë – njëra drejt fragmentimit, tjetra drejt funksionalitetit të shtetit

Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në trajtimin e çështjeve që prekin arkitekturën kushtetuese dhe të ardhmen institucionale të Kosovës, kërkohet një qartësi konceptuale dhe një maturi politike që tejkalon diskursin e zakonshëm publik. Megjithatë, një nga temat ku kjo qartësi shpesh mungon mbetet dallimi ndërmjet Asociacionit të komunave me shumicë serbe dhe konceptit të vetëmenaxhimit.

Në vështrim të parë, këto dy koncepte mund të duken si alternativa të afërta. Por në analizë substanciale, ato përfaqësojnë dy vizione diametralisht të kundërta të shtetndërtimit: njëra që bart potencialin e fragmentimit institucional mbi baza etnike dhe tjetra që promovon integrimin funksional të diversitetit në kuadër të rendit kushtetues.

Asociacioni: Nga mekanizëm koordinues në potencial për entitet para-shtetëror

Asociacioni, i paraparë në Marrëveshja e Brukselit, u konceptua fillimisht si një mekanizëm bashkërendues për komunat me shumicë serbe. Megjithatë, përvoja ndërkombëtare dhe analiza juridike dëshmojnë se struktura të tilla nuk mbeten statike; ato evoluojnë në përputhje me kompetencat që u delegohen.

Në momentin kur një mekanizëm i tillë:fiton kompetenca ekzekutive,siguron autonomi financiare,dhe ndërton kapacitete të pavarura vendimmarrëse,ai tejkalon rolin koordinues dhe transformohet në një strukturë me tipare të qarta të autonomisë territoriale.

Në këtë drejtim, qëndrimi i Gjykata Kushtetuese e Kosovës është i qartë: çdo organizim i tillë duhet të respektojë në mënyrë rigoroze kufijtë e rendit kushtetues dhe nuk mund të prodhojë nivele të reja të pushtetit publik.

Përvoja evropiane ofron një leksion të rëndësishëm. Rasti i Republika Srpska, e krijuar pas Marrëveshja e Dejtonit, ilustron qartë se si një entitet me bazë etnike dhe kompetenca të zgjeruara mund të shndërrohet në faktor të përhershëm bllokues:një strukturë me kompetenca të gjera,një shtet me funksionalitet të kufizuar,një rend institucional i varur nga veto etnike.

Ky nuk është vetëm një precedent historik – është një sinjal paralajmërues për çdo model që cenon unitetin funksional të shtetit.

Vetëmenaxhimi: Integrim përmes funksionalitetit

Në kontrast, vetëmenaxhimi përfaqëson një qasje më të sofistikuar dhe më të harmonizuar me standardet evropiane të menaxhimit të diversitetit.

Ai nuk synon të krijojë pushtet paralel, por të mundësojë:organizimin e brendshëm të komunitetit,koordinimin e interesave legjitime,dhe menaxhimin efikas të shërbimeve në fusha si arsimi, kultura dhe zhvillimi lokal.

Në këtë kuptim, vetëmenaxhimi nuk prodhon autonomi politike, por kontribuon në konsolidimin e funksionalitetit institucional dhe kohezionit shoqëror.

Modelet evropiane e mbështesin këtë qasje.

Në Aland, garantimi i identitetit gjuhësor dhe kulturor realizohet pa cenuar integritetin shtetëror.

Në Tiroli Jugor, funksionaliteti i autonomisë është rezultat i një ekuilibri të ndërlikuar ndërmjet:garancive ndërkombëtare nga Austria,stabilitetit institucional,dhe një kulture politike të konsoliduar.

Megjithatë, këto modele nuk janë universale. Ato kërkojnë kushte që nuk mund të supozohen automatikisht: besim institucional, stabilitet politik dhe konsensus të gjerë shoqëror.

Analogjitë e rrezikshme dhe keqleximi i modeleve evropiane

Debati publik shpesh bie pre e analogjive të thjeshtuara, duke iu referuar modeleve si Belgjika apo Katalonia.

Megjithatë, këto referenca janë shpesh të pjesshme dhe të shkëputura nga konteksti:Belgjika është produkt i një evolucioni të gjatë historik dhe kompromisesh të thella strukturore;ndërsa Katalonia dëshmon se autonomia e zgjeruar mund të prodhojë tensione serioze kushtetuese dhe tendenca separatiste.

Për këtë arsye, transplantimi mekanik i këtyre modeleve në një realitet tjetër institucional nuk është vetëm i papërshtatshëm, por potencialisht i rrezikshëm.

Pushteti apo funksioni: dilema themelore

Në thelb, dilema reduktohet në një zgjedhje konceptuale të qartë:Asociacioni synon institucionalizimin e pushtetit mbi baza kolektive;Vetëmenaxhimi synon organizimin funksional të interesave brenda rendit ekzistues.Ky dallim përcakton drejtpërdrejt:nivelin e sovranitetit shtetëror,koherencën e rendit kushtetues,dhe stabilitetin afatgjatë të sistemit institucional.

Përtej terminologjisë: një zgjedhje për të ardhmen e shtetit

Çështja në fjalë nuk është thjesht një debat terminologjik apo teknik. Ajo është një zgjedhje strategjike për natyrën e shtetit.Ajo kërkon përgjigje të qartë ndaj një pyetjeje thelbësore:A do të ndërtohet një model që institucionalizon ndarjen, apo një model që integron diversitetin brenda një rendi të përbashkët kushtetues?

Përvoja evropiane është e qartë në këtë drejtim:autonomitë mbi baza etnike kanë prodhuar shpesh tensione dhe bllokada;ndërsa modelet e vetëmenaxhimit funksional kanë kontribuar në stabilitet dhe kohezion.

Në fund, zgjedhja ndërmjet Asociacionit dhe vetëmenaxhimit nuk është çështje formulimi politik.Është zgjedhje ndërmjet:një shteti të ekspozuar ndaj fragmentimit,dhe një shteti funksional, demokratik dhe të qëndrueshëm.

Oborri Mbretëror Shqiptar ka kënaqësinë e veçantë të njoftojë martesën e Lartësisë së Tij Mbretërore, Leka II, Princ i Shqiptarëve, me Zonjushën Blerta Celibashi.

Martesa u kremtua në një ceremoni private, duke ruajtur karakterin e saj intim dhe solemn.

Fotografia zyrtare e publikuar me këtë rast është realizuar në Kështjellën Apponyi në Sllovaki. Përzgjedhja e këtij mjedisi historik, rezidencë e familjes fisnike të Lartmadhërisë së Saj Mbretëreshës Geraldinë, u bë për të nderuar trashëgiminë e saj të çmuar dhe origjinën hungareze, e cila mbetet një pjesë e pandarë e historisë së Familjes Mbretërore Shqiptare.

Pas martesës, Princeshë Blerta do të mbajë mbiemrin e familjes Zogu dhe titullin Princeshë e Shqiptarëve.

Familja Mbretërore e ndan këtë lajm të gëzueshëm me kombin shqiptar dhe me miqtë e saj anembanë botës.

Oborri Mbretëror Shqiptar

Tiranë, 15 mars 2026

Nga Rafael Floqi/

Dita e Verës, që festohet më 14 mars, është një nga festat më të vjetra dhe më autentike të kulturës shqiptare. Ajo shënon fundin e dimrit dhe ardhjen e pranverës, momentin kur natyra zgjohet nga gjumi i gjatë i stinës së ftohtë dhe jeta rifillon me një ritëm të ri. Për shqiptarët, kjo ditë nuk është vetëm një festë sezonale; ajo është një simbol i shpresës, i rinovimit dhe i vazhdimësisë së jetës. Studiuesit e folklorit dhe antropologjisë e shohin këtë festë si një relikt të një kalendari shumë të lashtë diellor, i cili lidhej me ciklin astronomik të natyrës dhe me ritmet e bujqësisë tradicionale.

Në traditën e vjetër shqiptare, viti ndahej në dy gjysma të mëdha: dimri dhe vera. Dita e Verës shënonte pikërisht fillimin e gjysmës së ngrohtë të vitit, kur jeta bujqësore dhe blegtorale fillonte të merrte gjallëri. Gjuhëtari dhe historiani i kulturës shqiptare Eqrem Çabej ka vënë në dukje këtë ndarje arkaike të vitit, duke theksuar se “në traditën shqiptare viti ndahej në dy pjesë: dimër dhe verë. Dita e Verës shënonte pikërisht fillimin e stinës së ngrohtë.” Kjo ndarje, që gjendet edhe në kultura të tjera të lashta evropiane, tregon se festa është shumë më e vjetër se ndikimet e mëvonshme fetare dhe lidhet me një koncept të hershëm të kohës dhe të natyrës.

Studiuesit e mitologjisë shqiptare e lidhin Ditën e Verës me kultin e diellit dhe me festat pagane që shënonin ringjalljen e natyrës. Antropologu Mark Tirta thekson se “Dita e Verës është një ndër festat më të lashta të kalendarit popullor shqiptar dhe lidhet me kultin e diellit dhe të vegjetacionit.” Sipas tij, shumë nga ritualet që kryhen në këtë festë – si ndezja e zjarreve, zbukurimi me degë të gjelbërta dhe përgatitja e ushqimeve rituale – janë mbetje të një sistemi shumë të vjetër simbolesh që lidhen me pjellorinë dhe me ciklin e jetës. Këto rite janë pjesë e një tradite të gjerë indoevropiane, ku pranvera festohej si triumfi i dritës mbi errësirën dhe i jetës mbi vdekjen e dimrit.

Edhe albanologu Robert Elsie e përshkruan këtë festë si një mbetje të besimeve pagane që kanë mbijetuar në kulturën shqiptare. Në studimin e tij mbi mitologjinë dhe traditat shqiptare, ai shkruan: “Dita e Verës është një festë pagane që kremton ardhjen e pranverës dhe ringjalljen e natyrës.” Sipas Elsie, kjo festë është një nga shembujt më të qartë të vazhdimësisë kulturore në Shqipëri, ku elemente të lashta të besimeve para-kristiane kanë mbijetuar përmes traditave popullore dhe zakoneve familjare.

Një nga përshkrimet më poetike dhe më të njohura për këtë festë e ka dhënë Faik Konica në shkrimin e tij të vitit 1911 “Ç’ është Dita e Verës?”. Konica e shihte këtë festë si një kujtim të lashtë të njerëzimit, që lidh shqiptarët me një traditë shumë të vjetër të festimit të natyrës. Ai shkruante:

“Është dita në të cilën stërgjyshërit tanë, kur s’kish lindur edhe krishtërimi, kremtonin bashkë me Romanët dhe me Grekët e vjetër perënditë e luleve, të shelgjeve e të krojeve.”

Ky përshkrim i Konicës e vendos Ditën e Verës në një kontekst më të gjerë kulturor mesdhetar, duke treguar se festa ka rrënjë të përbashkëta me traditat e tjera të lashta të Evropës jugore.

Në të njëjtin shkrim, Konica përshkruan edhe ndjesinë e çlirimit që sjell ardhja e pranverës:

“Kur çkrin dimëri, kur qaset vera buzëqeshur e hollë e e gjatë si në pikturë të Botticelli, zemra e njeriut çgarkohet nga një barrë dhe shijon një qetësi, një lumturi të ëmbël.”

Në këtë përshkrim poetik, pranvera shfaqet jo vetëm si një ndryshim stinor, por si një përvojë emocionale dhe shpirtërore. Sipas Konicës, pikërisht ky gëzim i natyrës dhe i jetës është burimi i festës:

“Në këtë gëzim stërgjyshërit tanë ndjenë një detyrë t’u falen perëndive që sillnin këto mirësira. Dhe ashtu leu festa hiroshe që quajmë Dit’ e Verës.”

Kjo lidhje mes festës dhe ciklit diellor është vërejtur edhe nga studiues të huaj që kanë hulumtuar kulturën shqiptare. Albanologu austriak Johann Georg von Hahn, një nga studiuesit e parë të Shqipërisë në shekullin XIX, vuri re se shumë nga zakonet shqiptare lidhen me kultin e diellit dhe me festat e pranverës. Ai shkruante se “shqiptarët kanë ruajtur një numër të madh ritesh që lidhen me kultin e diellit dhe me festat e pranverës, të cilat janë shumë më të vjetra se krishterimi.” Ky vëzhgim tregon se traditat e Ditës së Verës janë pjesë e një trashëgimie shumë të hershme që ka mbijetuar në kulturën popullore.

Edhe etnografja britanike Edith Durham, e cila udhëtoi në Shqipëri në fillim të shekullit XX, vuri re se shumë rite pranverore ndër shqiptarët mbajnë gjurmë të besimeve të lashta pagane. Në librin e saj të njohur “High Albania”, ajo shkruan se “ritet e pranverës ndër shqiptarët mbajnë gjurmë të qarta të besimeve shumë të lashta që lidhen me ciklin e diellit dhe me pjellorinë e tokës.” Për Durham, këto rite janë një dëshmi e gjallë e vazhdimësisë së traditave popullore në një rajon ku historia ka sjellë shumë ndryshime politike dhe fetare.

Një nga elementet më të dukshme të kësaj feste janë zjarret e pranverës. Në shumë zona të Shqipërisë, veçanërisht në Malësinë e Veriut, në mbrëmjen para 14 marsit ose në mëngjesin e festës ndezen zjarre të mëdha në oborre, në sheshe apo në kodra pranë fshatit. Rreth tyre mblidhen banorët, ndërsa fëmijët dhe të rinjtë shpesh kapërcejnë flakët. Ky ritual interpretohet si një simbol i pastrimit dhe i largimit të së keqes. Besohej se zjarri djeg sëmundjet, fatkeqësitë dhe energjitë negative të dimrit, duke hapur rrugën për një pranverë të begatë.

Në disa zona të Malësisë, në zjarr hidhen degë dëllinje ose barishte aromatike, të cilat sipas besimit popullor pastronin ajrin dhe sillnin fat të mirë për familjen dhe bagëtinë. Studiuesit e folklorit i shohin këto zjarre si mbetje të kulteve të lashta të diellit dhe të dritës, që festonin triumfin e pranverës mbi dimrin. Në shumë kultura indoevropiane, ndezja e zjarreve pranverore ishte një mënyrë simbolike për t’i dhënë forcë diellit dhe për të siguruar pjellorinë e tokës.

Një tjetër simbol i rëndësishëm i kësaj feste janë veroret – byzylykë të thjeshtë me fije të kuqe dhe të bardhë që lidhen në dorë ose në degë pemësh. Këto fije simbolizojnë jetën, shëndetin dhe energjinë e re që sjell pranvera. Në disa zona, verorja mbahet deri në momentin kur shfaqen dallëndyshet ose kur pemët fillojnë të lulëzojnë, dhe më pas lidhet në një degë peme si një shenjë e lidhjes së njeriut me natyrën.

Qendra historike e kësaj feste është Elbasani, ku tradita është ruajtur më fort se kudo tjetër. Prej shekujsh, familjet elbasanase përgatisin bollokumen, ëmbëlsirën simbolike të kësaj dite. Bollokumja është një biskotë tradicionale e bërë me miell misri, gjalpë dhe sheqer, dhe përgatitet sipas një rituali të vjetër familjar. Në shumë shtëpi, gratë dhe vajzat mblidhen së bashku për përgatitjen e saj, ndërsa receta ruhet me fanatizëm si një trashëgimi e çmuar. Për elbasanasit, bollokumja nuk është thjesht një ëmbëlsirë; ajo është një simbol i identitetit dhe i vazhdimësisë së traditës.

Në ditët tona, Dita e Verës është shndërruar në një festë të madhe popullore që festohet në shumë qytete shqiptare. Rrugët mbushen me njerëz, organizohen koncerte, panaire dhe aktivitete kulturore. Në Elbasan, qytetin që konsiderohet zemra historike e kësaj feste, atmosfera është veçanërisht e gjallë. Aroma e bollokumeve përhapet në çdo cep të qytetit, ndërsa njerëzit dalin në rrugë për të festuar së bashku ardhjen e pranverës.

Megjithatë, edhe në këtë formë moderne, festa vazhdon të ruajë thelbin e saj të lashtë. Zjarret e pranverës, veroret dhe ushqimet rituale janë dëshmi të një tradite që ka mbijetuar ndër shekuj. Në thelb, Dita e Verës është një festë e jetës dhe e shpresës. Ajo i kujton shqiptarëve se, ashtu si natyra që ringjallet çdo pranverë, edhe njeriu dhe shoqëria kanë gjithmonë mundësinë për një fillim të ri.

Bollokumet, veroret dhe zjarret e Malësisë janë më shumë se zakone folklorike. Ato janë shenja të një identiteti kulturor që ka mbijetuar përmes kohërave dhe që vazhdon të jetojë në kujtesën dhe në jetën e përditshme të shqiptarëve. Në këtë kuptim, Dita e Verës nuk është vetëm një festë pranverore; ajo është një lidhje e gjallë mes së kaluarës dhe së tashmes, një kujtesë e rrënjëve të thella kulturore që formojnë identitetin shqiptar.

Behgjet Pacolli/

Ideja për zgjedhjen e Presidentit të vendit drejtpërdrejt nga populli ka qenë BINDJA IME që nga viti 2007. Mua atëherë askush nuk më mbështeti. Nese shiqoni në retrospektivë, e shifni se kolegët e mi të atëhershëm ( disa nga ata edhe sot janë deputet ), me akuzoni se “ po du me imponuar sisteme të lindjës” Qe tani ku jemi!

Në një sistem demokratik të mirëfilltë, posti i Presidentit duhet të jetë shprehje e vullnetit të qytetarëve dhe jo rezultat i marrëveshjeve të mbyllura ndërmjet partive politike. Kur Presidenti zgjidhet nga qytetarët, ai merr një legjitimitet të drejtpërdrejtë demokratik dhe përfaqëson gjithë popullin, jo vetëm interesat e një shumice të përkohshme parlamentare.

Sot, kur fati i Presidentit vendoset nga deputetët dhe nga të ashtuquajturit “vota të sigurta” apo kalkulime partiake, institucioni i Presidentit rrezikon të reduktohet në një instrument të politikës së ditës. Në vend që të jetë figurë unifikuese dhe garant i Kushtetutës, Presidenti shpesh shihet si produkt i pazareve politike, marrëveshjeve të fshehta dhe interesave të ngushta partiake. Kjo jo vetëm që e dobëson autoritetin moral të këtij institucioni, por gjithashtu e largon atë nga qytetarët që ai duhet të përfaqësojë.

Është paradoksale që institucioni që duhet të simbolizojë unitetin e kombit të varet nga votat e një grupi të kufizuar deputetësh, të cilët ( nuk logjikojnë ) dhe janë të lidhur ngushtë me kërkesat dhe interesat e udhëheqjeve të partive të tyre.

Në këto rrethana, zgjedhja e Presidentit nga Parlamenti mund të shndërrohet lehtësisht në një proces formal, ku rezultati dihet paraprakisht dhe ku mungon çdo element i vullnetit të drejtpërdrejtë qytetar.

Për më tepër, një praktikë e tillë rrezikon ta degradojë institucionin e Presidentit në një post simbolik pa peshë reale morale dhe demokratike. Kur qytetarët nuk kanë mundësi të shprehin drejtpërdrejt vullnetin e tyre për këtë figurë të rëndësishme shtetërore, krijohet një ndjenjë distancimi dhe mosbesimi ndaj institucioneve.

Prandaj, nëse duam që Presidenti të jetë vërtet përfaqësues i unitetit kombëtar dhe garant i Kushtetutës e jo kukëll, mënyra më e drejtë dhe më demokratike është që ai të zgjidhet drejtpërdrejt nga populli. Vetëm kështu ky institucion mund të fitojë legjitimitetin e plotë demokratik dhe të çlirohet nga varësia ndaj kalkulimeve të ngushta partiake.

Ndryshe, vazhdimi i praktikës aktuale rrezikon ta kthejë procesin e zgjedhjes së Presidentit në një farsë politike, ku institucioni që duhet të jetë mbi partitë në fakt mbetet peng i tyre.