s p – Page 9 – Dielli

Zhvillimi i nacionalizmit shqiptar dhe përpjekjet për mësimin e gjuhës shqipe në shkolla

April 28, 2026 by s p

Dr. Nikollë Loka/

Nacionalizmi në Ballkan u shfaq fillimisht si një fenomen kulturor dhe politik i kufizuar brenda qarqeve të ngushta të elitave të arsimuara, duke marrë formën e një lëvizjeje për përhapjen e gjuhëve kombëtare dhe njohjes historike, si parakusht për ndërtimin e vetëdijes kombëtare. Në këtë kuadër, ndikimi i ideve romantike evropiane, të lidhura me mendimin e Johann Gottfried Herder dhe Johann Gottlieb Fichte, e shndërroi gjuhën në element themelor të identitetit kombëtar dhe në instrument të projektit politik të shtetformimit.

Sulltani, nën presionin e Fuqive të Mëdha, lejoi hapjen e shkollave të huaja, të cilat krahas synimeve arsimore, realizonin përhapjen e nacionalizmave të këtyre popujve, si një hap i parë që do t’u paraprinte pretendimeve të reja territoriale të shovinistëve fqinj në vitet e mëvonëshme.

Në vitin 1892, në të katër vilajetet shqiptare kishte më shumë se 1000 shkolla greke, 200-300 serbe dhe bullgare, 40 shkolla vllahe dhe vetëm 2 shkolla shqipe. Po kështu, në konkurencë me shkollat greke dhe sllave, u rrit shumë edhe numri i shkollave turke. Sipas statistikave të viteve të fundit të shekullit XIX, në të katër vilajetet e athershme kishte 1187 shkolla turke, nga të cilat 1125 shkolla fillore, 57 shkolla qytetëse (ruzhdije) dhe 5 shkolla të mesme (idadije). Në interes të Perandorisë, Sulltani e kishte bërë të detyrueshëm arsimimin në gjuhën turke ose arabe te myslimanët, pavarësisht nga prejardhja e tyre kombëtare. Shpresohej se një frymë e njëtrajtshme feje dhe gjuhe shtetërore do të mund të krijonte një barrierë ndërmjet elementëve të krishterë e myslimanë.

Gjuha shqipe ishte i vetmi faktor që mund të bashkonte të gjithë shqiptarët, duke u ofruar atyre një simbol jo vetëm të dallimit nga fqinjët, por edhe të faktit se ata ishin një popull me një trashëgimi të lashtë dhe një vend të veçantë në familjen indo-evropiane.

Prandaj, përballë rrezikut të asimilimit që vinte nga shkollat e huaja, rilindasit intensifikuan përpjekjet për themelimin e arsimit në gjuhën shqipe. Konstandin Kristoforidhi ishte shprehur: “Në qoftë se gjuha shqipe nuk do të shkruhet, për një periudhë të shkurtër, nuk do të ketë më shqiptarë mbi sipërfaqen e tokës dhe emri i Shqipërisë do të zhduket nga faqja e dheut” . Edhe Sami Frashëri e ka shprehur përmbledhurazi këtë shqetësim në librin e tij mbi Shqipërinë që u botua nga fund i shekullit: XIX: “Shqipëria nuk mund të ekzistojë pa shqiptarët, shqiptarët nuk mund të ekzistojnë pa gjuhën shqipe, dhe kjo e fundit nuk mund të ekzistojë pa alfabetin e vet dhe pa shkolla”. Sipas tij “ Shqipëria nuk do të mund ta shpëtonte kombësinë dhe gjuhën e saj, po qe se Turqia do të vazhdonte t’i ndalonte shqiptarët të themelonin shkollat e tyre amtare, ndërsa lejonte kombësitë e tjera, armike të saj dhe të Shqipërisë të vepronin si t’u pëlqente. Po të vazhdonte sundimi turk, me kohë nuk do të mbetej gjurmë Shqipërie”.

Porta e Lartë nuk mund të përballonte shfaqjen e një zhvillimi kulturor kombëtar dhe laik midis shqiptarëve myslimanë, duke krijuar bashkësi me shqiptarët e krishterë dhe, si rrjedhojë, shfaqjen e një interesi të veçantë kombëtar. Sulltani ishte kundër çdo lëvizjeje kombëtare të popullsisë shqiptare, veçanërisht kur merrnin pjesë myslimanët. Në interes të Perandorisë, ai bëri mësimin e detyrueshëm të gjuhës në turqisht ose arabisht për myslimanët, pavarësisht nga origjina e tyre kombëtare, sepse një fe dhe gjuhë uniforme shtetërore mund të krijonte një pengesë midis elementëve të krishterë dhe myslimanë brenda saj dhe mund të pengonte formimin e kulturës kombëtare.

Me shpalljen e Monarkisë Kushtetuese, në sistemin arsimor osman lindi një problem tjetër i rëndësishëm, që ishte problemi i arsimimit në gjuhët vendase.Jomyslimanët tashmë kishin marrë arsim në gjuhën e tyre për shumë vite. Por në këtë rast, në cilën gjuhë do të studionin muslimanët? Argumenti i shtetit otoman për të ndaluar organizimin e çdo mësimi në gjuhën shqipe, kërkesë që u shpreh më fort në gjysmën e dytë të shekullit XIX, ishte se shqiptarët u përkisnin komuniteteve fetare myslimane, ortodokse dhe katolike.

Pasoja e gjithë kësaj ishte se shqiptarët u caktuan respektivisht në komunitetet turke, greke dhe latine dhe u la në plan të dytë identiteti i tyre kombëtar.

Sipas modelit teorik të Miroslav Hroch nacionalizmi shqiptar e nisi rrugëtimin e tij në trajtën e një “albanizmi” elitar, të përfaqësuar nga një rreth i ngushtë intelektualësh të përkushtuar ndaj studimit të gjuhës shqipe Por nacionalizmi shqiptar nuk u zhvillua në mënyrë të natyrëshme drejt shtrirjes së tij në shtresat intelektuale, para se të bëhej çështje e masave të armatosura. Në kushtet e dhunës turke, disa nga drejtuesit e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare kaluan në ilegalitet dhe themeluan një komitet të fshehtë shqiptar, me degë në treva të ndryshme të vendit. Komiteti “Për Lirinë e Shqipërisë” u themelua në vitin 1905 nën drejtimin e Bajo Topulli, me pjesëmarrjen e figurave si: Sejfi Vllamasi, Gjergj Qiriazi dhe Fehim Bej Zavalani. Programi i Komitetit, i artikuluar qartë nga Bajo Topulli, nënvizonte pamjaftueshmërinë e propagandës kulturore dhe domosdoshmërinë e përgatitjes së një kryengritjeje të armatosur, çka reflektohet edhe në strukturën organizative të tij, ku çdo anëtar kishte detyrimin të rekrutonte të paktën pesë të tjerë, duke krijuar kështu një rrjet të zgjerueshëm dhe të disiplinuar.

Komiteti veproi në një kontekst kompleks politik, duke bashkëpunuar fillimisht me organizata të tjera revolucionare në Maqedoni dhe më pas me lëvizjen xhonturke, ndërsa në terren ndërmerrte aksione konkrete si rekrutimi i elementëve të armatosur, shpërndarja e trakteve kërcënuese dhe sigurimi i fondeve përmes presionit ndaj popullsisë. Megjithatë, kjo veprimtari nuk ishte pa kontradikta: ndërsa ideologjikisht synonte mbrojtjen e identitetit shqiptar dhe pengimin e ndikimeve greke, bullgare e serbe, në praktikë u shfaqën episode bashkëpunimi pragmatik me elementë të këtyre lëvizjeve, si në rastin e Çerçis Topullit. Në këtë kuadër, Komiteti “Për Lirinë e Shqipërisë” duhet parë si një organizatë tranzitore që sintetizoi nacionalizmin kulturor me aksionin e armatosur, duke kontribuar në krijimin e një tradite kryengritëse që do të kulmonte në zhvillimet e viteve 1908-1912.

Edhe pas triumfit të revolucionit xhonturk të vitit 1908 dhe dhënies së së drejtës për shkollimin në gjuhën shqipe, autoritetet osmane u përpoqën ta pengonin zhvillimin e arsimit shqip. Përmes burokracisë, mungesës së mësuesve të kualifikuar, buxheteve të kufizuara dhe presionit mbi komunitetet konservatore, shteti osman ishte angazhuar të kufizonte ndikimin e gjuhës dhe kulturës kombëtare shqiptare. Përpjekjet e xhonturqve për të imponuar alfabetin arab dhe për të nxitur përçarje fetare dhe krahinore ishin pjesë e strategjisë së tyre për të kontrolluar zhvillimin arsimor dhe për të frenuar afirmimin e identitetit kombëtar shqiptar. Megjithatë, vendosmëria e patriotëve rilindës shqiptarë dhe përfshirja e popullit, klerit dhe diasporës në zhvillimet arsimore garantuan suksesin e nismave të tyre. Hapja e shkollave shqipe dhe futja e alfabetit latin ishin hapa vendimtarë drejt konsolidimit të identitetit kombëtar dhe përpjekjeve të shqiptarëve për pavarësi.

Letra e Hasan Prishtinës drejtuar Udro Uillson, botuar në gazetën “Albania”, 15 janar 1919

April 28, 2026 by s p

Shkruan: Mehmet Prishtina/

Sesioni i dytë, nr. 8 (19), 15 janar 1919,

SHQIPËRIA, revistë dymujore për mbrojtjen e interesave shqiptarë

Çmimi i numrit: 15 qindarka

Adresa: Fahu. P.nr. 17393, Lozanë, stacioni hekurudhor

Një zë nga Shqipëria

Jemi të lumtur që sot para miqve tanë, por edhe para lexuesve dashamirës të Shqipërisë, mund të prezantojmë këtë dokument, i cili ka për qëllim të vërë gjërat në vendin të vet, të bindë ata mes nesh, besimi i mirë i të cilëve është shfrytëzuar nga intrigantë cinikë, si edhe të përgënjeshtrojë e të demaskojë ata të mjerë që, duke iu bindur interesave të ulët materialë, me vetëdije kanë kryer veprime, të cilat janë shumë afër kufirit të asaj që mendohet se është tradhti. Në thirrjen e fuqishme fisnike dhe patriotike që do të lexoni këtu, do të dëgjoni se si kumbon zëri i popullit shqiptar, i cili për shekuj të tërë është i etur për liri dhe pavarësi. Në kushtet e sotme, populli ynë nuk mund të gjente interpretues më besnik dhe më të vërtetë sesa grupi i patriotëve të mbledhur rreth z. Hasan bej Prishtinës, nënshkrues, në emër të tyre, të kërkesës drejtuar z. Uillson. Dëshirat e vërteta dhe aspiratat legjitime të popullit shqiptar shpallen këtu dhe paraqiten qartë e pa asnjë mëdyshje, sepse këto dëshira dhe këto aspirata mbështeten, deri në hollësitë më të vogla, mbi të drejtat e patjetërsueshme dhe të pacenueshme të popujve, ashtu siç i proklamonte me aq vendosmëri dhe autoritet Presidenti Uillson. Ne ende e ndiejmë ndjenjën legjitime të sadisfaksionit patriotik, për faktin se sot kemi mundësi t’u ofrojmë atyre që kanë ende dyshime, dëshmi të pakundërshtueshme, ajo që kemi mbrojtur vazhdimisht në faqet e botimit tonë modest përputhet pikë për pikë me ndjenjat autentike dhe reale të popullit tonë, sepse çdo fjalë e z. Hasan bej Prishtinës vërteton qartësisht atë që ne, madje kohët e fundit shumë shpesh, kemi mundësi ta vërtetojmë përmes këtyre rreshtave, e kjo është: “Pavarësi e plotë për mbarë atdheun shqiptar”.

Pas kësaj thirrjeje nuk është më e nevojshme të denoncohen veprimet kriminale antipatriotike të grupit të mjerë të nënshkruesve të Factum de Geneve, as edhe të stigmatizojmë përpjekjet e tyre të turpshme për t’u paraqitur si zëdhënës të besueshëm të ndjenjave të një populli, që prej dekadash nuk i njeh më si të tillë dhe me të cilët nuk i lidh më as lidhja më e vogël morale ose materiale. Pikërisht ky qëndrim i bën të pavlefshme kërkesat që qeveria e z. Sonino vazhdon të marrë nga disa prej bashkatdhetarëve tanë, të cilët ajo i mban nën pushtetin e saj në Itali, madje edhe nga disa shqiptarë të Shqipërisë, ku karabinierët së bashku me civilë të tjerë dhe agjentë ushtarakë në Romë i nxitin me kujdes dhe zell për t’u nënshtruar ndaj zgjedhës së huaj. Këtu në vazhdim do të paraqesim fjalë për fjalë, kërkesën që është i dërguar, në emër të tij, zotit President Uillson, në Paris, më 18 dhjetor të vitit 1918:

Zoti President, Ju jeni duke u përgatitur që të merrni pjesë në kongresin që duhet të rikonstruktojë Europën sipas parimeve të së drejtës së popujve për të vendosur vetë për fatin e tyre, parime për të cilat lavdia e të shënuarit në flamurin e njerëzimit ju takon juve. Në këtë çast solemn, ne, përfaqësuesit e dy milion e gjysmë shqiptarëve, popullit më të vjetër të Gadishullit Ballkanik, ju drejtohemi Juve me lutje që t’i shqyrtoni dëshirat e popullit tonë për paanshmëri të plotë, gjë që ju dallon shumë nga të tjerët dhe të na mundësoni që këto dëshira t’i parashtrojmë në Konferencën e Paqes. Për shekuj të tërë, pavarësisht vështirësive të panumërta me të cilat është përballur dhe është detyruar të luftojë populli ynë, ai ka ruajtur gjuhën e vet, origjinalitetin e vet, traditat dhe zakonet e veta. Pesë shekuj të plotë populli ynë me një rezistencë të fuqishme i kundërvu presionit otoman dhe, në fund, ia mori pushtetit turk të gjitha ato arritje të mëdha me rënien e tij në vitin 1912. Është e vërtetë që në takimin e ambasadorëve në Londër në vitin 1913 u krijua Shqipëria e Pavarur, por pjesa më e madhe e shqiptarëve dhe e tokave shqiptare mbetën jashtë kufijve të këtij shteti. Prandaj, proklamimi juaj në lidhje me të drejtat e popujve, që të merrnin në dorë fatin e vet, populli shqiptar e priti si porosi të një shpëtimtari. Nuk dyshojmë se Ju, zoti President, së bashku me aleatët Tuaj të kombit shqiptar, do t’i mundësoni popullit shqiptar të njëjtat të drejta, siç i gëzojnë armenët, çekët, jugosllavët dhe kombet e tjera. Kombi shqiptar, i cili dha aq shumë jetë njerëzore për realizimin e idealit të vet kombëtar, ideal për të cilin derdhi aq shumë gjak, mbetet i bindur se Ju dhe aleatët Tuaj do t’u jepni fund vuajtjeve në emër të së drejtës dhe barazisë. Të bindur në këto premisa, ne Ju drejtohemi me lutje, z. President, që të shfrytëzoni ndikimin tuaj gjatë kohës së bisedimeve në lidhje me ardhmërinë e Shqipërisë, që në Konferencën e Paqes të ftohet për pjesëmarrje edhe delegacioni i popullit shqiptar, që të paraqesë dhe të arsyetojë dëshirat dhe kërkesat e kombit shqiptar. Ju drejtohemi, z. President, me respektin tonë të thellë. Në emër të kombit shqiptar (nënshkruar) Hasan Bej Prishtina Do të ishte një përdhosje e vërtetë tentimi që të bëhet një krahasim i kësaj kërkese patriotike dhe dinjitoze dhe të atij dokumenti servil të nënshkruar nga grupi i pikëlluar i Gjenevës, të udhëhequr nga nëntëdhjetëvjeçari Turkan Pasha.

Në vazhdim do të prezantojmë disa fjalë për personalitetin e z. Hasan bej Prishtinës, që të shfaqim më qartë dallimin e thellë mes atyre të nënshtruarve që nënshkruajnë dokumentin e përpiluar nga një agjent që kërkon përfitime për imperializmin të huaj, dhe patriotëve që luftojnë për shpëtimin e atdheut dhe popullit të vet. Bashkatdhetari ynë i shquar, i cili rrjedh nga familja Berisha, ka lindur para dyzet vjetësh në Vushtrri, qytezë e vogël që gjendet mes Prishtinës dhe Mitrovicës, në atë pjesë të Shqipërisë Veriore, të cilën Konferenca e Ambasadorëve në Londër, duke shkelur mbi të drejtat e patjetërsueshme të popujve dhe në kundërshtim flagrant me të gjitha normat e së drejtës dhe barazisë, pati dobësinë t’ia linte këtë pjesë Serbisë, këtij fëmije të lazdruar të carizmit rus. Hasan Beu shumë herët është dalluar për patriotizmin e tij të zjarrtë dhe veprimtarinë e tij të dendur për çështjen shqiptare. Nuk u zmbraps para asnjë sakrifice: shpeshherë, kur ishte e nevojshme, ai i ka paguar shpenzimet për të gjitha veprimtaritë patriotike nga xhepi i vet.

Në vitin 1909, kur në Elbasan u themelua Shkolla e parë Normale Kombëtare, z. Hasan bej Prishtina u kujdes që të dërgonte dhe mbështeste, me shpenzimet e tij, tridhjetë të rinj nga kjo krahinë, ku kishte lindur vetë. Ai u zgjodh deputet nga rajoni i Prishtinës në parlamentin e parë turk. Hasan bej Prishtina me vetëdije u radhit në anën opozitës, kundër shovinistëve të fuqishëm të Komitetit të Bashkimit dhe Progresist, të cilëve ua kuptoi vizionet e verbra panturke. Gjatë verës së vitit 1912 ishte shumë aktiv në kryengritjen shqiptare, e cila lëkundi themelet e fuqisë turke në Europë. Pas disfatës dhe tërheqjes së ushtrisë turke në Mitrovicë, Prishtinë (23 korrik 1912) dhe Kaçanik, si dhe pas çlirimit të të gjithë vendit, Hasan Beu së bashku me udhëheqësit e tjerë të shquar ishte në krye të ushtrisë prej 30 000 luftëtarësh shqiptarë, të cilët hynë në Shkup (në fillim të gushtit të vitit 1912), gjë që solli kapitullimin e ushtrisë xhonturke në Stamboll. Më pas Hasan Beu u bë ministër në qeverinë e përkohshme të Vlorës, ndërsa kur u krijua qeveria e rregullt në Durrës, ai ishte anëtar në kabinetin e ministrave.

Lufta e Parë Botërore e gjeti në Shqipëri, të cilën nuk dëshironte ta linte. I përndjekur nga serbët dhe malazezët, të cilët pushtuan vendin në vitin 1915, ai i shpëtoi vdekjes falë shokëve të tij të përkushtuar, te të cilët ishte strehuar. Okupatorët e rinj të vendit tonë, pas dështimit të regjimit serb, nuk ishin aspak më të mirë kundrejt bashkëkombësit tonë të shquar, dhe patriotizmi i tij i flaktë mbeti arsyeja për dyshim dhe mosbesim tek ai. Pas akuzave shpifëse, u arrestua, u burgos dhe për një kohë të gjatë nuk kishte asnjë lajm nga ai. Madje për këtë arsye, kishte momente kur ishim tejet të shqetësuar, sepse sipas thashethemeve të ndryshme, bëhej fjalë për dënimin me vdekje të tij. Për fat të mirë, e vërteta dhe pafajësia e tij më në fund dolën në shesh dhe Hasan bej Prishtina u lirua. Tashmë kishte mundësi që t’ia kushtonte veprimtarinë e tij çështjes së shkollave kombëtare, duke inkurajuar çdo nismë fisnike dhe vrull bujar në këtë drejtim. Ngjarjet e fundit në Prishtinë e trazuan dhe mes shumë vështirësive arriti t’u shmangej kërkimeve dhe përndjekjeve të shërbimeve serbe. Sapo doli jashtë rrezikut nga armiqtë e përbetuar të popullit tonë, z. Hasan bej Prishtina nxitoi t’i dërgonte presidenti Uillson kërkesën patriotike që sapo lexuam.

Gazeta L’Albanie. 15 janar, viti 1919

Dok. nr. 1

Artikulli “Zëri i Shqipërisë” rreth fjalimit të Hasan Prishtinës drejtuar presidentit Udro Uillson, botuar në gazetën “Albania”. 15 janar 1919

FAKSIMILE

Ky tekst është marrë nga libri i autorit Mehmet Prishtina, me titull “Lëvizja revolucionare-kombëtare shqiptare dhe maqedonase në rrjetet e diplomacisë sovjetike 1922-1928”.

28 Prilli — Ditë e Kujtesës dhe Reflektimit Historik

April 28, 2026 by s p

Dr. Faton Bislimi/

Në këtë ditë, 36 vite më parë (më 28 Prill 1990), një delegacion i vogël por me zë të madh e me bindje të palëkundur bartëte shpresat e një populli të tërë përtej Atlantikut. Të udhëhequr nga Joe DioGuardi dhe Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane, ata u mblodhën në New York në ngjarjen historike “Salute to Albanian Freedom and Democracy in Kosova.”

Në mesin e tyre ishte Presidenti Historik Ibrahim Rugova, së bashku me Akademikun Idriz Ajeti, Zekeria Cana, Jusuf Buxhovi, Rexhep Qosja, Luljeta Pula dhe shumë figura të tjera të shquara të kohës. Ata nuk erdhën me pushtet, por me qëllim. Jo me siguri të suksesit, por me bindje për të.

Ajo që pasoi nuk ishte thjesht një ngjarje—ishte një kthesë historike. Seanca e parë dëgjimore në Kongresin Amerikan për Kosovën, që erdhi menjëherë pas, vuri gurthemelin e një prej miqësive më jetike në historinë tonë: lidhjen Kosovë–Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Burrështetas amerikan si Tom Lantos e Bob Dole e çuan këtë kauzë përpara, duke i dhënë zë një populli që refuzonte të harrohej.

Sot e nderojmë atë moment historik!

Por sot duhet edhe ta përballemi me realitetin politik aktual.

Ne jemi hyrë në një “qorrsokak pokitik” jo nga fati, por nga paaftësia jonë për të vepruar. Dhe kështu, historia sot na shikon—jo si viktima të rrethanave, por si autorë të zgjedhjeve tona.

Para 36 vitesh, uniteti nuk ishte luks—ishte domosdoshmëri. Udhëheqësit tanë, pavarësisht dallimeve, e kuptuan peshën e momentit. Ata u ngritën mbi vetveten sepse kauza e kërkonte.

Çfarë kërkon ky moment sot nga ne?

Kosova nuk u ndërtua nga hezitimi. Ajo u ndërtua mbi guximin, sakrificën dhe një qartësi qëllimi që tejkalonte vijat partiake dhe ambiciet personale. Brezi i Rugovës nuk pyeti “çfarë fitoj unë?”, por “çfarë ka nevojë Kosova?”

Kjo është pyetja që duhet të na udhëheqë sot.

Nuk mund të lejojmë që institucionet për të cilat ata ëndërruan—dhe shteti që ata ndihmuan të lindë—të dobësohen nga ciklet e bllokadave dhe përçarjeve. Presidenca nuk është çmim për t’u fituar; është përgjegjësi për t’u përmbushur. Dhe dështimi për ta përmbushur atë nuk është procedural—është historik.

Si dikush që ka pasur privilegjin të punojë në Capitol Hill më shumë se dy dekada më parë, nën udhëheqjen e Kongresmenit Lantos, e kam parë nga afër se sa thellë ishte rrënjosur përkushtimi amerikan ndaj Kosovës—një përkushtim i ndërtuar mbi ato përpjekje të hershme. Ajo lidhje nuk ishte rastësi—ajo u fitua, u kultivua dhe u mbajt gjallë nga lidershipi me parime.

Ne i kemi borxh asaj trashëgimie—dhe brezave që vijnë—të ngrihemi në lartësinë e momentit sot!

Le të mos jetë 28 prilli vetëm një përkujtim i historisë. Le të jetë një përballje me vetveten.

Një kujtesë se kur Kosova qëndroi në prag të historisë, udhëheqësit e saj zgjodhën unitetin mbi përçarjen—dhe ndryshuan fatin tonë.

Tani është koha që Kosovën ta vendosim mbi gjithëçka tjetër, momenti për Kosova e Para!

VATRA 114 VJET – MESAZH URIMI I KRYETARIT TË VATRËS DR. ELMI BERISHA

April 28, 2026 by s p

Të dashur vatranë;

Të nderuar bashkatdhetarë;

Sot është një datë e lavdishme në historinë kombëtare dhe një ditë shumë e veçantë për Shqiptarët e Amerikës dhe kombin tonë. 114 vite më parë patriotët e shquar të kombit shqiptar në Boston Fan Noli, Faik Konica, Kristo Floqi, Llambi Çikozi e Kristo Kirka me bashkëpunëtorët e tyre themeluan Federatën Pan- Shqiptare të Amerikës “VATRA”, institucionin më të çmuar kulturor, patriotik e atdhetar për shqiptarët e Amerikës dhe jo vetëm.

114 vite shërbim në interes të çështjes kombëtare dhe komunitetit shqiptar në Amerikë e kthejnë historinë dhe veprimtarinë e Vatrës në një pasuri dhe trashëgimi të shenjtë për çdo shqiptar. Askush si Vatra dhe shqiptarët e Amerikës nuk u investuan kombëtarisht duke sakrifikuar kohën, dijen, pasurinë dhe jetën e tyre në shërbim të Atdheut. Nga Pavarësia e Shqipërisë, shtetformimi institucional, promovimi, njohja ndërkombëtare dhe mbrojtja e Pavarësisë e afirmimit shtetëror botërisht, lufta kundër komunizmit, roli në proceset e demokratizimit të Shqipërisë, rritja e bashkëpunimit shqiptaro-amerikan, lufta e Kosovës, Pavarësia e Kosovës e kontributi deri në ditët e sotme në promovim të gjuhës shqipe e vlerave më të çmuara të kombit tonë, e kanë kthyer Vatrën në një misionare të shenjtë kombëtare.

Vatra si simbol i nacionalizmit dhe atdhedashurisë shqiptare në Amerikë, është institucioni përbashkues që udhëheq veprimtarinë kombëtare e kulturore në mërgatën e Shteteve të Bashkuara.

Sot kam një falënderim të përzemërt për Kryesinë, Këshillin e çdo vatran që sakrifikon denjësisht për ti shërbyer Vatrës e komunitetit. Puna e Degëve të Vatrës gjeneron energji të pashtershme atdhetarie e krenarie.

Vazhdojmë me dinjitet për të çuar përpara amanetin kombëtar të themeluesve në shërbim të identitetit kombëtar e gjuhës shqipe. Shkollat Shqipe pranë Vatrës Tampa, Miami, Hartfod e Long Island janë referenca atdhetare e krenari kombëtare në Amerikë.

Historia e Vatrës është unike. Vatra ka frymëzuar dhe vazhdon dhe sot me dinjitet të bashkojë breza dhe gjenerata patriotësh të shquar. Në këtë ditë të veçantë në kalendarin e Historisë Kombëtare ne vatranët e sotëm nderojmë jo vetëm themeluesit e Federatës por përulemi me respekt të thellë për çdo patriot që vuri interesin kombëtar mbi gjithçka. Vatra është e shenjtë, ajo do jetojë në shekuj të shekujve.

Respekt dhe Mirënjohje përjetë për të gjithë brezat që kanë punuar prej 114 vitesh për Vatrën, Kombin e Atdheun.

Masakra e Izbicës – Përballja me Dhunën dhe Gjenocidin e Forcave Serbe mbi Civilët Shqiptarë

April 28, 2026 by s p

Prof.asoc Dr. Haxhi Ademi/

Gjatë luftës në Kosovë, në vitet 1998 dhe 1999, komuna e Skenderajt u bë një nga zonat më të prekura nga krimet e forcave ushtarake dhe policore serbe. Në këtë periudhë, këto forca kryen vrasje, ekzekutime, tortura, përdhunime dhe shpërngulje të dhunshme të civilëve shqiptarë, në përpjekje për të kontrolluar dhe kolonizuar rajonin.

Në fund të vitit 1997, forcat serbe vendosën një bazë ushtarake në Fabrikën e Municionit të Gjuetisë, nga ku ushtruan sulme ndaj i tërë rajonit të Drenicës. Krimet më të mëdha ndodhën në fshatrat Qirez, Prekaz i Poshtëm (familja Jashari), Kllodernicë, Izbicë, Rezallë dhe Abri e Poshtme. Nga 52 fshatra të komunës, vetëm dy nuk pësuan viktima.

Sipas të dhënave të Zyrës për të Dëmtuarit nga Lufta, në Skenderaj janë vrarë, ekzekutuar ose masakruar 1,080 civilë shqiptarë, përfshirë 185 fëmijë. Mbi 893 persona mbetën të plagosur, ndërsa 128 konsiderohen të pagjetur. Përveç dhunës dhe vrasjeve, shumë familje u dëbuan me dhunë drejt Shqipërisë dhe Maqedonisë, duke shënjuar një rast të qartë të spastrimit etnik.

Masakrat në Skenderaj tregojnë dimensionin tragjik të luftës dhe vuajtjet e jashtëzakonshme të civilëve shqiptarë, duke lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë e komunës dhe të Kosovës.

Më 28 mars 1999, fshati Izbicë në komunën e Skenderajt u shndërrua në një nga skenat më tragjike të luftës në Kosovë. Fshati kishte marrë strehim mijëra civilë shqiptarë që iknin nga dhuna dhe persekutimi i forcave ushtarake dhe policore serbe në rajonin e Drenicës. Sipas dëshmive të banorëve dhe dokumenteve të kohës, në Izbicë ishin mbledhur rreth 25.000 njerëz, kryesisht gra, fëmijë dhe pleq, ndërsa një pjesë prej tyre kishte zgjedhur të strehohej në fshatrat përreth, si Tushilë, për të shpëtuar nga dhuna. Forcat serbe rrethuan fshatin në mëngjesin e ishte ditë Bajramit, dhe filluan një operacion të mirëorganizuar që synonte shfarosjen e popullsisë civile. Burrat mbi moshën 14 vjeç u ndanë nga gratë dhe fëmijët dhe u çuan në dy grupe: një pjesë në një kodër të afërt dhe tjetra në shtratin e një përroi. Forcat ushtarake dhe policore serbe hapën zjarr mbi të dy grupet, duke vrarë të paktën 116 burra, ndërsa gratë dhe fëmijët u detyruan të largoheshin drejt Shqipërisë, duke përjetuar udhëtime të gjata dhe të rrezikshme nën kushtet e luftës.

Më 11 maj 1999, një masakër e dytë u krye në Lagjen e Xhemajlajve në Izbicë, ku u ekzekutuan 12 civilë të pafajshëm, përfshirë anëtarë të familjeve Shala dhe Boja. Për të fshehur gjurmët e krimit, trupat e viktimave u zhvarrosën dhe u rivarrosën në vende të ndryshme të Kosovës, ndërsa disa u dërguan në Batajnicë të Serbisë.

Sipas raportit të KMDLNJ-së, në masakër morën pjesë jo vetëm forcat serbe, por edhe serbë lokalë nga fshatrat e Drenicës dhe Burimi, duke përfshirë pjesëtarë të familjeve Tomasheviq nga Syrigana. Viktimat ishin të gjithë civilë dhe të pa armatosur, që ishin strehuar në fshat duke e konsideruar atë një zonë të sigurt.

Masakra e Izbicës është një prej dëshmive më të qarta të gjenocidit të kryer nga Serbia në Kosovë gjatë viteve 1998-1999. Nga kjo tragjedi, në kompleksin memorial të Izbicës janë të varrosur 148 persona, ndërsa 18 të tjerë mbeten të zhdukur. Viktimat ishin të gjitha grupmoshave: nga foshnjat gjashtë muajshe, deri tek pleqtë mbi 100 vjeç.

Përveç Izbicës, forcat serbe kryen krime të ngjashme edhe në fshatra të tjerë të komunës së Skenderajt. Në Buroj, u vranë 7 civilë; në Tushilë, 8; në Polac, 8; në Rezallë, 13; në Qirez, 1; dhe në Prekaz i Ulët, 3. Fshati Qirez ishte kthyer në vend strehimi për mbi 15 mijë persona gjatë marsit 1999. Edhe gjatë rrugës për në Shqipëri, civilët u sulmuan, duke përfshirë viktima në Kievë (komuna e Klinës) dhe Krajkovë (komuna e Drenasit).

Masakra e Izbicës dhe krimet e tjera të forcave serbe në Skenderaj janë dëshmi të dhunës sistematike, të planifikuar nga strukturat shtetërore serbe dhe të kryera nga zinxhiri komandues i ushtrisë dhe policisë serbe. Këto krime, që synonin zhdukjen e civilëve shqiptarë dhe ndryshimin e përbërjes etnike të rajonit, janë dokumentuar si krime kundër njerëzimit dhe gjenocid.

Dënimi i këtyre krimeve nga Gjykata Ndërkombëtare për Krimet e Kryera në Ish-Jugosllavi është i domosdoshëm për të ndalur logjikën e mosndëshkimit dhe për të siguruar drejtësi për viktimat dhe familjet e tyre. Masakra e Izbicës nuk është vetëm histori dhune, por edhe një thirrje për kujtesë, reflektim dhe përkushtim ndaj vlerave të lirisë, dinjitetit dhe të drejtës ndërkombëtare.