s p – Page 11 – Dielli

APEL KOMBËTAR SHQIPTARVE TË AMERIKËS

September 18, 2026 by s p

“Bojkotoni takimet me politikanët e Shqipërisë që mbajnë peng demokracinë!”

Vëllezër dhe motra shqiptar-amerikan!

Një retrospektiv e pluralizmit shqiptar!

Ardhja e pluralizmit politikë në 90, ishte një gëzim i padiskutushëm për ne antikomunistët që kishim një bilanc tragjik përndjekje politike dhe qëndrese ndaj diktaturës komuniste, nga më të mëdhenjtë në Europë për numrin e popullsisë.

Ne antikomunistët besuam se më në fund shqiptarët do të fitonin lirinë që e paguan shum shtrejtë me humbje jete, dhe me burgime politike tragjike, me Kampe përqendrimi të sundimit stalinist –enveriste të tipit Gulakët e Rusisë sovjetike.

Mbi 6000 shqiptarë të vrarë dhe të zhdukur kufomat që nga fëmitë e uritur në kampin famkeq të Tepelenës, që ju shkaktonin vdekjen me uri, dhe kufomat i hidhnin në lumi Vjosa!

Malet e veriut u mbushen me trupat e luftëtarve antikomunistë të tradhtuar nga loja e Kim Filbit i cili kishte shërbyer nëshërbimet sekrete anglo –amerikane dhe informonte diktaturën komuniste të Shqipërisë. Qytetet e Shqipërisë mbusheshin me ekzekutimet e trupave të intelektualëve që kishin kontribua në dhënjen e pamvarsisë dhe në ndërtimin e shtetit të parë shqiptar! Këta shqiptar sot mbas 35 vitesh nuk kan një varr në tokën e tyre. Të burgosurit politikë që kryen mbi 917.000 vite burg politikë kundra diktaturës , gjatë këtij tranzicjoni politikë komunistë, shumica ikën në botën e amshuar të përçmuar, vetëm me fitimin e lirisë së fjalës. Se establishmenti politik komunist i krijuar në 90 nuk i dënoi krimet e komunizmit stalinist të Enver Hoxhës. Ka 35 vite që parlamenti shqiptar nuk mban një minute heshtje për të zhdukurit e komunizmit. Nuk ka një muze për krimet e komunizmit. Asnjë parti politike shqiptare që u krijua në 90 nuk ju kërkoi falje shqiptarve për krimet e komunizmit. Shteti shqiptar hesht ndaj këtyre krimeve duke ndërtuar ca institucjone politike që të kalojnë këto krime në harresë, e kundërta ndodhi me Europën komuniste ajo e dënoi ideologjinë staliniste në vitin 1956, Shqipëria ndoqi stalinizmit, deri në vitin 90 me ligj diktatorial. Partia e parë opozitare nuk e dënoi ideologjinë staliniste dhe nuk kërkoi në pluralizëm të dënohej kjo ideologji kriminale. Përkundrazi partia staliniste e Enver Hoxhës, ndrroi emrin dhe u vetemruarParti socialiste, e cila u bë pjesmarrse në pluralizëm dhe arriti mbrenda 5 vitesh të mertet pushtet me anën e armëve në 97. Kurse partia demokratike, jo vetëm që nuk kërkoi vënjenpërpara ligjit krimet që i kishin kryer komunistat por vazhdonte me parulla bolshevike “Poshtë komunizmi,” dhe komunizmin nuk e dënoi me ligj.

Sot situata në Shqipëri është kaotike, pasardhësit e stalinizmittë djeshëm, nuk kan mundësi të burgosin, apo të pushkatojnë, por sundimin e tyre e kan kthyer me ligj duke aprovuar ligje me mbajt pushtet dhe duke nxjerrë jasht politikbërjesantikomunistët që e paguan me gjak lirinë.

Sot politikanët shqiptar bijtë e stalinistëve të djeshëm e kankthyer shtetin shqiptar në një pronë dy partiake si shtet fitimprurës për veten e tyre. Në vitin 2008 ata e kthyen votën në një monopol partiak dhe aspak të lënë popullit të votojë i lirë. Ashtu siç bëri diktatura në vitin 1976 që e kthej partinë në shtet, kështu u veprua dhe në 2008. Dhe këtu mori goditjen fatale demokracia e brishtë shqiptare. Pronën e kthyen nga pronarët e ligjshëm në shërbim të pushtetit stalinistë dhe pushtetarve më të korruptuar në kontinentin Europian.

Ju vëllezërit shqiptar të Amerikës, ikët nga diktatura komuniste me synimin që të mbroni Shqipërinë. Ju e paguat me gjak ikjen, dhe u vendoset në Amerikën e lirisë e vlerave demokratike botërore. Familjet tuaja dhe gjithë rrethi i juaj familjar që ngeli në Shqipëri provoi gjenocidin komuniste, dhe ju u njohët me krimet e kryera në familjet tuaj mbas vitetve 90 kur Shqipëria u hap, dhe patë me sytë tuaj, se çfarkrimesh çnjerzore ju kishte shkaktuar partia komuniste, familjeve tuaja, dhe mbarë antikomunistave shqiptarë.

Ju shqiptarët e Amerikës ndërtuat jetët tuaj në lirinë amerikane, u batë bisnesmen, intelektual të fushave të ndryshme, gazetar, deri tek Zëri i Amerikës, që për ne në Shqipëri ishte Zëri i lirisë të shum pritur.

Ne të mbijetuarit e komunizmit që kërkojmë varret për mbi 6000 të zhdukurit, pa pasur asnjë ndihmë nga financiare ligjore nga shtetit i ashtuquajtur “demokratik” ne nuk zgjodhëm kanunin “Gjaku lahet me gjak,”për këta të pushkatuar e të ngelur pa varr nga pasuesit e politikës staliniste shqiptare që mori peng lirinë dhe demokracinë.Zgjodhëm drejtsin për ti denuar krimet. Kjo ishte fitorja morale ligjore e jona. Pamvarsishte se drejtsinë e kan në dorë të djeshmit dhe të sotshmit staliniste të politikës shqiptare.. Ne antikomunistët të burgosur dhe të përndjekur politikë pritshim si drita diellin që Shqiptarët e Amerikës të ndërgjegjësuar për krimet e komunizmit që u kishin ndodhur familjeve të tyre, dhe mbar antikomunistave shqiptarë do të ishin mbrojtësit e lirisë tonë që e paguam me gjak në shtetin e lirisë Amerikë.

Ne pritshim që ata bisnesmen, intelektual, gazetar, shqiptar-amerikan, do të lobonin në adminstratën amerikan që diktatura enveriste të dënohej me ligj. Por kjo për tre dekada nuk ndodhi. Ne bashkombasit tuaj në Shqipëri nuk kishim as mundësi ekonomike, as mundësi ligjore, që të i bënim prezencë në Kongresin amerikan dhe në Departamentin e shtetit që Shqipëria të nxirrte para ligjit krimet e komunizmit që kishin vepruar në tre breza në Shqipëri. Vëllezër shqiptar të Amerikës,sot konstatojmë me keqardhje të madhe se Shqiptarët e Amerikës nuk u banë zëdhënës të lirisë së familjeve të tyre, që provuan krimet dhe të antikomunistëve që i përballuan këto krime në Shqipërin nënë. Ju u besuat retorikave politike mashtruese të stalinistëve të rinj, që muarën pushtet pa votë dhe e kthyen me paret e drogës të mbjellur në Shqipëri, duke blerë dhe individë të administratës amerikane europiane vetëm për të sunduar Shqipërinë me një demokraci fallco qesharake, dhe synimi i tyre i vetëm ishte është që klasa antikomuniste mos të drejtoi Shqipërinë. Ju me ndenjën e shqiptarit që po i shërbenin Shtetit shqiptar, lobuatnë Kongres dhe në Departamentin e shtetit, duke përkrahur këta politikan urrejtës të antikomunizmit shqiptar. Nuk ju fajsoi por duhet e pakta të pyetnit “A po funksion demokracia, a nuk ju a kan shkelur të dretat juve që përballuat diktaturën.”

Asnjë lobing të dashur bashkatdhetar nuk keni bërë në Kongresin amerikan, në Departamentin e shtetit për të vënë përball përgjegjësive pushtetin”Demokratik komunist,” që nuk ju bashkua Europës për te denuar krimet e komunizmit. I vetmi vend në Europë është Shqipëria që nuk i ka denuarkrimet e komunizmit. Lobimin tuaj të dashur vëllezër e pritshim ta banit Ju, por ju u kënaqët me lirinë e hapjes, dhe heshtët. Mbas 35 vitesh shohim me trishtim se si Shqiptarët amerikan lobojnë në Kongres për jetgjatsinë e udhëheqësve komuniste, dhe nuk lobojnë për krimet e komunizmit. Hargjonjë miljona dollarë për Edi Ramën që ta paraqesin si udhëheqës të Shqipërisë, dhe nuk dërgoni në Kongresin amerikan “Thirrjen që u bëri e burgosura politike Lavdie Nelabashkëshortja e poetit martir Havzi Nela në protestën 100 ditore të rinisë shqiptare, dhe që e botuan dhe gazetat angleze “A kan ndonjë Kryeministër në botë, bir ekzekutori që të drejtoj një shtet demokratik përveç në Shqipëri!” Asnjë reagim nga bashkombasit tonë në Amerikë për protestën madhështore të rinisë shqiptare për largimin nga politika të establishementit politik stalinist që u instaluar në Shqipëri gjatë 35 viteteve të pluralizmit. Vëllezer shqiptar të Malit Zi ju keni vuajtur nën pushtimin serb, dhe ju jeni organizuar sëbashku me shqiptarët e Shqipnisë të pritnin në Miçigan diktatorin e fundit staliniste, birin e ekzekutorit të Havzi Nelëspoetit të varun në litar në kohen e shembjes së murit të Berlinit Edi Ramën.

Vëllezër shqiptar të Malit të Zi, ju sjellim në vëmendje se partia e këtij Kryeministri ka mbytur në burgun e Burrelit shqiptarin e madh të Malit të Zi, Ministrin e Arsimit të shtetit shqiptar të viteve 30, Atdhetarin e madh rilindasin shqiptar,Mirash Ivanajn. Si mundeni vëllezër, të pritin një diktator që për 15 vite Kryeministër, ka shpopulluar Shqipërinë me 1.200.000 shqiptarë nëpër botë! Si mund të prisni e të loboninjë përfaqësues të forcës diktatoriale komuniste që vrau Mirash Ivanajn që nderon shqiptarinë në çdo kohë dhe ju bankrenar Ju!

Apeli i jonë kombëtare për ju është mos e turpëroni Shqipërinë nënë, duke pritur diktatorë. Mirash Ivanaj nga përjetsia u ban thirrje mos i turpëroni shqiptarët e Malit të Zi se historia do të ju përçmojë për këto veprime antikombëtare. Vëllezër Shqiptar të Amerikës, Loboni që Shqipëria të denojëkëtë klasë politike antikombëtare komuniste që mban peng lirinë e shqiptarve të Shqipërisë!

Bojkotoni takimet me këta politikan që mbajnë peng demokracinë, janë puthadorë të Vuçiçit kundra Kosovës martire.. Lobimi i juaj për të denuar këtë klasë politike dhe për të denuar krimet e komunizmit në Uashington do të ishte një shërbim atdhetar për nënën Shqipëri dhe për shqiptarinë në ballkan.

Ndiqni fjalën e Presidentit Amerikan , Antikomunistit të madh botëror Donald Tramp që ka thënë “komunizmi është e keqja e njerzimit dhe rreziku i Amerikës”

A ka ardhur koha për një Institut të Studimeve Shqiptare në Mal të Zi?

September 18, 2026 by s p

Eduart CAKA/

Me gjithë tkurrjen demografike, emigrimin por edhe procesin asimilues që kanë kaluar prej dekadash, shqiptarët e Malit të Zi ende përbëjnë një faktor të rëndësishëm në kompozimin politik, ekonomik e kulturor të këtij shteti. Një rol, i cili ka ardhur vazhdimisht duke u rritur pas referendumit për pavarësi të vitit 2006. Prej kësaj kohe, pesha e shqiptarëve si në politikën qendrore ashtu edhe atë të nivelit lokal, ka ardhur duke u zhvilluar, element i cili nxjerr në pah dëshirën dhe vullnetin konstruktiv të kësaj bashkësie për një shtet me prosperitet dhe i integruar në proceset europianizuese. Në saje të këtij kohezioni social e politik, por edhe të një strategjie zhvillimore, sot Mali i Zi është edhe shteti me përparimin më të shpejtë në Ballkanin Perëndimor sa i përket procesit të integrimit në Bashkimin Europian.

Mirëpo, me gjithë kontributin konstruktiv në shtetndërtim e zhvillim, popullsia shqiptare në Mal të Zi ende përballet me probleme bazike në raport me atë që shteti ka për detyrë t’u sigurojë qytetarëve dhe bashkësive etnike që janë pjesë e tij, sikurse janë çështjet e pronësisë, të shpërndarjes në mënyrë të barabartë të të ardhura për komunat, të planeve të investimit dhe infrastrukturës si dhe të garantimit të mbrojtjes së të drejtave etno-kulturore e shpirtërore, elementë thelbësorë të shoqërive të zhvilluara.

Pikërisht në këtë prizëm mendoj se duhet parë edhe një nismë e ndërmarrë së fundmi, ndonëse tejet e vonuar, por më e nevojshme se kurrë më parë: atë të hapjes së një institucioni të mirëfilltë shkencor që do të ketë si qëllim hulumtimin, konservimin dhe lidhjen ndërmjet së shkuarës, të sotmes e të nesërmes, të faktorit shqiptar në këtë hapësirë gjeografike.

Lind pyetja se, përse nevojitet një institucion i tillë? E para, sepse shqiptarëve të Malit të Zi u mungon një institucion i tillë. Kushdo që e viziton Malin e Zi dhe e njeh realitetin aty, e di mjaft mirë se janë grupe individësh apo shoqata të ngritura në bazë vullnetare, ato që përpiqen me mish e shpirt për të kujtuar dhe mbajtur gjallë traditat kulturore, historike e gjuhësore të kësaj gjeografie. Thënë ndryshe, fatkeqësisht, atë punë që duhet ta bëjnë institucionet shtetërore, këtu e bëjnë njerëz apo grupe të caktuara, në mënyrë vullnetare.

Mungesa e një institucioni të arsimit të lartë, ku e shkuara historike, gjuhësore e kulturore do të studiohet sipas metodave të mirëfillta shkencore, pikësëpari pengon nisjen e një tradite në këtë aspekt. Së dyti, kjo mungesë pengon ngritjen e një klase intelektuale tek shqiptarët, element që vërtetohet prej faktit se shumë profesionistë shqiptarë të këtushëm janë të angazhuar në botën universitare të Shqipërisë a Kosovës, në vend që të punonin në vendin e tyre. Së treti, mungesa e këtij institucioni do të shuante plotësisht gjurmët historike shqiptare në Mal të Zi. Kjo, pasi monumente të vjetra të klerit, tradita e praktika të gjuhësisë dhe folklorit, gjurmë të toponimisë, mbishkrime e monumente, të cilat rrezikojnë ekzistencën si rrjedhojë e vjetërsimit apo mungesës së mirëmbajtjes, nëse nuk dokumentohen e studiohen, do të jenë të harruara për brezat pasardhës.

Sigurisht, nevoja për një institucion të tillë, nuk lidhet vetëm me ruajtjen dhe studimin e së shkuarës, por edhe me panoramën aktuale të demografisë, kulturës e gjuhës që paraqesin hapësirat shqiptare në këtë shtet. Studimi i realiteteve si emigrimi e diaspora, proceset europianizuese dhe ndikimi i tyre në dinamikat sociale që paraqesin komunat shqiptare këtu, do të shërbejnë gjithashtu edhe si pika orientuese për politikat sociale e ekonomike që duhet të ndërmarrë pushteti qendror e lokal.

Ko vetëm kaq, por askush më mirë se studiuesit vendas nuk e njohin gjuhën, historinë, toponiminë, traditat dhe elementët lokalë, gjë e cila nënkupton faktin se, krijimi i një institucioni të tillë shkencor do të ndihmonte edhe zhvillimin e albanologjisë në përgjithësi, pasi korpusit të saj i bashkëngjitet edhe një anë e njohur dhe studiuar jo në nivelin e duhur.

Këto janë sipërfaqësisht dhe shkurtimisht disa prej nevojave që e bëjnë të detyrueshëm ngritjen e një institucion shkencor të studimeve shqiptare në Mal të Zi, duke bërë që, fillimisht shqiptarët e këtushëm të kenë mundësinë studimit në shtetin e tyre të historisë dhe kulturës së tyre dhe, për më shumë, duke e futur edhe këtë vend në hartën e studimeve shqiptare bashkë me Shqipërinë, Kosovën e Maqedoninë e Veriut.

A kemi shembuj të ngjashëm? Kjo është pyetja e radhës kur e shtron për diskutim një çështje të tillë. Dhe, përgjigjja është, po. Elitat shqiptare të Maqedonisë së Veriut, dhe veçanërisht i ndjeri Arbën Xhaferi e projektuan Institutin e Trashëgimisë Shpirtërore e Kulturore të Shqiptarëve në Maqedoni pikërisht si një institucion të nivelit të një akademie shkencash, përmes së cilit shqiptarët e këtushëm do ta studionin historinë dhe kulturën e tyre në të njëjtat nivele e cilësi si Akademia zyrtare e këtij vendi. Vitet e shkuara treguan se, fatkeqësisht, ky institucion i ngritur me kaq shpresa, nuk arriti t’i përmbushë pritshmëritë, dhe niveli i studimeve shqiptare në Maqedoninë e Veriut, lë për të dëshiruar.

Çfarë duhet pasur kujdes? Përfshirja e politikës, krahinizmi apo prevalimi i një religjioni apo grupacioni krahasuar me të tjerët, do të ishin edhe faktorët kryesorë që e çojnë në dështim funksionimin e një institucioni të tillë.

Një frymë e tillë nuk do t’i shkonte për shtat mundit dhe sakrificës që shqiptarët kanë bërë në këtë hapësirë për më shumë se një shekull.

Pyetja e fundit: çfarë duhet bërë? Puna kryesore i përket diplomacisë së dy shteteve shqiptare, përkatësisht asaj të Shqipërisë dhe Kosovës, të cilat duhet ta mbështesin përmes kanaleve zyrtare këtë nismë të politikanëve dhe elitave shqiptare në Mal të Zi. Kjo, pasi një institucion i tillë, jo vetëm që është një e drejtë kushtetuese e kësaj popullsie, por edhe i shërben zhvillimit të shtetit në fjalë. Ndërsa pjesën e dytë të përgjegjësisë, duhet ta ndajnë elitat kulturore dhe intelektuale shqiptare, të cilat e kanë detyrim moral, jo vetëm ta mbështesin një nismë të tillë, por të kontribuojnë me kapacitetet e tyre intelektuale si në themelimin e pikave orientuese të një institucioni të tillë, ashtu edhe në rritjen e cilësisë së tij me anë të mbështetjes institucionale dhe shkëmbimeve të botimeve dhe kërkuesve shkencorë.

“Mbretëresha ilire, TEUTA (231-228 p.K.).”

September 18, 2026 by s p

Paulin Zefi/

Statuja monumentale e Mbretëreshës Teuta ndërthur figurën mbretërore me simbolikën ilire dhe elemente të frymëzuara nga trashëgimia arkeologjike e trevave ku ajo ka patur bërthamën e shtetit të saj. Prosopografia e Mbretëreshës, veçanërisht portreti i fytyrës, paraqet një grua të re, me tipare harmonike dhe bukuri të theksuar. Fytyra është trajtuar me linja të buta e të ekuilibruara, duke ndërthurur delikatesën femërore me një shprehje të qetë, të sigurt, dinjitoze dhe shumë autoritare. Kurora mbi kokë përforcon statusin e saj mbretëror dhe identitetin e figurës si sunduese, duke e vendosur portretin e Teutës në qendër të kompozimit monumental. Ajo nuk shërben vetëm si shenjë e pushtetit, por edhe si element vizual që e dallon figurën e mbretëreshës dhe i jep asaj një prani solemne e autoritare.

Parzmorja bashkon funksionin luftarak me atë ceremonial, duke shprehur fuqinë ushtarake dhe autoritetin mbretëror. Ndërsa brezi i gjerë dekorativ, së bashku me motivet rrethore, rozetat, relievet dhe format gjeometrike, është frymëzuar nga repertori ornamental i objekteve metalike prej bronzi dhe argjendi, të zbuluara në Tumat ilire të Shqipërisë Veriperëndimore dhe në pjesën shqiptare të Malit të Zi. Pelerina e gjatë dhe e valëzuar, që zbret në mënyrë të lirshme përgjatë trupit, krijon një kontrast të fuqishëm me karakterin e fortë të armaturës. Lëvizja e saj e trajtuar në mënyrë dinamike i jep statujës ndjesinë e një figure në ecje dhe e lidh siluetën mbretërore me hapësirën përreth.

Në të njëjtën kohë, pelerina e zgjeron vizualisht figurën dhe i jep monumentit një karakter solemn, monumental dhe ceremonial. Në dorën e majtë, mburoja ilire simbolizon mbrojtjen dhe fuqinë e Mbretërisë Ilire të Ardianëve, e cila në vitin 230 p.K., nën Teutën, kur arriti kulmin e fuqisë, shtrihej nga lumi Neretva në Veri dhe deri në Gjirin e Korintit në Jug. Dekori i mburojës me rrathë koncentrikë e radialë krijon një kompozim që evokon perëndinë kryesore ilire, diellin, dhe rrezatimin e tij, duke e shndërruar mburojën në një simbol të forcës, dritës dhe qëndrueshmërisë. Në dorën e djathtë, heshta ngrihet vertikalisht si shenjë e autoritetit dhe vendosmërisë, ndërsa gjarpri i mbështjellë rreth saj, që në vlerësimin tim është elementi më madhështor, përfaqëson totemin ilir dhe lidhjen me botën simbolike e mitike të lashtësisë (sot, Ora e shtëpisë). Në tërësinë e saj, statuja e paraqet Mbretëreshën Teuta si një figurë të fuqishme mbretërore, ku armët, veshja, ornamentika dhe atributet simbolike bashkohen në një gjuhë të vetme artistike. Çdo element kontribuon në ndërtimin e një imazhi monumental që synon të evokojë pushtetin, autoritetin, identitetin dhe kujtesën historike të Mbretërisë Ilire të Ardianëve.

*Kjo kryevepër artistike përfaqëson një simbol të

jashtëzakonshëm të së kaluarës sonë të lavdishme dhe që do të shërbejë si një pikë shumë e rëndësishme referimi për të ardhmen…

Tani e kanë rradhën: Bardhyli, Grabosi I, Aleksandri i Madh, Kleiti, Glauku, Pirro, Longari, Bato I, Monuni, Mytili, Agroni, Skerdilaidi, Pleurati II dhe Genti….

*Iniciatori: Marin Mema;

*Skulptori: Julian Muçollari;

*Personi që e solli në Lezhë: Paulin Zefi,

*Personi që përzgjodhi vendndodhjen: Pjerin Ndreu;

*Konsulent shkencor: Neritan Ceka;

*Financimi i statujës: Shqiptarët e zakonshëm, të cilët ju pergjigjën nismës së Marinit për mbledhjen e fondit;

*Financimi i piedestalit dhe rehabilitimi i hapësirës: Bashkia Lezhë.

*Përshkrimi teknik:

Lartësia totale e monumentit: 8.70 m: 3.25 m i përkasin piedestalit dhe 5.45 m është statuja prej bronzi.

Pesha: 1.270 kg.

Përbërja e materialit: 85% bakër (Cu), 5% kallaj (Sn), 5% zink (Zn) dhe 5% plumb (Pb). Ky është një aliazh i përzgjedhur për të krijuar një sipërfaqe të qëndrueshme, me karakteristikë të veçantë estetike dhe patinim të kontrolluar.

Ngjyra: Statuja është trajtuar me një ton patine të gjelbër-blu (verdigris), të ngjashëm me ngjyrimin karakteristik të Statujës së Lirisë në New York City, duke synuar një pamje elegante, monumentale dhe të harmonizuar me mjedisin panoramik të “Rânës së Hèdhun”, në Shëngjin .

Xhelko Maksuti, historiani, studiuesi dhe veprimtari i shqiptarëve në Rumani

September 18, 2026 by s p

Xhelko Maksuti ishte një nga figurat e rëndësishme të jetës kulturore, historiografike dhe organizative të shqiptarëve në Rumani.

I lindur më 8 mars 1931 në Ploiești, ai u formua në mjedisin arsimor dhe intelektual rumun, duke përfunduar Fakultetin e Historisë në Universitetin e Bukureshtit më 1956. Më vonë, në vitin 1980, mbrojti doktoraturën në shkencat historike, duke u përkushtuar veçanërisht studimit të historisë së shqiptarëve dhe marrëdhënieve shqiptaro-rumune.

Kontributi i tij nuk u kufizua vetëm në historiografi. Xhelko Maksuti ishte edhe publicist, studiues i diasporës shqiptare dhe organizator i jetës kulturore të shqiptarëve në Rumani.

Një moment i rëndësishëm i veprimtarisë së tij ishte 24 maji 1990, kur u themelua dhe u zyrtarizua Unioni Kulturor i Shqiptarëve në Rumani, ndërsa Xhelko Maksuti u zgjodh president i tij.

Në veprën e tij historiografike një vend të rëndësishëm zë historia e shqiptarëve në Rumani. Ndër botimet e tij të dokumentuara është libri “Istoria albanezilor din România”, botuar në Bukuresht më 2003.

Por, përtej veprës së tij shkencore, Xhelko Maksuti mbeti i lidhur fort edhe me rrënjët familjare shqiptare.

Familja e tij kishte prejardhje nga fshati Novosellë i Kërçovës. Në kujtimet e tij autobiografike ai e përmend gjyshen e tij, Selime Maksuti, si bijë të Novosellës dhe ruan kujtime për familjen, njerëzit dhe lidhjet e saj me Kërçovën.

Kështu, jeta e Xhelko Maksutit përbën një udhëtim të veçantë:

Nga Novoselli i Kërçovës në Ploiești të Bukureshtit dhe historia e shqiptarëve në Rumani.

Ai jetoi larg vendit të prejardhjes së të parëve, por Novoselli dhe Kërçova mbetën pjesë e kujtesës së tij familjare dhe identitare.

Xhelko Maksuti i përket atij brezi intelektualësh të diasporës që përmes studimit, shkrimit, dokumentimit dhe organizimit kulturor, kontribuan në ruajtjen e kujtesës historike shqiptare përtej kufijve të atdheut.

Trashëgimia e tij meriton të studiohet, dokumentohet dhe të përcillet te brezat e rinj.

Dr. Kujtim Kasami

Shqiptarët në Mal të Zi, gjendja e arsimit shqip…

September 18, 2026 by s p

Gjekë Gjonaj/

Nuk kishim teknologji, por kishim një besim të madh te shkolla

Çdo fillim shtatori më kthen pas në fëmijërinë time, në Rudinë të Trieshit. Shkolla jonë ishte e thjeshtë, e vendosur në një shtëpi private. Bankat ishin prej druri, dërrasa e zezë dhe shkumësi ishin mjetet kryesore të mësimit. Kishim pak mjete, por kishim shumë dëshirë për të mësuar. Nuk kishim kompjuterë, internet apo teknologji, as informacionin e pakufishëm që kemi sot. Çantat tona shpesh ishin të punuara prej leshi nga nënat dhe gjyshet. Librat kalonin nga një brez tek tjetri. E dinim se shkolla ishte çerdhja e dijes. E dinim se mësuesi ishte prindi i dytë. Dhe e dinim se përparimi kërkonte punë.

Mësuesin tim të parë e kujtoj të veshur bukur, pedant, të buzëqeshur, të afërt me nxënësit dhe njëkohësisht kërkues. Ai gëzonte autoritet sepse autoriteti i tij nuk vinte nga pozita, por nga personaliteti, dija dhe mënyra se si sillej me ne. Kur hynte në klasë, ngriheshim në këmbë.

Sot mund të duket si një gjest i vogël. Për ne ishte pjesë e edukimit. Na mësonte se dija respektohet, se mësuesi nderohet dhe se shkolla nuk është thjesht vendi ku merr një dëftesë, por vendi ku fillon të formosh veten.

Edhe oborri ishte shkollë

Oborri ishte i vogël, por për ne ishte një botë e tërë. Në pushimin e gjatë vraponim në livadhin pranë shkollës. Luanim me topin e vogël, lojëra popullore. Dikush bisedonte me shokët. Dikush luante. Dikush tjetër, i mbështetur pranë murit, përsëriste mësimin për orën e ardhshme.

Sot e kuptoj se ai oborr ishte një klasë pa dërrasë të zezë. Aty mësonim bashkëjetesën. Mësonim të fitonim dhe të humbnim. Mësonim të ziheshim dhe të pajtoheshim. Mësonim të ndanim një copë bukë me shokun. Mësonim, pa e ditur, se njeriu nuk jeton vetëm për veten.

Ndryshimi i sistemit solli mundësi, por edhe probleme të reja

Me ndryshimin e sistemit shoqëror ndryshoi edhe arsimi. Pritshmëria pas shembjes së komunizmit ishte e qartë: më shumë profesionalizëm, më shumë liri, më shumë mundësi, më shumë meritë dhe më shumë drejtësi. Në shumë drejtime është përparuar. Por tranzicioni nuk i zgjidhi automatikisht problemet e vjetra dhe, në disa raste, krijoi edhe probleme të reja.

Sot nuk mund të mjaftohemi me pyetjen nëse shkollat kanë ndërtesa më të mira, kompjuterë apo mjete moderne.Pyetja më e rëndësishme është: A kemi ndërtuar një sistem ku më i afti ka shansin më të madh për të avancuar? Kjo është pyetja që duhet ta bëjmë pa frikë.

Konkursi që duhet të zgjedhë më të mirin

Kur flasim për një konkurs për mësues, apo drejtor shkolle , nuk flasim vetëm për punësimin apo zgjidhjen (emërimin) e një personi. Flasim për dikë që nesër do të qëndrojë përballë fëmijëve tanë. Prandaj kriteret duhet të jenë të qarta. Diploma është e rëndësishme, por nuk mjafton. Duhet të vlerësohen njohuritë profesionale, përgatitja pedagogjike, aftësia komunikuese, metodologjia e mësimdhënies , aftësia për ta bërë nxënësin të dëshirojë të mësojë dhe përvoja në drejtimin e institucionit shkollor. Mësuesi apo drejtori nuk duhet të zgjidhen sepse “e njohin dikë”. As sepse “kanë mbështetje”. As sepse “janë të afërtë me dikë”. Ata duhet të zgjidhen sepse janë më të përgatitur për detyrën. Kaq.

Kur ndikimi personal bëhet më i fortë se merita

Herë pas here në shoqëri, pra edhe në arsim, shfaqen shqetësime për ndikime politike, familjare apo personale në punësime. Këto shqetësime nuk duhet të shndërrohen në akuza kolektive.

Ka shumë mësues dhe drejtues të ndershëm dhe profesionistë që punojnë me përkushtim dhe sakrificë. Por pikërisht për t’i mbrojtur ata, sistemi duhet të jetë transparent.Sepse kur një konkurs është i paqartë, dyshimi nuk dëmton vetëm kandidatin që nuk është përzgjedhur. Dëmton edhe kandidatin që është përzgjedhur me meritë, komisionin, shkollën, institucionin. Dhe, në fund, dëmton besimin e qytetarëve.

Një proces i drejtë kërkon komisione që japin besim. Në to duhet të jenë profesionistë të fushës dhe, kur është e mundur, edhe persona me një shkallë të mjaftueshme pavarësie nga ndikimet e mundshme .

Pa drejtësi në konkurs, nuk ka besim në arsim

Sot shkolla ka ndryshuar shumë. Teknologjia ka sjellë mundësi të reja dhe mjetet moderne mund ta bëjnë mësimin më të lehtë e më tërheqës. Por një gjë nuk duhet të ndryshojë: cilësia e mësuesit dhe drejtësia në përzgjedhjen e tij.

Pikërisht këtu lind një shqetësim i rëndësishëm. Konkursi për një vend pune në arsim duhet të jetë një garë e ndershme, ku vendosin përgatitja, profesionalizmi dhe përvoja. Komisionet duhet të jenë të paanshme, kriteret të qarta dhe procesi transparent. Çdo konflikt interesi duhet të shmanget, ndërsa kandidatët duhet të kenë mundësi të njihen me pikët dhe të ushtrojnë të drejtën e ankesës.

Nuk është e drejtë që një i ri, i përgatitur dhe me rezultate të mira, të humbasë besimin te sistemi sepse mendon se lidhjet personale, familjare apo politike mund të kenë më shumë peshë se merita. Këto shqetësime nuk duhet të përgjithësohen, por pikërisht për këtë arsye procedurat duhet të jenë sa më transparente.

“Miku ” nuk mund të jetë sistemi

Një shoqëri demokratike nuk mund t’i detyrojë të rinjtë të kërkojnë mbështetje politike për të gjetur punë Ndoshta një nga dëmet më të mëdha që mund t’i bëhet një të riu të arsimuar është t’i krijohet bindja se diploma nuk mjafton. Se duhet të njohësh dikë, se duhet të kesh një mbështetës, se duhet të jesh pjesë e një grupi, se duhet të telefonosh dikë përpara se të aplikosh.

Nëse kjo bindje zë rrënjë te një brez i ri, atëherë problemi nuk është më vetëm një konkurs. Problemi bëhet shoqëror. Një i ri që beson se aftësia e tij nuk vlerësohet, në një moment fillon të kërkojë një vend ku aftësia mund të vlerësohet. Dhe shumë prej tyre e kërkojnë atë vend jashtë vendit.

Nuk mjafton t’u themi të rinjve “Mësoni!”

Shoqëria u thotë të rinjve: mësoni, studioni, merrni diploma, përgatituni. Por pas kësaj duhet t’u japë një përgjigje tjetër: Çfarë do të ndodhë pasi të jeni përgatitur?

Nëse përgjigjja është se gjithçka varet nga lidhjet, atëherë kemi një problem të madh. Sepse shteti investon në arsimimin e të rinjve dhe më pas rrezikon t’i humbasë ata kur nuk u krijon mundësi të barabarta. Një i ri që largohet nuk merr me vete vetëm valixhen. Merr me vete dijen, profesionin,energjinë, ëndrrën. Dhe, ndonjëherë, edhe zhgënjimin.

Nëse duam që të rinjtë të ndërtojnë të ardhmen e tyre këtu, duhet t’u japim një arsye për të besuar se puna dhe dija shpërblehen. Përndryshe, largimi bëhet zgjedhja më e lehtë.

Meritokracia duhet të jetë slogan

Ajo duhet të shihet në çdo konkurs, çdo emërim dhe çdo vendim. Meritokracia nuk matet me fjalimet e zyrtarëve. Ajo matet në momentin kur dy kandidatë vendosen përballë njëri-tjetrit dhe fiton ai që është më i aftë. Matet kur një komision refuzon ndikimin e një pushtetari, kur një kandidat që nuk ka asnjë lidhje politike fiton sepse është më i përgatitur, kur një mësues i mirë avancon sepse ka rezultat, kur një mësues që ka nevojë për përmirësim merr mbështetjen e nevojshme dhe vlerësohet profesionalisht. Nëse këto ndodhin, atëherë meritokracia ekziston. Nëse jo, ajo mbetet vetëm një fjalë.

Shkolla nuk mund të jetë vendi ku politika fiton mbi dijen

Arsimi duhet të jetë një nga hapësirat më të mbrojtura nga ndikimet partiake. Sepse një politikë mund të ndryshojë një qeveri. Një vendim politik mund të ndryshojë një drejtor. Pasojat e një mësuesi të zgjedhur keq mund të zgjasin vite.

Fëmija nuk duhet të paguajë çmimin e një sistemi të padrejtë punësimi. Nxënësi nuk duhet të jetë viktimë e konfliktit të interesave të të rriturve. Prindi duhet të ketë besim se fëmija i tij po mësohet nga profesionisti më i mirë që mund të zgjidhet për atë vend. Kjo është përgjegjësi institucionale.

Mësuesi i mirë është investimi më i madh

Nuk duhet të themi vetëm: “Eh, çfarë mësuesish kishim dikur!” Nostalgjia është e bukur, por nuk mjafton. Nëse kujtimet e fëmijërisë na bëjnë vetëm të mallëngjehemi, ato mbeten kujtime. Nëse na bëjnë të pyesim se cilat vlera duhet të ruajmë, atëherë ato bëhen mësim.

Brezi im nuk kishte teknologjinë e sotme. Por kishte diçka që duhet ta ruajmë: bindjen se mësuesi ka përgjegjësi të madhe dhe se dija nuk është dekor, por themel.

Sot mund t’i japim fëmijës tabletin më të mirë. Mund t’i ndërtojmë klasën më moderne. Mund t’i vendosim tabelën më të avancuar. Por nëse përballë tij nuk kemi një mësues të përgatitur, të motivuar dhe të zgjedhur me meritë, teknologjia nuk mund ta zëvendësojë njeriun.

Ankthi i ditarit dhe gëzimi i një “të lumtë”

Nuk mund ta harroj atë ankth të vogël kur mësuesi hapte ditarin. Gishti i tij kalonte ngadalë mbi emrat tanë dhe secili prej nesh priste me një lloj frike se ku do të ndalej. Nëse nuk e kishim mësuar mirë mësimin, shpresonim që radha të mos binte mbi ne. Por kur përgjigjeshim mirë, një “të lumtë” i mësuesit ishte një shpërblim që shpesh na dukej më i madh se vetë nota.

Ajo fjalë e thjeshtë na jepte kurajë.Na bënte të ndiheshim të vlerësuar. Na nxiste të përpiqeshim edhe më shumë !” Ishte një vlerësim i vogël në dukje, por për ne kishte shumë rëndësi. Kjo fjalë e gëzuar na shoqëronte deri në shtëpi. Mësuesi dinte të vlerësonte jo vetëm përgjigjen, por edhe përpjekjen. Shkolla nuk ishte vetëm vendi ku mësonim shkrim e lexim; ishte vendi ku mësonim disiplinën, përgjegjësinë dhe respektin.

Sot, kur e kujtoj atë kohë, kuptoj se një mësues nuk formon vetëm me tekstet shkollore. Ai formon edhe me fjalën, me shembullin dhe me mënyrën se si e trajton nxënësin.

Shkolla ku ndërtohen mundësitë, jo privilegjet

Sot kemi mundësinë të ndërtojmë diçka më të mirë se të dyja. Një shkollë moderne në mjete, por tradicionale në respektin për dijen. Një shkollë bashkëkohore në metodologji, por e palëkundur në përgjegjësi. Një shkollë që e përdor teknologjinë, por nuk harron njeriun. Një shkollë ku mësuesi zgjidhet për meritën e tij dhe jo për lidhjet që ka. Një shkollë ku i riu mund të besojë se puna e tij ka vlerë. Një shkollë ku fëmija i një zyrtari dhe fëmija i një familjeje të zakonshme kanë të njëjtën mundësi për të ecur përpara. Sepse në fund të fundit, kjo është ajo që duhet të jetë shkolla: vendi ku nuk trashëgohen privilegjet, por ndërtohen mundësitë. Ky është ndoshta mësimi më i madh që mund të marrim nga ajo klasë e vogël në Rudinë.

Përfundim

Shkolla moderne nuk ka nevojë vetëm për kompjuterë, tabela elektronike dhe programe të reja. Ajo ka nevojë mbi të gjitha për mësues të mirë, drejtësi, përgjegjësi dhe meritokraci. Nuk duhet të kthehemi te banka e drurit e shkollës së dikurshme në Rudinë, por duhet të ruajmë atë që ishte më e vlefshme: respektin për mësuesin, dashurinë për dijen dhe bindjen se njeriu duhet të vlerësohet për atë që di dhe për atë që punon. Kur merita humb, humb besimi te shkolla dhe tek e ardhmja.