Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

ARTISTI VASIL RAKAJ DHE VEPRAT QË FRYMËZOHEN NGA GJENDJE EMOCIONALE, PATRIOTIKE E LIRIKE…

by

Suzana Varvarica Kuka/

Shqipnia o Shqypnia, e thërritur kësisoj nga gegërishtja e zërit burrëror të malësorëve të Veriut, në ditët e sotme e cilësuar Shqipëria, ishte dikur Arbëria e arbërve, një komb i njohur e i madh, pasardhës i fiseve të lashta pellazge e ilire. Familja Rakaj dhe skulptori Vasil Rakaj janë me origjinë nga Malësia e Madhe, vend i rrallë verior shqiptar. Kaherë, Shqipëria është një vend i pasur natyror dhe bën pjesë gjeo-politikisht në Europën Juglindore dhe shtrihet në pjesën jugperëndimore të Ballkanit. Shqiptarët, gjatë dhjetëra shekujve, kanë qenë faktor kryesor i zhvillimit të trojeve të tyre. Ata, herë në begati e herë në luftëra kundër pushtuesve fqinjë apo të largët, i kanë rezistuar me forcë ekzistencës së fiseve të tyre. Prej dy a tri shekujsh, e kanë rritur ndërgjegjen e tyre sociale dhe kanë trashëguar kulturën e zakonet e tyre. Për shqiptarët, shekulli XX, është shumë i rëndësishëm dhe plot me ngjarje, të cilat përbëjnë historinë e shkruar të tyre. Nga mesi i shekullit XIX dhe në kapërcyell të shekullit XX, zhvillimet industriale në vendet e mëdha europiane, ndryshimet e thella në sistemet e tyre politike, rritja e oreksit të tyre për sundime të reja dhe rënia e perandorisë osmane përgatitën kushtet ndikimplota në shfaqjen e një epoke të re në Europë dhe në Shqipëri. Ishte koha e ngjizjes dhe formimit të shteteve, e gëlimit të lëvizjeve për pavarësinë e kombeve dhe e nxitjes së edukimit me frymën kombëtare. E tillë situatë ndikoi edhe në trojet shqiptare, që kërkonin të formohej kombi shqiptar. Përpjekjet diplomatike kryesuan dhe u angazhuan për zgjidhjen e çështjeve kombëtare.

Inteligjenca shqiptare, e shpërndarë në disa vende të botës, u mobilizua për të arritur qëllimin final të pavarësisë, duke sjellë në mesin e shqiptarëve figurën e kryetrimit Gjergj Kastriot Skënderbeu, për t`i frymëzuar dhe kujtuar lavdinë e kahershme. Dhjetëra çeta luftëtarësh të Veriut dhe Jugut u bashkuan dhe luftuan të armatosur, për të ruajtur kufijtë e trojeve shqipfolëse. Epoka e re europiane, që po hynte në shekullin XX dhe të gjitha përpjekjet e brendshme krijuan kushtet që më 28 nëntor 1912, nën drejtimin e Ismail Qemalit (1944-1919), të shpallej në Vlorë Pavarësia Kombëtare dhe të krijoheshin strukturat shtetërore, që sipas akademikut Arben Puto “…janë produkt i lëvizjes kombëtare shqiptare”. (2)Në mbarë botën asokohe dhe gjatë shekullit XX ranë dhjetëra mbretëri, shpërthyen dhe u zhvilluan dy luftëra botërore, humbën jetën miliona njerëz, u shkatërruan qytete të rëndësishme, u rrënua ekonomia dhe prodhimi, si dhe ndaloi jeta e përditshme. Në Shqipëri, në muajin prill të vitit 1939, Mbreti Zogu I braktisi vendin, i cili ra nën pushtimin e Italisë Fashiste.

Në vitin 1943, vendi u uzurpua nga ushtria e Gjermanisë Naziste dhe në nëntor të vitit 1944 u çlirua prej ushtrive pushtuese. Në mesin e këtij shekulli, fituesit e Luftës së Dytë Botërore

(LDB), luftë në të cilën ishin pjesëmarrës edhe shqiptarët, e radhitën Shqipërinë, gjysmëfeudale dhe me varfëri ekstreme, në kahun komunist dhe nën çatinë e Bashkimit Sovjetik (BS). Fatkeqësisht, në vitin 1945, kufijtë e saj, përcaktuar në Konferencën e Paqes në Londër, në periudhën 1912-1913, kishin lënë jashtë kufijve toka të shumta, duke u bërë sipërfaqe toke për shtetet e ish-Jugosllavisë si: Mali i Zi, Serbia, që gllabëroi Dardaninë (Kosovën), Maqedonia e Veriut dhe Greqia.

Që nga dhjetori i vitit 1944, shqiptarët patën fatin e keq të jetonin si një shoqëri kompakte, e varfër, e mbyllur kah Perëndimit dhe nën sundimin e një kaste diktatoriale komuniste. Prej viteve 1950 e deri në vitin 1990, shteti dhe politika shqiptare, në mëkëmbje të ekonomisë, ushtrisë, arsimit dhe kulturës ishin të lidhur me shtete diktatoriale të majta dhe iu dhanë atyre potencialin propagandistik dhe ideologjik autokratik. Popullsia iu nënshtrua rregullave dhe ideologjisë së ashpër të shtetit monopartiak, partisë komuniste dhe adhurimit të Enver Hoxhës. Në tërësi ajo u kaplua nga një zhvillim kolektiv me elemente të theksuara të një varfërie në standarde masive. Asaj kohe qindra e mijëra familje, si dhe individë lëviznin vetëm brenda vendit. Në kapërcyell të shekullit XXI u përgatitën kushte të tjera të një epoke globale, krejt të re dhe plot trysni politike. Rënia e Murit të Berlinit, në vitin 1989, solli ndryshime thelbësore në territoret europiane, si dhe në Shqipëri përgatiti kushtet që në vitin 1990 të niste rënia e komunizmit. Nga viti 1991 shqiptarët jetojnë në një sistem liberal – konsumist. Ata emigrojnë, punojnë dhe jetojnë me dinjitet për arsye ekonomike dhe profesionale në dhjetëra vende të botës. Artisti Vasil Rakaj është një nga të vlefshmit dhe të përveçmit shqiptar, që emigroi së bashku me familjen e tij jashtë vendit. Sot jeton dhe krijon në Connecticut të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Në këtë vend të mundësive të shumta, ai i krijoi vetes hapësirën krijuese dhe vazhdimësinë e artit. Veprat e tij të artit janë shprehi artistike që frymëzohen nga gjendje emocionale, patriotike e lirike si të vendlindjes ashtu dhe të vendit, ku banon dhe krijon. Një proces i tillë krijimtarie, që merr jetë në studion e tij, pranë familjes, në Connecticut, e mban Vasil Rakajn, të lidhur fort me historinë e të dyja vendeve.

Portreti në reliev i quajtur “Heroi i parë i Ansonias në Connecticut-ShBA”, realizuar në vitin 2020 në bronz prej artistit, është vepra e tretë që i dhuroi atij njohje e famë edhe më të madhe në komunitetin amerikan, pas dy veprave dinjitoze të krijuara më parë që janë portrete buste si: Martin Luther King Jr. dhe John W. Gatison Jr. Skulptori me bindjen e një patrioti i dhuroi qytetit dhe banorëve të tij imazhin figurativ skulpturor të dy personaliteteve të njohura dhe punën prej artisti të mirëfilltë realist dhe të përkushtuar.

Veprat e tij të çmuara e pasurojnë qytetin me artin e skulpturës dhe popullsinë me emocione të veçanta artistike, kulturore dhe historike. Gjithkush e sheh dhe e cilëson Amerikën si vendin e mundësive të mëdha dhe për familjen Rakaj kjo shprehje ka funksionuar mjaft mirë. Veprat e artit të Vasil Rakajt dhe qytetaria shembullore e familjes së tij e kanë bërë, jo vetëm të njohur në qytetin ku jeton, por artisti përmes punës së tij krijuese dhe pjesëmarrjeve në ekspozita ka arritur të lidhet me shoqata artistësh dhe artistë të ndryshëm, që kontribuojnë me krijimtarinë e tyre kudo në ShBA.

SKULPTORI VASIL RAKAJ NE VATER , DHURATA DHE BUSTI I DR. MARTIN LUTHER KING JR.

by

40089803_461986137633695_3613638831196078080_nSKULPTORI VASIL RAKAJ I DHUROI VATRËS BUSTIN E SHËN TEREZËS/

39919947_461985110967131_7836195422421909504_n

– Artisti Vasil Rakaj, ka fituar konkursin dhe ka realizuar monumentin e Dr. Martin Luther King Jr. që do të vendoset para Bashkisë, në sheshin e qytetit Ansonia, CT-/

Nga Dalip GRECA/39984531_461985414300434_7585991265074806784_n

Me 17 Gusht 2018 skulptori i talentuar shqiptar Vasil Rakaj, që për dy dekada jeton dhe krijon në Shtetet e Bashkuara të Amerikës (Shtetin e Konektikatit), vizitoi Shtëpinë e Vatrës. Ai u prit nga zotërinjtë Zef Balaj, Asllan Bushati dhe Editori i Gazetës Dielli. I pranishëm në takim ishte edhe z. Adem Belliu, president i Telvizionit Kultura Shqiptare në Nju Jork.

39946592_461985234300452_4465599577801621504_nEditori i Diellit i ka uruar mirëseardhjen skulptorit Rakaj, i identifikuar si Skulptori i Nënë Terezës,- ka një sërë punimesh kushtuar Shenjtëreshës me gjak shqiptar, Shën Tereza, si monumente, shtatore, buste, portrete etj.40027902_461986820966960_6256308521680240640_nAnëtari i Kryesisë së Vatrës z. Zef Balaj e ka falenderuar artistin për dhuratën e çmuar që ai ia dhuroi Federatës Vatra, bustin e Nënë Terezës.

39957058_461986514300324_3218476525426835456_n
Edhe ish nënkryetari i Vatrës, z. Asllan Bushati, ka vlerësuar talentin e skulptorit dhe e ka falenderuar për dhuratën e punuar me mjeshtri artistike.
Artisti, që tashmë është i njohur dhe fitues çmimesh e konkursesh edhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, tha se këtë dhuratë ia jepte Vatrës, në shenjë nderimi për punët e mëdha Kombëtare të Vatrës.
– Prej kohësh e kisha në plan këtë vizitë në Vatër dhe këtë dhuratë, që është bërë enkas për Vatrën, madje dhe në bazamentin e skulpturës është shkruar fjala “Vatra”. Jam i bindur se skulptura e ka vendin në Vatrën Kombëtare, që di t’i vlerësojë simbolet e Kombit, tha Vasil Rakaj.
Më pas biseda është zhvilluar rreth projekteve dhe krijimtarisë së tij artistike. Z. Rakaj, u shpreh gjatë bisedës se ai ishte krenar që ishte i pari skulptor në botë që ka realizuar shtatoren monumentale të Nënë Terezës, sponsorizuar nga vëllezërit Lekë dhe Pashko Gojçaj. Figuara e bamirëses së shquar e kishte tërhequr si me magji, dhe ishte marrë gjatë me të, duke e përjetësuar në art me anë të teknikave dhe formave tëndryshme skulpturore. Për artistin, Nënë Tereza, është ëngjëlli i tij mbrojtës.
Skulptori shqiptar ka tërhequr vëmendjen e komunitetit të artistëve dhe qytetarëve amerikanë në shtetin e Konektikat me monumentit e Dr. Luther King Jr., që do të vendoset para dimrit, në një nga sheshet e qytetit të Ansonisë, ku ai vetë banon. Artisti tregoi për gazetën Dielli se si u përzgjodh projekti i tij fitues në konkursin e shpallur në Konektikat. Shoqata e Skulptorëve të këtij shteti, shoqatë ku Vasili është jo vetëm i anëtarësuar, por edhe ndër më aktivët për shkak të pjesmarrjes në shumë ekspozita; e rekomandoi atë së bashku me disa skulptorë tek Bashkia e qytetit, që udhëhiqte projektin. Vasili u paraqit në prezantim së bashku me punimet skulpturore për Nënë Terezën, punime të figurave historike, si dhe projektin-bocet të Dr. Luther King Jr.
-T’ju them të drejtën e pashë nga fytyrat dhe sytë e tyre që e pëlqyen bocetin e punuar nga unë, por natyrisht fituesi nuk u shpall aty,- tregoi për Diellin skulptori Rakaj…
Nuk kaluan shumë ditë, kur kryetari i bashkisë së qytetit Ansonia, David Cassetti, shoqëruar nga përfaqësues të komunitetit , trokitën në studion e skulptorit shqiptar.
– Tregon Vasili: – E mora me mend se isha unë fituesi. Aq më shumë kur dëgjova një thirrje, që lëshoi njëra prej përfaqësuesëve të komunitetit:- Uaaa, kjo është ajo që ne duam! Ky është dr. Luther King Jr dhe ëndrra e tij…!
Të gjithë e uruan dhe e falenderuan. Natyrisht që u ndje i lumtur për këtë përzgjedhje. Dr. Luther King Jr. është një figurë emblematike për amerikanët, ëndrra e tij i udhëheq edhe sot amerikanët, që natyrisht janë ndër të paktët vende, në Botë, ku të gjithë ndjehen dhe trajtohen si të barabartë.
Për ta realizuar skulpturën Vasilit i është dashur ta studioi jetën dhe veprën e dr. Luther King Jr. në detaje, të takohet me pjestarë të komunitetit, të marrë ide e mendime, ka eksperimentuar gjatë dhe më në fund ka dalë një skulpturë që i ka kënaqë të gjithë. Është ajo që prisnin qytetarët e Ansonisë.
Artisti shqiptar ka marrë përgëzimet edhe të politikanëve të shtetit të Connectticut, si kryetarit të bashkisë z. David Cassetti, të ligjbërses demokrate në shtetin e CT,- State Rep. Linda Gentile, të senatorit të shtetit të CT z. George Logan si dhe të medias vendase.
Ndërsa Rev. Alfred Smith, udhëheqësi i Kishës Baptiste të qytetit, duke vlerësuar veprën e Rakajt ka thënë se komuniteti ndjehej krenar që do të ketë bustin në sheshin e veteranëve të qytetit: “Ne jemi qyteti i dytë në të gjithë shtetin e Connecticut, që do të kemi një vepër të tillë arti”. Ai tha për monumentin skulptural se: “Do të jetë një simbol i harmonisë racore, është pikërisht ajo për të cilën luftoi dhe ëndërroi dr. Luther King Jr…..”
Media lokale amerikane ka shkruar e ka trasmetuar kronika për projektin e skulptorit shqiptar dhe për veprat e tij në përgjithësi, duke u ndalur tek veprat skulpturore kushtuar Shen Terezës. Ato, e kanë paraqitë Vasil Rakaj, një artist të përmasave ndërkombëtare, të talentuar,mjeshtër, artist të formuar në Akademinë e Arteve të Shqipërisë dhe që ka shënuar sukses në SHBA e më gjërë. Citojmë:” Veprat e skulptorit Rakaj janë shfaqur në Shtëpinë e Bardhë, në Pallatin e Buckinghamit, në Kombet e Bashkuara dhe në Vatikan(San Francisco Gate). Vlerësime pozitive ka bërë edhe “VALLEY INDEPENDENT” e media të tjera lokale,
ndërkohë që për shtatoren monumentale të Nënë Terezës kanë shkruar edhe gazeta të njohura si The New York Post, The Daily News etj.
Interesant është fakti se ideja e vendosjes të punimit skulptural të Dr. Martin Luther King Jr. në sheshin e qytetit Ansonia, ku konfliktet racore, dikur kanë qenë të theksuara, lindi nga një nxënës i klasës së tetë të shkollës së qytetit, Brandon Edwards, në Ansonia Middle School, i cili shkroi një esse me këtë temë….Tani, vepra është gati, është e derdhur në bronz në fonderi, dhe pret ditën e promovimit. Vepra do të vendoset në lulishte, në “Veteran’s Park”, Main Street, Ansonia, 10 metra larg bashkisë dhe do të ketë përmasat: Bazamenti 6′, portreti i Martin Luther King Jr. 30″.
Në fund të tetorit ose në fillim të nëntorit të këtij viti do të organizohet ceremonia promovuse. Shpresojmë që edhe shqiptarët, jo vetëm banorë të asaj zone, do të bëhen pjesë e këtij aktiviteti. Gazeta “Dielli” natyrisht do të qëndrojë në kontakt me skulptorin për të përcjellë ditën dhe orën e saktë të përurimit. Krenarë, që Vasil Rakaj, u përzgjodh për ta realizuar këtë vepër skulpturale, që na nderon.