Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Isuf Luzaj, poeti i mbërthyer në kryqin e kundërshtive!

by

Arben Iliazi/

Me qenë se i çmendur linda, jetova edhe vdiqa

Nuk desha ta provoj unë vetë Boshësinë time..

Buda më mësoi të lahem, të krihem,

Nga ferrat dhe drizat e udhëtimit.

Sokrati më mësoi të pi helmin,

Për të thënë të vërtetën.

Krishti më mësoi t’i ngjitem Kavarit.

Muhameti më mësoi Fatcaktimin

Ashtu bëra. U lehtësova saqë qëndroj pezull

Mbi çdo dhembje.

Këto vargje i përkasin poezisë “Pezull” të Isuf Luzajt, një zë drithërues që mbështjell të gjitha vuajtjet dhe trazimet. Si rrallëkush ndër poetë shqiptarë të mërgimit ai njohu kafshimin që i dha dhembja , dënimi me harresë dhe në mungesë, si “armik i vetëdijshëm i ideologjisë komuniste”, i mbërthyer në kryqin e kundërshtive të veta.

Të shenjta janë fjalët që ai ka shkruar:

“Dje qeshë dikushi që erdha nga boshësia,

nesër do të jem askushi në vendin tim”.

Isuf Luzaj dashuroi gjithcka dhe bëri gjëra të mrekullueshme në jetë, edhe pse mbeti një poet i “mallkuar”, i qarkuar me rrathë ferri në thellësitë e ndjenjës. Sa mjegullnajë në këtë botë mizore dhe sa dhembje në këtë mjegullnajë! Por dhimbja e poetit ka ndriçimin e shenjë të Prajsës, ndaj e sfidon vdekjen, armikun e përjetshëm. Përmes mureve të mugëta të ferrit, Isuf Luzaj “qëndroi pezull mbi çdo dhembje” dhe “asimetri cinike” dhe nxorri nga terri himnin e hareshëm:

“Ekzistencë dhe Qënie, asimetri cinike,

Ekzistoj kur veproj; lë gjurmë udhëtimi.

Qënia jam, Esencë që lëviz si një hije

Pa e ndjerë Kohën as mike as armike,

Pa njohur udhën as ku të shpije drejtimi.

Këto janë trajtat e shpirtit abstrakt

Ndonëse kujdesi përgjegjës është i imi.

Nuk ekzistoj kur jam, veçse ankthi shëtitës,

Marrë frymë ndaj provoj, besoj që jam i gjallë,

Ndjek kopenë pas çobanit për qullin e ditës,

Shtohem në breza pa njohur ç’është malli.

Kjo është piktura e shpirtit frikacak,

Ja robot angarie: ja dash sa për gjak.

Qënia s’është mjaft, kur ekzistoj, jam i lirë.

Ekzistenca dhe Esenca janë qënia më e mirë.

Kjo është simetria e nderit, virtyt flori.

***

Kur jam, e gjej unin në çdo orë e çdo stine,

Ai që qesh dje, të heq zvarrë pleqërinë

Pa ditur as unë, nga vete e pse vi?

Ky është dënimi i jetës, ky është kërkimi.

Kjo ethja c tyre, kjo angushi!

Kur ekzistoj ngjitem në shkallë

Çdo çast një unë tjetër, larg nga uni i djeshëm.

Ekzistenca dhe esenca një formulë e rrallë,

E shoh kohën që do vijë si një pasqyrë e qartë,

I shoh ndodhitë si do vinë varg e varg.

Uni fluturon në sferë të përjetshme.

Ekzistoj në këtë orë të ftohtë e të trembur.

Drita e shpirtit ngadalë si shenjtore

Vjen pa e thirrur dhe më merr për dore,

Shërojmë çdo plagë shoqërisë së dhembur,

Esenca ekzistencës i është diell diamanti,

E nxjerr nga tuneli ku e burgosi kërkesa.

Në unin tim rron besa dhe shpresa,

Sjellin me karvanë dituritë e vjetra,

Guximin e heroit, fuqinë e gjigandit.

Dhe kur i mbarohet vaji kandilit

Digjet misionari qe është fitili,

Po drita vazhdon ne shekuj ndriçimin.

Ndaj ekzistoj me Esencë te misterit.

Ati i dheut, i detit, i qiellit

Kur më nisi, më dorëzoi fenerin

Për të udhëtuar udhën e kryqit.

Për t’i mësuar Kohës mësimin”.

Shkenca e shpirtit dhe arti, në krijimtarinë e Isuf Luzajt kanë një unitet pambarim, një ansambël pambarim shtysash dhe shpërthimesh, duke nxjerrë gjithnjë në pah anën mbizotëruese, që rrok melodia antagoniste e qënies së tij. Luzaj është ndër të parët poetë shqiptarë që ka vënë këmbën në botën psikologjike moderne, duke frymëzuar njeriun e diferencuar të letërsisë. Në poezitë e tij Luzaj, poeti që jetoi në një kontradiktë të përjetshme, kontrastin e pasionit ndërmjet botës së tij shpirtërore dhe realitetit mazokist. Duke përshpejtuar me shqetësim shpërbërjen kimike të ndjenjave të grumbulluara, ai zbuloi kontinentin e ri të shpirtit dhe hapi rrugën për lundërtatrët e ardhshëm, duke kapur përpjekjen e çuditshme që ndriçon çdo vendim të zemrës së njeriut.

Ky poet, shkrimtar dhe filozof paradigmatik, i bën nder letërsisë shqipe dhe vjen ndoshta pas Nolit e Konicës në tashëgiminë tonë letrare. Ndaj studiuesit e letërsisë do bënin një gjest të dëlirë ta përfshinin krijimtarinë tij nëpër antologji, apo kurrikulat shkollore.

BIOGRAFIA

Isuf Luzaj lindi në Kaninë e Vlorës më 21 shkurt 1913 në një familje fetare. Ai ishte arsimtar, shkrimtar, dhe filozof shqiptar.

Pasi mbaroi gjimnazin në Shkodër, ndoqi studimet e larta në Universitetin e Sorbonës në Paris. Ishte delegat i Ballit Kombëtar, në Konferencën e Mukjes më 1943. Më Nëntor të 1944 u detyrua të marrë udhën e mërgimit; në fillim në Itali, pastaj në Argjentinë dhe nga 1965 në SHBA. Është një nga figurat më të spikatura të kulturës sonë kombëtare, me një krijimtari të pasur në fushën e letërsisë, historisë dhe filozofisë. Veprat e tij, shumica të pabotuara, përbëhet nga 93 vëllime. Krijimtaria e tij letrare fillon që në vitet ’30 me përmbledhjen poetike “Rrëfimet”, botuar më 1938. Më 1954 botoi në spanjisht romanin “Lumenjtë derdhen të kuq”. Lexuesi shqiptar është takuar me të tepër vonë, në vitet ’90, kur në Tiranë filloi të botohej ndonjë vepër e shkëputur e tij. Më 1995 u botua “Gloria e çmendjes” (poema), më 1996 “Ekzistenca dhe boshësia” (libër filozofik) dhe më 1999, libri “Sëmundjet e shekullit” (Ese filozofike).

Prof. Dr. Isuf Luzaj ka punuar për një kohë të gjatë në disa universitete amerikane si titullar katedre, shef i departamentit dhe si profesor i filozofisë, i letërsisë frënge, i gjuhës dhe i letërsisë spanjolle. Ai ka patur miqësi dhe korrespondencë me disa presidentë të SHBA. Titullin e lartë “Profesor Emeritus” ia ka vendosur në gjoks vetë Presidenti Regan.

Profesor Isuf Luzaj vdiq në vitin 25 nëntor 2000 në Chicago dhe, sipas amanetit që la, u varros në fshatin e lindjes në Shqipëri.

Shaban Polluzha e Mehmet Gradica, in memoriam…

by

Dr. Lulzim Nika/

Sot, bashkë me Kryetarin Ramiz Lladrovci, bëmë homazhe për Shaban Polluzha, Mehmet Gradica dhe të gjithë heronjtë e Luftës së Drenicës. Vështirë është të flitet për virtytet, trimërinë dhe meritat e luftëtarëve të palodhshëm të Luftës së Drenicës, të prirë nga Shaban Polluzha e Mehmet Gradica, duke marrë parasysh rëndësinë dhe peshën e madhe historike të kësaj lufte dhe të këtyre dy figurave madhore.

Duke i kujtuar sot këta dy heronj, kujtojmë edhe kontributin e familjarëve tanë në këtë rezistencë titanike kundër pushtimit jugosllav.

Një dokument që kam marrë nga arkivi i presidentit Harry S. Truman (Declassified: E.O. 11632, Sec. 3(E) and 3(D) or (E); Dept. of State letter, Aug. 10, 197_), dëshmon për rezistencën e shqiptarëve të Kosovës ndaj forcave partizane jugosllave. Po ashtu, ai evidenton mosinteresimin e Partisë Komuniste të Shqipërisë dhe të krerëve të saj që Kosova të ishte pjesë e shtetit shqiptar, siç kishte qenë gjatë viteve të pushtimit nga Italia fashiste.

Në asnjë takim, përfaqësuesit e komunistëve nga Shqipëria nuk e kishin ngritur çështjen e Kosovës. Përpjekjet e shqiptarëve të Kosovës për të kundërshtuar konsolidimin e pushtetit jugosllav – rezistencë kjo më e fuqishme në pjesën qendrore të Kosovës, në Drenicë – mbetën të izoluara dhe pa përkrahjen e Shqipërisë.

Drenica ka rol të veçantë e të papërsëritshëm në historinë tonë kombëtare, por edhe në përgatitjen e gatishmërisë popullore për luftën çlirimtare; ajo ka një rol të pakrahasueshëm në organizimin dhe ruajtjen e frymës për lirinë e Kosovës.

Shaban Polluzha dhe Mehmet Gradica, këta dy tribunë popullorë që udhëhoqën kryengritjen kundër sllavo-komunistëve, u bënë referencë historike për nacionalizmin shqiptar.

Lufta, trimëria, krenaria dhe lavdia e tyre ishin frymëzim i fuqishëm për brezat e mëvonshëm të luftëtarëve, duke mbajtur lart moralin dhe vendosmërinë për të qëndruar deri në fitoren e fundit për lirinë e Kosovës.

Tefta Tashko‑Koço: Sopranoja e përjetshme e skenës shqiptare, muzikës lirike dhe identitetit kombëtar

by

Tefta Tashko‑Koço lindi më 2 nëntor 1910 në qytetin e Faiyumit në Egjipt, në një familje me origjinë shqiptare, ku tradita patriotike dhe dashuria për atdheun gërshetoheshin natyrshëm me edukiminz kulturor dhe human. Babai i saj, Thanas Tashko, njihej në komunitetin shqiptar të Egjiptit për gjykimin e gjerë, integritetin moral dhe përkushtimin ndaj ruajtjes së identitetit kombëtar, ndërsa nëna, Eleni Zografi, ishte e njohur për edukimin e thellë kulturor dhe njohuritë e fuqishme të gjuhës dhe artit. Fëmijëria e Tef­tës u shoqërua me tingujt e gjuhës shqipe dhe me përpjekjet për të mbajtur të gjallë identitetin dhe traditat shqiptare në diasporë. Pas vdekjes së të atit në vitin 1915, familja vendosi të kthehej në atdhe, dhe në vitin 1921, Tefta, së bashku me nënën, u vendos në Korçë, qytet i cili për shumë breza do të njihej si qendër ku kultura, arsimi dhe patriotizmi ndërthureshin në një energji krijuese të pashoq.

Qysh moshë e hershme, Tefta tregoi talent të rrallë për zërin dhe interpretimin vokal. Ajo u rrit në një mjedis ku artet e bukura filluan të zinin vend shumë më herët se moshat e zakonshme; të gjithë ata që e dëgjonin në muzikë ose recitim mbeteshin të impresionuar nga shkathtësia dhe ndjeshmëria e natyrshme e zërit të saj. Në 26 qershor 1926, në moshën vetëm 15‑vjeçare, Tefta Tashko u ngjit për herë të parë në një skenë publike në Korçë, ku interpretimi i saj jo vetëm që fitoi duartrokitje të zjarrta, por shënoi frymëmarrjen e një karriere që do të ngrihej shumë shpejt deri në majat e artit liriko‑muzikor. Ajo u shqua për kombinimin e teknikës, artikulimit dhe interpretimit emocional, duke bërë që zëri i saj të dëgjohej me respekt dhe admirim nga auditorë të ndryshëm, jo vetëm në Shqipëri por edhe më gjerë.

Në shtator 1927, në kërkim të një formimi më të thellë profesional, Tefta u nis drejt Francës, ku filloi studimet në konservatorin e Montpellier, ku u njoh me repertorin operistik dhe liriko‑muzikor evropian. Ajo praktikoi me një disiplinë të jashtëzakonshme, duke përvetësuar bazat e teknikës vokale në një mjedis që kërkonte perfeksion dhe rigorozitet artistik. Nga viti 1932 deri në vitin 1936, Tefta ndoqi studimet në Conservatoire National de Musique et de Déclamation në Paris, duke qenë nën drejtimin e pedagogëve më të shquar të kohës, si André Gresse dhe pedagogë të tjerë me famë ndërkombëtare. Ajo studioi intensivisht teori muzikore, teknikë vokale, interpretim liriko‑muzikor dhe deklamacione dramatike, duke u bërë një interpretese e kompletuar, gati të përballet me çdo repertor dhe skenë të rëndësishme të artit muzikor.

Në vitin 1930, Tefta regjistroi incizimet e para muzikore pranë shoqërisë diskografike “Pathé” në Paris, një hap që e bëri atë një prej interpretesve të para shqiptare që hyri në botën e muzikës diskografike ndërkombëtare. Këto regjistrime, bashkëpunimet me muzikantë të shquar dhe prezenca në studio të njohura të kohës shërbyen për të theksuar profesionalizmin e saj dhe për ta bërë zërin e saj të dëgjohej në nivele botërore. Ajo kombinoi repertorin liriko‑muzikor evropian me këngë urbane dhe popullore shqiptare, duke treguar se arti i saj mund të bashkojë traditën dhe modernitetin në një mënyrë të jashtëzakonshme.

Pas përfundimit të studimeve, në vitin 1935, Tefta u rikthye në Shqipëri, ku aktiviteti i saj artistik u zhvillua me një intensitet të jashtëzakonshëm. Më 26 nëntor 1935, ajo shënoi një koncert të madh në Tiranë, ku repertori i zgjedhur, interpretimi brilant dhe prezenca e saj skenike fituan admirim të publikut dhe kritikës. Ajo filloi një turne artistik që përfshiu qytete të shumta të vendit — Shkodër, Korçë, Elbasan, Gjirokastër, Berat, Vlorë dhe vende të tjera — duke sjellë zërin liriko‑muzikor edhe në komunitete që rrallëherë kishin pasur mundësi të përjetonin një interpretim të tillë.

Në vitet 1937 dhe 1942, Tefta realizoi regjistrime historike për Columbia Records në Milano, duke regjistruar disa prej veprave më të dashura të repertorit të saj. Regjistrime të tillë përfshijnë tituj si “Il cuore e la mano”, “Follie… follie”, “La serenata”, si dhe këngë tradicionale si “As aman moj lule”, të cilat sot konsiderohen thesare të muzikës shqiptare. Këto incizime jo vetëm ruan zërin e saj, por edhe metaforizojnë lidhjen mes identitetit kombëtar dhe artit muzikor, duke kaluar përtej kohës dhe hapësirës.

Gjatë viteve të para të karrierës së saj në Shqipëri, Tefta u angazhua fuqishëm edhe në aktivitete patriotike dhe kulturore. Ajo interpretoi jo vetëm opera lirike dhe repertor klasik, por edhe këngë me motiv kombëtar, duke bashkëpunuar me figura të njohura të muzikës shqiptare si Lola Gjoka e Kristo Kono, dhe u bë pjesë e nismave që synonin të forconin ndjenjën e identitetit kombëtar përmes artit. Në 2 nëntor 1938, në teatrin “Luks” në Korçë ajo dha një koncert madhështor ku interpretimet e saj bashkë me krijimet e Kono­s shënuan një moment kulmor të muzikalitetit shqiptar, duke ngjallur emocione të thella dhe ndjenja pride për trashëgiminë kulturore.

Në 30 maj 1939, Tefta përfaqësoi muzikën shqiptare në Festivalin e Folklorit në Firence të Italisë, së bashku me artistë të rëndësishëm si Marie Kraja, Adem Mani dhe Xhevat Boriçi, duke demonstruar përpara një audience ndërkombëtare se muzika shqiptare kishte zë dhe identitet të fortë, gati për të konkurruar me tradita të tjera muzikore evropiane.

Që nga themelimi i Radio Tirana në vitin 1938, Tefta u bë prezente e rregullt e këtij mediumi, ku zëri i saj liriko‑muzikor u dëgjua nga mijëra dëgjues në të gjitha qoshet e vendit. Këtu, me interpretimet e saj interpretative dhe emocionuese, ajo frymëzoi breza të rinj artistësh, duke u bërë simbol i interpretimit të pastër dhe i misionit të artit muzikor kombëtar.

Ndonëse artistja e përkushtuar për muzikën lirike dhe për promovimin e identitetit kulturor shqiptar, Tefta gjithashtu u bë pjesë e përgjegjësive sociale dhe edukative. Ajo mbështeti iniciativa për zhvillimin e arsimit muzikor, u angazhua me shoqata kulturore dhe artistike, dhe kontribuoi në ngritjen e standardeve të interpretimit muzikor në shkolla, teatro dhe institucione të ndryshme kulturore. Në interpretimet e saja lirike, ajo nuk lëshonte asnjëherë dorë nga pasioni për trojet shqiptare, duke i përfshirë këngë dhe motive muzikore që reflektonin tradita dhe ndjenja patriotike të kombit.

Në jetën personale, Tefta u martua me Kristaq Koçon, me të cilin pati një djalë, Eno Koçon. Eno më vonë u shqua si një prej figurave më të shquara të muzikës shqiptare si dirigjent, pedagog dhe studiues, duke vazhduar traditën artistike dhe pasionin për artin liriko‑muzikor të nënës së tij. Trashëgimia e Teftës vazhdoi përmes tij dhe përmes brezave të artistëve që u frymëzuan nga interpretimet e saj.

Megjithatë, më 22 dhjetor 1947, në moshën vetëm 37 vjeçare, Tefta Tashko‑Koço u nda nga jeta në Tiranë, duke lënë pas një boshllëk të madh në skenën muzikore shqiptare dhe një humbje të pashlyeshme për artdashësit dhe qytetarët që e adhuronin për interpretimet e saj magjike. Ajo u varros me nderime solemne dhe emocionuese, ndërkohë që figura e saj artistike mbeti si një simbol i pashlyeshëm i entuziazmit, pasionit, devotshmërisë për artin dhe për identitetin shqiptar.

Për kontributin e saj të jashtëzakonshëm artistik dhe patriotik, Tefta Tashko‑Koço u nderua pas vdekjes me titullin e lartë “Artistes së Popullit” dhe emri i saj vazhdon të kujtohet dhe nderohet në gala koncertesh, manifestimesh kulturore dhe festivale muzikore, sidomos gjatë përkujtimit të 100‑vjetorit të lindjes së saj, ku u organizuan evente madhore për të nderuar jetën dhe veprën e një prej zërave më të rëndësishëm të historisë muzikore shqiptare.

Trashëgimia e Tefta Tashko‑Koços, e ndërtuar në art, identitet dhe mision kulturor, është një udhërrëfyes i thellë për brezat që vijnë, duke dëshmuar se muzika, pasioni dhe përkushtimi ndaj atdheut janë vlera të pashlyeshme që bashkojnë kombin dhe historinë e tij.

Gjon F. Ivezaj

Uniteti Kombëtar si Doktrinë Gjeopolitike: Shqipëria dhe Kosova në Arkitekturën e Re të Rendit Ndërkombëtar

by

Rrënjët Iliro-Dardane si Bazament i Doktrinës së Re Diplomatike të Dy Shteteve Shqiptare në Ballkan.

Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Tiranë – Prishtinë

Dimensioni Transatlantik dhe Përgjegjësia Globale: Nga Identiteti Historik te Arkitektura e Re Diplomatike

Pjesëmarrja e Kryeministrit të Republikës së Shqipërisë dhe Presidentes së Republikës së Kosovës në një Bord të Paqes në Shtetet e Bashkuara të Amerikës përfaqëson një moment kulmor të artikulimit të arkitekturës së re diplomatike shqiptare në hapësirën transatlantike. Ky angazhim nuk mund të lexohet si një akt formal apo ceremonial, por si një manifestim i qartë i transformimit të faktorit shqiptar nga subjekt pasiv i dinamikave rajonale në aktor aktiv dhe kontribuues në rendin ndërkombëtar të bazuar në norma.

Në planin institucional, Bordet e Paqes në SHBA janë forume ku ndërthuren vendimmarrja strategjike, analiza e sigurisë ndërkombëtare dhe diplomacia shumëpalëshe. Ato përfshijnë aktorë politikë me peshë globale, ekspertë të së drejtës ndërkombëtare, institucione akademike dhe struktura analitike me ndikim në politikëbërjen ndërkombëtare. Prania e dy liderëve shqiptarë në një hapësirë të tillë përforcon legjitimitetin ndërkombëtar të dy shteteve shqiptare, rrit kredibilitetin e tyre diplomatik dhe konfirmon kapacitetin e tyre për të kontribuar në arkitekturën e sigurisë globale.

Në dimensionin gjeopolitik, kjo pjesëmarrje duhet analizuar në kontekstin e rivaliteteve të reja ndërmjet fuqive të mëdha dhe të tensioneve strukturore që karakterizojnë hapësirën ballkanike. Ballkani vazhdon të mbetet një zonë me ndjeshmëri të lartë strategjike, ku ndikimet e jashtme konkurrojnë për dominim politik dhe ekonomik. Në këtë realitet, koordinimi ndërmjet Tiranës dhe Prishtinës në forume të nivelit të lartë transatlantik konsolidon orientimin euro-atlantik të dy shteteve shqiptare dhe thekson rolin e tyre si faktor stabiliteti rajonal.

Ky sinkronizim diplomatik nuk është thjesht shprehje e afërsisë historike apo kulturore, por përfaqëson institucionalizimin e një doktrine të përbashkët të politikës së jashtme. Harmonizimi i mesazheve për paqen rajonale, respektimin e së drejtës ndërkombëtare dhe mbështetjen e rendit euro-atlantik dëshmon pjekurinë shtetformuese dhe konsolidimin e kulturës institucionale të dy republikave. Në këtë mënyrë, faktori shqiptar shmang fragmentimin e diskursit diplomatik dhe rrit kapacitetin negociues në arenën globale.

Nga pikëpamja juridike, kjo qasje është plotësisht e harmonizuar me parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare publike, përfshirë sovranitetin, barazinë juridike të shteteve dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Koncepti i përgjegjësisë transnacionale, i cili përbën boshtin teorik të këtij studimi, nuk nënkupton ndërhyrje apo cenim të sovranitetit të të tjerëve, por artikulon një detyrim politik dhe moral për të kontribuar në stabilitetin rajonal dhe për të mbrojtur interesat legjitime të qytetarëve në përputhje me normat ndërkombëtare.

Pjesëmarrja në një Bord Paqeje në SHBA forcon kredibilitetin e Shqipërisë dhe Kosovës si shtete kontribuuese në sigurinë globale, zgjeron hapësirën për adresimin ndërkombëtar të çështjeve që prekin shqiptarët në rajon dhe legjitimon diplomacinë mbrojtëse në kuadër të standardeve universale të së drejtës ndërkombëtare. Kësisoj, faktori shqiptar afirmohet si promotor i paqes, dialogut dhe bashkëpunimit ndër-etnik, duke e tejkaluar narrativën e viktimizimit historik.

Në përfundim, rrënjët iliro-dardane përbëjnë substratin identitar dhe historik të vetëdijes kombëtare shqiptare. Megjithatë, në epokën e globalizimit dhe të ndërvarësisë strategjike, identiteti historik fiton relevancë ndërkombëtare vetëm nëse përkthehet në kapacitet institucional, në koherencë diplomatike dhe në kontribut konkret ndaj paqes dhe sigurisë globale.

Arkitektura strategjike e unitetit kombëtar nuk ndërtohet mbi retorikë emocionale, por mbi koordinim të institucionalizuar, përgjegjësi juridike dhe prezencë aktive në qendrat globale të vendimmarrjes. Kalimi nga narrativi historik në veprim strategjik, nga vetëdija identitare në përgjegjësi ndërkombëtare dhe nga mbijetesa historike në afirmim si faktor stabiliteti global përbën thelbin e doktrinës së re diplomatike të dy shteteve shqiptare.

Ky është imperativi i kohës sonë – një projekt që kërkon vizion, maturi shtetërore dhe thellim të kulturës juridike e diplomatike, në funksion të konsolidimit të paqes, stabilitetit dhe dinjitetit ndërkombëtar të kombit shqiptar.

PËR NJË NORMALITET NË MARRËDHËNIET SHQIPËRI-KOSOVË: JO FJALË BOSHE!

by

Nga Frank Shkreli  

17 Shkurti, 2026 shënoi 18-vjetorin e shpalljes së Pavarësisë së Republikës së Kosovës. Në një shkrim të ditëve të fundit  Frank Shkreli: 17 shkurti – Pavarësia e Kosovës dhe shqiptarët e Amerikës | Gazeta Telegraf  jam shprehur se 17 Shkurti, si Dita e Pavarësisë së Kosovës, është gjithashtu edhe dita kur, të gjithë si shqiptarë pa dallim dhe kudo që jemi, kujtojmë në këtë ditë. Se liria dhe pavarësia kanë emër, sakrificë, por edhe përgjegjësi politike historike dhe kombëtare, sidomos, për klasën aktuale politike shqiptare në Kosovë dhe në Shqipëri, pasi të gjithë shqiptarët kudo e ndjejnë Kosovën si atdhe shpirtëror dhe histori të përbashkët. Argumentova se kjo është një datë që festohet si simbol i krenarisë dhe shpresës për të gjithë shqiptarët, ashtu siç është edhe 28 Nëntori, Dita e Pavarësisë së Shqipërisë. E kam thënë shpesh në të kaluarën se normaliteti dhe stabiliteti i marrëdhënieve në tërësi midis Shqipërisë dhe Kosovës është jetik për të ardhmen kombëtare dhe për integrimin euro-atlantik të shqiptarëve, para se të jetë vonë. Në dyzina artikuj gjatë viteve jam munduar të theksoj – që nga shpallja e pavarësisë së Kosovës e deri më sot –nevojën urgjente për një normalitet të marrëdhënieve Tiranë-Prishtinë që duhet të bazohet, ndër të tjera, në disa shtylla kryesore.  

Jam shprehur se elita politike në Tiranë dhe Prishtinë shpesh e përdor retorikën e të ashtuquajturit “partneritet strategjik”, midis dy shteteve shqiptare si një instrument mashtrimi politik për konsum të brendshëm, ndërkohë që në realitet këto marrëdhënie kanë pësuar gjatë viteve mungesa serioze, për të mos thenë fatale, siç është mungesa e një bashkrendimi të mirëfilltë të politikave të brendëshme dhe të jashtme midis Shqipërisë dhe Kosovës. Modestësisht, kam bërë thirrje nga hera në herë, për kundërshtimin nga të dy palët e nismave përçarëse, Frank Shkreli: Pushtimi i Ukrainës nga Rusia dhe Ballkani i Hapur | Gazeta Telegraf,  ndërkohë që kam vlerësuar qëndrimin e udhëheqësve të Kosovës kundër nismave si “Ballkani i Hapur”, duke i cilësuar ato nisma përçarëse si projekte që mund të dëmtojnë pavarësinë dhe interesat e Kosovës dhe shqiptarëve në përgjithsi, në favor të ndikimeve rajonale jo-shqiptare, serbo-ruse, e të tjera.   Kam nënvijuar gjatë viteve nevojën për basshkrendim — midis Tiranës zyrtare dhe Prishtinës zyrtare — të politikës së jashtme. Kam bërë thirrje për një normalitet në marrëdhënie, që kërkon nga dy shtetet shqiptare të kenë një zë të unifikuar në arenën ndërkombëtare, veçanërisht në raport me miqtë strategjikë si SHBA-ja, për të shmangur dështimet diplomatike dhe “turizmin politik”, historikisht, pa rezultate konkrete për asnjërën palë.

Kam folur shpesh mbi nevojën për politika të përbashkëta për tu mbrojtur nga ndikimet e huaja, historikisht, të dëmshme për interesat dhe identitetin kombëtar të shqiptarëve në trojet e veta shekullore. Në mënyrë të veçant kam paralajmëruar se “flirtimi” i udhëheqësve shqiptarë, në dy anët e kufirit shqiptaro-shqiptar, me influencë të jashtme politike, ekonomike dhe fetare turko-ruse, paraqet një rrezik serioz për stabilitetin e të dy shteteve shqiptare dhe për vetë procesin e normalizimit të marrëdhënieve mes tyre, por edhe me shtetet mike perëndimore, siç ka provuar historia e viteve të fundit. 

Shkak për këtë shkrim modest u bënë vizitat e Presidentit të Shqipërisë, Z. Bajram Begaj dhe Kryeministrit të Shqipërisë, Z. Edi Rama dhe takimet e tyre në Prishtinë — me rastin e 18-vjetorit të Pavarësisë së Kosovës – dhe takimet e tyre me Presidenten e Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani dhe Kryeministrin e Kosovës, Z. Albin Kurti. Mediat vendase njoftuan se në takimet e tyre liderët më të lartë të Shqipërisë dhe të Kosovës, “riafirmuan edhe njëherë partneritetin strategjik dhe vëllazëror”.  Fjalë që, fatkeqsisht, nuk është hera e parë që i dëgjojmë nga liderë shqiptarë në takime të tilla të përbashkëta në Tiranë ose në Prishtinë. Fjalimet e zjarrta, mbledhjet e përbashkëta ceremoniale midis dy qeverive dhe deklaratat e përvitshme për “vëllazëri të përjetshme”, nuk prodhojnë politika publike funksionale në asnjë fushë të marrëdhënieve të ndërsjellta. Sipas ekspertëve, shembëll i këtij dështimi janë marrveshjet e shumta të arrijtura gjatë viteve, por që shumica e tyre ende nuk zbatohen.

Duke marrë para sysh marrëdhëniet midis dy shteteve shqiptare gjatë viteve të fundit, të gjithë kemi qenë dëshmitarë se këto shprehje “vëllazërimi” kanë qenë dhe mbeten fjalë boshe të rastit dhe se realiteti i marrëdhënieve midis Tiranës zyrtare dhe Prishtinës zyrtare, ka qenë dhe mbetet diçka krejt tjetër.  Këto takime në Prishtinë, ditët e fundit, dhe fjalët që u shkëmbyen midis liderve më të lartë të dy shteteve shqiptare më bindën edhe njëherë se marrëdhëniet Shqipëri-Kosovë vazhdojnë të vuajnë nga mungesat e vjetra në marrëdhëniet dy-palëshe dhe se ato nevojitin një ndryshim rrënjësor, seriozitet kombëtar me vizion afatgjatë dhe jo fjalë simbolike boshe diplomatike, sa për sy-e faqe. 

Gatishmëria për “Riafirmimin edhe njëherë të partneritetit strategjik dhe vëllazëror”, siç u shprehen këto ditë udhëheqsit e të dy palëve në Prishtinë, nuk mjafton. Fjalët nuk mjaftojnë më. Rëndësi kanë veprat!  Prej vitesh, raportet midis Shqipërisë dhe Kosovës shpesh janë shoqëruar me retorikë të zjarrtë patriotike, me mbledhje të përbashkëta qeverish, deklarata “vëllazërore” dhe fotografi ceremoniale. Por përtej simbolikës, realiteti kërkon diçka më shumë. Kërkon seriozitet kombëtar, vizion strategjik politik dhe ekonomik si dhe përgjegjsi institucionale. Nuk mjafton të flitet për ri-afirmim të “partneritetit vëllazëror”, në mënyrë emocionale, ndërsa në praktikë pengesat burokratike politike dhe ekonomike midis dy shteteve shqiptare vazhdojnë edhe kur bashkëpunimi ekonomik mbetet dukshëm nën potencialin e duhur dhe të nevojshëm për të dy palët.  Ndërkaq, politikat e jashtme nuk janë të harmonizuara dhe jo në shërbim të interesave madhore kombëtare të gjithë shqiptarëve, falë politikave dështuese të klasës aktuale politike që vepron më shumë në shërbim të interesave personale dhe partiake, se sa në interesin madhor kombëtar.  

Shqipëria dhe Kosova ndodhen në një rajon ende të brishtë politikisht dhe ekonomikisht, të rrethuar nga armiq historikë të shqiptarëve, ku çdo mungesë bashkrendimi politik, ekonomik dhe në politikën e jashtme midis Tiranës dhe Prishtinës, është shfrytëzuar dhe po shfrytëzohet me mjaft mjeshtri politike e diplomatike nga Beogradi e Moska dhe nga nga faktorë të tjerë në Evropë dhe në Ballkan që nuk ua duan të mirën shqiptarëve, as nuk duan stabilitetin shqiptar as paqë të rajonit. Në këtë kontekst, përgjegjsia për këto mungesa të dëmshme bie këmbëkryq mbi klasën politike në të dy anët e kufirit shqiptaro-shqiptar. Që Shqipëria dhe Kosova të kalojnë, më në fund, nga folklori politik i të ashtuajturit, “partneritet vëllazëror” dhe përtej fjalëve që dëgjuam në Prishtinë, ditët e fundit, me rastin e 18-vjetorit të pavarësisë së Republikës së Kosovës, atyre u duhet një bashkpunim dhe bashkrendim më i ngusht, për të çuar përpara zbatimin e politikave serioze mbarë-kombëtare, bashkrenduese dhe shtet-formuese, Tiranë-Prishtinë, për shqiptarët në Ballkanin Perëndimor.

Koha e fjalëve të mëdha boshe që nuk pasohen me vepra konkrete në marrëdhëniet Tiranë-Prishtinë, ka kaluar. Qytetarët shqiptarë presin rezultate të prekshme e të dukshme. Ata kërkojnë treg të përbashkët ekonomik funksional, projekte infrastrukturore të realizuara, bashkëpunim arsimor e kulturor të institucionalizuar (abetarja e përbashkët nuk mjafton) dhe sidomos, shqiptarët kërkojnë një zë të forte dhe të unifikuar në çështjet politiko-strategjike në fushën e politikës së jashtme. Tirana dhe Prishtina duhet të sillen si dy shtete sovrane që e kuptojnë se forca e tyre rritet vetëm përmes bashkërendimit, jo përmes retorikës e përçarjeve.  Një marrëdhënie normale shtet me shtet mes Shqipërisë dhe Kosovës nuk e dobëson aspak idenë kombëtare — përkundrazi, e forcon atë mbi baza moderne, euroatlantike dhe institucionale.

Normaliteti në marrëdhëniet Shqipëri-Kosovë nuk është retorikë, por nevojitë seriozitet kombëtar!  Është detyrim historik kombëtar e moral i liderve aktualë të dy shteteve shqiptare. Një mundësi që historia dhe miqët historikë të Kombit shqiptar ua ka dhënë shqiptarëve në shekullin XXI, nuk duhet të abuzohet as të mos përfillet, por të përdoret në maksimum për të mirën e të gjithë shqiptarëve pa dallim, në Ballkanin Perëndimor. Kjo mundësi e shqiptarëve nuk mund të mbetet kurrsesi një eksperiment politik i pa realizuar. Koha e simbolikës boshe ka mbaruar. Serioziteti kombëtar dhe normaliteti i marrëdhënieve Tiranë-Prishtinë nuk është dhe nuk mund të jetë një slogan por është një përgjegjësi historike, kombëtare dhe morale, për këtë brez të politikanëve shqiptarë sot. Trajtojeni si të tillë!

Frank Shkreli 

                                    Gjergj Kastrioti – Skenderbe në Prishtinë