Dielli | The Sun

Albanian American Newspaper Devoted to the Intellectual and Cultural Advancement of the Albanians in America | Since 1909

Këshilli Kombëtar – (Parlamenti) për bashkëkombasit në vitin 1920

by

Prof. dr. Lush Culaj/

Senati apo Këshilli Kombëtar, siç u vetëquajt, u hap në Tiranë më 27 mars 1920. Siç dihet deputetët apo senatorët e tij për shkak të rrethanave u zgjodhën nga Kongresi i Lushnjës. Si parlament i parë punimet i filloi në kushte të vështira ekonomike dhe politike. Nuk kishte përvojë nga e kaluara dhe asnjë rregullore të brendshme të parlamentit që do të ishte domosdoshmëri juridike e kushtetuese. Qysh kur nisi punimet “Këshilli Kombëtar”, apo “Senati” në fjalën e mbajtur nga Këshilli i Lartë (Regjenca), u theksua se “qëllimi kombëtar asht mbrojtja e Atdheut pavarësia dhe sigurimi i kufijve të përcaktuar nga Konferenca e Londrës më 1913. Senatori i Vlorës dhe njëherësh nënkryetar i Këshillit Kombëtar, Spiro Koleka, “çfaqi idhnimin e tij nga se, sheh qi, dy pjesë të Shqipnies, Kosova e Çamëria s’përfaqësohen në Këshillin Kombëtar e lyp qi, ky idhnim të çfaqet prej gjith Këshillës e të shënohet në procesverbal”. Në diskutimet e Këshillit në ditët në vazhdim u bë e qartë se për të gjithë preokupimi ishte nëse Jugosllavia do të pranonte Shqipërinë në kufijtë e 1913-ës dhe nëse ajo dhe të tjerët do ta njihnin apo jo qeverinë e dalë nga Kongresi i Lushnjës.

U theksua gjithashtu se “Me fqinjët tanë Jugosllavët e Grekët, kemi dëshirë të rrojmë në nji armonie miqësore” dhe, sigurisht me shumë ndrojtje e diplomaci, më tej u deklarua se “Kemi shpresë të madhe se, edhe fqinjët t’anë kanë me njoft të drejtat t’ona etnike e jetike”. Në Parlament midis shumë problemeve që debatoheshin, një vend të rëndësishëm do ta kishte edhe trajtimi i çështjes së minoriteteve shqiptare jashtë kufijve ekzistues të Shqipërisë. Shqipëria nuk pati kohë të ndërtonte jetë parlamentare me standarde moderne europiane në vorbu-llën e destabilitetit politik dhe të konflikteve rajonale dhe botërore të viteve 1912-1918. Por edhe pas 27 marsit 1920, kur parlamentarizmi filloi të sendërtohej si një rregull legal, si një sistem qeverimi, pra pas çeljes së të parit parlament kombëtar”, trajtimi i çështjes së Kosovës dhe viseve të tjera të shkëputura nga shteti shqiptar më 1913, do të mbetej më tepër çështje dëshire e retorike, por jo e alternativave konkrete që prodhojnë zgjidhje.

Qysh në prill të vitit 1920, në Këshillin Kombëtar evidentohen replikat për orientimin e politikës pro e kundër mbështetjes tek Italia apo Jugosllavia, akuza se kryengritjet në Kosovë “bahen me gjishtin e Italies nga ana e Qeveries”, thashetheme e akuza se misioni i S. Vllamasit në Beograd duhej lexuar si veprim “për t’ia shitur definitivisht Kosovën Jugosllavisë” etj. Rryma që kërkonte dëbimin e Italisë nga Vlora për të shpëtuar Shqipërinë, ishte e qartë që Italia përpiqej për të rrëzuar qeverinë e Sulejman Delvinës, të dalë nga Kongresi i Lushnjës dhe për ta zëvendësuar me një qeveri proitaliane.

Për Parlamentin nuk ishin tabu edhe diskutimet, siç theksonin vetë ata, që dëmtonin bashkimin vëllazëror. Kështu në mbledhjen e 53-të të radhës, më 6.10.1920, deputeti Ramiz Dacisi përfaqësues i Prefekturës të Dib-rës, rrëfen para Këshillit Kombëtar se në Kavajë ishte organizuar një miting kundër kosovarëve, i cili e dëmton bashkimin vëllazëror dhe për këtë çështje kërkon shpjegime nga ministri i Brendshëm. Ecuria e çështjes së Kosovës në Këshill ishte e ndryshme jo vetëm nga inskenimet e disa tubimeve me parulla provokuese si “Nuk e duam Shqipërinë pa Kosovën” , apo “Toskët nuk e duan Kosovën” etj., por edhe nga kërkesat maksimaliste të plat-formave të organizatave prestigjioze siç ishte Komiteti Mbrojtja Kombëtare e Kosovës.

Deputeti Adem Gjinushi, nga Prefektura e Elbasanit, duke rrëfyer për atdhetarinë e shqiptarëve nga Kosova, proteston për çështjen e mitingut dhe dëshiron që kjo punë të shqyrtohet me kujdes. Por, cili ishte shkaku i këtij mitingu? Për këtë do të rrëfejë deputeti Hil Mosi përfa-qësues i Prefekturës të Shkodrës, i cili, ndër të tjera, para Këshillit Kombëtar do të deklarojë: “Popullin e Kavajës për këtë miting e ka shtërngue nënprefekti, tue i thanë se kosovasit thanë se nji Shqipni pa Kosovë nuk mbahet e qi ato kosovas qi kanë të tilla mendime të dëbohen prej Shqipnies. Asnji kosovas nuk asht i mendjes qi pa ba Shqipninë e 1913-s të liron Kosovën (do të ketë Shqipëri) se veprimet e tilla janë jashtë detyrës së një nënpunësi dhe prishin qetësinë e vendit”. Në mbledhjen e radhës, e cila vazhdoi të nesërmen deputeti R. Daci theksoi se fitimi i kombit ka ardhur si rezultat i lëvizjeve të kosovarëve dhe se edhe sot kosovarët kundër serbëve po luftojnë krahas me Shkodrën. Me këtë rast kërkoi nga qeveria që të bëhen hetimet e nevojshme për ta nxjerrë në shesh burimin e kësaj çështjeje. I këtij mendimi ishte edhe deputeti Mosi, kurse deputeti Beqir Rusi si përfaqësues i Prefekturës të Gjirokastrës shprehu mendimin që “nuk beson të gjindet ndonjë shqiptar që t’i mohojë vuajtjet dhe patriotizmin e kosovarëve dhe se çdo shqiptar mjerohet kur shikon që ato vise vuajnë nën sundimin e armikut”.

Mendimi i Irfan Ohrit ishte se disa nëpunës të vegjël ishin duke bërë propagandë të tillë dhe kërkoi nga qeveria që t’i jepej fund kësaj çështjeje. Këshilli Kombëtar duke e konsideruar çështjen të rëndësishme vendosi që për të nesërmen të ftohej në Këshill Ministri i Brendshëm dhe të bëhej një mbledhje e jashtëzakonshme. Ministri i Brendshëm, Ahmet Zogu, në mbledhjen e datës 8.10.1920 shjegon se Ministria e Brendshme është përpjekur që nëpunësit t’i mbajë larg nga politika, por mjerisht nëpunësit dëshirojnë të formojnë parti (dëshirojnë të merrën me politikë L. Culaj). Çështja e mitingut të Kavajës, sipas ministrit është çështje që e kanë nxitur disa njerëz të nxitur nga të huajt me të holla dhe se për këtë çështje janë duke u bërë hetimet e nevojshme. Me këtë rast lexohet teksti i shkresës së Komunës së Kavajës drejtuar nënprefekturës me të cilën protestohet kundër lajmeve që po shpërndahen nga disa kosovarë se Shqipërinë pa Kosovë nuk e duam, me ç’rast kërkohen hetime kundër atyre njerëzve që përhapin lajme të tilla.

Në vijim ministri Zogu theksoi: “Desh të bëhej edhe në Durrës një miting i tillë, por është ndaluar nga ana e Qeverisë dhe se është urdhëruar që nuk lejohen kurrfarë mitingjesh pa lejen e qeverisë”. Për një hetim më të thellë të mitingut të Kavajës ishte dërguar një oficer nga qeveria dhe ishte caktuar një nëpunës vendës. Kurse pyetjes së Irfan Ohrit se çfarë sigurimesh mund t’u japim kosovarëve që mitingu nuk ishte me qëllim kundër tyre, ministri u përgjigj se kjo do të arrihet pasi të sigurohen dokumentet e nevojshme, duke shtuar se qeveria është e bindur që elementi i Kosovës është më i forti element, se kosovarët janë përpjekur çdoherë dhe ende po përpiqen për sigurimin dhe mbrojtjen e kufijve të vitit 1913. Dëshmia më e mirë është se edhe sot gjenden 300 vetë në Shkodër, duke luftuar kundër serbit.

Apeli i deputetit Hil Mosi ishte t’u ndihmohet bashkatdhetarëve

Në vitin 1920 filluan të shfaqeshin në Parlament mendime se kishte ardhur koha për zbatimin e reformave që do ta forconin gjendjen e fshatarësisë dhe forcimin e shtetit të pavarur shqiptar në kufijtë ekzistues. Në mbledhjen e datës 27. IX 1920, duke diskutuar për mungesën e sasisë të duhura ushqimore në disa vise deputeti Hil Mosi theksoi se për shkak se serbët kanë bërë shumë rrënime në vise të Dibrës të Vogël dhe Lumës shumë muhaxhirë kanë ardhur këndej dhe kjo e rëndon situatën ushqimore. Edhe në mbledhjen e 13 tetorit 1920 deputeti Hil Mosi shpreh shqetësimin në Parlament se ndonëse Jugosllavia deklarohej se e pranonte Shqipërinë në kufijtë e vitit 1913, ajo e kaloi kufirin dhe dogji 135 katunde. Ajo u fut deri në Shëngjergj, Kastrat Vrrakë e Tarabosh. Deputeti Mosi i shqetësuar lidhur me këtë çështje i parashtron pyetje Qeverisë se a ka marrë masa lidhur me këtë çështje të rëndësisë të veçantë. Shpjegimi qeveritar ishte se ata kanë përmbushur detyrën e vet duke theksuar se për këtë veprim të Mbretërisë SKS kanë protestuar edhe Anglia, SHBA-të dhe Italia.

Në rrethanat e tilla shqetësuese për muhaxhirët në mbledhjen e datës 25.10.1920 deputeti Irfan Ohri shprehu shqetësimin se sot gjenden në Tiranë 7000 emigrantë dibranë në kushte jashtëzakonisht të dobëta. Deputeti Ramiz Daci deklaroi se një numër i dibranëve edhe sot po qëndrojnë në kufi duke rezistuar kundër armikut në shi e borë, zbathur e zhdeshur dhe me fëmijët madje pa bukë.

Në mbledhjen e 1 nëntorit 1920 deputeti Sejfi Vllamasi, si përfaqësues i Prefekturës të Korçës, duke qenë i shqetësuar për problemin e muhaxhirëve parashtron pye-tjen se çfarë masash kishte marrë Qeveria për çështjen e muhaxhirëve, ndërkaq përgjigjja qeveritare ishte se ishin marrë masat e nevojshme në suaza të mundësive.

Në mbledhjen e 6 nëntorit 1920 deputeti Qazim Kaculi informonte se krerët e Malësisë të Gjakovës ishin mbledhur në zyrën e nënprefekturës dhe në vend të Bajram Currit e kishin zgjedhur deputet Rexhep Mitrovicën. Në Parlament lexohet një telegram i Mulla Sadikut, si përfaqësues i Gashit, Bytyqit dhe Tropojës, i cili proteston për këtë zgjedhje. Pas kësaj lexohet një telegram tjetër i Hasan Batushës, përfaqësues i fisit Gash, Bytyq e Rekë, ku luste që Rexhep Mitrovica të njihej si deputet i Malë-sisë të Gjakovës. Vlen të theksohet se krahas rrethanave të rënda, si për qytetarët ashtu për Qeverinë Shqiptare, ekzistonin kundërthënie dhe mospajtime të mëdha edhe në mes vetë shqiptarëve. Në këtë situatë deputeti Qazim Kaculi propozoi që të formohet një komision për shqyrtimin e dokumentacionit dhe derisa të vërtetohet rregullsia e tyre kërkon që deputeti i ri i zgjedhur të marrë pjesë në Këshill, por pa pasur të drejtë vote.

Ndërsa, më 12 tetor, delegacioni shqiptar në Konferencën e Paqes i kishte paraqitur zyrtarisht sekretarit të përgjithshëm kërkesën e Qeverisë Shqiptare për pranimin e Shqipërisë në Lidhje.

Me atë rast nga Parisi i ishte shkruar Drummondit: “Qeveria Shqiptare shprehëse besnike e ndjenjave të gjithë shqiptarëve, duke dashur me gjithë shpirt të konsolidojë paqen në Ballkan, kërkon të pranohet në Lidhjen e Kombeve dhe të marrë pjesë në Asamblenë e madhe që do të mblidhet në Gjenevë më 15 nëntorin që vjen…”. Kërkesa për anëtarësim e shtroi menjëherë edhe çështjen e statusit ndërkombëtar të Shqi-përisë. Kjo gjë ishte e precizuar në artikullin 1 të statutit të Lidhjes, ku theksohej: “Mund të bëhet anëtar i Lidhjes çdo shtet që qeveriset lirisht”, që nënkupton sigurisht sovranitetin e jashtëm. Në letrën e 20 tetorit sekretari i përgjithshëm Drummondi kërkonte dy lloj dokumentesh:

dokument mbi shpalljen e pavarësisë së Shqipërisë dhe

dokumente mbi deklaratat ku dëshmohet se qeveritë e tjera e kanë njohur Qeverinë e Shqipërisë si qeveri de facto ose de jure.

Për Shqipërinë u duk një dritë shprese për tejkalimin e gjendjes së amullisë. Që të shfrytëzohen sa më mirë këto mundësi Qeveria Shqiptare vendosi që ta dërgonte në Gjenevë një delegacion të posaçëm të kryesuar nga Fan Noli. Puna parësore e delegacionit shqiptar me të arritur në Gjenevë ishte paraqitja e dokumenteve të kërkuara në Sekretariatin e Lidhjes, ku dëshmohej se Qeveria Shqiptare i plotësonte të gjitha parakushtet për t’u konsideruar si qeveri e ligjshme e shtetit shqiptar. Shqyrtimi në thelb i çështjes kaloi nëpër dy etapa kryesore: etapën e parë e përbëjnë debatet në Komisionin V dhe të dytën në mbledhjen plenare të Asamblesë. Me gjithë kundërshtimet, delegati britanik Robert Sesil dhe delegati i Kanadasë Rowell ishin mbrojtës të denjë të kërkesës për pranimin e Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve, përderisa jugosllavi Spalajkoviq e quajti Shqipërinë vetëm një embrion shte-ti.

Asambleja e mori përsëri në shqyrtim çështjen në seancën plenare të 17 dhjetorit, ku qëndrimet kishin ndryshuar rrënjësisht. Tani Italia propozonte pranimin e Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve. Rezultati përfundimtar ishte fantastik: 35 në favor, 7 abstenime dhe asnjë kundër. Po atë ditë delegacioni shqiptar u ftua që të zinte vend në Asamblenë e Lidhjes së Kombeve. Pranimi i Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve e qartësoi vetëqeverisjen e saj dhe ishte mbështetje e qëllimeve të sinqerta për t’i respektuar detyrimet e veta ndërkombëtare. Pra, duhej rregulluar në mënyrë përfundimtare problemi i kufijve që kishte mbetur i pazgjidhur nga Konferenca e Parisit.

Zogu do ta shfaqte talentin e tij të rrallë si burrë shteti për stabilizimin e Shqipërisë. Ai përdori potencialin e tij ushtarak dhe politik, të akumuluar nga nëntori i vitit 1920, për të rrëzuar qeverinë e Sylejman Delvinës duke shpresuar në përfitimin e tij.

Në nëntor të vitit 1920 Qeveria u detyrua të pranonte mbajtjen e zgjedhjeve dhe kryeministri S. Delvina dha dorëheqjen. Po atë ditë Këshillit Kombëtar pranoi dorëheqjen e Qeverisë Delvina dhe shtroi për bisedim dhënien e votëbesimit të Qeverisë së Iljaz Vrionit, i cili u emërua nga Këshilli i Lartë i Shtetit. Me dhënien e votëbesimit të Qeverisë së I. Vrionit, Këshilli Kombëtar nuk u mblodh më. Ndërsa fillimisht qeveria premtoi se ligji i ri i zgjedhjeve do të miratohej nga Këshilli Kombëtar, në fakt ajo veproi ndryshe.

Më 2 dhjetor, 1920 Ministria e Brendshme njoftoi zyrtarisht shpërndarjen e Këshillit Kombëtar dhe më 5 dhjetor nxori ligjin për zgjedhjet e reja, pa e kaluar për miratim në Këshillin Kombëtar. Me përcaktimin e zgjedhjeve të Këshillit të ri Kombëtar, si Këshilli i Lartë ashtu edhe Qeveria shkelën vendimin e Kongresit të Lushnjës, i cili parashikonte se Këshilli Kombëtar i caktuar prej tij do t’ia linte vendin një Asambleje Kushtetuese.

Në fillim të vitit 1921 u vunë bazat kryesore të sistemit politik. U vendos që të thirreshin zgjedhjet për krijimin e një këshilli të ri kombëtar ose parlamenti për zëvëndësimin e zyrtarëve të pa zgjedhur të emëruar nga Kongresi i Lushnjës.

Këshilli Kombëtar i vitit 1920 qëndrimin ndaj problemit kombëtar e pa në gjithanshmërinë e problemeve, pa dyshim duke e vlerësuar shqiptarizmin e treguar nga shqiptarët e Kosovës në Lëvizjen Kombëtare. Megjithatë për çdo politikan e analist realist pas Paqes së Versajës dhe Kongresit të Lushnjës ishte e qartë se së pari duhej shpëtuar Shqipëria e 1913 dhe nuk ishte momenti për të kërkuar nga fqinjët atë që asnjë llogaritje e saktë nuk e konsideronte të mundur të merrej. Prandaj dëshirat dhe patriotizmi verbal mbeteshin të shpreheshin brenda mureve të “Këshillit Kombëtar” apo Senatit dhe gradualisht do të reflektonin përplasjet midis opozitës dhe pozitës.

Vizita e Presidentit të Republikës së Shqipërisë në Dallas – Dy ditë që bashkuan komunitetin shqiptar në Teksas

by

Arber Kapllani – Dallas,Texas/

Vizita e Presidentit të Republikës së Shqipërisë, Bajram Begaj, në Dallas u shndërrua në një nga momentet më të rëndësishme për komunitetin shqiptar në Teksas. Gjatë një qëndrimi dyditor në rajonin Dallas–Fort Worth, Presidenti, i shoqëruar nga Ambasadori i Shqipërisë në Shtetet e Bashkuara, Ervin Bushati, dhe delegacioni zyrtar, zhvilloi një sërë takimesh me komunitetin shqiptar dhe përfaqësues të institucioneve lokale.

Vizita u organizua në ambientet e Albanian American Cultural Center of Texas (Qendra Kulturore Shqiptaro-Amerikane në Teksas), një institucion që prej vitesh është kthyer në një pikë referimi për jetën kulturore, arsimore dhe shoqërore të shqiptarëve në këtë rajon.

Vizita u përjetua si një moment krenarie dhe bashkimi për diasporën shqiptare në Teksas, duke riafirmuar lidhjet e forta midis komunitetit shqiptar dhe institucioneve të Republikës së Shqipërisë.

Dita e parë – Takimi me komunitetin shqiptar

Presidenti Begaj dhe delegacioni zyrtar u pritën nga drejtuesit e AACC Texas – Qendrës Kulturore Shqiptaro-Amerikane në Teksas. Që në momentet e para u vendos fryma e kësaj vizite: një atmosferë e hapur, e ngrohtë dhe shumë e afërt me komunitetin.

Delegacioni preferoi të lëvizte në këmbë në zonën përreth qendrës, duke ndaluar për të përshëndetur dhe për të biseduar me familje shqiptare që jetojnë në këtë zonë. Ky kontakt i drejtpërdrejtë krijoi një atmosferë të çlirët dhe shumë miqësore, duke e kthyer vizitën në një takim të natyrshëm mes bashkëkombasve.

Në ambientet e qendrës komunitare, qindra shqiptarë ishin mbledhur për të nderuar vizitën e kreut të shtetit shqiptar. Organizatorët nga AACC Texas kishin përgatitur një ambient ceremonial ku simbolet kombëtare shqiptare ndërthureshin në mënyrë harmonike me protokollin që i përshtatej një vizite të nivelit më të lartë shtetëror.

Gjatë vizitës në qendër, Presidenti dhe Zonja e Parë i dhuruan bibliotekës së qendrës një libër-album të shkrimtarit të madh shqiptar Ismail Kadare, një dhuratë simbolike që pasuron fondin kulturor të institucionit dhe që përfaqëson një lidhje të bukur midis kulturës shqiptare dhe brezave të rinj të diasporës.

Delegacioni vijoi më pas në zyrën e Kryetarit të Bordit të AACC Texas, ku iu prezantua aktiviteti shumëvjeçar i qendrës në shërbim të komunitetit shqiptar në Teksas. Presidenti pati mundësinë të shohë nga afër edhe një hapësirë të veçantë të mbushur me simbolet kryesore kombëtare shqiptare, një ndalesë që reflekton krenarinë dhe përkushtimin e komunitetit për të ruajtur identitetin e tij.

Vizita vijoi në klasat e Shkollës Shqipe DFW, ku Presidenti dhe delegacioni u njohën nga afër me mësueset dhe nxënësit e shkollës. Në një atmosferë shumë familjare, Presidenti bisedoi me fëmijët dhe u interesua për mësimin e gjuhës shqipe dhe për aktivitetet e tyre.

Ceremonia me komunitetin

Pas vizitës në shkollë, delegacioni iu drejtua sallës kryesore të qendrës, ku qindra bashkëkombas ishin mbledhur për të qenë pjesë e këtij momenti të rëndësishëm për komunitetin shqiptar në Dallas–Fort Worth.

Ceremonia u moderua nga Eva Alushaj, njëkohësisht anëtare e Këshillit të Prindërve të Shkollës Shqipe. Aktiviteti u hap me interpretimin e Himnit Kombëtar të Republikës së Shqipërisë dhe të Himnit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Fjalimet zyrtare

Fjalën e mirëseardhjes e mbajti Kryetari i AACC Texas, i cili në emër të Bordit Drejtues dhe të komunitetit shqiptar në rajonin Dallas–Fort Worth falënderoi Presidentin për vizitën dhe për vëmendjen e treguar ndaj diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara. Ai theksoi rëndësinë e institucioneve komunitare në ruajtjen e gjuhës dhe kulturës shqiptare.

Më pas fjalën e mori gjyqtari i Collin County, Christopher Hill, i cili përshëndeti komunitetin shqiptar dhe vlerësoi kontributin që shqiptarët japin në jetën ekonomike dhe shoqërore të rajonit.

Momenti kulmor i ceremonisë ishte fjala e Presidentit të Republikës së Shqipërisë. Në fjalën e tij drejtuar bashkëkombasve, Presidenti Begaj shprehu mirënjohjen dhe respektin për shqiptarët që jetojnë dhe veprojnë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Ai vlerësoi veçanërisht komunitetin shqiptar në Dallas dhe në gjithë rajonin Dallas–Fort Worth, duke e cilësuar atë si një nga komunitetet më dinamike dhe më të organizuara të diasporës shqiptare. Presidenti theksoi se ishte një emocion dhe kënaqësi e veçantë për të që të ndodhej mes kaq shumë shqiptarëve në Dallas, në atë që ai e përshkroi me krenari si një “Shqiptari në zemër të Teksasit.”

Të pranishmit në sallë e ndoqën fjalën e Presidentit me kuriozitet dhe emocion të veçantë, duke reaguar me duartrokitje të shpeshta gjatë fjalimit.

Një moment simbolik i ceremonisë ishte dorëzimi i një mirënjohjeje zyrtare nga AACC Texas për Presidentin e Republikës së Shqipërisë.

Programi artistik u pasurua me interpretimin e nxënëses së Shkollës Shqipe DFW, Joel Prozllomi.

Në përfundim të ceremonisë u realizuan fotografitë zyrtare me Bordin Drejtues të AACC Texas, me nxënësit dhe mësuesit e shkollës dhe me familjet e komunitetit. Presidenti dhe delegacioni patën mundësinë të takohen nga afër me shumë prej të pranishmëve në sallë, duke shkëmbyer biseda të shkurtra dhe duke realizuar fotografi familjare me bashkëkombasit.

E gjithë ceremonia u karakterizua nga një frymë e lartë respekti, qytetarie dhe krenarie kombëtare.

Një rol të rëndësishëm në mbarëvajtjen e ceremonisë patën edhe prindërit e nxënësve të Shkollës Shqipe, veçanërisht anëtarët e Këshillit të Prindërve, të cilët në mënyrë vullnetare kontribuan në organizimin dhe koordinimin e shumë nevojave praktike të aktivitetit.

Dita e dytë e vizitës

Në ditën e dytë të qëndrimit në Dallas, Presidenti zhvilloi një takim privat me kongresmenin amerikan Keith Self.

Pas këtij takimi, Presidenti vizitoi një nga partnerët kryesorë të rrjetit të bizneseve shqiptare dhe të AACC Texas.

Presidenti zhvilloi gjithashtu një takim me drejtuesit e Bordit të AACC Texas, ku u vlerësua organizimi i vizitës dhe u diskutuan ide mbi zhvillimin dhe vizionin e komunitetit shqiptar në këtë rajon.

Një moment shumë domethënës dhe prekës i vizitës ishte kërkesa e veçantë e Presidentit për të vizituar vendin e prehjes së dëshmorit shqiptaro-amerikan Ervin Dervishi, ku ai pati edhe një takim personal me familjarët e tij.

Falënderim për Bordin Drejtues të Qendrës

Një falënderim i veçantë i drejtohet Bordit Drejtues të Albanian American Cultural Center of Texas për përkushtimin dhe punën e palodhur në organizimin dhe realizimin e kësaj vizite.

Bordi Drejtues përbëhet nga:

Visar Visoka – President

Bekim Ademi – Zëvendës President

Petrit Krasniqi – Financier

Mërgim Neziraj – Sekretar

Arber Kapllani – Drejtues Ekzekutiv

Resmije Kaba – Zëvendës Sekretare

Mida Derguti – Programet Artistike dhe Social-Kulturore

Florenc Leshnja – Partneriteti me Biznesin

Meti Dibra – Çështjet Ligjore dhe Organizative

Falë përkushtimit dhe bashkëpunimit të tyre, si dhe angazhimit të shumë vullnetarëve dhe anëtarëve të komunitetit, kjo vizitë u organizua me sukses dhe u shndërrua në një moment të veçantë bashkimi për shqiptarët e Teksasit.

Impakti i vizitës

Vizita e Presidentit të Republikës së Shqipërisë në Dallas la një mbresë të veçantë tek komuniteti shqiptar dhe më gjerë.

Me thjeshtësinë dhe qasjen e tij të afërt, Presidenti Begaj dhe delegacioni arritën të krijonin një frymë të lartë respekti dhe emocioni tek bashkëkombasit që morën pjesë në ceremoni. Atmosfera e ngrohtë e aktivitetit u reflektua edhe tek komuniteti lokal, përfshirë banorët përreth qendrës dhe qytetarë të shumtë që ndoqën me interes vizitën.

Forcat e sigurisë të angazhuara gjatë vizitës, si dhe personeli i hotelit ku u akomodua delegacioni, shprehën respektin dhe falënderimet e tyre për bashkëpunimin dhe për atmosferën miqësore që karakterizoi gjithë qëndrimin e delegacionit. Në përfundim të vizitës u realizuan edhe fotografi miqësore në grup, në një moment spontan që pasqyroi frymën e respektit dhe mirëkuptimit që shoqëroi këtë ngjarje.

Vizita e Presidentit në Dallas u përjetua nga komuniteti shqiptar si një moment krenarie dhe bashkimi, duke riafirmuar lidhjen e fortë të diasporës me Shqipërinë dhe duke dëshmuar se shqiptarët, kudo që jetojnë, vazhdojnë të mbajnë gjallë gjuhën, kulturën dhe traditat e tyre.

Kosovo Cannot Be Held Hostage by Boycott Politics

by

When Opposition Turns Obstruction into Strategy, Democracy Itself Is at Risk

“Salus populi suprema lex esto.” — Cicero

The welfare of the people shall be the supreme law.

By Cafo Boga – April 28, 2026

Once again, Kosovo’s Parliament has failed to elect a President—not because a candidate was debated and defeated through democratic vote, but because opposition parties again chose non-participation, depriving the Assembly of quorum and preventing the institution from carrying out one of its most basic constitutional duties. This was not an accident but the culmination of a strategy. Prime Minister Albin Kurti reportedly offered several avenues to break the deadlock—consultations, procedural compromises, and invitations for opposition participation—yet those offers went unanswered. That raises a fundamental question: was the objective ever to resolve disagreement, or has paralysis itself become the political objective?

That question matters because there is a profound difference between opposition and obstruction. One corrects power; the other corrodes institutions. When elected representatives boycott Parliament not as temporary protest but as a method of preventing the state from functioning, they cease merely opposing a government and begin converting institutions into hostages. For a young republic such as Kosovo, that is not ordinary political hardball. It is dangerous.

A Crisis of Politics — And of Constitutional Design

This is not only a political crisis; it is exposing a constitutional vulnerability. Kosovo’s founders imposed a high threshold for electing a President to ensure legitimacy through broad consensus and to prevent domination by a temporary majority. The logic was noble. Yet when consensus rules are weaponized through deliberate absence, a mechanism designed to protect democracy can instead be used to paralyze it. That is the constitutional gap this crisis has laid bare.

No democratic minority should be able to transform nonattendance into a permanent veto.

No republic should permit absence to become stronger than law. Other democracies have learned this lesson through painful experience. Turkey’s deadlock in 2007 led to constitutional reform and direct presidential elections. Moldova endured years of paralysis before corrective mechanisms emerged. Lebanon has repeatedly paid a heavy price when quorum became a political weapon. The lesson is universal: systems that require broad consensus must also contain anti-deadlock safeguards. Kosovo now needs such safeguards.

Paths Forward

Several reforms deserve serious consideration. Kosovo could preserve parliamentary election of the President while lowering thresholds after repeated failed rounds, moving from a qualified majority to a simple majority if necessary. It could prevent boycott from becoming veto by ensuring repeated refusal to participate cannot indefinitely block proceedings. It could require attendance while preserving the right to oppose, abstain, or vote against, thus protecting dissent while denying sabotage. Or Kosovo may wish to seriously debate direct popular election of the President, returning the decision—if Parliament repeatedly fails—to the sovereign people themselves.

These are not radical departures. They are democratic safeguards against institutional hostage-taking. Constitutional design must protect not only consensus, but continuity.

The Deeper Problem: Veto Politics

Yet constitutions alone do not explain this crisis. There is a political mentality at work—one that risks institutional breakdown, costly elections, delayed governance, and even potential harm to Kosovo’s European trajectory simply to weaken a political rival. This is the mentality of veto politics: a politics in which defeating an opponent becomes more important than preserving the republic.

In mature democracies, parties compete to govern; in fragile democracies, they too often compete to prevent others from governing. That is not healthy opposition. It is democratic decay. Madison feared faction when it elevates narrow interest above the public good. Cicero warned that when party rises above the commonwealth, the republic begins to erode. The same principle applies here. If resentment toward one leader becomes stronger than responsibility toward the state, opposition ceases to be corrective and becomes corrosive.

No democracy can mature under permanent sabotage.

A Young State Cannot Afford Old Habits

For Kosovo this danger is magnified by geography and history. This is not an old and insulated democracy cushioned by centuries of institutional habit. It is a young state in a difficult strategic neighborhood, with sovereignty hard won, institutions still consolidating, and alliances essential to security. For such states, internal paralysis is never merely domestic dysfunction; it can become geopolitical vulnerability.

Thucydides understood what smaller states ignore at their peril: “The strong do what they can and the weak suffer what they must.” For smaller nations, institutional self-sabotage is not theater. It is risk. And it is precisely because Kosovo remains a fledgling republic that it cannot afford political habits that belong to exhausted party systems rather than mature democratic culture.

The Voters Also Have a Role

Ultimately, constitutions alone cannot rescue a democracy from political irresponsibility. Voters must. The ballot is where democracies discipline destructive behavior. Citizens must ask whether parties are solving crises or manufacturing them; whether they are exercising opposition or normalizing paralysis; whether they seek to govern or merely deny others governance.

Parties that treat boycott as leverage, crisis as opportunity, and paralysis as strategy should face democratic consequences. If obstruction is rewarded, it will continue. If it is sanctioned, politics may renew itself. This does not mean supporting one leader uncritically. It means refusing to legitimize a political culture that weakens the state itself.

Some parties may not merely need electoral defeat; they may need renewal—new leadership, new thinking, perhaps generational replacement. For outdated political habits, if repeatedly rewarded, become permanent political pathology. And republics have fallen from less.

Beyond This Crisis

This moment is more than a parliamentary impasse. It is a test of Kosovo’s democratic maturity. Will institutions remain vulnerable to boycott politics, or will this crisis produce reforms that strengthen the republic? That is now the central question.

Because the principle at stake is simple but profound: a minority must always have the right to oppose; it must never have the power to paralyze. Kosovo deserves an opposition that contests power, not one that disables the republic. It deserves constitutional rules strong enough to ensure no faction can hold democracy hostage again.

Lincoln once warned that “a house divided against itself cannot stand.” For Kosovo, that is not historical rhetoric but a present democratic test. No party is greater than the republic, no grievance greater than the state, and no political resentment worth risking the future of a nation still completing its democratic journey. If Kosovo learns anything from this crisis, it should be this: Opposition may challenge power — but it must never endanger the republic.

In Memoriam Skënder Luarasi

by

Rafaela Prifti/

Në përkujtim të ditës së ndarjes nga jeta të studiuesit, biografit, përkthyesit, kritikut të pashoq Skënder Luarasi (19 Janar 1900 – 27 Prill 1982) https://en.wikipedia.org/wiki/Sk%C3%ABnder_Luarasi

po sjell letrën, të cilën albanologu Peter Prifti nga Kalifornia ia drejtonte profesorit në Tiranë. Ai i shkruan me mirënjohje se fjalimin e ngritësit të flamurit në Vlorë e kishte gjetur në monografinë e tij “Jeta dhe Vepra e Ismail Qemalit” botuar në 1962.

Peter Prifti i shkruan se e përktheu në anglisht atë fjalim dhe se shpreson se është “i denjë. Sidoqoftë, tash fëmijët e shqiptarëve këtu në Amerikë do të kenë rastin të njihen më mirë me fjalimin historik të Ismailit, dhe të çmojnë më tepër rëndësinë e asaj dite,” vazhdon ai. Në mbyllje i shpreh falenderim, nënshkruan firmën me dorë dhe në PS i jep të fala për vëllanë e tij, Naum.

Përkthimi i Peter Priftit është botuar në shtypin shqiptar në Amerikë dhe gazeta Dielli në qershor 1981 si edhe ribotuar më pas.

100 Vjetori i Lindjes së Peter R. Priftit – Etaloni i Akademikut të Studimeve Shqipe në Amerikë – Tri Përkthime të tij kushtuar Ditës së Pavarësisë – Dielli | The Sun https://share.google/tNslJSo6Sh93mkQvM

STUDIM ME KONTRIBUT TË VLEFSHËM NËFUSHËN E HISTORISË SË KOSOVËS

by

Dr. Florinka Gjevori

Lektore e Historisë së Kosovës, Universiteti “A. Xhuvani” i Elbasanit/

Punimi me titull “Pavarësia e Kosovës, Federata Panshqiptare “Vatra” dhe gazeta “Dielli” e SHBA-së (1981-2008), i përgatitur ngaprof. dr. Roland Gjini, paraqet një punë hulumtuese voluminoze e me vlerë shkencore, për një nga çështjet e rëndësishme të historiografisë sonë, si edhe historisë së shqiptarëve në tërësi, atë të rrugëtimit të ndjekur nga populli i Kosovës drejt pavarësisë së munguar e mohuar për gati një shekull, rrugëtim ky që pasqyrohet nëpërmjet rolit dhe kontributit që kanë luajtur në këtë drejtim Federata “Vatra” dhe gazeta “Dielli” e SHBA-së.

Tema e zgjedhur për trajtesë nga prof. Gjini përbën risi dhe është me mjaft interes. E gjithë përmbajtja shkon sinkron me tematikën, titujt e nëntitujt e vendosur. Është mbështetur në një bibliografi të bollshme dhe përmban një numër të konsiderueshëm referencash. Gjuha e përdorur është e thjeshtë, e qartë dhe e kuptueshme, mendimi i formuluar dhe paraqitur në këtë trajtesë është profesional dhe i saktë shkencërisht.

Punimi paraprihet nga një hyrje, ku autori në një përmbledhje të shkurtër e koncize pasqyron momente kyçe në historikun e trevës së Kosovës që nga antikiteti e deri në shpalljen e pavarësisë së saj, viti 2008, sikurse edhe historikun e krijimit të federatës “Vatra”, veprimtarinë e saj ndër vite dhe të gazetës “Dielli”, e cila u bë tribunë e mendimit të intelektualëve, patriotëve e atdhetarëve shqiptarë në mërgim, mbi zhvillimet aktuale të ngjarjeve në Shqipëri e Kosovë.

Autori vendos fillimisht në fokus të trajtesës, situatën e brendshme në Kosovë që pas Luftës së Dytë Botërore deri në prag të fillimit të demonstratës së vitit 1981, duke dhënë një analizë të plotë të shkaqeve që nxitën shpërthimin e saj, si dhe duke argumentuar gjendjen e vështirë të krijuar për popullsinë shqiptare të Kosovës nga pikëpamja sociale dhe politike, së cilës iu mohuan liritë dhe të drejtat kombëtare, nën diktatin dhe trysninë e autoriteteve serbe e jugosllave. Liritë dhe të drejtat kushtetuese të fituara në vitet ‘60-‘70, gjatë qeverisjes së J. B. Titos, (nga viti 1969 e deri në njohjen e KSA-së të Kosovës më 1974) ishin rrjedhojë jo vetëm e politikës lëshuese të udhëheqësit të ri të Jugosllavisë, por mbi të gjitha e përpjekjeve të pareshtura të popullsisë shqiptare, rinisë studentore, intelektualëve e atdhetarëve të pamposhtur, që ngritën zërin nëpërmjet protestave, demonstratave e manifestimeve të hapura kundër padrejtësive kushtetuese të ushtruara ndaj tyre dhe mostrajtimit në mënyrë të barabartë, sikurse popujt e tjerë të Jugosllavisë.

Rikthimi i autoritete serbe në politikën e tyre të mëparshme, si edhe anulimi i lëshimeve të bëra ndaj shqiptarëve pas vdekjes së Titos, i ngriti sërish shqiptarët drejt protestave të reja, që kulmuan me demonstratën e vitit 1981, në ballë të së cilës qëndronte rinia studentore. Autori na tregon me mjaft vërtetësi pasqyrimin e ngjarjeve të tilla në faqet e shtypit “Dielli”, por rrëfen edhe se si titujt e pasqyruar aty dhe analistët e këtij shtypi me shkrimet e tyre, e kanë sjellë në vëmendjen e lexuesve të kohës hap pas hapi këtë realitet tronditës nga njëra anë, por edhe shpresëplotë njëkohësisht nga ana tjetër, pavarësisht të gjitha pengesave që nxitën autoritet serbe, fillimisht për të mos lejuar përhapjen e lajmit nga Kosova e më pas për të fshehur dhunën e presionin që ushtrohej nga ana e tyre.

Tepër domethënës është edhe reagimi i Federatës “Vatra”, pasqyruar në faqet e gazetës “Dielli”, me notat e protestës së dërguar ndaj autoritete në SHBA, telegramit të drejtuar presidentit Regan, sikurse edhe grumbullimet fizike përpara Ambasadës së Jugosllavisë dhe selisë së OKB-së. Suprimimi i autonomisë dhe vendosja e regjimit ushtarak policor do të jenë veprimet e radhës që ndoqën serbët në vitet 1989-1999. Ndërsa Kosova, nga ana tjetër, ka nisur rrugën e veprimeve përshkallëzuese në drejtim të sigurimit të të drejtave të pamohueshme të saj. Shpallja e Republikës, mosnjohja dhe dënimi i saj nga ana e Jugosllavisë, reagimet e intelektualëve dhe akademikëve të Kosovës, si I. Rugova, A. Çeta, R. Qosja, Mark Krasniqi etj., do të jenë tematikat kryesore, që do të zënë vend sërish në faqet e gazetës së shtypit “Dielli”.

Autori vendos sërish një sërë fragmentesh të këtij shtypi jo vetëm me titujt e tij, por edhe opinionet e analizën që pasqyrohet në brendësi, nga një sërë shkrimesh të autorëve të ndryshëm, jo vetëm shqiptarë të Amerikës, por edhe shqiptarë të Kosovës e Shqipërisë, kongresmenë, arbëreshë etj. Pra, gazeta “Dielli” vazhdon të mbajë në kontakt të vazhdueshëm lexuesit e saj me pasqyrimin e ngjarjeve dhe zhvillimeve në rajonin e Kosovës dhe Jugosllavisë, por edhe të shpalosë opinionet e rezolutat e kongresmenëve amerikanë ndaj politikës së dënueshme serbe, si edhe analizat e bëra nga editorialë dhe gazetarë të ndryshëm në Kosovë, SHBA e në Europë, që shpesh nuk ngurronin të bënin edhe paralelizma mes situatës së shqiptarëve të Kosovës dhe shtetit komunist shqiptar nën drejtimin e E. Hoxhës.

Ngjarjet e viteve ‘90 ishin vendimtare drejt realizimit të pavarësisë, aq shumë të dëshiruar e të mohuar për popullin e Kosovës. Kuvendi i Kosovës shpalli Deklaratën dhe miratoi Kushtetutën e saj, ndërsa pas referendumit që do ta shpallë Kosovën Republikë, po ky Kuvend do të miratojë formimin e një qeverie të re të shqiptarëve. Edhe pse dhuna e represioni i serbëve ndaj shqiptarëve nuk ndalej, edhe veprimet konkrete të intelektualëve, patriotëve, atdhetarëve shqiptarë nuk reshtnin për asnjë çast, përkundrazi dëshmonin zhvillime të reja të guximshme e të pakthyeshme, si p.sh., krijimi i UÇK-së, ndërmarrja e aksioneve për çlirimin e zonave të caktuara, stërvitja e përgatitja e ushtarakëve dhe e komandantëve të ushtrisë në tokat shqiptare dhe prej elementëve shqiptarë etj. Bombardimet e NATO-s në Serbi përgatitën edhe fundin e luftimeve ndërmjet palëve.

Eksodi i ri i madh i shqiptarëve dhe projekti “Patkoi” i serbëve nuk përmbushën ëndrrën e kahershme të tyre për spastrimin dhe asimilimin e shqiptarëve, por u shoqëruan ngazhvillime të reja nga Perëndimi, BE-ja dhe SHBA-ja që dënonin politikën e Beogradit dhe dhunën bashkë me masakrat e tyre ndaj shqiptarëve. Vendosja e Kosovës nën administrimin e OKBsë tregonte përfundimisht fitoren e shqiptarëve. Shtypi i “Vatrës” do t’i pasqyronte sërish të gjitha këto zhvillime me hollësi e vërtetësi, duke shprehur, nga njëra anë, keqardhjen për vuajtjet dhe padrejtësitë që po i bëheshin popullit kosovar, por nga ana tjetër, duke u përpjekur të sensibilizojë institucionet shtetërore të SHBA-së për luftën e drejtë të tyre. E tillë do të vazhdojë trajtesa deri në momentet e shpalljes së Pavarësisë.

Numra të tërë e faqe të tëra të gazetës “Dielli” do t’u kushtohen zhvillimeve të tjera në Kosovë: përpjekjeve të shqiptarëve, të politikës vendase, si dhe të Federatës “Vatra”, të mbështetur fort nga administrata amerikane dhe një pjesë e vendeve europiane për përcaktimin e statusit final të shtetit të ri të Kosovës. Ky status, të paktën formalisht, u arrit të finalizohej në 17 shkurt të vitit 2008 me shpalljen e Kosovës Republikë e pavarur nga Kuvendi i saj. Ky akt u vlerësua i ligjshëm nga Vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë më 22 korrik 2010, e cila përcaktoi se Deklarata e Pavarësisë së Kosovës nuk është në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare dhe me Rezolutën numër 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së të qershorit të vitit 1999.

Si përfundim, theksoj se autori ka arritur të na sjellë një punim që dëshmon jo vetëm formimin e lartë të tij profesional, por edhe një studim me kontribut të vlefshëm në fushën e historisë së Kosovës, që detajon në mënyrë specifike në gjerësi e thellësi rrugëtimin e gjatë e të vështirë të popullit shqiptar të Kosovës, sfidat e ndeshura deri në arritjen e pavarësisë së merituar, por edhe përpjekjet e konsiderueshme të Federatës “Vatra” dhe gazetës “Dielli” me të gjitha mjetet e format që ato zotëronin, për të kontribuuar maksimalisht në këtë proces, gjatë të cilit kanë qenë bashkudhëtarë të përhershëm.